Abecedaria Press · ፊደላት ላቲን ምጽሓፍ ምምሃር
ትምህርቲ 2
ኣብዚ ትምህርቲ እዚ፣ ቀሊል ናይ ሕትመት ፊደላት ላቲን ምጽሓፍ ክትመሃር ኢኻ። ብርዒ ኣብ ምቁጽጻር ጸገም ንዘለዎ ዝኾነ ሰብ ተባሂሉ ዝተዳለወ እዩ። እዚ ልሙድ ጸገም እዩ፣ መፍትሒኡ ድማ ተቓራኒ እቲ ብልሙድ ዝምሃር ምግባር እዩ።
ተምሃሮ ምጽሓፍ ክመሃሩ ከለዉ፣ ኩሉ ግዜ ፊደላቶም ኣብ ልዕሊ መስመር ከቐምጡ ይምሃሩ፣ እቶም ፊደላት ካብቲ መስመር ናብ ላዕሊ ምእንቲ ክድይቡ። ውጽኢቱ ድማ፣ ላዕለዋይ ክፋል ፊደላቶም ንምቁጽጻር ብዙሕ ጸገም የጋጥሞም።
ኣብዚ ግን ተቓራኒኡ ኢና ንገብር። ፊደላትና ካብ መስመር ነንጠልጥሎም።
እቲ መስመር መዘርግሒ ክዳን ገመድ ምዃኑ፣ ነፍሲ ወከፍ ፊደል ድማ ብመቖንጠጢ ክዳን ኣብኡ ተታሒዙ ምህላዉ ኣብ ሓሳብካ ስኣሎ። ላዕለዋይ ክፋል ነፍሲ ወከፍ ፊደል ነቲ መስመር ይትንክፎ፣ እቲ ፊደል ድማ ካብኡ ናብ ታሕቲ ይንጠልጠል፣ ልክዕ ከምቲ ካብ መዘርግሒ ክዳን ገመድ ዝንጠልጠል ካምቻ።
ፊደላት ካብ መስመር ክንጠልጠሉ ከለዉ፣ እቲ ጽሕፈት ኩሉ ግዜ ማዕረ ኮይኑ ይረአ። ዓይንኻ ናብቲ መስመር እያ እትስሓብ፣ ስለዚ ታሕተዋይ ክፋል ፊደላት ኩሉ ሓደ ንውሓት እንተ ዘይኮነ ብዙሕ ኣየገድስን። ሓደ ካብቶም ዓበይቲ ጸገማት ናይ ኢድ ጽሕፈት፣ ማለት ኩሉ ኣብ ሓደ መስመር ምስራዕ፣ ይወገድ።
እዚ ፊደላት እዚ ኣዝዩ ዝተቓለለ ቅርጺ ናይቲ Chancery ዝበሃል ጽሕፈት እዩ። Chancery ኣብ እንግሊዝ፣ ብዘመን ንጉስ Henry VIII ከምኡ'ውን Elizabeth I፣ ንናይ ኢድ ጽሕፈት ይጥቀሙሉ ነይሮም። ብዙሕ ኩርናዓት ዘለዎ ጽሕፈት እዩ፦ መብዛሕትኡ ካብ ቀጥ ዝበሉ መስመራት ዝተሰርሐ እዩ፣ ዕጸፋቱ ድማ ኣዝዮም ውሑዳት እዮም፤ ኢድ ድማ ቀጥ ዝበለ መስመር ካብ ዕጸፍ ብዝበለጸ ብቐሊሉ ትቆጻጸሮ። ስለዚ ኢና Chancery ቅድሚ ናይ ሕትመት ፊደላት ወይ roundhand (ክቡብ ጽሕፈት) ቀዲምና እንምህሮ። ነዚ ፊደላት እዚ፣ ዕጸፋት ክቆጻጸር ንዘይከኣለ ሓደ ተምሃራየይ ኢለ እየ ዝሰራሕክዎ።
ኣብዚ ትምህርቲ እዚ ዘሎ ነፍሲ ወከፍ ፊደል ብቐጥ ዝበሉ መስመራት ጥራይ ክስራሕ ይኽእል። ዕጸፋት ክትገብር እንተ ኽኢልካ፣ ገለ ካብቶም ኩርናዓት ከተኽብቦም ትኽእል ኢኻ። ገና እንተ ዘይኽኢልካ፣ ቀጥ ዝበሉ መስመራት ይኣኽሉ፦ ፊደልካ ቁሩብ ዘይልሙጽ ክመስል እዩ፣ ግን ንጹር ኮይኑ ክቕጽል እዩ፣ ካልእ ፊደል ክኸውን ድማ ኣይክእልን። ደሓር፣ ብርእስኻ ዝያዳ እናተኣማመንካ ምስ ከድካ፣ ዕጸፍ ከተእቱ ትኽእል ኢኻ።
መዘኻኸሪ ንመምህራን። ሓደ ተምሃራይ ፊደላት ከም ዝንጠልጠሉ ንምርዳእ እንተ ኸበዶ፣ ኣብ ልዕሊ ሓደ ፊደል ክልተ መቖንጠጢ ክዳን ስኣል፣ ኣብቲ መስመር ከም ዝተቖንጠጠ ገይርካ። ንእሽቶ ቲ-ሸርት ምስ መቖንጠጢታቱ ካብቲ መስመር ተንጠልጢሉ እውን ክትስእል ትኽእል ኢኻ። ሽዑ እቲ ተምሃራይ፣ እቲ ፊደል ልክዕ ከም ካምቻ ካብቲ መስመር ከም ዝንጠልጠል ክርድኦ እዩ።
ነዚ ትምህርቲ ብቪድዮ ርአዮ (ብእንግሊዝኛ)፦ ካብ መስመር ዝንጠልጠሉ ፊደላት
ዘክር፦ እቲ ፊደል ካብቲ መስመር ይጅምር፣ ካብኡ ድማ ናብ ታሕቲ ይንጠልጠል።
ስለዚ እዚ እዩ ናትና ፊደል a። ብሓቂ እንተ ደሊኻ፣ ኣብ ታሕቲ ንእሽቶ ምልክት ክትውስኸሉ ትኽእል ኢኻ፣ እንተ ደሊኻ ድማ ዝያዳ ከተሰልሞ ትኽእል፣ ግን እዚ ኣዝዩ መሰረታዊ ፊደል a እዩ።
ታሕተዎት ክፋላቶም ማዕረ ድዮም? ሓደ መስርዕ ፊደል a ምስ ጸሓፍካ፣ ኣብ ትሕቲኦም፣ ብታሕተዋይ ክፋሎም፣ ብመስመሪ መስመር ሕንጸጽ። ኣየኖት እዮም ነቲ መስመር ከይበጽሑ ዝተረፉ? ኣየኖትከ ሓሊፎምዎ ዝኸዱ? ነቲ መስርዕ ደጊምካ ጽሓፎ፣ ገዛእ ርእስኻ ድማ ኣርም።
ቅድም ፊደል a ጽሓፍ። እቲ ነዊሕ መስመር ፊደል b ክሳብ ክንደይ ናብ ታሕቲ ክወርድ ከም ዘለዎ ዝሕብረካ መለክዒ ዓሚቕ ክኾነካ እዩ።
ስለዚ እዚ ፊደል b እዩ።
ድሕሪኡ፣ ፊደል b ክሳብ ክንደይ ናብ ታሕቲ ከም ዝወረደ ንምርግጋጽ፣ ኣብ ትሕቲ ፊደል a መስመሪ ከተቐምጥ ትኽእል ኢኻ። ኣብተን ናይ መጀመርታ ሒደት ግዜያት ምናልባት ጌጋ ክኸውን እዩ። ኣየገድስን፣ ምኽንያቱ ፊደላትና ካብ መስመር ኢና ነንጠልጥሎም፣ ከምቲ ኣብ መዘርግሒ ክዳን ገመድ ዝንጠልጠል ክዳን። ደሓር ነቲ ታሕተዋይ ክፋል ከነስተኻኽሎ ኢና፣ ኩሉ ጽቡቕን ማዕረን ምእንቲ ክኸውን። ኣብ መጀመርታ፣ ኣብቶም መሰረታውያን ቅርጽታት ኢና እነተኩር።
ፊደል c ቅድሚ ምጽሓፍና፣ ፊደል a ክንጽሕፍ ኢና፣ ምኽንያቱ ፊደል c ካብቲ መስመር ክሳብ ክንደይ ናብ ታሕቲ ከም ዝወርድ ብዙሕ ክሕብረና እዩ። ስለዚ ፊደል a ጽሓፍ።
በዚ ድማ ፊደል c ትረክብ።
ኣብ መጀመርታ፣ ኣነ እንተ ዝኸውን ነቲ ንእሽቶ ዕጸፍ ብዝተፈልየ ጭረት ብርዒ ምገበርክዎ። እናተመሓየሽካ ምስ ከድካ፣ ብርዕኻ ከየልዓልካ ኩሉ ብሓንሳብ ክትገብሮ ትኽእል ኢኻ።
እዚ ፊደል d እዩ። ፊደል d ብሓቂ ከም ፊደል a እዩ፣ እቲ ኣብ የማን ዘሎ መስመር ኣዝዩ ዝነውሐ ምዃኑ ጥራይ እዩ ፍልልዩ። ግን ብቑሩብ ዝተፈልየ መንገዲ ኢና እንሰርሖ።
ቅድሚ ምጅማርና፣ ፊደል a ንጽሕፍ፣ እቲ መስመር ካብቲ ነቲ ፊደል እነንጠልጥለሉ መስመር ክሳብ ክንደይ ናብ ታሕቲ ከም ዝወርድ ምእንቲ ክንግምግም፣ ከምቲ ኣብ መዘርግሒ ክዳን ገመድ ዝንጠልጠል ክዳን።
በዚ ድማ ፊደል d ትረክብ።
ብዛዕባ ናብ ላዕሊ ዝወጽኡን ናብ ታሕቲ ዝወርዱን መስመራት ሓደ መጠንቀቕታ። እቶም ናብ ላዕሊ ዝወጽኡ መስመራት ከም ናብ ላዕሊ ዝብረሩ ሮኬታት እዮም፣ እቶም ናብ ታሕቲ ዝወርዱ ድማ ከም ናብ ትሕቲ ባሕሪ ዝኣትዋ ኣብ ትሕቲ ማይ ዝጓዓዛ መራኽብ እዮም። እቲ ናብ ላዕሊ ዝወጽእ መስመርካ እንተ ወሓደ ክንደ ቁመት ናይቲ ኣብ ትሕቲኡ ዘሎ ፊደል ክነውሕ ኣለዎ፣ እንተ ደሊኻ ድማ ካብኡ ንላዕሊ ክነውሕ ይኽእል። ግን ካብኡ ክሓጽር የብሉን፣ ምኽንያቱ ሽዑ ብቕልጡፍ እንተ ኣንበብካ ምስ ፊደል a ክደባለቕ ይኽእል፣ ፊደል d ምስ ፊደል a ክትደባልቖ ድማ ኣይትደልን ኢኻ።
ዝቕጽል ፊደልና፣ ፊደል e እዩ። መጀመርታ፣ ፊደል a ንጽሕፍ። ድሕሪኡ፣ ኣብ ጥቓ ፊደል a፣ ፊደል c ጽሓፍ። ፊደል e ምስ ፊደል c ኣዝዩ ከም ዝመሳሰል ክትዕዘብ ኢኻ፣ ብሓቂ ድማ ብተመሳሳሊ መንገዲ ኢና እንሰርሖ።
ሽዑ ፊደል e ትረክብ።
ብኽልተ ጭረታት ብርዒ። እንተ ደሊኻ፣ ነዚ ብኽልተ ጭረታት ብርዒ ክትገብሮ ትኽእል ኢኻ። ካብ ላዕሊ ብየማን ትጅምር። ብርዕኻ ብግድም ናብ ጸጋም ትስሕቦ። ናብ ታሕቲ ትወርድ፣ ድሕሪኡ ኣብ ታሕቲ እቲ ዕጸፍ ዘለዎ ንእሽቶ ምልክት ትገብር። ድሕሪኡ ብርዕኻ ተልዕሎ፣ ነቲ ዝዘንበለ ዘራኽብ መስመር ድማ ትስእሎ።
ዝቕጽል ፊደልና፣ ፊደል f እዩ። እዚ ፊደል እዚ ንመብዛሕትኦም ጀመርቲ ጸገም ይፈጥረሎም፣ ምኽንያቱ ከም ሮኬት ብዙሕ ናብ ላዕሊ ይወጽእ፣ ከም ኣብ ትሕቲ ማይ ዝጓዓዝ መርከብ ድማ ብዙሕ ናብ ታሕቲ ይወርድ። ስለዚ እንገብሮ እዚ እዩ።
መጀመርታ፣ ፊደል a ጽሓፍ። ነዚ ፊደል እዚ ካብ ላዕሊ ስለ እንጅምሮ፣ እዚ ክሳብ ክንደይ ልዕል ኢልካ ክትጅምር ከም ዘለካ ሓሳብ ክህበካ እዩ። ብኽልተ መስመራት እዩ ዝስራሕ።
እዚ ድማ ፊደል f እዩ።
እንተ ደሊኻ፣ ነቲ ላዕለዋይን ታሕተዋይን ክፋል ቁሩብ ከተዕጽፎ ትኽእል ኢኻ፣ ከምኡ ኣዝዩ በሊሕ ከይከውን። ሽዑ ከም ኣዝዩ ነዊሕ ፊደል s ይኸውን። እዚ እውን ይከኣል እዩ።
ሕጂ ናብ ፊደል g በጺሕና። ፊደል g ብፊደል a ምስ ታሕተዋይ ክፋል ፊደል f ብምጥማር እዩ ዝስራሕ።
ከመይ ገይርና ከም እንሰርሖ ድማ እዚ እዩ። መጀመርታ፣ ፊደል a ንጽሕፍ፣ ምኽንያቱ እቲ ከም ኣብ ትሕቲ ማይ ዝጓዓዝ መርከብ ዝወርድ ክፋል ፊደል g ካብቲ መስመር ክሳብ ክንደይ ናብ ታሕቲ ክወርድ ከም ዘለዎ ሓሳብ ይህበና።
ፊደል a ከምኡ'ውን ፊደል g እንተ ተመልከትካ፣ ላዕለዋይ ክፋል ፊደል g ከም ናትካ ፊደል a ክመስል ኣለዎ።
ዝቕጽል ፊደል h እዩ፣ ምስ ፊደል b ብኣዝዩ ተመሳሳሊ መንገዲ ዝስራሕ። መጀመርታ፣ ፊደል a ንጽሕፍ፣ እዚ ድማ ፊደልና ካብቲ መስመር ክሳብ ክንደይ ናብ ታሕቲ ክወርድ ከም ዘለዎ ሓሳብ ይህበና።
ነቲ ቀጥ ኢሉ ዝቖመ መስመር እንተ ተንኪፍካዮ፣ ወይ ኣዝዩ እንተ ቐረብካዮ፣ ከም ፊደል b ይመስል፣ ፊደል h ናትና ከም ፊደል b ክመስል ድማ ኣይንደልን። ስለዚ ኣብ ታሕቲ ባዶ ቦታ ክህሉ ኣለዎ። እዚ እዩ እቲ ኣብ መንጎ ፊደል h ከምኡ'ውን ፊደል b ዘሎ ቀንዲ ፍልልይ።
ዝቕጽል ፊደልና፣ ፊደል i እዩ፣ ካብ ኩሎም ዝቐለለ። ንእሽቶ መስመር ጥራይ እዩ። ካብቲ መዘርግሒ ክዳን ገመድ ንጅምር፣ ናብ ታሕቲ ንወርድ፣ ክሳብ ቁመት ፊደል a ጥራይ ድማ ንወርድ። ስለዚ መጀመርታ ፊደል a ንጽሕፍ።
እዚ ድማ ፊደል i እዩ።
ግን ኣብ ልዕሊኡ ክቢ ኣይትስኣል። እዚ መስሓቕ ይመስል። ስለዚ ወይ ነጥቢ፣ ወይ ከምቲ ኣነ ዝሰኣልክዎ ኣዝዩ ንእሽቶ ምልክት።
ዝቕጽል ፊደልና፣ ፊደል j እዩ፤ ቀሊል ይመስል፣ ግን ከም ኣብ ትሕቲ ማይ ዝጓዓዝ መርከብ ናብ ታሕቲ ስለ ዝወርድ፣ ብሓቂ ቁሩብ ጸገም ይፈጥር። መጀመርታ፣ ፊደል a ጽሓፍ።
እዚ ድማ ፊደል j እዩ።
ግን ኣብ ልዕሊኡ ክቢ ኣይትስኣል፣ ምኽንያቱ እዚ ዘይጥዑም ይመስል።
ፊደል j ብሓቂ ነዊሕ ፊደል i እዩ። ኣብ ቋንቋ ላቲን ድማ ከምኡ ጥራይ እዩ ዝበሃል፣ 'ነዊሕ i'።
ፊደል k፣ ልክዕ ከምቲ ቅድሚ ሕጂ ዝጸሓፍናዮ ፊደል h፣ ነዊሕ ቀጥ ኢሉ ዝቖመ መስመር ኣለዎ። ስለዚ ፊደል h ከም እንጽሕፍ ገይርና ንጅምር።
ብኽልተ ጭረታት እውን ክትገብሮ ትኽእል ኢኻ። ቀጥ ኢልካ ናብ ታሕቲ ትወርድ፣ ድሕሪኡ ብግድም ትኸይድ፣ መስመርካ ናብ ታሕቲ ተውርዶ፣ ነቲ ቀጥ ኢሉ ዝቖመ መስመር ትትንክፎ፣ ድሕሪኡ ብርዕኻ ከየልዓልካ ደጊምካ ናብ የማን ተውጽኦ። እዚ ግን ከምዚ ዝስዕብ ዝኣክል ጽቡቕ ኣይመስልን፦ ናብ ታሕቲ ትወርድ፣ ብግድም ትኸይድ፣ ናብ ውሽጢ ተእትዎ፣ ንእሽቶ ኩርናዕካ ትገብር (ኣስተውዕል፣ እዚ ኩርናዕ ክሳብ ታሕተዋይ ጫፍ ናይቲ ቀጥ ኢሉ ዝቖመ መስመር ኣይበጽሕን)፣ ድሕሪኡ ብርዕኻ ተልዕሎ፣ ናብ የማን ድማ እቲ ንእሽቶ ጭረት ትገብር።
ስለዚ ከም ዓቢ ፊደል R እዩ፣ ግን ዓቢ ፊደል R ናብ ሰማይ ዝጠመተ ሰንደቕ ዕላማ ኣለዎ።
ሕጂ ፊደል l ኣሎና። መጀመርታ ፊደል a ንጽሕፍ። ፊደል l ብጌጋ ኣዝዩ ሓጺር ክትገብሮ እትኽእል ፊደል እዩ፣ ሽዑ ድማ ከም ፊደል i ይመስል። ስለዚ እዚ ፊደል እዚ ከም ሮኬት ናብ ላዕሊ ከም ዝወጽእ ክትዝክር ኣለካ።
ካልእ የብሉን። እዚ ፊደል l እዩ።
ግን እቲ ቀንዲ ምስጢር፣ እኹል ነዊሕ ምዃኑ ምርግጋጽ እዩ፣ ምኽንያቱ መብዛሕትኦም ተምሃሮይ ኣዝዩ ሓጺር ይገብርዎ፣ ሽዑ ድማ ከም ፊደል i ይመስል።
ቀጺሉ ፊደል n ኣሎ። ነዚ ፊደል እዚ ቅድሚ ፊደል m ክንሰርሖ ኢና፣ ካብ ስርዓቱ ወጻኢ። ስለዚ ፊደል a ትጽሕፍ፣ ኣብ ጥቓኡ ድማ ፊደል i ትገብር። ድሕሪኡ ኣብ ጥቓ ላዕለዋይ ጫፍ ናይቲ ፊደል i ብዕጸፍ ትዞር፣ ደሓር ናብ ታሕቲ ወሪድካ ካልእ ፊደል i ትገብር። ብሓቂ ከምኡ ጥራይ እዩ። ስለዚ ጎኒ ንጎኒ ዘለዉ ክልተ ፊደላት i እዮም፣ ብዕጸፍ ድማ ተላጊቦም ኣለዉ።
ነዚ ፊደል እዚ ንምርዳእ ሓደ መንገዲ፣ ምስ ፊደል h ሓደ ምዃኑ ምሕሳብ እዩ። ግን እቲ ናብ ሰማይ ዝድይብ ነዊሕ ክፋሉ የብሉን።
እሞ እቲ ዕጸፍ እንተ ኣሸጊሩካ፣ ከምዚ ክትገብር እመኽረካ። ፊደል i ትገብር፣ ድሕሪኡ ኣብ ጥቓ ላዕለዋይ ጫፍ ናይቲ ፊደል i ንግድም ዝቐረበ ዝዘንበለ መስመር ጥራይ ትገብር፣ ደሓር ናብ ታሕቲ ትወርድ። ስለዚ ፊደል n ናትካ ቁሩብ ኩርናዓት ዘለዎ እምበር ብዙሕ ዝተዓጸፈ ኣይኮነን፣ ግን ክልቲኡ ቅኑዕ እዩ።
ሕጂ ፊደል m ኣሎና። ከም ልማድና ብፊደል a ንጅምር፣
ስለዚ ብመሰረቱ፣ ፊደል m ክልተ ግዜ ዝተደገመ ፊደል n እዩ። ፊደል n ንገብር፣ ብርዕና ኣልዒልና ድማ ካልእ ብቐጥታ ምስኡ ተላጊቡ ንገብር። ቀሊል፣ ኣዝዩ ቀሊል።
ፊደል o ካብ ኩሎም ፊደላት እቲ ዝኸበደ እዩ። እቲ ስኣላይ Raphael፣ ከም ዝንገረና፣ ሓደ ፍጹም ክቢ ንምስኣል ፈቲኑ ኣሽሓት ክብታት ሰኣለ። ንሕና ከምኡ ኣይክንገብርን ኢና። ከነቕልሎ ኢና።
እዞም ክልተ ቅንፍታት ተራኺቦም ቅርጺ o ይፈጥሩ። እቲ ቅርጺ o ግን ቁሩብ ነዊሕን ቀጢንን እዩ። ቁመቱ ምስ ፊደል a ናትና ማዕረ እዩ።
ነቲ ቅንፍ ቁሩብ ዝያዳ ክንዓጽፎ ንኽእል ኢና፣ እዚ ድማ ቁሩብ ዝያዳ ክቢ ዝመሰለ ፊደል o ይህበና። ወይ ድማ፣ ትብዓት እንተ ተሰሚዑካ፣ ካብቲ መስመር ጀሚርካ ክሳብ ታሕቲ ክቢ ክትስእል፣ ናብቲ ዝጀመርካሉ ቦታ ድማ ክትመልሶ ትኽእል ኢኻ።
እዚ እንተ ኸቢዱካ፣ ኩርናዕ ዘለዎ ቅንፍ ትገብር። ስለዚ ናብ ታሕቲ ወሪድካ ቅርጺ ኣልማዝ ትገብር። ስለዚ ክቢ ኣብ ክንዲ ምስኣል፣ ነቲ ፊደል o ናትካ ቅርጺ ኣልማዝ ትገብሮ። ቅርጺ ኣልማዝ ከመይ ከም እትስእል ድማ ትፈልጥ ኢኻ።
ዝቕጽል ፊደል፣ ፊደል p እዩ። እዚ ፊደል እዚ ምስ ፊደል b ኣዝዩ ይመሳሰል፣ ግን እቲ መስመር ካብ መዘርግሒ ክዳን ገመድ ንላዕሊ ዘይኮነስ፣ ንታሕቲ እዩ ዘሎ።
ስለዚ እዚ ብልክዕ ከም ፊደል b እዩ፣ ግን ናብ ላዕሊ ዝድይብ መስመር ኣብ ክንዲ ዝህልዎ፣ ናብ ታሕቲ ዝወርድ መስመር ኣለዎ።
ዘክር፣ እቲ ናብ ታሕቲ ዝወርድ መስመር ብዙሕ ንታሕቲ ክወርድ ኣለዎ።
ዝቕጽል ፊደል፣ ፊደል q እዩ፤ ንሱ ዓይነት ፊደል a እዩ። ምስ ፊደል a ኣዝዩ ይመሳሰል። ስለዚ ፊደል a ንጽሕፍ፣ ደሓር ኣብ ጥቓኡ እዚ ዝስዕብ ንገብር።
ስለዚ ፊደል q ምስ ፊደል a ኣዝዩ ይመሳሰል። ተወሳኺ ዘለዎ፣ ናብ ታሕቲ ዝወርድ ነዊሕ መስመርን ኣብ ታሕቲ ናብ ቅድሚት ዘመልክት ንእሽቶ ምልክትን ጥራይ እዩ።
ዝቕጽል ፊደል፣ ፊደል r እዩ። መጀመርታ ፊደል a ንጽሕፍ።
ስለዚ ከም ላዕለዋይ ክፋል ፊደል n እዩ፣ እቲ ከም ካልኣይ ፊደል i ናብ ታሕቲ ዝወርድ ካልኣይ ጭረት ናይ ፊደል n ግን የብሉን። እዚ ድማ ፊደል r እዩ።
ዝቕጽል ፊደል፣ ፊደል s እዩ። ቁመቱ ምስ ፊደል a ማዕረ እዩ። እቲ ዝኸበደ ክፋሉ፣ ክልተ ዕጸፋት ንምግባር ንብርዕኻ ክትቆጻጸሮ ከም ዘለካ እዩ።
እዚ ከም ሓቀኛ ቅርጺ s ቁሩብ ተዓጺፉ ክኸውን ይኽእል።
ወይ ድማ እቶም ዕጸፋት እንተ ኣሸጊሮምኻ፣ ዝያዳ ከም ቅርጺ ዚግዛግ ክትገብሮ ትኽእል ኢኻ። እምበኣር እዚ ፊደል s እዩ።
ፊደል t ኣዝዩ ቀሊል እኳ እንተ ኾነ፣ ብጥንቃቐ ክትከታተሎ ዘለካ ፊደል እዩ፣ ምኽንያቱ ቁሩብ ነዊሕ ፊደል እዩ፣ ግን ከም ፊደል l ኣይነውሕን።
እምበኣር ኣስተውዕል፣ ፊደል t ካብቲ መቑረጺ መስመር ንላዕሊ ወጺኡ ዝረአ ንእሽቶ ክፋል ኣለዎ፣ እዚ ድማ ብዙሕ ንላዕሊ ወጺኡ ክኸውን ይኽእል።
እቲ ንላዕሊ ዝወጽእ ክፋል እንተ ዘይብሉ፣ ቀልጢፍካ ከተንብብ ከለኻ ድማ፣ ከም ፊደል c ክመስል ይኽእል፣ ንስኻ ድማ ከምኡ ኣይትደልን ኢኻ። ስለዚ እዩ እቲ መስመር ንላዕሊ ወጺኡ ክረአ ዘለዎ፣ ቀልጢፍካ ከተንብብ ከለኻ ፊደል c መሲሉካ ከይትጋገ።
ፊደል u ድሕሪ ፊደል t ብጽቡቕ ይቕጽል።
ወይ ድማ እንተ መሪጽካ፣ ብግልባጡ ክትገብሮ ትኽእል ኢኻ። በቲ ናብ የማን ዝርሓቐ ፊደል i ክትጅምር ትኽእል ኢኻ፣ ደሓር ነቲ ኣብ ጸጋም ዘሎ፣ ናብ ታሕቲን ናብ ላዕልን፣ ምስ ዝትንክፎ ንእሽቶ ምልክት ክትስእሎ ትኽእል ኢኻ።
ስለዚ ካብ ክልተ መንገድታት ብሓደ ክትሰርሖ ትኽእል ኢኻ። ወይ ብጸጋም ክትጅምር ትኽእል፣ ወይ ድማ ብየማን ክትጅምር ትኽእል። ምርጫ ናትካ እዩ።
ስለዚ ብጥንቃቐ እንተ ጠሚትካዮ፣ ላዕለዋይ ክፋሉ ዝጎደሎ ፊደል a ይመስል፣ ብልክዕ ድማ ከምኡ እዩ።
ዝቕጽል ፊደል፣ ፊደል v እዩ፣ ነዚ ድማ ብሓደ ጭረት ንገብሮ።
ኣዝዩ ቀሊል ፊደል እዩ።
ዝቕጽል ፊደልና፣ ፊደል w እዩ፤ ንሱ'ውን ቀሊል ፊደል እዩ። ብፊደል a ንጅምር፣
ስለዚ ሓደ ፊደል v፣ ብድሕሪኡ ድማ ካልእ ፊደል v እዩ፣ ብርዕኻ ድማ ኣይተልዕሎን ኢኻ።
እንተ ደሊኻ፣ ብርዕኻ ከተልዕሎ ትኽእል ኢኻ። ሓደ ፊደል v ትገብር፣ ደሓር እቲ ዝቕጽል ፊደል v ኣብ ጥቓኡ ትገብር።
ዝቕጽል ፊደል፣ ፊደል x እዩ።
እዚ ዝንባለ እዚ ኣዝዩ ቁልቁል ዝበለ ክኸውን የብሉን፣ ኣዝዩ ግድም ዝበለ'ውን ክኸውን የብሉን።
ዝቕጽል፣ ፊደል y እዩ። እዚ ከም ዓይነት ፊደል v እዩ፣ ግን ከም ኣብ ትሕቲ ማይ ዝጓዓዝ መርከብ ናብ ታሕቲ ዝጥሕል ነዊሕ ዝንባለ ኣለዎ።
ስለዚ ናብ ጸጋም ነዊሕ ጭራ ዘለዎ ፊደል v ይመስል።
ዝቕጽል ፊደልና፣ ፊደል z እዩ፣ ገሊኦም ድማ zed ይብልዎ። እዚ ኣዝዩ ቀሊል እዩ።
እዚ ድማ ፊደል z ናትና እዩ።
ፊደላት ላቲን ምጽሓፍ ምምሃር — ቀዳማይ ክፋል፦ ዝተቓለለ ጽሕፈት Italic · Evan Millner · Published by Abecedaria Press