Abecedaria Press · Ukufunda Ukubhala
Isifundo 2
Kwesi sifundo uya kufunda ukubhala ialfabhethi elula yoonobumba bokushicilela. Yenzelwe nabani na onengxaki yokulawula usiba. Le yingxaki eqhelekileyo, kwaye isisombululo sayo kukwenza okuchaseneyo noko kufundiswa qho.
Xa abafundi befunda ukubhala, bahlala befundiswa ukuhlalisa oonobumba babo phezu komgca, ukuze oonobumba banyuke ukusuka kuwo. Oko kubangela ukuba babe nengxaki enkulu yokulawula iinxalenye ezingaphezulu zoonobumba babo.
Apha senza okuchaseneyo. Sixhoma oonobumba bethu emgceni, bajinge kuwo.
Khawucinge ukuba umgca yintambo yokuxhoma iimpahla, kwaye unobumba ngamnye ubanjwe kuyo ngeepegi zempahla. Inxalenye engaphezulu yonobumba ngamnye ichukumisa umgca, kwaye unobumba ujinga ezantsi ukusuka kuwo, kanye njengehempe ejinga entanjeni yokuxhoma iimpahla.
Xa oonobumba bejinga emgceni, umbhalo uhlala ubonakala ulingana. Iliso lakho litsalwa ngumgca, ngoko akubalulekanga kangako ukuba iinxalenye ezingezantsi zoonobumba azilingani ngobude. Enye yezona ngxaki zinkulu zokubhala ngesandla, ukulungelelanisa yonke into ibe semgceni, iyasuswa.
Le alfabhethi luhlobo olwenziwe lula kakhulu lombhalo weChancery. IChancery yayisetyenziselwa ukubhala ngesandla eNgilani ngexesha likaHenry VIII nelikaElizabeth I. Ngumbhalo oneekona ezininzi ezibukhali: wenziwe ikakhulu ngemigca ethe ngqo, onamagophe ambalwa kakhulu, kwaye umgca othe ngqo kulula kakhulu ukuba isandla siwulawule kunegophe. Yiyo loo nto sifundisa iChancery kuqala, phambi koonobumba bokushicilela okanye umbhalo ongqukuva (roundhand). Le alfabhethi ndayiyilela umfundi wam owayengakwazi ukulawula amagophe.
Wonke unobumba kwesi sifundo unokwenziwa ngemigca ethe ngqo kuphela. Ukuba uyakwazi ukwenza amagophe, ungazigoba ezinye iikona. Ukuba akukakwazi, imigca ethe ngqo yanele: unobumba wakho uya kubonakala erhabaxa kancinci, kodwa uya kuhlala ecacile, kwaye akanakuba ngomnye unobumba. Kamva, njengoko uzithemba ngakumbi, ungongeza igophe.
Inqaku kootitshala. Ukuba umfundi kunzima kuye ukuqonda ukuba oonobumba bayajinga, zoba iipegi zempahla ezimbini phezu konobumba, ngokungathi uxhonywe emgceni. Ungade uzobe nehempe encinci (T-shirt) ejinga emgceni, kunye neepegi zayo. Ngoko umfundi uya kuqonda ukuba unobumba ujinga emgceni, kanye njengehempe.
Bukela esi sifundo kwividiyo (ngesiNgesi): Oonobumba abajinga emgceni
Khumbula: unobumba uqala emgceni aze ajinge ezantsi ukusuka kuwo.
Ngoko lowo ngunobumba a wethu. Ukuba uyafuna nyhani, ungamenzela uphawu oluncinci ezantsi, kwaye umhombise ngakumbi ukuba uyafuna, kodwa lowo ngunobumba a olula kakhulu.
Ingaba iinxalenye ezingezantsi ziyalingana? Xa ugqibile ukubhala uluhlu loonobumba a, zoba umgca ngerula ngaphantsi kwabo, ulandela iinxalenye zabo ezingezantsi. Ngabaphi abangafikiyo emgceni? Ngabaphi abawugqithayo? Phinda ubhale uluhlu uze uzilungise.
Kuqala zoba unobumba a. Uya kukunika isilinganiso sobunzulu, ukuze wazi ukuba umgca omde ka-b kufuneka wehle ude ufike phi.
Ngoko lowo ngu-b.
Emva koko ungabeka irula ngaphantsi konobumba a, ujonge ukuba u-b wehla ukuya kufika phi. Kusenokwenzeka ukuba akuyi kulunga amaxesha ambalwa okuqala. Akunamsebenzi, kuba sixhoma oonobumba bethu emgceni, njengeempahla entanjeni yokuxhoma iimpahla. Emva koko siya kulungisa iinxalenye ezingezantsi, ukuze yonke into ilingane kakuhle. Ekuqaleni, sigxila kwiimilo ezisisiseko.
Phambi kokuba sizobe unobumba c, siza kuzoba unobumba a, kuba uza kusixelela lukhulu malunga nokuba u-c wehla ukuya kufika phi ngaphantsi komgca. Ngoko zoba unobumba a wakho.
Kwaye oku kukunika unobumba c wakho.
Ekuqaleni, ndingakucebisa ukuba wenze igophe elincinci ngomzobo owahlukileyo wosiba lwakho. Njengoko uphucuka, ungakwenza konke ngomzobo omnye, ungaphakamisi usiba lwakho.
Apha sinonobumba d. Eneneni, unobumba d uyafana nonobumba a, ngaphandle kokuba umgca osekunene mde kakhulu. Kodwa simenza ngendlela eyahluke kancinci.
Phambi kokuba siqale, senza unobumba a, ukuze sikwazi ukuqikelela ukuba umgca wehla ukuya kufika phi ngaphantsi komgca esixhoma kuwo unobumba, njengeempahla entanjeni yokuxhoma iimpahla.
Kwaye oko kukunika unobumba d.
Isilumkiso malunga nemigca enyukayo nemigca ehlayo. Imigca enyukayo ifana neerokhethi ezinyukela phezulu, kwaye imigca ehlayo ifana neenkwili ezihamba phantsi kolwandle. Umgca wakho onyukayo kufuneka ubuncinane ulingane nobude bonobumba ongaphantsi kwawo, kwaye ungaba mde ngakumbi ukuba uyafuna. Kodwa akufuneki ube mfutshane, kuba ngoko unokuthathwa njengonobumba a ukuba ubufunda ngokukhawuleza, kwaye akufuni ukuba u-d wakho athathwe njengonobumba a.
Unobumba wethu olandelayo ngunobumba e. Kuqala, sizoba unobumba a. Emva koko, ecaleni konobumba a, zoba unobumba c. Uya kuqaphela ukuba unobumba e ufana kakhulu nonobumba c, kwaye ngenene, simenza ngendlela efanayo.
Ngoko ke unonobumba e.
Ngemizobo emibini. Ukuba uyafuna, ungakwenza oku ngemizobo emibini yosiba. Uqala phezulu ngasekunene. Utsala usiba lwakho uye ngasekhohlo. Wehla, uze wenze uphawu oluncinci olugobileyo ezantsi. Emva koko uphakamisa usiba lwakho, uze uzobe umgca odibanisayo othambekileyo.
Unobumba wethu olandelayo ngunobumba f. Ngoku, lo nobumba unika iingxaki uninzi lwabaqalayo, kuba unyuka kakhulu, njengerokhethi, kwaye wehla kakhulu, njengenkwili. Ngoko nantsi into esiyenzayo.
Kuqala, wenza unobumba a. Oku kuya kukunika umbono wokuba kufuneka uqale phezulu kangakanani, kuba lo nobumba simqala phezulu. Wenziwa ngemigca emibini.
Kwaye lowo ngunobumba f.
Ukuba uyafuna, ungagoba kancinci phezulu nasezantsi, ukuze angabi bukhali kangako. Ngoko ufana no-s omde kakhulu. Nako oko kunokwenzeka.
Ngoku sifika kunobumba g. Unobumba g wenziwa ngonobumba a odityaniswe nenxalenye engezantsi yonobumba f.
Kwaye nantsi indlela esimenza ngayo. Kuqala, sizoba unobumba a, kuba usinika umbono wokuba inxalenye yenkwili yonobumba g kufuneka yehle ukuya kufika phi ngaphantsi komgca.
Ukuba ujonga unobumba a no-g, inxalenye engaphezulu ka-g kufuneka ifane nonobumba a wakho.
Unobumba olandelayo ngunobumba h, owenziwa ngendlela efana kakhulu neyonobumba b. Kuqala, sizoba unobumba a, kwaye oko kusinika umbono wokuba unobumba wethu kufuneka ehle ukuya kufika phi ngaphantsi komgca.
Ukuba uyawuchukumisa umgca ome nkqo, okanye usondele kakhulu kuwo, unobumba ufana no-b, kwaye asifuni ukuba u-h wethu afane no-b. Ngoko kufuneka kubekho isithuba ezantsi. Lowo ngowona mahluko mkhulu phakathi kuka-h no-b.
Unobumba wethu olandelayo ngunobumba i, ongoyena ulula kunabo bonke. Ngumgca omncinci nje. Siqala entanjeni yokuxhoma iimpahla, sehle, kwaye sehla kuphela side sifike kubude bonobumba a. Ngoko kuqala, sizoba unobumba a.
Kwaye lowo ngunobumba i.
Kodwa musa ukuzoba isangqa phezu kwakhe. Oko kubonakala kuhlekisa. Ngoko yenza nokuba ichaphaza, okanye uphawu oluncinci kakhulu njengolo ndiluzobileyo.
Unobumba wethu olandelayo ngunobumba j, obonakala elula, kodwa eneneni unika ingxaki encinci kuba wehla njengenkwili. Kuqala, zoba unobumba a wakho.
Kwaye lowo ngunobumba j.
Kodwa musa ukuzoba isangqa phezu kwakhe, kuba oko kubonakala kububudenge.
Eneneni, u-j ngunobumba i omde. Kwaye ngolwimi lwesiLatini, ubizwa ngolo hlobo nje: unobumba i omde.
Unobumba k unomgca omde ome nkqo, kanye njengonobumba h esimenze ngaphambili. Ngoko siqala ngokungathi sizoba u-h.
Ungakwenza nangemizobo emibini. Wehla ngqo, emva koko unqumle, wehlise umgca wakho, uchukumise umgca ome nkqo, uze uwukhuphe kwakhona usiya ngasekunene ungaphakamisanga usiba lwakho. Oko akubonakali kuhle njengaxa wenza ngolu hlobo: wehla, unqumle, ungenise umgca, wenze i-engile yakho encinci (qaphela ukuba ayichukumisi ncam isiphelo esingezantsi somgca ome nkqo), uze uphakamise usiba lwakho wenze umzobo omncinci oya ngasekunene.
Ngoko ufana nonobumba omkhulu R, kodwa unobumba omkhulu R unefulegi phezu kwakhe, ejonge phezulu esibhakabhakeni.
Ngoku sinonobumba l. Kuqala, sizoba unobumba a. Unobumba l kulula ukumenza mfutshane kakhulu ngempazamo, aze afane nonobumba i. Ngoko kufuneka ukhumbule ukuba lo nobumba unyuka njengerokhethi.
Kuphelele apho. Lowo ngunobumba l.
Kodwa eyona nto iphambili kukuqinisekisa ukuba mde ngokwaneleyo, kuba into eyenzeka kuninzi lwabafundi bam kukuba bamenza mfutshane kakhulu, aze afane nonobumba i.
Okulandelayo ngunobumba n. Siza kumenza ngaphambi kokuba senze unobumba m, nangona oko kungahambelani nolandelelwano lwealfabhethi. Ngoko uzoba unobumba a, uze ecaleni kwakhe wenze unobumba i. Emva koko, kufutshane nendawo ephezulu kanobumba i, uyagoba ujikeleze, uze wehle, wenze omnye unobumba i. Yiyo kanye loo nto. Ngoko ngoonobumba i ababini abasecaleni komnye nomnye, kwaye badityaniswe ligophe.
Enye indlela yokucinga ngalo nobumba kukuba ufana nonobumba h. Kuphela nje akanayo inxalenye yakhe ende enyukela phezulu esibhakabhakeni.
Ngoku, ukuba elo gophe liyakuxakekisa, ndikucebisa ukuba wenze oku. Wenza unobumba i, uze kufutshane nendawo ephezulu kanobumba i, uzobe nje umgca othambekileyo, othambeke kancinci kakhulu, uze wehle. Ngoko unobumba n wakho uba nembombo ngakumbi, angabi ngqukuva kangako, kodwa zombini ezi ndlela ziyasebenza.
Ngoku sinonobumba m. Siqala ngonobumba a wethu njengesiqhelo,
Ngoko ngamafutshane, unobumba m ngunobumba n ophindiweyo. Senza unobumba n wethu, siphakamise usiba lwethu, size senze omnye oncanyathiselwe kanye kuye. Akunzima, kulula kakhulu.
Unobumba o ngoyena unzima kunabo bonke oonobumba. Kuthiwa umzobi uRaphael wazoba izangqa ezingamawaka ezama ukuzoba isangqa esigqibeleleyo. Thina asizi kwenza loo nto. Siza kukwenza kube lula.
Kwaye ezi zibiyeli zimbini, zichukumisana, zenza imilo kanobumba o. Ngoku loo milo kanobumba o inde kwaye ibhityile. Iphakame ngokulingana nonobumba a wethu.
Singenza isibiyeli sigobe ngakumbi, kwaye oko kuya kusinika unobumba o ongqukuva ngakumbi. Okanye, ukuba uziva unesibindi, ungaqala emgceni, uzobe isangqa, wehle ujikeleze, uze ubuyele apho uqale khona.
Ukuba oko kunzima kakhulu, into oyenzayo kukuba wenze isibiyeli esinembombo. Ngoko uyehla, wenze idayimani. Ngoko endaweni yokuzoba isangqa, wenza unobumba o wakho abe yidayimani. Kwaye uyayazi indlela yokuzoba imilo yedayimani.
Unobumba olandelayo ngunobumba p. Lo nobumba ufana kakhulu nonobumba b, ngaphandle kokuba endaweni yokuba umgca ube ngaphezulu kwentambo yokuxhoma iimpahla, wona ungaphantsi kwayo.
Ngoko lo nobumba ufana ncam nonobumba b, ngaphandle kokuba unomgca ohlela ezantsi endaweni yomgca onyukela phezulu.
Khumbula, umgca ohlela ezantsi kufuneka wehle uye kude ngokwaneleyo.
Unobumba olandelayo ngunobumba q, ofana nohlobo oluthile lukanobumba a. Ufana kakhulu nonobumba a. Ngoko sizoba unobumba a wethu, size ecaleni kwakhe senze oku kulandelayo.
Ngoko unobumba q ufana kakhulu nonobumba a. Kuphela nje unomgca omde ohlela ezantsi, onophawu oluncinci olukhombe phambili ezantsi.
Unobumba olandelayo ngunobumba r. Kuqala sizoba unobumba a wethu.
Ngoko ufana nenxalenye ephezulu kanobumba n, kodwa akanawo umzobo wesibini kanobumba n owehlayo njengonobumba i wesibini. Kwaye lowo ngunobumba r.
Unobumba olandelayo ngunobumba s. Ubude bakhe bulingana nobukanobumba a. Eyona nto inzima kuye kukuba kufuneka ulawule usiba lwakho ukuze wenze amagophe amabini.
Lo mgca ungagoba kancinci, kube njengemilo yokwenene kanobumba s.
Okanye ukuba amagophe ayakuxakekisa, ungamenza afane ngakumbi nomgca ojikajikayo. Ngoko lowo ngunobumba s.
Unobumba t ngunobumba ekufuneka umjonge ngononophelo, nangona elula kakhulu, kuba ungunobumba omde ngokwaneleyo, kodwa engemde njengonobumba l.
Ngoko qaphela ukuba unobumba t unenxalenye encinci ephakame ngaphezulu komgca onqumlayo, kwaye ingaphakama kakhulu.
Ukuba loo nxalenye iphakamileyo ayikho, kwaye ufunda ngokukhawuleza, unobumba t angabonakala ngathi ngunobumba c, kwaye akufuni oko. Yiyo loo nto kufuneka ube nomgca ophakame ngaphezulu, ukuze xa ufunda ngokukhawuleza ungambhidanisi nonobumba c.
Unobumba u ulandela kakuhle emva kukanobumba t.
Okanye ukuba ukhetha, ungakwenza ngenye indlela. Ungaqala ngonobumba i okwicala lasekunene, uze uzobe lowo usekhohlo, wehle unyuke, ngophawu oluncinci oluchukumisa unobumba i.
Ngoko ungamenza ngenye yeendlela ezimbini. Ungaqala ngasekhohlo, okanye ungaqala ngasekunene. Kuxhomekeke kuwe.
Ngoko ukuba umjonga ngononophelo, ufana nonobumba a ongenayo inxalenye yakhe ephezulu, kwaye yiyo kanye loo nto.
Unobumba olandelayo ngunobumba v, kwaye simenza ngomzobo omnye.
Ngunobumba olula kakhulu.
Unobumba wethu olandelayo ngunobumba w, ongomnye unobumba olula. Siqala ngonobumba a,
Ngoko ngunobumba v olandelwa ngomnye unobumba v, kwaye akuluphakamisi usiba lwakho.
Ukuba uyafuna, ungaluphakamisa usiba lwakho. Wenza unobumba v omnye, uze wenze unobumba v olandelayo ecaleni kwakhe.
Unobumba olandelayo ngunobumba x.
Le engile akufuneki ime nkqo kakhulu, kwaye akufuneki ilale kakhulu.
Olandelayo ngunobumba y. Ngoku, lo ufana nohlobo lukanobumba v, kodwa unomgca omde othambekileyo wenkwili.
Ngoko ubonakala njengonobumba v onomsila omde oya ngasekhohlo.
Unobumba wethu olandelayo ngunobumba z, okanye zed, njengoko abanye bembiza njalo. Ngoko lo ulula ngokwaneleyo.
Kwaye lowo ngunobumba z wethu.

Ukufunda Ukubhala — Inxalenye Yokuqala: Ukubhala Okuthambekileyo Okwenziwe Lula · Evan Millner · Published by Abecedaria Press