Abecedaria Press · Kujifunza Kuandika
Somo 2
Katika somo hili utajifunza kuandika alfabeti rahisi ya herufi za chapa. Imetengenezwa kwa ajili ya mtu yeyote anayepata shida kuidhibiti kalamu. Hili ni tatizo la kawaida, na suluhisho lake ni kufanya kinyume cha kile kinachofundishwa kwa kawaida.
Wanafunzi wanapojifunza kuandika, kila mara hufundishwa kukalisha herufi zao juu ya mstari, ili herufi zipande juu kutoka kwenye mstari huo. Matokeo yake ni kwamba wanapata shida sana kudhibiti sehemu za juu za herufi zao.
Hapa tunafanya kinyume chake. Tunaning'iniza herufi zetu kutoka kwenye mstari.
Fikiria kwamba mstari ni kamba ya kuanikia nguo, na kwamba kila herufi imeshikiliwa juu yake kwa vibanio vya nguo. Sehemu ya juu ya kila herufi inagusa mstari, na herufi inaning'inia chini kutoka kwenye mstari huo, kama shati linaloning'inia kwenye kamba ya kuanikia nguo.
Herufi zinaponing'inia kutoka kwenye mstari, maandishi huonekana sawa kila mara. Jicho lako huvutwa na mstari, kwa hiyo haijalishi sana kama sehemu za chini za herufi zote hazina urefu sawa. Mojawapo ya matatizo makubwa ya mwandiko, yaani kupanga kila kitu kwa usawa, linaondolewa.
Alfabeti hii ni umbo lililorahisishwa sana la hati ya Chancery. Chancery ilitumika kwa kuandika kwa mkono huko Uingereza wakati wa Henry wa Nane na Elizabeth wa Kwanza. Ni hati yenye pembe nyingi: imeundwa hasa kwa mistari minyoofu, ikiwa na mikunjo michache sana, na mstari mnyoofu ni rahisi zaidi kwa mkono kuudhibiti kuliko mkunjo. Ndiyo sababu tunafundisha Chancery kwanza, kabla ya herufi za chapa au mwandiko wa mviringo (roundhand). Niliibuni alfabeti hii kwa ajili ya mwanafunzi wangu mmoja ambaye hakuweza kudhibiti mikunjo.
Kila herufi katika somo hili inaweza kuandikwa kwa mistari minyoofu peke yake. Ukiweza kuchora mikunjo, unaweza kuzungusha baadhi ya pembe. Kama bado huwezi, mistari minyoofu inatosha: herufi yako itaonekana imekakamaa kidogo, lakini bado itakuwa wazi, na haiwezi kuwa herufi nyingine yoyote. Baadaye, unapozidi kujiamini, unaweza kuleta mkunjo.
Neno kwa walimu. Ikiwa mwanafunzi anaona vigumu kuelewa kwamba herufi zinaning'inia, chora vibanio viwili vya nguo juu ya herufi, kana kwamba imebanwa kwenye mstari. Unaweza hata kuchora fulana ndogo inayoning'inia kutoka kwenye mstari, pamoja na vibanio vyake. Hapo mwanafunzi ataelewa kwamba herufi inaning'inia kutoka kwenye mstari, kama shati.
Tazama somo hili kwenye video (kwa Kiingereza): Herufi zinazoning'inia kutoka kwenye mstari
Kumbuka: herufi inaanzia kwenye mstari na kuning'inia chini kutoka kwenye mstari huo.
Basi hiyo ndiyo a yetu. Ukipenda kweli, unaweza kuipa tiki ndogo chini, na kuipamba zaidi ukitaka, lakini hiyo ni herufi a ya msingi kabisa.
Je, sehemu za chini ziko sawa? Ukishaandika safu ya a, chora mstari kwa rula chini yake, ukipita kwenye sehemu za chini. Zipi zinaishia kabla ya mstari? Zipi zinaupita? Andika safu tena na ujisahihishe.
Kwanza chora a. Itakupa kipimo cha kina, kukuonyesha umbali ambao mstari mrefu wa b unapaswa kushuka chini.
Basi hiyo ndiyo b.
Baadaye unaweza kuweka rula chini ya a, ili kukagua b inashuka chini kiasi gani. Huenda haitakuwa sahihi mara chache za kwanza. Haijalishi, kwa sababu tunaning'iniza herufi zetu kutoka kwenye mstari, kama nguo kwenye kamba ya kuanikia nguo. Baadaye tutashughulikia sehemu ya chini, ili yote iwe sawa na nadhifu. Mwanzoni, tunazingatia maumbo ya msingi.
Kabla ya kuchora herufi c, tutachora herufi a, kwa sababu itatuambia mengi kuhusu umbali ambao c inashuka chini ya mstari. Basi chora a yako.
Na hivi ndivyo unavyopata herufi c yako.
Mwanzoni, ningekushauri uchore mkunjo huo mdogo kwa mpigo tofauti wa kalamu. Kadiri unavyozidi kuwa hodari, unaweza kufanya yote kwa mpigo mmoja, bila kuinua kalamu yako.
Hapa tuna herufi d. Kwa kweli herufi d ni sawa na herufi a, isipokuwa mstari wa upande wa kulia ni mrefu zaidi kwa kiasi kikubwa. Lakini tunaiunda kwa njia tofauti kidogo.
Kabla hatujaanza, tunaandika herufi a, ili tuweze kukadiria mstari wa herufi unashuka kiasi gani chini ya mstari ambao herufi inaning'inia kutoka kwake, kama nguo kwenye kamba ya kuanikia nguo.
Na hivyo unapata herufi d.
Tahadhari kidogo kuhusu mistari inayopanda juu na mistari inayoshuka chini. Mistari inayopanda juu ni kama roketi zinazopaa angani, na mistari inayoshuka chini ni kama nyambizi zinazozama chini ya bahari. Mstari wako unaopanda juu lazima uwe na urefu angalau sawa na kimo cha herufi iliyo chini yake, na unaweza kuwa mrefu zaidi ukipenda. Lakini usiwe mfupi zaidi, kwa sababu hapo herufi yako inaweza kudhaniwa kuwa a mtu akisoma haraka, na hutaki d yako ichanganywe na a.
Herufi yetu inayofuata ni herufi e. Kwanza, tunachora herufi a. Kisha, kando ya herufi a, chora herufi c. Utaona kwamba herufi e inafanana sana na herufi c, na kwa kweli, tunaiandika kwa njia ileile.
Na hapo una herufi e.
Kwa mipigo miwili ya kalamu. Ukipenda, unaweza kufanya hivi kwa mipigo miwili ya kalamu. Unaanzia juu upande wa kulia. Unapitisha kalamu yako kwa mlalo kwenda kushoto. Unashuka chini, kisha unafanya tiki iliyopinda chini. Kisha unainua kalamu yako, na kuchora mstari wa kuunganisha ulioinama.
Herufi yetu inayofuata ni herufi f. Sasa, herufi hii huwaletea matatizo wanafunzi wengi wanaoanza, kwa sababu inapanda juu kwa kiasi kikubwa, kama roketi, na inashuka chini kwa kiasi kikubwa, kama nyambizi. Kwa hiyo tunachofanya ni hiki.
Kwanza, unaandika herufi a. Hii itakuonyesha unapaswa kuanzia juu kiasi gani, kwa sababu herufi hii tunaianzia juu. Inafanywa kwa mistari miwili.
Na hiyo ndiyo herufi f.
Ukipenda, unaweza kupinda kidogo sehemu ya juu na ya chini, ili isiwe na pembe kali sana. Hivyo inakuwa kama s ndefu sana. Hilo pia linawezekana.
Sasa tunafika kwenye herufi g. Herufi g inaundwa kwa herufi a ikiunganishwa na sehemu ya chini ya herufi f.
Na jinsi tunavyoifanya ni hivi. Kwanza, tunachora herufi a, kwa sababu inatupa wazo la umbali ambao sehemu ya nyambizi ya herufi g inapaswa kushuka chini ya mstari.
Ukiziangalia a na g, sehemu ya juu ya g inapaswa kufanana na a yako.
Herufi inayofuata ni herufi h, ambayo inaundwa kwa njia inayofanana sana na herufi b. Kwanza, tunachora a, na hiyo inatupa wazo la umbali ambao herufi yetu inahitaji kushuka chini ya mstari.
Ukigusa mstari wima, au ukiukaribia mno, herufi inaonekana kama b, na hatutaki h yetu ionekane kama b. Kwa hiyo lazima pawe na nafasi chini. Hiyo ndiyo tofauti kuu kati ya h na b.
Herufi yetu inayofuata ni herufi i, ambayo ndiyo rahisi kuliko zote. Ni mstari mdogo tu. Tunaanzia kwenye kamba ya kuanikia nguo, tunashuka chini, na tunashuka tu hadi kimo cha herufi a. Kwa hiyo kwanza, tunachora herufi a.
Na hiyo ndiyo herufi i.
Lakini usichore duara juu yake. Hiyo inaonekana ya kuchekesha. Kwa hiyo ama nukta, ama tiki ndogo kabisa kama ile niliyochora.
Herufi yetu inayofuata ni herufi j, ambayo inaonekana rahisi, lakini kwa kweli inaleta shida kidogo kwa sababu inashuka chini kama nyambizi. Kwanza, chora a yako.
Na hiyo ndiyo herufi j.
Lakini usichore duara juu yake, kwa sababu inaonekana ya kipuuzi.
Kwa kweli j ni i ndefu. Na katika lugha ya Kilatini, inaitwa hivyo tu: i ndefu.
Herufi k ina mstari mrefu wima, kama herufi h tuliyoifanya awali. Kwa hiyo tunaanza kana kwamba tunachora h.
Unaweza pia kuiandika kwa mipigo miwili. Unashuka moja kwa moja chini, kisha unapita kwa mlalo, unashusha mstari wako, unagusa mstari wima, kisha unautoa tena kwenda kulia bila kuinua kalamu yako. Hiyo haipendezi kama ukishuka chini, ukapita kwa mlalo, ukauleta ndani, ukafanya pembe yako ndogo, ambayo, zingatia, haigusi kabisa sehemu ya chini ya mstari wima, kisha ukainua kalamu yako na kuchora mpigo mdogo kwenda kulia.
Kwa hiyo ni kama herufi kubwa R, lakini herufi kubwa R ina bendera juu yake, inayoelekea juu angani.
Sasa tuna herufi l. Kwanza, tunachora a. Herufi l ni herufi ambayo unaweza kuiandika fupi mno bila kukusudia, na hapo inaonekana kama i. Kwa hiyo unahitaji kukumbuka kwamba hii inapanda juu kama roketi.
Ni hivyo tu. Hiyo ndiyo herufi l.
Lakini siri kuu ni kuhakikisha kwamba ni ndefu ya kutosha, kwa sababu kinachotokea kwa wanafunzi wangu wengi ni kwamba wanaiandika fupi mno, na hapo inaonekana kama i.
Inayofuata ni herufi n. Tutaifanya kabla ya herufi m, kinyume na mpangilio wa alfabeti. Basi unachora herufi a, kisha kando yake unaandika i. Halafu karibu na sehemu ya juu ya i, unapinda kuzunguka, kisha unashuka chini, unaandika i nyingine. Hivyo ndivyo ilivyo hasa. Kwa hiyo ni i mbili kando kwa kando, nazo zimeunganishwa kwa mkunjo.
Njia moja ya kuifikiria herufi hii ni kwamba ni sawa na herufi h. Ila tu haina sehemu yake ndefu inayopanda juu angani.
Sasa, kama mkunjo huo unakusumbua, basi nakushauri ufanye hivi. Unaandika i, kisha karibu na sehemu ya juu ya i, unachora tu mstari ulioinama kidogo sana, karibu kulala, halafu unashuka chini. Kwa hiyo n yako inakuwa na pembe zaidi na si ya mviringo sana, lakini zote mbili zinafaa.
Sasa tuna herufi m. Tunaanza na a yetu kama kawaida,
Kwa hiyo kimsingi, m ni n iliyorudiwa mara mbili. Tunaandika n yetu, tunainua kalamu yetu, na tunaandika nyingine iliyoshikamana nayo palepale. Haina utata, ni rahisi sana.
Herufi o ndiyo ngumu kuliko herufi zote. Inasemekana kwamba msanii Raphael alichora maelfu ya duara ili kujaribu kupata duara kamili. Sisi hatutafanya hivyo. Tutaifanya iwe rahisi.
Na mabano haya mawili, yakigusana, yanaunda umbo la o. Sasa umbo hilo la o ni refu kiasi na jembamba. Urefu wake ni sawa na wa a yetu.
Tunaweza kulifanya bano lipinde zaidi kidogo, na hapo tutapata o iliyo ya mviringo zaidi kidogo. Au, kama unajiona jasiri, unaweza kuanzia kwenye mstari na kuchora duara, ukizunguka hadi chini na kurudi pale ulipoanzia.
Kama hilo ni gumu mno, basi unachofanya ni kuchora bano lenye ncha kali. Yaani unashuka chini na unachora umbo la almasi. Kwa hiyo badala ya kuchora duara, unaifanya o yako kuwa almasi. Na unajua jinsi ya kuchora umbo la almasi.
Herufi inayofuata ni herufi p. Herufi hii inafanana sana na herufi b, ila badala ya mstari kuwa juu ya kamba ya kuanikia nguo, uko chini yake.
Kwa hiyo hii ni sawa kabisa na b, ila ina mstari unaoshuka chini badala ya mstari unaopanda juu.
Kumbuka, mstari unaoshuka chini lazima ushuke chini kwa umbali wa kutosha.
Herufi inayofuata ni herufi q, ambayo ni aina fulani ya herufi a. Inafanana sana na a. Basi tunachora a yetu, kisha kando yake tunafanya yafuatayo.
Kwa hiyo q inafanana sana na herufi a. Ila tu ina mstari mrefu unaoshuka chini, wenye tiki inayoelekea mbele upande wa chini.
Herufi inayofuata ni herufi r. Kwanza tunachora a yetu.
Kwa hiyo ni kama sehemu ya juu ya herufi n, bila mpigo wa pili wa n unaoshuka chini kama i ya pili. Na hiyo ndiyo herufi r.
Herufi inayofuata ni herufi s. Urefu wake ni sawa na wa herufi a. Sehemu ngumu zaidi ni kwamba unahitaji kuidhibiti kalamu yako ili uchore mikunjo miwili.
Hii inaweza kupinda kidogo, kama umbo halisi la s.
Au kama mikunjo inakusumbua, unaweza kuifanya ifanane zaidi na umbo la zigizaga. Basi hiyo ndiyo herufi s.
Herufi t ni herufi ambayo unapaswa kuiangalia kwa makini sana, ingawa ni rahisi sana, kwa sababu ni herufi ndefu kiasi, lakini si ndefu kama l.
Kwa hiyo angalia kwamba t ina sehemu inayojitokeza juu ya mstari wa kukata, na sehemu hiyo inaweza kujitokeza juu kwa umbali mkubwa kiasi.
Kama huna sehemu hiyo inayojitokeza juu, na unasoma haraka, inaweza kufanana na c, na hutaki hivyo. Ndiyo maana lazima uwe na mstari unaojitokeza juu kupita mstari wa kukata, ili unaposoma haraka, usiichanganye na herufi c.
Herufi u inafuatana vizuri kabisa na herufi t.
Au ukipenda, unaweza kuifanya kwa njia ya kinyume chake. Unaweza kuanza na i iliyo upande wa kulia zaidi, kisha unaweza kuchora ile ya kushoto ukishuka chini na kupanda juu, kwa tiki inayoigusa.
Kwa hiyo unaweza kuiunda kwa njia mojawapo kati ya mbili. Unaweza kuanzia kushoto, au unaweza kuanzia kulia. Ni uamuzi wako.
Kwa hiyo ukiitazama kwa makini, inafanana kidogo na herufi a iliyokosa sehemu yake ya juu, na hivyo ndivyo ilivyo hasa.
Herufi inayofuata ni herufi v, na tunaiunda kwa mpigo mmoja.
Ni herufi rahisi sana.
Herufi yetu inayofuata ni herufi w, nayo pia ni herufi rahisi. Tunaanza na herufi a,
Kwa hiyo ni v moja ikifuatwa na v nyingine, na huinui kalamu yako.
Ukipenda, unaweza kuinua kalamu yako. Unachora v moja, kisha unachora v inayofuata kando yake.
Herufi inayofuata ni herufi x.
Mwinamo huu usiwe wa kusimama mno, wala usiwe wa kulala mno.
Inayofuata ni herufi y. Sasa, hii ni kama aina fulani ya v, lakini ina mwinamo mrefu wa nyambizi unaozama chini.
Kwa hiyo inafanana na v yenye mkia mrefu unaoelekea kushoto.
Herufi yetu inayofuata ni herufi z, au zed, kama wengine wanavyoiita. Hii haina utata.
Na hiyo ndiyo z yetu.

Kujifunza Kuandika — Sehemu ya Kwanza: Italiki Rahisi · Evan Millner · Published by Abecedaria Press