Abecedaria Press · Kufunda kua Kulamakaja
Dilongesha 2
Ndi ntuadija mukanda eu ne meji ne kuena muanji kulonga kufunda ne tshianza nansha kakese to. Ne nansha biwakadi mulonge, bia kumanya biudi nabi kabiena bifuane ne bidi bikengela bua kufunda kua kulamakaja to. Kufunda kua kulamakaja kudi kumvuija kufunda kua lukasa, kudi mifundu ilamakane ne milongo idibu babikila ne: makoka a kulamakaja, anyi milongo ya kulamakaja. Bualu ebu budi bumvuija ne udi mua kufunda lukasa bikole kakuyi kubandisha tshifundilu tshiebe pa dibeji, ne budi ne buimpe bumueneka patoke.
Kabidi kudi kuambuluisha bua kuvuluka ne bua kulonga miaku, bualu lungenyi luetu ludi lulonga muaku mulamakane bu tshintu tshimue. Kadi bikala tufunda muaku ne mifundu mitapuluke, lungenyi luetu ludi ne bua kulamakaja kumpala mifundu eyi yonso, pashishe kuenza muaku, ne bualu ebu budi bupuekesha lukasa lua dilonga dietu dia miaku. Nunku bidi bimpe kufunda ne kufunda kua kulamakaja bikala udi musue kulua muntu udi umanya kuela meji bimpe menemene, ne lukasa bikole.
Dilongesha dia kumpala ke didi dikole kupita malongesha onso. Tshitudi netuenze nkukoka patupu mulongo wa kuinama, bu dikoka / didi ku tshiamu tshiebe tshia kufundila tshia ordinatere, anyi bu dikoka / diudi umona ku ntuadijilu kua aderese wa muaba wa Internet. Tudi ne bua kukoka milongo eyi yonso ne kuinama kumue ne bule buakane pankatshi.
Bualu ebu budi bukole bikole kuenza, ne balongi ba bungi badi bakenga bikole nabu. Kadi bikala udi mua kumanya bualu ebu bimpe, udi mumane 90% wa kufunda kua kulamakaja. Bikala kuena mua kubuenza, mifundu yebe neimueneke mibi menemene. Nunku bidi bimpe kuangata diba dia bungi, ne mabeji a bungi, bua kukoka patupu milongo ya bungi bikole. Ne netukupe mabeji a kudienzeja bua kuenza nunku, ne malu a kuenza bua kutangila bimpe ne kuinama kuebe kudi kuimpe.
Tutuadije.
Ku ntuadijilu, netukoke milongo yetu ya kuinama ne bule bua milongo ibidi, mbuena kuamba ne: nebipite pa milongo ibidi. Ne udi ne bua kuenza bualu ebu: neukoke mulongo udi uenda mu mushindu umue ne mulongo udi pa dibeji, kakuyi kusangana nawu. Ne netuenzeje bua bule pankatshi bikale biakane. Nunku bule buudi utuadija nabu, mbuobu buudi utungunuka nabu. Mulongo wonso udi ne bua kuikala ne bule bumue ku mulongo udi kumpala kuawu.
Tshiena nkuambila bule budi ne bua kuikala pankatshi kua milongo eyi to. Kuyikoki pabuipi bikole to, kadi bulelela bule pankatshi kabuena ne bua kupita bunene bua munu webe mukese to.
Ne pashishe udi uyikoka kumbukila kulu too ne kuinshi. Ne udi uyikoka ne uenzeja bua ikale milulame ne ikale ne kuinama kumue.
Paudi mumane kukoka bu milongo inayi anyi itanu, angata tshiamu tshia kukoka milongo milulame, utshiteke pa dibeji ne utshiendeshe pa mulongo mujima. Tshiteke tente pa mulongo wa kumpala, pashishe utshiendeshe kumpala ne utangile bikala milongo mikuabo yonso idi ne kuinama kumue.
Neumone ne bantu bakuabo badi bafika ku kufunda milongo idi yinama ku nyima. Milongo yabu idi ituadija kuinama ku nyima, anyi idi ituadija kuinama ku mpala bikole, anyi idi ituadija kujenguluka. Bualu ebu nebuenzeke. Nebiangate diba kumpala kua wewe kumanya kukoka mulongo mujima wa milongo milenga ne milulame, ne bule buakane pankatshi.
Bualu ebu budi ne mushinga mukole, bualu milongo eyi idi yinama ku mpala ne bule buakane pankatshi ke idi ipa kufunda kua kulamakaja buimpe buakuo ne mifuba yakuo. Bikala kuena mua kuyenza bimpe katataka, mifundu yebe kayena mua kumueneka milenga nansha kumue to.
Pa dibeji dilonda, netukepeshe bule bua milongo eyi ya kuinama bua ikale ne bule bua mulongo umue patupu. Ne netutungunuke.
Ndi ngamba malu makese apa. Kumpala, mulongo webe udi mua kuikala muimane tente kupita wanyi, anyi udi mua kuinama ku mpala kupita wanyi. Kadi mulongo webe kauena mua kuinama ku nyima, kauena ne bua kuinama ku nyima, ne kauena ne bua kuinama ku nyima nansha kumue to. Kabiena bianyishibue to. Kadi udi mua kuinama ku mpala bikole. Bikala nunku, bikala usungula bua milongo yebe ya kuinama ikale ne kuinama kukole, yonso idi ne bua kuinama bikole, ne yonso idi ne bua kuikala ne kuinama kumue. Nunku kuinama kuudi utuadija nakuo, ke kuinama kuudi ne bua kuikala nakuo paudi utungunuka.
Udi ne bua kutangila ne tshiamu tshia kukoka milongo milulame, ne udi ne bua kuikala mukole bikole ne wewe nkayebe. Milongo yebe neituadije kushintulula kuinama kuayi, bualu ku ntuadijilu kuena mua kulama kuinama kumue too ne ku ndekelu kua mulongo to; balongi bakese patupu ke badi mua kuenza nunku. Nunku kujimiji ditekemena to, kunyingalali to, tungunuka patupu ne kuenza, bualu lungenyi luebe nelulonge mushindu wa kuenza ku ndekelu. Udi ne bua kutungunuka patupu ne kuenza ne tshianza tshiebe ne tshifundilu tshiebe pa dibeji.
Nunku tudi tutungunuka, ne netuenze mabeji abidi anyi kupita. Ndi mumanye ne neuele meji ne ndi muntu mubi, mukole bikole, mulongeshi mukole menemene, ne neunkine. Kadi ku ndekelu, pikala mifundu yebe milenga, neudimvue ne lukumu bikole.
Nunku udi ne bua kuenza bualu ebu: neuenze mabeji abidi a milongo ya kuinama, ne neuyitangile ne tshiamu tshiebe tshia kukoka milongo milulame bua kumanya bimpe ne yonso idi yinama mu mushindu umue. Ne neuyitangile ne tshiamu etshi bua kumanya ne yonso idi ne bule buakane pankatshi. Nunku yonso ne kuinama kumue, ne yonso ne bule bumue pankatshi kuayi.
Wewe ke udi usungula bule budi ne bua kuikala pankatshi kua milongo. Kuyikoki pabuipi bikole to, bualu nunku udi udikebela lutatu nkayebe. Kuyikoki kule bikole to, bualu nunku kuena udienzeja bikumbane to. Bu mungakamba, bule bunene budi ne bua kuikala bunene bua munu webe mukese, kadi bidi mua kuikala bimpe kuenza bu ndambu wa bunene ebu (tshitupa tshimue tshia ku bibidi).
Nunku katataka netuenze milongo ya bule bua mulongo umue, ne netuenze mabeji abidi a milongo ya kuinama.

Kufunda kua Kulamakaja — Tshitupa tshia Kumpala: Mifundu Mikese · Evan Millner · Published by Abecedaria Press