Abecedaria Press · Ithute go kwala
Thuto 2
Mo thutong eno o tla ithuta go kwala alefabete e e motlhofo ya ditlhaka tsa kgatiso. E diretswe mongwe le mongwe yo o sokolang go laola pene. Bono ke bothata jo bo tlwaelegileng, mme tharabololo ke go dira ka tsela e e kgatlhanong le e e rutiwang gantsi.
Fa barutwana ba ithuta go kwala, ka metlha ba rutwa go dudisa ditlhaka tsa bone mo moleng, gore ditlhaka di tlhatloge go tswa mo go one. Ka jalo ba sokola thata go laola dikarolo tse di kwa godimo tsa ditlhaka tsa bone.
Fano re dira ka tsela e e kgatlhanong. Re kaletsa ditlhaka tsa rona mo moleng.
Akanya gore mola ke mogala wa diaparo, le gore tlhaka nngwe le nngwe e tshwerwe mo go one ka dithupana tsa go kaletsa diaparo. Karolo e e kwa godimo ya tlhaka nngwe le nngwe e ama mola, mme tlhaka e kalela kwa tlase go tswa mo go one, fela jaaka hempe e e kaleditsweng mo mogaleng wa diaparo.
Fa ditlhaka di kalela mo moleng, mokwalo o lebega o lekalekana ka metlha. Leitlho la gago le gogelwa kwa moleng, ka jalo ga go re sepe thata fa dikarolo tse di kwa tlase tsa ditlhaka di sa lekane ka botelele. Bothata bongwe jo bogolo jwa mokwalo wa seatla, e leng go dira gore sengwe le sengwe se lekalekane mo moleng, bo a tlosiwa.
Alefabete eno ke mokwalo wa Chancery o o nolofaditsweng thata. Mokwalo wa Chancery o ne o dirisiwa go kwala ka seatla kwa Engelane mo motlheng wa Kgosi Henry VIII le Kgosigadi Elizabeth I. Ke mokwalo o o nang le dikhutlo di le dintsi: o dirilwe bogolo jang ka mela e e tlhamaletseng, o na le dikgopamo di le mmalwa fela, mme mola o o tlhamaletseng o motlhofo thata go laolwa ke seatla go na le kgopamo. Ke ka moo re rutang mokwalo wa Chancery pele, pele ga mokwalo wa kgatiso kgotsa mokwalo o o dikologileng. Ke ne ka bopela alefabete eno morutwana wa me yo o neng a sa kgone go laola dikgopamo.
Tlhaka nngwe le nngwe mo thutong eno e ka dirwa ka mela e e tlhamaletseng fela. Fa o kgona go dira dikgopamo, o ka kgopamisa dikhutlo dingwe. Fa o ise o kgone, mela e e tlhamaletseng e lekane: tlhaka ya gago e tla lebega e le makgwakgwa go le gonnye, mme e tla bo e ntse e bonala sentle, mme e ka se nne tlhaka epe e sele. Moragonyana, fa o ntse o nna le boitshepo, o ka tsenya kgopamo.
Molaetsa go barutabana. Fa morutwana a sokola go tlhaloganya gore ditlhaka di a kalela, taka dithupana di le pedi tsa go kaletsa diaparo mo godimo ga tlhaka, jaaka e kete e kaleditswe mo moleng. O ka ba wa taka sekipa se sennye se se kaleditsweng mo moleng, le dithupana tsa sone. Foo morutwana o tla tlhaloganya gore tlhaka e kalela mo moleng, fela jaaka hempe.
Lebelela thuto eno mo bidiong (ka Seesimane): Ditlhaka tse di kalelang mo moleng
Gakologelwa: tlhaka e simolola fa moleng mme e kalela kwa tlase go tswa mo go one.
Ke yone tlhaka a ya rona eo. Fa o batla tota, o ka e naya motsamao o monnye wa bonako kwa tlase, mme wa e kgabisa go feta fa o batla, mme eo ke tlhaka a e e motlhofo thata, ya motheo.
A dikarolo tse di kwa tlase di lekalekana? Fa o sena go kwala mothalo wa ditlhaka a, goga mola ka rulara ka fa tlase ga tsone, o latela dikarolo tsa tsone tse di kwa tlase. Ke dife tse di emang pele ga mola? Ke dife tse di fetang mola? Kwala mothalo gape mme o baakanye diphoso tsa gago.
Pele, taka tlhaka a. E tla nna selekanyi sa boteng: e tla go bontsha gore mola o moleele wa tlhaka b o tshwanetse go fologa go le kae.
Ke yone tlhaka b eo.
Morago o ka baya rulara ka fa tlase ga tlhaka a, go tlhola gore b e fologela kwa tlase go le kae. Gongwe e tla bo e sa siama mo makgetlong a ntlha. Ga go re sepe, ka gonne re kaletsa ditlhaka tsa rona mo moleng, jaaka diaparo mo mogaleng wa diaparo. Morago re tla baakanya karolo e e kwa tlase, gore tsotlhe di lekalekane sentle. Kwa tshimologong, re tsepamisa mogopolo mo dibopegong tsa motheo.
Pele re taka tlhaka c, re tla taka tlhaka a, ka gonne e tla re bolelela go le gontsi ka gore c e fologela kwa tlase ga mola go le kae. Ka jalo taka tlhaka a ya gago.
Mme seno se go naya tlhaka c ya gago.
Kwa tshimologong, nna nka dira kgopamo e nnye ka motsamao o sele wa pene ya gago. Fa o ntse o tokafala, o ka e dira yotlhe ka nako e le nngwe, o sa tsholetse pene ya gago.
Fano re na le tlhaka d. Tota tlhaka d e tshwana le tlhaka a, fela mola o o ka fa mojeng o moleele thata. Mme re e bopa ka tsela e e farologaneng go le gonnye.
Pele re simolola, re dira tlhaka a, gore re kgone go lekanya gore mola o fologela go le kae ka fa tlase ga mola o re kaletsang tlhaka mo go one, jaaka diaparo mo mogaleng wa diaparo.
Mme seo se go naya tlhaka d.
Tlhagiso ka ga mela e e yang kwa godimo le mela e e fologelang kwa tlase. Mela e e yang kwa godimo e tshwana le dirokete tse di tlhatlogelang kwa godimo, mme mela e e yang kwa tlase e tshwana le dikepe tse di tsamayang ka fa tlase ga metsi a lewatle. Mola wa gago o o yang kwa godimo o tshwanetse go nna bonnye kwa godimo go lekana le bogodimo jwa tlhaka e e ka fa tlase ga one, mme o ka nna kwa godimo go feta moo fa o batla. Mme ga o a tshwanela go nna mokhutshwane, ka gonne foo o ka tsewa e le tlhaka a fa o ne o bala ka bonako, mme ga o batle gore d ya gago e tsewe e le tlhaka a.
Tlhaka ya rona e e latelang ke tlhaka e. Sa ntlha, re taka tlhaka a. Morago, fa thoko ga tlhaka a, taka tlhaka c. O tla lemoga gore tlhaka e e tshwana thata le tlhaka c, mme ruri, re e dira ka tsela e e tshwanang.
Mme jaanong o na le tlhaka e.
Ka metsamao e mebedi. Fa o batla, o ka dira seno ka metsamao e mebedi ya pene. O simolola kwa godimo ka fa mojeng. O goga pene ya gago o ya kwa molemeng. O fologa, mme morago o dira motsamao o monnye wa bonako o o kgopameng kwa tlase. Morago o tsholetsa pene ya gago, mme o taka mola o o kopanyang o o sekameng.
Tlhaka ya rona e e latelang ke tlhaka f. Jaanong, tlhaka eno e baka mathata mo bontsing jwa batho ba ba simololang, ka gonne e tlhatlogela kwa godimo thata, jaaka rokete, mme e fologela kwa tlase thata, jaaka sekepe se se tsamayang ka fa tlase ga metsi. Ka jalo se re se dirang ke seno.
Sa ntlha, o dira tlhaka a. E tla go naya kakanyo ya gore o tshwanetse go simolola kwa godimo go le kae, ka gonne re simolola tlhaka eno kwa godimo. E dirwa ka mela e mebedi.
Mme eo ke tlhaka f.
Fa o batla, o ka kgopamisa karolo e e kwa godimo le e e kwa tlase go le gonnye, gore e se ka ya nna bogale thata. Ka jalo e tshwana le tlhaka s e telele thata. Seo le sone se a kgonega.
Jaanong re goroga kwa tlhakeng g. Tlhaka g e bopiwa ka tlhaka a e kopantsweng le karolo e e kwa tlase ya tlhaka f.
Mme se re se dirang ke seno. Sa ntlha, re taka tlhaka a, ka gonne seo se re naya kakanyo ya gore karolo ya tlhaka g e e jaaka sekepe se se tsamayang ka fa tlase ga metsi e tshwanetse go ya kwa tlase ga mola go le kae.
Fa o leba tlhaka a le tlhaka g, karolo e e kwa godimo ya g e tshwanetse go lebega jaaka tlhaka a ya gago.
Tlhaka e e latelang ke tlhaka h, e e bopiwang ka tsela e e tshwanang thata le ya tlhaka b. Sa ntlha, re taka tlhaka a, mme seo se re naya kakanyo ya gore tlhaka ya rona e tlhoka go ya kwa tlase ga mola go le kae.
Fa o ka ama mola o o emeng thata, kgotsa wa atamela thata mo go one, e lebega jaaka tlhaka b, mme ga re batle gore h ya rona e lebege jaaka b. Ka jalo go tshwanetse go nna le sekgala kwa tlase. Seo ke pharologano e kgolo fa gare ga tlhaka h le tlhaka b.
Tlhaka ya rona e e latelang ke tlhaka i, e e leng motlhofo go gaisa tsotlhe. Ke mola o monnye fela. Re simolola mo mogaleng wa diaparo, re fologa, mme re fologa fela go lekana le bogodimo jwa tlhaka a. Ka jalo sa ntlha, re taka tlhaka a.
Mme eo ke tlhaka i.
Fela o se ka wa taka sedikologo mo godimo ga yone. Seo se a tshegisa. Ka jalo e ka nna ntlhana, kgotsa motsamao o monnye thata wa bonako jaaka o ke o takileng.
Tlhaka ya rona e e latelang ke tlhaka j, e e lebegang e le motlhofo, mme tota e baka bothata jo bonnye ka gonne e fologela kwa tlase jaaka sekepe se se tsamayang ka fa tlase ga metsi. Sa ntlha, taka tlhaka a ya gago.
Mme eo ke tlhaka j.
Mme o se ka wa taka sedikologo mo godimo ga yone, ka gonne seo se lebega e le boeleele.
Tota tlhaka j ke tlhaka i e telele. Mme mo puong ya Selatine, e bidiwa jalo fela, tlhaka i e telele.
Tlhaka k e na le mola o moleele o o emeng thata, fela jaaka tlhaka h e re e dirileng pele. Ka jalo re simolola jaaka e kete re taka tlhaka h.
O ka e dira gape ka metsamao e mebedi. O fologa o tlhamaletse, morago o kgabaganya, o fologisa mola wa gago, o ama mola o o emeng thata, mme morago o o ntshetsa kwa ntle gape kwa mojeng o sa tsholetse pene ya gago. Seo ga se lebege sentle jaaka fa o fologa, o kgabaganya, o o busetsa kwa teng, o dira khutlo ya gago e nnye, e e sa ameng karolo e e kwa tlase ya mola o o emeng thata, ela tlhoko, mme morago o tsholetsa pene ya gago mme o dira motsamao o monnye kwa mojeng.
Ka jalo e tshwana le tlhaka e kgolo R, mme tlhaka e kgolo R e na le folaga mo go yone, e e supileng kwa legodimong.
Jaanong re na le tlhaka l. Sa ntlha, re taka tlhaka a. Tlhaka l ke tlhaka e o ka e dirang e le khutshwane thata o sa ikaelela, mme foo e lebega jaaka tlhaka i. Ka jalo o tshwanetse go gakologelwa gore eno e tlhatlogela kwa godimo jaaka rokete.
Ke gone fela. Eo ke tlhaka l.
Mme sephiri se segolo ke go netefatsa gore e telele go lekana, ka gonne se se diragalang ka bontsi jwa barutwana ba me ke gore ba e dira khutshwane thata, mme foo e lebega jaaka tlhaka i.
Morago ga moo, tlhaka n, e re tlang go e dira pele re dira tlhaka m, e seng ka tatelano. Jalo o goga tlhaka a, mme gaufi le yone o dira tlhaka i. Go tswa foo, gaufi le kwa godimo ga tlhaka i, o kgopamisa o dikologa, mme o fologela kwa tlase, o dira tlhaka i e nngwe. Ke sone se e leng sone tota. Jalo ke ditlhaka i tse pedi tse di bapileng, mme di kopantswe ka kgopamo.
Tsela nngwe ya go akanya ka tlhaka eno ke gore e tshwana le tlhaka h. Fela ga e na karolo ya yone e telele e e tlhatlogelang kwa legodimong.
Jaanong, fa kgopamo eo e go tshwenya, ke go gakolola go dira jaana. O dira tlhaka i, mme gaufi le kwa godimo ga yone, o goga fela mola o o sekameng o batla o rapame, mme o bo o fologa. Jalo n ya gago e na le dikhutlo mme ga e a dikologa thata, mme tsela tsoopedi di a siama.
Jaanong re na le tlhaka m. Re simolola ka tlhaka a ya rona jaaka gale,
Jalo, ka bokhutshwane, m ke n e e dirilweng gabedi. Re dira n ya rona, re tsholetsa pene ya rona, mme re dira e nngwe e e kopaneng le yone tota. Go motlhofo, go bonolo thata.
Tlhaka o ke yone e e thata go gaisa ditlhaka tsotlhe. Re bolelelwa gore motaki Raphael o ne a goga didikologo di le diketekete go leka go goga sedikologo se se phethegileng. Rona ga re kitla re dira jalo. Re tla e nolofatsa.
Mme matshwao a mabedi ao, a amana, a dira sebopego sa tlhaka o. Jaanong sebopego seo sa tlhaka o se seleele mme se sesesane. Se bogodimo jo bo lekanang le jwa tlhaka a ya rona.
Re ka dira gore letshwao leo le kgopame go feta, mme seo se tla re naya tlhaka o e e dikologileng go feta. Kgotsa, fa o ikutlwa o le pelokgale, o ka simolola kwa moleng mme o goga sedikologo go ya kwa tlase, o bo o se busetsa kwa o simolotseng teng.
Fa seo se le thata thata, se o se dirang ke go dira letshwao la ( le le nang le khutlo e e bogale. Jalo o fologa mme o dira sebopego sa taemane. Jalo go na le go goga sedikologo, o dira tlhaka o ya gago taemane. Mme o itse go goga sebopego sa taemane.
Tlhaka e e latelang ke tlhaka p. Tlhaka eno e tshwana thata le tlhaka b, fela go na le gore mola o nne kwa godimo ga mogala wa diaparo, o fa tlase ga one.
Jalo eno e tshwana tota le b, fela e na le mola o o fologang go na le mola o o tlhatlogang.
Gakologelwa, mola o o fologang o tshwanetse go fologela kwa tlase thata.
Tlhaka e e latelang ke tlhaka q, e e leng mofuta wa tlhaka a. E tshwana thata le tlhaka a. Jalo re goga tlhaka a ya rona, mme gaufi le yone re dira se se latelang.
Jalo q e tshwana thata le tlhaka a. E na fela le mola o moleele o o fologang, o o nang le motsamao o monnye wa bonako o o supang kwa pele kwa tlase.
Tlhaka e e latelang ke tlhaka r. Pele re goga tlhaka a ya rona.
Jalo e tshwana le karolo ya godimo ya tlhaka n, e e tlhokang motsamao wa bobedi wa n o o fologang jaaka tlhaka i ya bobedi. Mme eo ke tlhaka r.
Tlhaka e e latelang ke tlhaka s. E bogodimo jo bo lekanang le jwa tlhaka a. Karolo e e thata go gaisa ke gore o tshwanetse go laola pene ya gago go dira dikgopamo di le pedi.
Seno se ka kgopama go se kae, jaaka sebopego sa s tota.
Kgotsa fa dikgopamo di go tshwenya, o ka e dira e tshwane thata le mola o o kgopakgopang ka dikhutlo. Jalo eo ke tlhaka s.
Tlhaka t ke tlhaka e o tshwanetseng go e lebelela ka kelotlhoko thata, le fa e le motlhofo thata, ka gonne ke tlhaka e telele, fela e seng telele jaaka l.
Jalo lemoga gore t e na le karolo e e tswelelang kwa godimo ga mola o o kgabaganyang, mme e ka tswelela kwa godimo thata.
Fa o se na karolo eo e e tswelelang kwa godimo, mme o bala ka bonako, e ka lebega jaaka c, mme ga o batle seo. Ke ka moo o tshwanetseng go nna le mola o o tswelelang kwa godimo, gore fa o bala ka bonako, o se ka wa e tlhakatlhakanya le tlhaka c.
Tlhaka u e latela tlhaka t sentle thata.
Kgotsa fa o rata, o ka e dira ka tsela e e kgatlhanong. O ka simolola ka tlhaka i e e kwa mojeng, mme o bo o goga e e kwa molemeng o fologa o bo o tlhatloga ka motsamao o monnye wa bonako o o e amang.
Jalo o ka e bopa ka nngwe ya ditsela tse pedi. O ka simolola kwa molemeng, kgotsa o ka simolola kwa mojeng. Go ya ka wena.
Jalo fa o e lebelela sentle, e tshwana le tlhaka a e e tlhokang karolo ya yone ya godimo, mme ke sone se e leng sone tota.
Tlhaka e e latelang ke tlhaka v, mme re e bopa ka motsamao o le mongwe.
Ke tlhaka e e motlhofo thata.
Tlhaka ya rona e e latelang ke tlhaka w, e e leng tlhaka e nngwe e e motlhofo. Re simolola ka tlhaka a,
Jalo ke v e le nngwe e e latelwang ke v e nngwe, mme ga o tsholetse pene ya gago.
Fa o batla, o ka tsholetsa pene ya gago. O dira v e le nngwe, mme o bo o dira v e e latelang gaufi le yone.
Tlhaka e e latelang ke tlhaka x.
Mola ono o o sekameng ga o a tshwanela go ema thata, e bile ga o a tshwanela go rapama thata.
E e latelang ke tlhaka y. Jaanong, eno e tshwana le mofuta wa v, fela e na le mola o moleele o o sekameng o o fologang jaaka sekepe se se tsamayang ka fa tlase ga metsi.
Jalo e lebega jaaka v e e nang le mogatla o moleele o o lebileng kwa molemeng.
Tlhaka ya rona e e latelang ke tlhaka z, kgotsa zed, jaaka bangwe ba e bitsa. Jalo eno e motlhofo thata.
Mme eo ke z ya rona.

Ithute go kwala — Karolo ya ntlha: Mokwalo wa Italic o o nolofaditsweng · Evan Millner · Published by Abecedaria Press