Na liteya oyo tokotala lolenge moko ya makomi ya loboko oyo bato basalelaki tii na bambula ya 1700, ntango makomi ya kokangana ezwaki esika na yango. Babengaka yango Chancery, to Chancery Italic. Nakomi yango awa na ndenge ya pete mpenza, mpo ezali mpo na bayekoli oyo bazali koyekola kokoma.
Ntina oyo nalingaka makomi oyo ezali ete etondi na bililingi ya makasi, oyo egumbamaka te. Zwa ndakisa nkoma a: tokei na ngambo, tokiti, tosali litumu, tomati, mpe na sima tokiti mpe tomati lisusu. Yango ezali pete mingi mpo na moyekoli, koleka kotambwisa lolenge ya nkoma c, oyo ezali mpenza mpasi.
Yango wana, na Chancery, nkoma esalemaka na minkoli ya kogumbama mingi te. Oyebi kala alfabeti oyo ebakami na molongo, uta na Liteya 2. Chancery Italic ezali likanisi kaka yango moko, kasi ekomami na ndenge mwa kitoko koleka, na minkoli mike ya mbangu mpo na kosilisa minkoli. Tika ete likolo ya nkoma mike na yo nyonso ezala na bolai moko, ebakami na molongo, ndenge osalaki na Liteya 2.
Nkoma a, Chancery Italic ya pete. Na nkoma oyo mpe, tobakaka nkoma na biso na molongo.
Tobendi monkoli elali na likolo, kaka ndenge tosalaki na mateya ya liboso, mpe tokiti. Bokeseni ezali ete, na nse penza, tosalaka monkoli moke ya mbangu, moke mpenza.
Na sima lolenge, lolenge ya mibale, monkoli oyo ekangisi, egumbami moke, lokola elembo ya kokanga maloba (parantezi), mpe na sima tomati na monkoli moke ya mbangu.
Mayele awa ezali ete monkoli moke ya mbangu oyo emati likolo esengeli kosalema mwa mbangu, mpe boye nkoma ekozala na mwa kitoko. Mayele ezali wana.
Nkoma b
Awa tozali na nkoma b. Ezali na bokeseni moke na ndenge tosalaki nkoma yango na mbala ya liboso oyo toyekolaki yango.
Ntango tokiti na monkoli ya kokita, togumbisi yango moke na likolo. Bogumbami oyo ekoki kozala moke, to okoki kosala yango monene koleka soki olingi. Mpe na sima ekiti semba.
Na sima, oyo tosalaka: tobendaka molongo elali te ndenge tosalaki na mbala ya liboso, kasi mwa na nse ya nsinga ya kokawusa bilamba, tomati na ndenge etengami, mpe na sima tokiti lokola nde tozali kosala nkoma j, tozongisi yango na kati mpe tosimbi nse ya monkoli ya kokita.
Mpe yango epesi biso nkoma b na biso.
Nkoma c
Nkoma c awa ezali pene na ndenge moko na nkoma c oyo toyekolaki na mbala ya liboso.
Tobandi na molongo uta na ngambo ya loboko ya mobali, tobendi molongo elali, mpe na sima tokiti na nse, mpe na nse tomati na monkoli moke ya mbangu.
Mpe yango epesi biso nkoma c na biso.
Monkoli moke ya mbangu oyo ezali na nse ekoki kozala mokuse, ndenge nasali yango awa, to okoki kosala yango mwa molai mpo ete emata mpe ekokana na bozindo ya molongo elali oyo ezali na likolo.
Nkoma d
Nkoma d awa ekokani mingi na nkoma d oyo tosalaki na mbala ya liboso.
Bokeseni ezali ete, na likolo, ezali na monkoli ya kogumbama. Mpe na sima tokiti, mpe ntango tokomi na nse, tosalaka monkoli moke ya mbangu, moke mpenza, oyo ekei liboso.
Mpe na sima, na molongo, tokei uta na monkoli molai oyo etelemi, epai ya loboko ya mwasi, mpe na sima tokiti mpe tosali nkoma j oyo ebalusami (etali na ngambo mosusu), mpe tomati na monkoli moke ya mbangu mpo esimba monkoli molai.
Sikoyo, monkoli oyo ya kogumbama ekoki kozala mokuse, ndenge nasali yango awa, to okoki kosala yango mwa molai, ndenge okoki komona yango na bandakisa ya makomi ya kala oyo tolakisaki yo.
Nkoma e
Nkoma e na makomi oyo ezali ndenge moko na nkoma e na makomi oyo tosalaki liboso.
Tosali molongo elali, mpe na sima tokiti, mpe na sima togumbisi mpe tosali monkoli moke ya mbangu oyo ekei liboso.
Mpe na sima, uta na katikati, tomati na ndenge etengami mpo tosimba suka ya molongo elali na nsinga ya kokawusa bilamba.
Mpe yango epesi biso nkoma e na biso.
Nkoma f
Awa tozali na nkoma f. Tobandi mosika mpenza likolo ya molongo mpe tokiti mosika mpenza na nse ya molongo. Yango wana ezali lisusu fize mpe masuwa oyo etambolaka na nse ya mai. Mpe egumbami. Boye ezali lokola nkoma s molai mpenza oyo egumbami.
Monkoli moke ya kogumbama na likolo, mpe na sima tokiti na mbangu kino na nse mpenza, mpe na sima togumbisi na kitoko na nse.
Mpe na sima tobendi monkoli ya kokatisa yango na molongo.
Nkoma g
Awa tozali na nkoma g. Emonani lokola ezali mwa mpasi, kasi ezali mpasi te.
Boye tobandi na molongo, tosali molongo elali, mpe na sima tokiti kaka lokola tozali kosala nkoma j. Boye ekiti mosika mpenza, masuwa oyo etambolaka na nse ya mai, mpe na sima tokobi kogumbisa na kati, mpe togumbisi kino tozongi nsima nyonso, mpe tosimbi molongo na esika oyo nse ya nkoma a ekozala.
Mpe na sima totomboli ekomeli na biso, tokei na suka, mpe tokiti mpe tosali monkoli moke ya mbangu oyo ezongi na kati, kaka ndenge tosalaka ntango tozali kosala nkoma a.
Nkoma h
Awa tozali na nkoma h. Ekeseni moke na nkoma h oyo tosalaki na mbala ya liboso, kasi ezali lokola nkoma b oyo tosalaki kaka liboso ya yango.
Boye tobandi na monkoli na biso ya kogumbama na likolo, mpe na sima tobalusi yango mpe tokiti semba. Kobosana te, oyo ezali mosika mpenza likolo ya molongo, ata bolai ya nkoma moko likolo ya molongo, mbala mosusu koleka. Monkoli ya kogumbama oyo ekei liboso ekoki kozala moke to mingi. Okoki kotala ndakisa ya kala.
Na sima, mwa na nse ya molongo, tobandi monkoli na biso ya mibale, komata na ndenge etengami, mpe na sima tosali lolenge moke ya nkoma j, oyo ekiti mpe esimbi te monkoli oyo etelemi semba. Boye ezali lokola elembo moke ya kokanga maloba (parantezi), kasi esimbi te.
Ezali na esika malamu na nse. Soki esika ezalaki te na nse, ekozala nkoma b, mpe yango ekozala mabe.
Nkoma i
Nkoma i na alfabeti oyo ezali na mwa kitoko koleka nkoma i oyo tosalaki na lolenge ya ebandeli.
Ezali na monkoli moke ya mbangu, moke mpenza, oyo emati kino na molongo, na sima tokiti, mpe na nse ezali na monkoli moke ya mbangu oyo ebimi na ngambo. Kasi monkoli ya nkoma i esengeli kozala semba.
Mpe na sima totiaka yango litono, to monkoli moke mokuse na likolo, ndenge tosalaki liboso.
Soki nkoma i ezali semba te, okoki, soki ozali kokoma mpe kotanga na lombangu, kokanisa ete ezali nkoma c. Yango wana, kobosana te ete nkoma i esengeli kozala semba.
Nkoma j
Awa tozali na nkoma j, oyo ezali nkoma i ya molai.
Mpe lokola nkoma i oyo tosalaki kaka liboso, ebandi na monkoli moke ya mbangu oyo emati kino na molongo. Na sima tokiti semba, mpe tokobi kokita lokola masuwa oyo etambolaka na nse ya mai. Mpe na nse, topesi yango monkoli ya kogumbama ya kitoko.
Mpe na likolo, totiaka yango litono to monkoli moke mokuse.
Nkoma k
Awa tozali na nkoma k.
Lisusu, ezali na monkoli ya kogumbama na likolo, mwa monkoli ya kokembisa, mpe na sima ekiti mpe esuki wana.
Mpe na sima totomboli ekomeli na biso, mpe tokei na esika oyo ekatisi molongo. Tokei na ngambo, mpe na sima tokiti mpe tosimbi monkoli oyo etelemi semba. Mpe na sima topesi monkoli moke ya kogumbama mpo na nse ya nkoma k.
Mpe monkoli wana moke ya kogumbama ekoki kobaluka moke soki olingi. Mpe kobaluka moke oyo ezali na likolo, oyo ebalukaka na liboso, ekoki mpe kobaluka mingi koleka soki olingi. Tala ndakisa ya kala.
Nkoma l
Nkoma l emonani mpenza ndenge moko na monkoli ya liboso oyo tosalaki mpo na nkoma k.
Boye tozali na monkoli ya kogumbama, mpe tokiti semba, mpe na nse, monkoli moke ya mbangu oyo ekei liboso.
Ezali kaka likambo wana. Na nse ya monkoli na yango oyo etelemi semba, nkoma k ezali na monkoli wana moke ya mbangu oyo ekei liboso te.
Nkoma m
Awa tozali na nkoma m.
Boye tobandi lokola nde tozali kosala nkoma i, monkoli moke ya mbangu oyo emati kino na molongo, mpe na sima tokiti semba.
Na sima, mwa na nse ya molongo, tomati na ndenge etengami, mpe na sima monkoli moke ya kogumbama oyo ekiti, monkoli oyo ezongi nsima,
mpe na sima tozongeli yango lisusu mbala ya mibale, totomboli ekomeli na biso, tomati kino na molongo, mpe monkoli moke ya kogumbama, monkoli oyo ezongi nsima.
Mpe yango ezali nkoma m na biso.
Boye ezali lokola bilembo mibale ya kokanga maloba, nakanisi, to parantezi mibale, ndenge oyo tosalelaka na matematiki.
Nkoma n
Nkoma n esalemaka boye:
tosali monkoli moke ya mbangu oyo emati kino na molongo, tokiti semba,
mpe na sima, mwa na nse ya molongo, tomati na ndenge etengami, mpe na sima tosali monkoli na biso ya kogumbama oyo ekiti, to lolenge na biso ya parantezi oyo ekiti, monkoli moke ya kogumbama.
Mpe yango ezali nkoma n.
Nkoma o
Awa tozali na nkoma o. Ezali liteya ndenge moko na oyo tozwaki na mateya oyo eleki.
Bongo okoki kosala yango na kobenda parantezi mibale oyo ekutani,
bilembo mibale ya kokanga maloba oyo ekutani.
Mpe nkoma o ezali zolongano mobimba te, kasi ezali mwa molai mpe ya nzoto moke. To okoki kobenda yango na loboko lokola mwa lolenge ya liki. Mpe okoki kotengisa yango mwa moke na ngambo, ndenge nasali awa, to okoki kotelemisa yango semba. Yo nde okopona.
Nkoma p
Nkoma p awa ebandaka mwa likolo ya molongo na monkoli ya kogumbama oyo ekei liboso. Yango wana tozali kogumbisa na nsima ntango tozali kokoma yango, mpo tobandaka na likolo.
Mpe sima tokiti semba. Mpe na nse, tozali kogumbisa mpe kokende na ngambo.
Mpe sima, mwa na nse ya molongo, na monkoli na biso ya mibale, tozali komata na botengami, mpe sima tosali lolenge moke ya nkoma j oyo ebalusami, kino ekutani na monkoli oyo etelemi semba.
Mpe wana nde nkoma p na biso.
Nkoma q
Nkoma q awa ezali ndenge moko na nkoma q ya liteya na biso ya liboso, longola kaka ete na nse, monkoli moke ya mbangu oyo ekei na ngambo ezali mwa kitoko koleka, to mwa egumbami koleka, kasi na makambo mosusu nyonso ezali ndenge moko.
Bongo tokei na ngambo, sima tokiti na nse, mpe sima tozali kogumbisa mwa moke na nse mpe kokende na ngambo,
mpe sima tozwi monkoli na biso ya mibale mpe tosali lolenge oyo moke ya nkoma j na kati, ndenge kaka tosalaka nkoma a.
Mpe wana nde nkoma q na biso.
Nkoma r
Nkoma r esalemi na nkoma i, nkoma i oyo toyekolaki na liteya oyo.
Bongo tosali monkoli moke ya mbangu ya komata kino na molongo, tokiti semba, mpe sima monkoli moke ya mbangu na nse oyo ekei na ngambo.
Mpe sima tosali monkoli ya kogumbama oyo emati. Ekomi kino na nsinga ya kokawusa bilamba mpe sima ekiti mwa moke.
Mpe wana nde nkoma r.
Nkoma s
Tala nkoma s. Ezali ndenge moko na nkoma s ya liteya ya liboso. Bongo ezali lolenge kitoko ya minkoli ya kogumbama.
Eteni na yango ya likolo penza ekomi kino na molongo, mpe tozali kogumbisa yango zingazinga.
Tala malamu ete monkoli ya kogumbama ya likolo ezali mwa moke koleka oyo ya nse. Bongo kanisa yango lokola moto moke mpe libumu monene.
Nkoma t
Awa tozali na nkoma t moke, mpe makebisi ya ntango nyonso etali yango mpe. Nkoma oyo ezali molai koleka ndenge okanisi.
Bongo tobandi mwa mosika likolo ya molongo, kasi, ya solo, te mosika lokola nkoma l. Tokiti semba, mpe sima tosali monkoli moke ya mbangu na nse oyo ekei na ngambo,
mpe sima tobendi monkoli ya kokatisa t na molongo.
Nkoma u
Nkoma u awa esalemi na ndenge ekokani na oyo ya liteya ya liboso.
Bongo tobandi liboso na monkoli ya ngambo ya loboko ya mobali. Tokiti, mpe sima tosali monkoli moke ya mbangu oyo ekei liboso.
Mpe sima tozongi mpe tobendi monkoli ya mibale. Ezali na monkoli moke ya mbangu ya komata kino na molongo, ekiti semba, mpe sima tobalusi yango moke na likolo mpe tosali monkoli moke ya mbangu kino ekutani na monkoli ya liboso.
Mpe yango epesi biso nkoma u na biso.
Nkoma v
Nkoma v na biso awa ezali pene ndenge moko na nkoma v ya liteya ya liboso, kasi ezali mwa kitoko koleka.
Ezali na monkoli moke ya mbangu ya komata kino na molongo, sima tosali lolenge na biso ya momesano ya nkoma v, mpe sima monkoli moke ya mbangu na suka.
Minkoli mike ya mbangu yango mibale ezali penza na nsinga ya kokawusa bilamba.
Nkoma w
Awa tozali na nkoma w na biso, mpe na nkoma w tokoki kopona soki minkoli mibale ekatisana na katikati to te.
Bongo tobandi: monkoli moke ya mbangu ya komata kino na molongo, mpe tosali nkoma v na biso.
Mpe sima totomboli ekomeli na biso, mpe tosali nkoma v na biso ya mibale: tokiti semba mpe tomati mpe tosali monkoli moke ya mbangu oyo ekei na ngambo. Mpe minkoli ekatisani mwa moke na katikati.
To okoki kosala yango mbala moko: monkoli moke ya mbangu ya komata kino na molongo, nkoma v, kokita semba kino na nkoma v ya mibale, mpe sima monkoli moke ya mbangu oyo ekei na ngambo, minkoli ekatisani te, kozanga kotombola ekomeli na yo.
Bongo soki minkoli ekatisani, osengeli kotombola ekomeli na yo. To soki otomboli ekomeli na yo te, tozali kaka na monkoli semba moko na monkoli moke ya mbangu na suka moko na moko.
Nkoma x
Awa tozali na nkoma x na biso.
Tozali kogumbisa mwa moke na komata kino na molongo, mpe sima tokiti na botengami, mpe sima tozali kogumbisa mpe kokende na ngambo na nse. Oyo ezali bolai ya nkoma a.
Mpe sima totomboli ekomeli na biso, mpe likolo ya nse ya monkoli ya ngambo ya loboko ya mobali, tobandi monkoli na biso ya kokita, mpe tokei na nsima. Tobalusi moke na komata kino na molongo, mpe sima tokiti, mpe sima tobalusi moke mpe tokei na ngambo.
Mpe monkoli oyo ekoki kozala molai koleka monkoli ya liboso, kasi yango, yo nde okopona.
Nkoma y
Nkoma y esalemi na lolenge ya nkoma j.
Bongo tosali monkoli moke ya mbangu ya komata mwa moke penza kino na molongo. Tokiti semba mpe tosali monkoli kitoko ya kogumbama na nse. Kobosana te, oyo ezali masuwa oyo etambolaka na nse ya mai. Tokiti mosika mingi na nse.
Mpe sima totomboli ekomeli na biso. Tozongi na molongo. Tosali monkoli moke ya mbangu ya komata, tokiti kino na bozindo ya nkoma a, mpe sima tosali monkoli moke ya mbangu oyo ekoti na kati mpo ekutana na lolenge ya nkoma j.
Mpe tozali na nkoma y na biso.
Nkoma z
Mpe na suka, tokomi na nkoma z: zed, to zee, kolanda esika oyo outi.
Bongo tala oyo tosalaka: tosali monkoli moke ya mbangu ya komata mwa moke, sima tosali monkoli na biso oyo elali, sima tokiti na botengami, monkoli oyo elali na nse, mpe sima monkoli moke ya mbangu ya komata mwa moke penza.
Mpe wana nde nkoma z na biso.
Ndakisa ya kala: mwana-mwasi ya mokonzi Elizabeth
Makomi ya loboko ya mwana-mwasi ya mokonzi Elizabeth, mwana ya mokonzi Henry VIII, na mbula 15, na 1548. Ndenge omoni, ndenge mingi ya kokoma nkoma oyo toyekolaki awa na buku oyo ezali ndenge moko.
