Abecedaria Press · Kulonga Kufunda
Dilongesha 1
Dimanyisha bua balongeshi ne balongi. Tuakakuata mudimu ne meji a masini (AI) bua kukudimuna mukanda eu mu Tshiluba. Tuakatangila bionso misangu ibidi, ne tuakenza bionso bivua mu bukole buetu. Bikala ne bilema, nebimueneke bimpe, bualu malu adi aleja mushindu wa kuludika tshifundilu adi alonda lungenyi lumvuika patoke; nunku nudi mua kubilongolola. Binuasue, nudi mua kutufundila ku Substack, ku https://universitasscholarium.substack.com/, ne netubilongolole.
Kumpala kua kutuadija, udi ne bua kulonga mushindu wa kukuata tshifundilu.
Bikala udi ufunda ne tshianza tshia balume, angata tshifundilu anyi kreyo mu tshianza tshiebe tshia bakaji. Tshikuate pankatshi pa munu munene ne munu wa kuleja, mutu wa kufundila utangila ku mukoshi wa tshianza tshiebe.
Ne tshianza tshiebe tshia balume, enza mufundu 'o' ne munu munene ne munu wa kuleja. Pashishe bulula 'o' eu ne teka tshifundilu munda muawu; kuata tshifundilu pankatshi patshi, pa muaba udi bujitu buatshi buakane ku nseke ibidi. Pashishe puekesha munu wa kuleja bitekete, bua ulale pa tshifundilu kulu, mu bule buatshi.
Tangila bimfuanyi.


Tshitupa tshia kulu tshia tshifundilu tshidi ne bua kulala pa muaba mutekete udi pankatshi pa difuba dia munu munene ne difuba dia munu wa kuleja, pabuipi kupita ne difuba dia munu wa kuleja. Tshianza tshionso tshidi tshishilangane kakese ne tshikuabo, nunku neupete muaba webe paudi udienzeja, paudi ulonga kuludika tshifundilu. Neumvue ne bidi bimpe.
Kadi mpindieu kuena mua kufunda to: tshifundilu tshidi ne bua kuikala ne tshintu tshitshikuata kuinshi. Etshi ke tshitupa tshikole.
Endesha munu wa pankatshi (munu wa ibidi, paudi ubala kubangila ku munu munene) bitekete too ne kuinshi kua tshifundilu. Munu eu ke mesa a tshifundilu. Tshifundilu tshidi tshilala pa munu eu. Minu ibidi mikuabo kuena nayi dijinga to; idi mua kuinama bua kubuela munda mua tshianza tshiebe, anyi kuinama kakese bua kumbuka mu njila.
Mpindieu, lekela kukuata bikole kua 'o', ne endesha tshifundilu kulu ne kuinshi ne tshianza tshiebe tshikuabo. Kuena musue bua mutu wa kufundila ukale pabuipi bikole ne minu yebe to, bualu nunku disu diebe kadiakumona mutu wa tshifundilu pa dibeji to. Kuena musue kabidi bua ukale kule bikole to, bualu neupange kutshiludika. Bule bua tshitupa tshimue tshikese tshia munu (pankatshi pa mafuba abidi) tshipatuka kuya ku dibeji, ke buimpe.
Bualu ebu budi bukole menemene, kadi budi 90% ya mudimu bua kuikala ne mifundu ya ku tshianza milenga.
Mpindieu, kuata tshifundilu mu 'o', utshikuate kuinshi, ne utshinyungulule kakese pankatshi pa munu munene ne munu wa kuleja. Paudi ufunda ne tshifundilu tshia lelu, kuakuikala ne dijinga dia kutshinyungulula to, kadi bua mifundu bu ya Sanskrit, anyi mifundu imue ya Latina ya bulengela bu copperplate, neuikale ne dijinga adi, bikala udi ufunda ne tshifundilu tshia mutu munene mupapakane. Bua mpindieu, tudi tukulongesha bu udi ufunda ne kreyo anyi ne tshifundilu tshia bik tshia pa tshibidilu.
Patudi tutungunuka ne malongesha, nengikuvuluije misangu ne misangu bua mushindu wa kukuata tshifundilu tshiebe, ne nengikuebeje ne: Udi ukuata tshifundilu bikole bipite anyi? Kudi tshitupa tshia tshifundilu tshia bule bua tshitupa tshikese tshia munu tshipatuka mu 'o' anyi, peshi tshifundilu tshidi tshisemene bikole ku minu yebe?
Tudi ne dijinga dia mavuluija aa, bualu tshianza tshiebe tshidi ne bua kulonga, ne bidi biangata tshikondo. Balongi bakuabo badi balonga diakamue, bakuabo badi bangata tshikondo tshile. Muntu yonso udi ulonga.
Tangila apa bimfuanyi bia kamera ne bimfuanyi bikokibue ne tshianza bidi bileja tshifundilu tshikuatshibue bimpe. Kudi bimfuanyi bipite tshimue, bualu tshimfuanyi tshimue patupu katshiena tshikumbane to.





Kulonga Kufunda — Tshitupa tshia Kumpala: Mifundu ya Italiki Mipepele · Evan Millner · Published by Abecedaria Press