Abecedaria Press · Makomi ya Kokangana
Liteya 4
Sikoyo lokola tosali yango, tobongami mpo na kobanda nkoma na biso ya liboso. Bongo tozali na eteni na yango ya liboso: mata pete, kita makasi, mpe na nsima na nse tobendi noki mpenza monkoli moke ya mbangu, lokola kobeta moke na ekomeli.
Sikoyo, mbala mingi ntango tozali kokangisa nkoma, tosalaka monkoli molai koleka. Kasi soki nkoma i ezali na nsuka ya liloba, tokosala kaka monkoli moke ya mbangu na nsuka, boye. Bongo tozali kosala kaka nkoma i oyo ezali yango moko, etelemi yango moko, nkoma moke i.
Bongo oyo osengeli kosala ezali kokoma lokola ndakisa oyo: mata pete, kita makasi, mpe na nsima bimisa monkoli moke ya mbangu na nse. Likambo ya kobosana te: nyonso na bolai moko, nyonso na botengami moko, mpe pete na nzela ya komata, makasi na nzela ya kokita, mpe na nsima monkoli moke ya mbangu, komata lisusu pete. Batela yango na ntaka ekokani, mpe na nsima tala malamu na eloko ya semba ya kobenda milongo ete matumu na yo nyonso ezali ndenge moko.
Tala malamu ete molongo ya nkoma i ezali semba, mpe tala malamu ete obandi te monkoli ya kogumbama, monkoli moke ya mbangu na nse, noki mingi. Esengeli kobima kaka ntango ozali kosimba molongo ya nse, kasi na nse na yango te. Bongo olingi te ete nkoma na yo ekita na nse ya molongo wana, mpe olingi te ete etikala likolo ya molongo.
Bongo ezali na makambo mingi oyo osengeli kobatela, mpe ezali mpasi mpenza. Yango wana tokosala nkoma oyo mingi, mingi mpenza, tii ekokoka malamu mpenza, mpo nkoma mingi esalemi na minkoli mibale. Esalemi na nkoma c mpe nkoma i. Bongo soki tokoki kosala nkoma i na biso malamu mpenza, mpe na nsima, ntango tokokoma na nkoma c, tokosala nkoma c na biso malamu mpenza, wana tokoki kokangisa yango nyonso na masangani ndenge na ndenge mpe kosala nkoma nyonso ya alfabeti. Kasi tosengeli kosala nkoma i na biso malamu mpenza, kozanga libunga ata moko.
Bongo okoki kotia litono likolo ya nkoma i na yo, to okoki kotia monkoli moke mokuse likolo ya nkoma i, kasi kobenda zolongano likolo na yango te. Bongo litono to monkoli moke mokuse, kasi zolongano ya mpamba likolo ya nkoma i na yo te.
Okoki komituna mpo na nini ezali na litono likolo ya nkoma i. Mpe ntina na yango ezali ete na makomi ya kokangana, soki osali nkoma u, ezali kaka lokola nkoma i mibale. Yango wana osengeli kotia matono likolo ya nkoma i, mpo na koyeba solo ete nkoma i mibale oyo ezali esika moko esala nkoma u te. Yango wana litono ezali wana. Bongo kobosana litono te.
Soki ozali kokoma liloba, otiaka litono te ntango ozali naino kokoma, mpe obendaka monkoli ya kokatisa t te ntango ozali naino kokoma. Okomi na nsuka ya liloba, mpe na nsima ozongi sima, mpe otii matono na nkoma i na yo mpe obendi monkoli ya kokatisa t na yo. Ndenge wana nde tosalaka yango.
Bongo okokoba kosala yango, milongo ya nkoma i, tii ekokoka malamu mpenza.
Makambo ya kokeba na yango. Sala ete nkoma i na yo etikala semba. Okoki kotala yango malamu na eloko ya semba ya kobenda milongo. Molongo ya kokita makasi esengeli kozala semba, mpe ogumbisaka yango kaka moke mpenza liboso esimba molongo ya nse. Nakozongela yango mbala mingi, mingi mpenza, mpo oyo ekosalema ezali ete soki okebi te, nkoma i na yo ekogumbama. Mpe soki nkoma i na yo egumbami, ebandi komonana lokola nkoma c.
Bongo tosengeli kokeba na makambo oyo, mpo na ntango tokotanga mbangu, to ntango tokobanda kokoma mbangu na nsima. Na ebandeli tokokende malembe mpenza mpe tokosala nyonso malamu mpenza, kasi na nsima okokoma na lolenge na yo moko ya kokoma, mpe ekobongwana. Kasi soki ozali na moboko ya malamu, bato bakokoka kotanga makomi na yo.
Soki ozali na moboko ya malamu te sikoyo, wana na nsima, ntango okokoma mbangu mpe okokoma na lolenge na yo moko, makomi na yo ekobanda kosala makambo ya kokamwa ndenge na ndenge, ndenge esalemaka ntango ozali kokoma mingi. Soki ozali na moboko ya malamu te, moto moko te akokoka kotanga makomi na yo. Mbala mosusu yo moko okokoka kotanga makomi na yo te, mpe yango ekozala mawa.
Na nsima, tokokangisa nkoma i mosusu. Bongo komesana ekozala kokangisa, ya liboso, kaka nkoma i mibale, mpe tosali molongo ya yango. Soki okoki kosala yango na litumu moko mpe na ntaka moko mbala nyonso oyo ozali kosala yango, wana obongami mpo na komesana oyo elandi.
Bongo oyo nakosala: tokotikela yo milongo misato, mpo yango ekoki, mpo na kosala nkoma i mibale ekangani. Na nsima, sima ya milongo mibale ya komesana yango, tokosala nkoma i misato ekangani. Bongo okosala mata pete, kita makasi, mata pete, kita makasi, mata pete, kita makasi, monkoli moke ya mbangu. Mpe ozongeli: mata pete, kita makasi, mata pete, kita makasi, mata pete, kita makasi, monkoli moke ya mbangu na nsuka.
Tala malamu na eloko ya semba ya kobenda milongo ete nyonso etelemi malamu na molongo; ete nkoma i na yo ekiti te na nse ya molongo, mpe ete eleki te likolo ya molongo; ete monkoli moke ya mbangu na nse ebimi kaka liboso esimba molongo ya nse, kasi noki mingi te; ete nkoma i na yo ezali semba; mpe ete ozali kokende pete na nzela ya komata mpe makasi na nzela ya kokita. Mpe tala malamu na eloko ya semba ya kobenda milongo ete matumu na yo ekokani.
Na nsima, sima ya kosala yango, tokopesa yo kaka molongo moko na nkoma i moko na ebandeli, mpe mosala na yo ezali kotondisa molongo wana mobimba na nkoma i. Sikoyo, nkoma i oyo esengeli kozala na litumu moko mpe na ntaka moko. Ezali mpasi koleka ndenge emonanaka. Nalingeli yo elonga.

Makomi ya Kokangana — Eteni ya Liboso: Nkoma Mike · Evan Millner · Published by Abecedaria Press