Abecedaria Press · Kwiga Kwandika
Isomo 2
Muri iri somo uziga kwandika alufabeti yoroheje y'inyuguti zicapye. Yakorewe umuntu wese ugira ikibazo cyo kuyobora ikaramu. Iki ni ikibazo gikunze kubaho, kandi igisubizo ni ugukora ibinyuranye n'ibyo bakunze kwigisha.
Iyo abanyeshuri biga kwandika, buri gihe babigisha kwicaza inyuguti zabo ku murongo, ku buryo inyuguti zizamuka ziwuhereyeho. Ingaruka yabyo ni uko bagira ikibazo gikomeye cyo kuyobora ibice byo hejuru by'inyuguti zabo.
Hano dukora ibinyuranye n'ibyo. Inyuguti zacu tuzimanika ku murongo, zikanagana.
Tekereza ko umurongo ari umugozi wanikaho imyenda, kandi ko buri nyuguti ifashwe kuri wo n'udufatisho tw'imyenda. Hejuru ya buri nyuguti hakora ku murongo, maze inyuguti ikanagana munsi yawo, nk'uko ishati inagana ku mugozi wanikaho imyenda.
Iyo inyuguti zinagana ku murongo, inyandiko buri gihe igaragara ko iringaniye. Ijisho ryawe rikururwa n'umurongo, bityo ntacyo bitwaye cyane niba ibice byo hasi by'inyuguti bitareshya byose. Imwe mu ngorane zikomeye zo kwandika n'intoki, ari yo gutondeka byose ku murongo umwe, iba ivuyeho.
Iyi alufabeti ni uburyo bworoheje cyane bw'imyandikire yitwa Chancery. Chancery yakoreshwaga mu kwandika n'intoki mu Bwongereza mu gihe cy'Umwami Henry VIII n'icya Elizabeth I. Ni imyandikire ifite inguni nyinshi: igizwe ahanini n'imirongo igororotse, ikagira ibice bigoramye bike cyane, kandi umurongo ugororotse woroheye ukuboko kuwuyobora kurusha igice kigoramye. Ni yo mpamvu twigisha Chancery mbere, mbere y'inyuguti zicapye cyangwa imyandikire ya roundhand. Iyi alufabeti nayihangiye umunyeshuri wanjye utashoboraga kuyobora ibice bigoramye.
Buri nyuguti yo muri iri somo ishobora gukorwa n'imirongo igororotse gusa. Niba ushobora gukora ibice bigoramye, ushobora kugonda inguni zimwe. Niba utarabishobora, imirongo igororotse irahagije: inyuguti yawe izasa n'itanoze neza, ariko izaba isomeka neza, kandi ntishobora kuba indi nyuguti. Nyuma, uko ugenda wigirira icyizere, ushobora kongeramo igice kigoramye.
Inama ku barimu. Niba umunyeshuri agorwa no kumva ko inyuguti zinagana, shushanya udufatisho tw'imyenda tubiri hejuru y'inyuguti, nk'aho ifatishijwe ku murongo. Ushobora no gushushanya umupira muto unagana ku murongo, ufite udufatisho twawo. Icyo gihe umunyeshuri azumva ko inyuguti inagana ku murongo, nk'uko ishati inagana.
Reba iri somo kuri videwo (mu Cyongereza): Inyuguti zinagana ku murongo
Ibuka: inyuguti itangirira ku murongo, maze ikanagana munsi yawo.
Iyo ni yo nyuguti a yacu. Niba ubishaka koko, ushobora kuyongeraho akamenyetso gato hasi, ukayirimbisha kurushaho niba ubishaka, ariko iyo ni inyuguti a yoroheje cyane.
Ese ibice byo hasi biringaniye? Numara kwandika urutonde rw'inyuguti a, shushanya umurongo ukoresheje rugero munsi yazo, ukurikiye ibice byazo byo hasi. Ni izihe zitageze ku murongo? Ni izihe ziwurenga? Ongera wandike urutonde, maze wikosore.
Banza ushushanye inyuguti a. Izaguha igipimo cy'aho umurongo muremure wa b ugomba kumanuka ugarukira.
Iyo rero ni inyuguti b.
Nyuma ushobora gushyira rugero munsi y'inyuguti a, kugira ngo urebe aho b imanuka igarukira. Birashoboka ko utazabikora neza mu nshuro za mbere. Nta kibazo, kuko inyuguti zacu tuzimanika ku murongo, nk'imyenda ku mugozi wanikaho imyenda. Nyuma tuzatunganya ibice byo hasi, kugira ngo byose biringanire neza. Mu ntangiriro, twita ku miterere y'ibanze y'inyuguti.
Mbere yo gushushanya inyuguti c, turabanza dushushanye inyuguti a, kuko izatwereka neza aho c imanuka igarukira munsi y'umurongo. Ngaho shushanya inyuguti a yawe.
Ubwo uba ubonye inyuguti c yawe.
Mu ntangiriro, jye icyo gice gito kigoramye nagikora mu nkoni yihariye y'ikaramu. Uko ugenda urushaho kumenya, ushobora kubikora byose icyarimwe, utazamuye ikaramu yawe.
Dore inyuguti d. Mu by'ukuri inyuguti d ni kimwe n'inyuguti a, uretse ko umurongo wo iburyo ari muremure cyane. Ariko tuyikora mu buryo butandukanye gato.
Mbere yo gutangira, dukora inyuguti a, kugira ngo tubashe kugereranya aho umurongo umanuka ugarukira munsi y'umurongo tumanikaho inyuguti, nk'imyenda ku mugozi wanikaho imyenda.
Ubwo uba ubonye inyuguti d.
Icyitonderwa ku mirongo izamuka n'imirongo imanuka. Imirongo izamuka imeze nka roketi zigurukira hejuru, naho imirongo imanuka imeze nk'ubwato bugenda munsi y'amazi bwibira mu nyanja. Umurongo wawe uzamuka ugomba nibura kureshya n'uburebure bw'inyuguti iri munsi yawo, kandi ushobora no kuba muremure kurushaho niba ubishaka. Ariko ntugomba kuba mugufi kurushaho, kuko icyo gihe d ishobora kwitiranywa n'inyuguti a, iyo usoma wihuta, kandi ntushaka ko d yawe yitiranywa n'inyuguti a.
Inyuguti ikurikiyeho ni inyuguti e. Mbere na mbere, dushushanya inyuguti a. Hanyuma, iruhande rw'inyuguti a, shushanya inyuguti c. Uzabona ko inyuguti e isa cyane n'inyuguti c, kandi koko tuyikora mu buryo bumwe.
Ubwo uba ufite inyuguti e.
Mu nkoni ebyiri. Niba ubishaka, ushobora kubikora mu nkoni ebyiri z'ikaramu. Utangirira hejuru iburyo. Ugenza ikaramu yawe utambika ujya ibumoso. Uramanuka, hanyuma ugakora akamenyetso gato kagoramye hasi. Hanyuma uzamura ikaramu yawe, ugashushanya umurongo uhuza uhengamye.
Inyuguti ikurikiyeho ni inyuguti f. Iyi nyuguti igora abenshi mu batangira kwiga, kuko izamuka cyane, nka roketi, kandi ikamanuka cyane, nk'ubwato bugenda munsi y'amazi. Dore rero uko tubigenza.
Mbere na mbere, ukora inyuguti a. Izaguha igitekerezo cy'uburebure ugomba guhereraho, kuko iyi nyuguti tuyitangirira hejuru. Ikorwa mu mirongo ibiri.
Iyo ni inyuguti f.
Niba ubishaka, ushobora kugonda gato igice cyo hejuru n'icyo hasi, kugira ngo bidatyara cyane. Bityo ikaba imeze nka s ndende cyane. Ibyo na byo birashoboka.
Noneho tugeze ku nyuguti g. Inyuguti g ikorwa n'inyuguti a ifatanyijwe n'igice cyo hasi cy'inyuguti f.
Dore uko tubigenza. Mbere na mbere, dushushanya inyuguti a, kuko iduha igitekerezo cy'aho igice cya g kimeze nk'ubwato bugenda munsi y'amazi kigomba kumanuka kigarukira munsi y'umurongo.
Nurebera hamwe inyuguti a na g, igice cyo hejuru cya g kigomba gusa n'inyuguti a yawe.
Inyuguti ikurikiyeho ni inyuguti h, ikorwa mu buryo busa cyane n'ubw'inyuguti b. Mbere na mbere, dushushanya inyuguti a, kandi iduha igitekerezo cy'aho inyuguti yacu igomba kumanuka igarukira munsi y'umurongo.
Niba ukoze ku murongo uhagaze, cyangwa ukawegera cyane, isa na b, kandi ntidushaka ko h yacu isa na b. Bityo hagomba kuba umwanya hasi. Icyo ni cyo gitandukanya cyane h na b.
Inyuguti ikurikiyeho ni inyuguti i, ari yo yoroshye kurusha izindi zose. Ni akarongo gato gusa. Dutangirira ku mugozi wanikaho imyenda, tukamanuka, kandi tumanuka gusa kugeza ku burebure bw'inyuguti a. Bityo, mbere na mbere, dushushanya inyuguti a.
Iyo ni inyuguti i.
Ariko ntugashushanye uruziga hejuru yayo. Birasekeje cyane. Bityo, shyiraho akadomo, cyangwa akamenyetso gato cyane nk'ako nashushanyije.
Inyuguti ikurikiyeho ni inyuguti j, isa n'aho yoroshye, ariko mu by'ukuri igora gato kuko imanuka nk'ubwato bugenda munsi y'amazi. Mbere na mbere, shushanya inyuguti a yawe.
Iyo ni inyuguti j.
Ariko ntugashushanye uruziga hejuru yayo, kuko birasekeje.
Mu by'ukuri j ni inyuguti i ndende. Kandi mu rurimi rw'Ikilatini, ni ko yitwa: inyuguti i ndende.
Inyuguti k ifite umurongo muremure uhagaze, kimwe n'inyuguti h twakoze mbere. Bityo dutangira nk'aho dushushanya h.
Ushobora no kuyikora mu nkoni ebyiri. Umanuka ugororotse, hanyuma ugatambika, ukamanura umurongo wawe, ugakora ku murongo uhagaze, hanyuma ukongera ukawusohora werekeza iburyo utazamuye ikaramu yawe. Ibyo ntibisa neza nk'iyo umanutse, ugatambika, ukawugarura ugana ku murongo uhagaze, ugakora inguni yawe ntoya, itageze neza ku mpera yo hasi y'umurongo uhagaze, ubyitondere, hanyuma ukazamura ikaramu yawe, ugakora inkoni ntoya yerekeza iburyo.
Bityo imeze nk'inyuguti nkuru R, ariko inyuguti nkuru R yo ifite ibendera ryerekeza hejuru mu kirere.
Noneho dufite inyuguti l. Mbere na mbere, dushushanya inyuguti a. Inyuguti l ni inyuguti ushobora gukora ngufi cyane utabigambiriye, maze igasa n'inyuguti i. Bityo ugomba kwibuka ko iyi izamuka nka roketi.
Ibyo ni byo byose. Iyo ni inyuguti l.
Ariko ibanga nyamukuru ni ukureba neza ko ari ndende bihagije, kuko icyo abenshi mu banyeshuri banjye bakora ni ukuyikora ngufi cyane, maze igasa n'inyuguti i.
Ubu tugiye ku nyuguti n. Turayandika mbere y'inyuguti m, nubwo atari ko zikurikirana muri alufabeti. Ubwo rero ushushanya inyuguti a, hanyuma iruhande rwayo ugakora inyuguti i. Hanyuma hafi y'impera yo hejuru y'inyuguti i, ukagonda, ukamanuka, ugakora indi nyuguti i. Uko ni ko iyi nyuguti iteye koko. Ni inyuguti i ebyiri zegeranye, zihujwe n'igice kigoramye.
Uburyo bumwe bwo gutekereza kuri iyi nyuguti ni ukumenya ko imeze nk'inyuguti h. Gusa ntigira igice cyayo kirekire kizamuka hejuru mu kirere.
Niba icyo gice kigoramye kikugoye, ndakugira inama yo gukora ibi. Ukora inyuguti i, hanyuma hafi y'impera yo hejuru y'inyuguti i, ugakora gusa umurongo uhengamye, uryamye cyane, hanyuma ukamanuka. Bityo inyuguti n yawe iba ifite inguni kurusha, ntiburungushuye cyane, ariko uburyo bwombi burakora.
Ubu tugeze ku nyuguti m. Dutangira n'inyuguti a yacu nk'uko bisanzwe,
Mu by'ukuri rero, inyuguti m ni n ebyiri zifatanye. Dukora n yacu, tukazamura ikaramu yacu, tugakora indi n yometse kuri yo neza. Nta ngorane, biroroshye cyane.
Inyuguti o ni yo igoye kurusha izindi nyuguti zose. Bavuga ko umunyabugeni Raphael yashushanyije inziga ibihumbi n'ibihumbi, agerageza gushushanya uruziga rutunganye. Twe ntitugiye kubikora. Tugiye kubyoroshya.
Utwo dukubo tubiri dukoranaho, tugakora ishusho y'inyuguti o. Iyo shusho ni ndende kandi irafunganye. Ireshya n'inyuguti a yacu mu burebure.
Dushobora kugonda agakubo kurushaho gato, bityo tukabona inyuguti o iburungushuye kurushaho. Cyangwa, niba wumva ufite ubutwari, ushobora gutangirira ku murongo, ugashushanya uruziga rumanuka kugeza hasi, hanyuma ukarugarura aho watangiriye.
Niba ibyo bikugoye cyane, icyo ukora ni ugukora agakubo gafite inguni ityaye. Ubwo ukamanuka ugakora ishusho ya diyama. Bityo aho gushushanya uruziga, inyuguti o yawe uyigira diyama. Kandi uzi gushushanya ishusho ya diyama.
Inyuguti ikurikira ni inyuguti p. Iyi nyuguti isa cyane n'inyuguti b, uretse ko umurongo wayo, aho kuba hejuru y'umugozi wanikaho imyenda, uri munsi yawo.
Bityo iyi nyuguti imeze neza neza nka b, uretse ko ifite umurongo umanuka aho kugira umurongo uzamuka.
Ibuka ko umurongo umanuka ugomba kumanuka kure cyane.
Inyuguti ikurikira ni inyuguti q, ikaba ari nk'ubwoko bw'inyuguti a. Isa cyane n'inyuguti a. Ubwo rero dushushanya inyuguti a yacu, hanyuma iruhande rwayo tugakora ibi bikurikira.
Bityo q isa cyane n'inyuguti a. Gusa ifite umurongo muremure umanuka, ufite hasi akamenyetso gato kerekeza imbere.
Inyuguti ikurikira ni inyuguti r. Mbere na mbere dushushanya inyuguti a yacu.
Bityo imeze nk'igice cyo hejuru cy'inyuguti n, ibuze inkoni ya kabiri ya n imanuka nk'inyuguti i ya kabiri. Iyo ni yo nyuguti r.
Inyuguti ikurikira ni inyuguti s. Ireshya n'inyuguti a mu burebure. Igice kigoye kurusha ibindi ni uko ugomba kuyobora ikaramu yawe neza kugira ngo ukore ibice bibiri bigoramye.
Ishobora kugoramaho gato, nk'ishusho nyayo ya s.
Cyangwa niba ibice bigoramye bikugoye, ushobora kuyikora imeze nka zigizagi kurushaho. Iyo rero ni inyuguti s.
Inyuguti t ni inyuguti ugomba kwitondera cyane, nubwo yoroshye cyane, kuko ari inyuguti ndende, ariko itareshya na l mu burebure.
Ubwo rero, itegereze ko t ifite agace kazamuka hejuru y'akarongo gakata, kandi gashobora kuzamuka kure cyane.
Niba nta gace kazamuka gahari, kandi urimo gusoma vuba, ishobora kumera nka c, kandi ibyo ntubishaka. Ni yo mpamvu ugomba kugira umurongo uzamuka hejuru, kugira ngo nusoma vuba, utayitiranya n'inyuguti c.
Inyuguti u ikurikirana neza cyane n'inyuguti t.
Cyangwa niba ubishaka, ushobora kubikora uhereye ku rundi ruhande. Ushobora gutangira n'inyuguti i iri iburyo, hanyuma ugashushanya iri ibumoso, umanuka uzamuka, n'akamenyetso gato gakora kuri yo.
Bityo ushobora kuyikora mu buryo bumwe muri ubu bubiri. Ushobora gutangirira ibumoso, cyangwa ugatangirira iburyo. Ni wowe uhitamo.
Bityo nuyitegereza neza, imeze nk'inyuguti a ibuze igice cyayo cyo hejuru, kandi ni ko iri koko.
Inyuguti ikurikira ni inyuguti v, kandi tuyikora mu nkoni imwe.
Ni inyuguti yoroshye cyane.
Inyuguti yacu ikurikira ni inyuguti w, na yo ikaba ari inyuguti yoroshye. Dutangira n'inyuguti a,
Bityo ni v imwe ikurikiwe n'indi v, kandi ntuzamura ikaramu yawe.
Niba ubishaka, ushobora kuzamura ikaramu yawe. Ukora v imwe, hanyuma ugakora v ikurikira iruhande rwayo.
Inyuguti ikurikira ni inyuguti x.
Iyi nguni ntigomba kuba ihagaze cyane, kandi ntigomba kuba iryamye cyane.
Ikurikiraho ni inyuguti y. Iyi imeze nk'ubwoko bwa v, ariko ifite umurongo muremure uhengamye, umanuka nk'ubwato bugenda munsi y'amazi.
Bityo isa na v ifite umurizo muremure werekeza ibumoso.
Inyuguti yacu ikurikira ni inyuguti z, cyangwa zed, nk'uko bamwe bayita. Iyi nta ngorane ifite.
Iyo ni yo z yacu.

Kwiga Kwandika — Igice cya Mbere: Imyandikire Yoroheje y'Inyuguti Zihengamye · Evan Millner · Published by Abecedaria Press