The English word "and" joins things of the same kind: two words ("bread and cheese"), two phrases ("in the kitchen and in the garden"), two whole clauses ("I was in town and now I am at home"). Albanian does the same work with one small word, dhe. It is the third word of the vocabulary list, and it is the first conjunction of this course: it has no gender, no number, no case and no ending. It never changes its form. You learn it once, and it is right in every sentence.
The vocabulary list gives "and" as a conjunction, a coordinator. The Albanian word taught here is dhe, because it is the ordinary word for "and" in Standard Albanian, in speech and in print, in every register. Albanian has other words that overlap with it, and they are named below so that they are not confused with it.
The word sits between the things it joins, exactly as "and" does: bukë dhe djathë "bread and cheese", Ana dhe Besa "Ana and Besa". When more than two things are joined, dhe stands before the last one, as in English: bukë, djathë dhe qumësht "bread, cheese and milk". Between clauses it joins them in the same way, and a second clause does not need a second subject if the subject is the same: Ai ha bukë dhe pi çaj "He eats bread and drinks tea".
Its neighbours, which are easily confused with it, are:
- edhe (/ɛðɛ/, "also, even, too") is a longer word that looks like dhe with a letter in front. It often means "also" or "too": Edhe unë pi çaj "I drink tea too". Wiktionary lists it as a conjunction with the senses "and" and "also, even". - e (/ɛ/, "and") is a very short word that is also "and" in some contexts. It is common in the Gheg dialect and in older texts, and it is the same little word as the linking article e ("of") and the pronoun e ("her, him, it"). Lesson 2 has kisha e xhamia "the church and the mosque" in Section F, and this lesson explains it in Section E. - por (/pɔɾ/, "but") is the opposite of dhe: it contrasts where dhe adds. Djali është i vogël, por vajza është e madhe "The boy is small, but the girl is big" (Lesson 2). - ose (/ɔsɛ/, "or") offers a choice where dhe adds: çaj ose qumësht "tea or milk". - dhe (/ðɛ/, "earth, soil") is also a noun, and it is a different word with the same spelling. It is the last syllable of atdhe "homeland". You will meet it rarely, and the sentence always shows which word is meant.
The first thing to learn is that dhe does not change. It is the same for masculine and feminine, singular and plural, subject and object. The second thing is that the things it joins do change, and the sentence has to agree with all of them together: two singular subjects joined by dhe take a plural verb, as in English, Ana dhe Besa janë "Ana and Besa are". The third thing is that Albanian usually repeats the small words that belong to each item: the linking article before each adjective (i vogël dhe i vjetër "small and old") and the word for "a" before each noun (një vëlla dhe një motër "a brother and a sister").
Orthographic points: dh is one letter of the Albanian alphabet, and it stands for one sound, the "th" of English "the". It is not a d followed by an h. The word is written with no capital in the middle of a sentence and with a capital when it begins one: Dhe ti? "And you?".
FAQ: What does "and" mean in Albanian?
Q: What is "and" in Albanian? A: It is dhe: Ana dhe Besa "Ana and Besa", bukë dhe djathë "bread and cheese". The word never changes its form.
Q: How do I say "and you?" A: Dhe ti? It is the usual way to return a question: Jam mirë, dhe ti? "I am well, and you?".
Q: What is the difference between dhe and edhe? A: Dhe joins things: bukë dhe djathë. Edhe is longer and often means "also, too, even": Edhe unë pi çaj "I drink tea too".
Q: Does a list need a comma before dhe? A: The sources differ. This course writes none: bukë, djathë dhe qumësht.
Key Takeaways
- Dhe is "and". It joins words, phrases and clauses, and it never changes its form. - With more than two items, dhe comes before the last one: bukë, djathë dhe qumësht. - Two subjects joined by dhe take a plural verb: Ana dhe Besa janë, Ti dhe unë shkojmë. - The link before an adjective and një before a noun are usually repeated after dhe: i vogël dhe i vjetër, një vëlla dhe një motër. - Edhe means "also, even", e is a short "and" of the Gheg dialect and of older texts, por is "but" and ose is "or".
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
IPA in this lesson is a simple transcription of each word on its own, and stress is not marked, as in Lessons 1 and 2. Dhe is /ðɛ/, a single short syllable.
Sounds in this lesson that English lacks or treats differently:
- dh = /ð/, the "th" of English "the" and "this": dhe /ðɛ/, lodhur /lɔðuɾ/. It is one sound and one letter, and it is never read as d + h. - th = /θ/, the "th" of English "thin": djathë /djaθə/. Do not mix it up with dh: the two are different letters and different sounds. - e = /ɛ/ as in "bed": dhe /ðɛ/, ne /nɛ/, dje /djɛ/. It is a full vowel, not the weak ë. - ë = /ə/, a weak vowel like the first sound of English "about": bukë /bukə/, vëlla /vəɫa/, motër /mɔtəɾ/. - ç = /tʃ/ ("ch"): çaj /tʃaj/. q = /c/, a palatal sound like a soft "ty": qumësht /cuməʃt/, qytet /cytɛt/. - x = /dz/: lexojmë /lɛdzɔjmə/. It is not the English "ks". The letter xh is a different sound, /dʒ/. - sh = /ʃ/ ("sh"): shkollë /ʃkɔɫə/, kopsht /kɔpʃt/. zh = /ʒ/, as the "s" of English "measure": kuzhinë /kuʒinə/. - j = /j/, the "y" of "yes": çaj /tʃaj/, vajza /vajza/, janë /janə/. - nj = /ɲ/ ("ni" in "onion"): një /ɲə/. ll = /ɫ/, a dark "l": vëlla /vəɫa/.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
Examples 3.1–3.15 are pedagogical constructions built from verified vocabulary and patterns (Acceptabile). They are not quotations. As in Lesson 2, a verb form is glossed together with its subject when English needs one: kam is I-have, ke is you-have, pi is I-drink and ha is I-eat in the first person, and lexojmë is we-read, shkojmë is we-go, pinë is they-drink. A form that has no pronoun in English is glossed with the plain verb: është is is, janë is are. The article ending is shown as -the on the English word: libri is book-the. Line b uses the abbreviations of Lessons 1 and 2.
3.1a Bukë bread dhe and djathë cheese
3.1b Bukë /bukə/ bread.F.SG.INDEF dhe /ðɛ/ and djathë /djaθə/ cheese.M.SG.INDEF
3.2a Çaj tea dhe and qumësht milk
3.2b Çaj /tʃaj/ tea.M.SG.INDEF dhe /ðɛ/ and qumësht /cuməʃt/ milk.M.SG.INDEF
3.3a Djali boy-the dhe and vajza girl-the
3.3b Djali /djali/ boy.M.SG.DEF.NOM dhe /ðɛ/ and vajza /vajza/ girl.F.SG.DEF.NOM
3.4a Shtëpi house dhe and kopsht garden
3.4b Shtëpi /ʃtəpi/ house.F.SG.INDEF dhe /ðɛ/ and kopsht /kɔpʃt/ garden.M.SG.INDEF
3.5a Dhe and ti you
3.5b Dhe /ðɛ/ and ti /ti/ 2SG.NOM
3.6a Ai he ha eats bukë bread dhe and pi drinks çaj tea
3.6b Ai /ai/ 3SG.M.NOM ha /ha/ eat.3SG.PRES bukë /bukə/ bread.F.SG.INDEF dhe /ðɛ/ and pi /pi/ drink.3SG.PRES çaj /tʃaj/ tea.M.SG.INDEF
3.7a Ana Ana dhe and Besa Besa janë are të (link) lumtura happy
3.7b Ana /ana/ Ana dhe /ðɛ/ and Besa /bɛsa/ Besa janë /janə/ be.3PL.PRES të /tə/ LINK.PL lumtura /lumtuɾa/ happy.F.PL
3.8a Ne we lexojmë we-read një a libër book dhe and një a gazetë newspaper
3.8b Ne /nɛ/ 1PL.NOM lexojmë /lɛdzɔjmə/ read.1PL.PRES një /ɲə/ a libër /libəɾ/ book.M.SG.INDEF dhe /ðɛ/ and një /ɲə/ a gazetë /ɡazɛtə/ newspaper.F.SG.INDEF
3.9a Libri book-the është is i (link) vogël small dhe and i (link) vjetër old
3.9b Libri /libɾi/ book.M.SG.DEF.NOM është /ɛʃtə/ be.3SG.PRES i /i/ LINK.M vogël /vɔɡəl/ small dhe /ðɛ/ and i /i/ LINK.M vjetër /vjɛtəɾ/ old
3.10a Kam I-have një a vëlla brother dhe and një a motër sister
3.10b Kam /kam/ have.1SG.PRES një /ɲə/ a vëlla /vəɫa/ brother.M.SG.INDEF dhe /ðɛ/ and një /ɲə/ a motër /mɔtəɾ/ sister.F.SG.INDEF
3.11a Dje yesterday isha I-was në in qytet town dhe and sot today jam I-am në in shtëpi house
3.11b Dje /djɛ/ yesterday isha /iʃa/ be.1SG.IMPERF në /nə/ in qytet /cytɛt/ town.M.SG.INDEF dhe /ðɛ/ and sot /sɔt/ today jam /jam/ be.1SG.PRES në /nə/ in shtëpi /ʃtəpi/ house.F.SG.INDEF
3.12a Djali boy-the dhe and vajza girl-the janë are në in shkollë school por but nëna mother-the është is në in shtëpi house
3.12b Djali /djali/ boy.M.SG.DEF.NOM dhe /ðɛ/ and vajza /vajza/ girl.F.SG.DEF.NOM janë /janə/ be.3PL.PRES në /nə/ in shkollë /ʃkɔɫə/ school.F.SG.INDEF por /pɔɾ/ but nëna /nəna/ mother.F.SG.DEF.NOM është /ɛʃtə/ be.3SG.PRES në /nə/ in shtëpi /ʃtəpi/ house.F.SG.INDEF
3.13a Ata they ishin they-were në in kuzhinë kitchen dhe and hanin they-ate bukë bread
3.13b Ata /ata/ 3PL.M.NOM ishin /iʃin/ be.3PL.IMPERF në /nə/ in kuzhinë /kuʒinə/ kitchen.F.SG.INDEF dhe /ðɛ/ and hanin /hanin/ eat.3PL.IMPERF bukë /bukə/ bread.F.SG.INDEF
3.14a A whether je you-are i (link) lodhur tired dhe and i (link) uritur hungry
3.14b A /a/ Q je /jɛ/ be.2SG.PRES i /i/ LINK.M lodhur /lɔðuɾ/ tired dhe /ðɛ/ and i /i/ LINK.M uritur /uɾituɾ/ hungry
3.15a Kur when isha I-was i (link) vogël small isha I-was në in fshat village me with nënën mother-the dhe and motrën sister-the
3.15b Kur /kuɾ/ when isha /iʃa/ be.1SG.IMPERF i /i/ LINK.M vogël /vɔɡəl/ small isha /iʃa/ be.1SG.IMPERF në /nə/ in fshat /fʃat/ village.M.SG.INDEF me /mɛ/ with nënën /nənən/ mother.F.SG.DEF.ACC dhe /ðɛ/ and motrën /mɔtɾən/ sister.F.SG.DEF.ACC
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
3.1 Bukë dhe djathë. → "Bread and cheese."
3.2 Çaj dhe qumësht. → "Tea and milk."
3.3 Djali dhe vajza. → "The boy and the girl."
3.4 Shtëpi dhe kopsht. → "A house and a garden."
3.5 Dhe ti? → "And you?"
3.6 Ai ha bukë dhe pi çaj. → "He eats bread and drinks tea."
3.7 Ana dhe Besa janë të lumtura. → "Ana and Besa are happy."
3.8 Ne lexojmë një libër dhe një gazetë. → "We read a book and a newspaper."
3.9 Libri është i vogël dhe i vjetër. → "The book is small and old."
3.10 Kam një vëlla dhe një motër. → "I have a brother and a sister."
3.11 Dje isha në qytet dhe sot jam në shtëpi. → "Yesterday I was in town and today I am at home."
3.12 Djali dhe vajza janë në shkollë, por nëna është në shtëpi. → "The boy and the girl are at school, but the mother is at home."
3.13 Ata ishin në kuzhinë dhe hanin bukë. → "They were in the kitchen and were eating bread."
3.14 A je i lodhur dhe i uritur? → "Are you tired and hungry?" (to a man or a boy)
3.15 Kur isha i vogël, isha në fshat me nënën dhe motrën. → "When I was small, I was in the village with my mother and my sister."
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
3.1 Bukë dhe djathë.
3.2 Çaj dhe qumësht.
3.3 Djali dhe vajza.
3.4 Shtëpi dhe kopsht.
3.5 Dhe ti?
3.6 Ai ha bukë dhe pi çaj.
3.7 Ana dhe Besa janë të lumtura.
3.8 Ne lexojmë një libër dhe një gazetë.
3.9 Libri është i vogël dhe i vjetër.
3.10 Kam një vëlla dhe një motër.
3.11 Dje isha në qytet dhe sot jam në shtëpi.
3.12 Djali dhe vajza janë në shkollë, por nëna është në shtëpi.
3.13 Ata ishin në kuzhinë dhe hanin bukë.
3.14 A je i lodhur dhe i uritur?
3.15 Kur isha i vogël, isha në fshat me nënën dhe motrën.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
These are the grammar rules for dhe in Albanian:
1. Dhe never changes. It has no gender, number or case. The same word joins nouns (3.1–3.4), pronouns (3.5), adjectives (3.9, 3.14), verbs (3.6) and whole clauses (3.11, 3.12, 3.13).
2. Where it stands. Dhe stands between the two things it joins. With three or more, dhe stands before the last: bukë, djathë dhe qumësht (Genre Section, 3.19). This course writes no comma before it, and the printed sources differ on this point.
3. Two subjects, a plural verb. Two subjects joined by dhe take the plural of the verb: Ana dhe Besa janë (3.7), Djali dhe vajza janë (3.12). When one of the subjects is "I", the verb is in the first person plural: Ti dhe unë shkojmë "You and I go" (Genre Section, 3.29).
4. A second clause with the same subject. The subject is not repeated: Ai ha bukë dhe pi çaj (3.6), where ai serves both verbs. In Dje isha në qytet dhe sot jam në shtëpi (3.11) there is no pronoun at all, because the verb forms isha and jam both show unë. A different subject must be named: Djali dhe vajza janë në shkollë, por nëna është në shtëpi (3.12).
5. Small words are repeated. After dhe the linking article is usually repeated before a second adjective: i vogël dhe i vjetër (3.9), i lodhur dhe i uritur (3.14). The indefinite një is repeated before a second noun: një libër dhe një gazetë (3.8), një vëlla dhe një motër (3.10). 6. Nouns joined by dhe keep their own form. Definite nouns stay definite: djali dhe vajza (3.3). After me "with", both nouns take the object form: me nënën dhe motrën (3.15). After në, the nouns are usually indefinite, as in Lesson 1: në qytet, në shtëpi (3.11).
7. And at the start. Dhe may begin a sentence, to carry on or to return a question: Dhe ti? (3.5). This is the normal way to say "And you?".
8. Dhe and its neighbours.
- edhe "also, even": Edhe unë pi çaj "I drink tea too" (Genre Section, 3.21). - e "and": the short form of the Gheg dialect and of older texts (Section E). Do not confuse it with the linking article e ("of") or the clitic e ("her, him, it"). - por "but": Djali dhe vajza janë në shkollë, por nëna është në shtëpi (3.12). - ose "or": çaj ose qumësht "tea or milk".
9. The noun dhe. The noun dhe "earth, soil" is another word with the same spelling. It is masculine. It is found in atdhe "homeland", and it is not related to the conjunction.
Common Mistakes
- A singular verb with two subjects. Wrong: Ana dhe Besa është të lumtura. Right: Ana dhe Besa janë të lumtura. - A third person verb after "you and I". Wrong: Ti dhe unë janë në shkollë. Right: Ti dhe unë jemi në shkollë. - Reading dh as d + h. The word is /ðɛ/, with the "th" of English "the". It is not "deh". - Dropping the link after dhe. Weak: Libri është i vogël dhe vjetër. Better: Libri është i vogël dhe i vjetër. - Dropping një after dhe. Weak: Kam një vëlla dhe motër. Better: Kam një vëlla dhe një motër. - Putting dhe before the first item. Wrong: dhe bukë, djathë. Right: bukë dhe djathë. - Mixing up dh and th. Dhe "and" has /ð/. Djathë "cheese" has /θ/. They are different sounds. - Using dhe for "but" or "or". For "but" use por, and for "or" use ose.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
Frequency and register. Dhe is the third word on the frequency list this course follows, and it belongs to every register, spoken and written. The Constitution of Kosovo uses it as freely as a conversation does.
And you? A conversation in Albanian is carried along by dhe. A common answer to Si je? "How are you?" is Jam mirë, faleminderit, dhe ti? "I am well, thank you, and you?". The Genre Section uses dhe in a family scene at breakfast.
The Gheg "e". In the Gheg dialect, and in the older writing based on it, the ordinary word for "and" is the short e. The Kanun of Lekë Dukagjini, collected by Shtjefën Gjeçovi (1933), is in Gheg, and the University of Texas Linguistics Research Center, which prints a passage from it, glosses "and" there as e throughout. The same use is in Lesson 2, Section F, where Pashko Vasa writes kisha e xhamia "the church and the mosque". The standard language, which is based on Tosk, writes dhe.
Two states, one word. The Albanian language is the official language of Albania and an official language of Kosovo, and the Constitution of Kosovo, in force from 15 June 2008, names the official languages with dhe. Section F gives the sentence.
Dhe, "earth". The noun dhe "earth, soil" is the last part of atdhe "homeland". It is a different word from the conjunction, even though the two are spelled alike.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
Kushtetuta e Republikës së Kosovës (Constitution of the Republic of Kosovo), in force from 15 June 2008, Chapter I, Article 5 [Languages], paragraph 1.
The text is given as printed in the Albanian copy on Wikisource (Kushtetuta e Kosovës, Kapitulli I) and checked against the lesson text of the University of Texas Linguistics Research Center's Albanian Online, which prints Articles 5 to 7. The capitals of Gjuha Shqipe and Gjuha Serbe are those of the printed text, and the translation is ours. This is a legal text and not a literary one, and it is chosen because it is authentic, short, and an official statement in which dhe joins two things of the same kind.
F-A: Interlinear Construed Text
F.1a Gjuhë languages zyrtare official në in Republikën Republic-the e of Kosovës Kosovo's janë are Gjuha language-the Shqipe Albanian dhe and Gjuha language-the Serbe Serbian
F.1b Gjuhë /ɟuhə/ language.F.PL.INDEF zyrtare /zyɾtaɾɛ/ official.F.PL në /nə/ in Republikën /ɾɛpublikən/ republic.F.SG.DEF.ACC e /ɛ/ LINK.F Kosovës /kɔsɔvəs/ Kosovo.F.SG.GEN janë /janə/ be.3PL.PRES Gjuha /ɟuha/ language.F.SG.DEF.NOM Shqipe /ʃcipɛ/ Albanian.F dhe /ðɛ/ and Gjuha /ɟuha/ language.F.SG.DEF.NOM Serbe /sɛɾbɛ/ Serbian.F
F-B: Original → Translation
Gjuhë zyrtare në Republikën e Kosovës janë Gjuha Shqipe dhe Gjuha Serbe.
"The official languages in the Republic of Kosovo are the Albanian language and the Serbian language."
F-C: Original Only
Gjuhë zyrtare në Republikën e Kosovës janë Gjuha Shqipe dhe Gjuha Serbe.
F-D: Grammar and Literary Commentary
- dhe: the conjunction joins two noun phrases of the same pattern, Gjuha Shqipe and Gjuha Serbe, each with the definite noun and its adjective. The verb janë is plural because it has both of them for its subject, as Section D, rule 3 says. - Gjuhë zyrtare ... janë: the subject complement stands first, "official languages", and the verb follows it, with the two named languages after it. Word order in Albanian is freer than in English, and the order here puts the weight on what the languages are. - në Republikën e Kosovës: në takes the object form of republika, which is Republikën. The link e joins it to the genitive Kosovës and agrees with the feminine noun: "in the Republic of Kosovo". - Gjuha Shqipe, Gjuha Serbe: in the names of the languages the adjective follows the noun, and in the printed text both words are capitalised. - A second example in the same article. Paragraph 2 of Article 5 reads, in the text consulted, Gjuha Turke, Boshnjake dhe ajo Rome kanë statusin e gjuhëve zyrtare në nivel komune... "The Turkish, Bosnian and Romani languages have the status of official languages at the municipal level...". It joins three items with a comma and one dhe before the last, and has no comma before dhe. The copy of Article 1 in the same chapter, on the other hand, prints a comma before dhe (unik, dhe i pandashëm), which is why this course says that the sources differ.
The sentence names two languages and joins them with a single small word.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
A short scene with a conversation, set in a kitchen in the morning, in which a sister and a brother have breakfast and get ready for school. It is a pedagogical text built from verified patterns, and each sentence has dhe. The forms are those of Section D.
Part A: Interlinear Construed Text
3.16a Ana Ana dhe and Dritan Dritan janë are në in kuzhinë kitchen
3.16b Ana /ana/ Ana dhe /ðɛ/ and Dritan /dritan/ Dritan janë /janə/ be.3PL.PRES në /nə/ in kuzhinë /kuʒinə/ kitchen.F.SG.INDEF
3.17a Dritan Dritan është is vëllai brother-the i of Anës Ana's dhe and është is student student
3.17b Dritan /dritan/ Dritan është /ɛʃtə/ be.3SG.PRES vëllai /vəɫai/ brother.M.SG.DEF.NOM i /i/ LINK.M Anës /anəs/ Ana.F.SG.GEN dhe /ðɛ/ and është /ɛʃtə/ be.3SG.PRES student /studɛnt/ student.M.SG.INDEF
3.18a Ana Ana pyet asks A whether ke you-have bukë bread dhe and djathë cheese
3.18b Ana /ana/ Ana pyet /pyɛt/ ask.3SG.PRES A /a/ Q ke /kɛ/ have.2SG.PRES bukë /bukə/ bread.F.SG.INDEF dhe /ðɛ/ and djathë /djaθə/ cheese.M.SG.INDEF
3.19a Dritan Dritan përgjigjet answers Po yes kam I-have bukë bread djathë cheese dhe and qumësht milk
3.19b Dritan /dritan/ Dritan përgjigjet /pəɾɟiɟɛt/ answer.3SG.PRES Po /pɔ/ yes kam /kam/ have.1SG.PRES bukë /bukə/ bread.F.SG.INDEF djathë /djaθə/ cheese.M.SG.INDEF dhe /ðɛ/ and qumësht /cuməʃt/ milk.M.SG.INDEF
3.20a Ana Ana thotë says Unë I pi I-drink çaj tea dhe and ha I-eat bukë bread
3.20b Ana /ana/ Ana thotë /θɔtə/ say.3SG.PRES Unë /unə/ 1SG.NOM pi /pi/ drink.1SG.PRES çaj /tʃaj/ tea.M.SG.INDEF dhe /ðɛ/ and ha /ha/ eat.1SG.PRES bukë /bukə/ bread.F.SG.INDEF
3.21a Dritan Dritan thotë says Edhe also unë I pi I-drink çaj tea dhe and ha I-eat djathë cheese
3.21b Dritan /dritan/ Dritan thotë /θɔtə/ say.3SG.PRES Edhe /ɛðɛ/ also unë /unə/ 1SG.NOM pi /pi/ drink.1SG.PRES çaj /tʃaj/ tea.M.SG.INDEF dhe /ðɛ/ and ha /ha/ eat.1SG.PRES djathë /djaθə/ cheese.M.SG.INDEF
3.22a Ana Ana dhe and Dritan Dritan pinë they-drink çaj tea dhe and hanë they-eat bukë bread
3.22b Ana /ana/ Ana dhe /ðɛ/ and Dritan /dritan/ Dritan pinë /pinə/ drink.3PL.PRES çaj /tʃaj/ tea.M.SG.INDEF dhe /ðɛ/ and hanë /hanə/ eat.3PL.PRES bukë /bukə/ bread.F.SG.INDEF
3.23a Nëna mother-the dhe and babai father-the janë are në in shtëpi house
3.23b Nëna /nəna/ mother.F.SG.DEF.NOM dhe /ðɛ/ and babai /babai/ father.M.SG.DEF.NOM janë /janə/ be.3PL.PRES në /nə/ in shtëpi /ʃtəpi/ house.F.SG.INDEF
3.24a Dritan Dritan thotë says Babai father-the dhe and nëna mother-the nuk not janë are të (link) lodhur tired
3.24b Dritan /dritan/ Dritan thotë /θɔtə/ say.3SG.PRES Babai /babai/ father.M.SG.DEF.NOM dhe /ðɛ/ and nëna /nəna/ mother.F.SG.DEF.NOM nuk /nuk/ NEG janë /janə/ be.3PL.PRES të /tə/ LINK.PL lodhur /lɔðuɾ/ tired
3.25a Ana Ana pyet asks Ku where janë are libri book-the dhe and gazeta newspaper-the
3.25b Ana /ana/ Ana pyet /pyɛt/ ask.3SG.PRES Ku /ku/ where janë /janə/ be.3PL.PRES libri /libɾi/ book.M.SG.DEF.NOM dhe /ðɛ/ and gazeta /ɡazɛta/ newspaper.F.SG.DEF.NOM
3.26a Dritan Dritan përgjigjet answers Libri book-the dhe and gazeta newspaper-the janë are në in çantë bag
3.26b Dritan /dritan/ Dritan përgjigjet /pəɾɟiɟɛt/ answer.3SG.PRES Libri /libɾi/ book.M.SG.DEF.NOM dhe /ðɛ/ and gazeta /ɡazɛta/ newspaper.F.SG.DEF.NOM janë /janə/ be.3PL.PRES në /nə/ in çantë /tʃantə/ bag.F.SG.INDEF
3.27a Ana Ana thotë says Mirë good dhe and tani now jemi we-are gati ready
3.27b Ana /ana/ Ana thotë /θɔtə/ say.3SG.PRES Mirë /miɾə/ good dhe /ðɛ/ and tani /tani/ now jemi /jɛmi/ be.1PL.PRES gati /ɡati/ ready
3.28a Dritan Dritan thotë says Faleminderit thank-you për for çajin tea-the dhe and bukën bread-the
3.28b Dritan /dritan/ Dritan thotë /θɔtə/ say.3SG.PRES Faleminderit /falɛmindɛɾit/ thank-you për /pəɾ/ for çajin /tʃajin/ tea.M.SG.DEF.ACC dhe /ðɛ/ and bukën /bukən/ bread.F.SG.DEF.ACC
3.29a Ana Ana thotë says Ti you dhe and unë I shkojmë we-go në to shkollë school
3.29b Ana /ana/ Ana thotë /θɔtə/ say.3SG.PRES Ti /ti/ 2SG.NOM dhe /ðɛ/ and unë /unə/ 1SG.NOM shkojmë /ʃkɔjmə/ go.1PL.PRES në /nə/ to shkollë /ʃkɔɫə/ school.F.SG.INDEF
3.30a Ana Ana dhe and Dritan Dritan shkojnë they-go në to shkollë school dhe and janë are të (link) lumtur happy
3.30b Ana /ana/ Ana dhe /ðɛ/ and Dritan /dritan/ Dritan shkojnë /ʃkɔjnə/ go.3PL.PRES në /nə/ to shkollë /ʃkɔɫə/ school.F.SG.INDEF dhe /ðɛ/ and janë /janə/ be.3PL.PRES të /tə/ LINK.PL lumtur /lumtuɾ/ happy
Part B: Natural Sentences
3.16 Ana dhe Dritan janë në kuzhinë. → "Ana and Dritan are in the kitchen."
3.17 Dritan është vëllai i Anës dhe është student. → "Dritan is Ana's brother and is a student."
3.18 Ana pyet: "A ke bukë dhe djathë?" → "Ana asks, 'Do you have bread and cheese?'"
3.19 Dritan përgjigjet: "Po, kam bukë, djathë dhe qumësht." → "Dritan answers, 'Yes, I have bread, cheese and milk.'"
3.20 Ana thotë: "Unë pi çaj dhe ha bukë." → "Ana says, 'I drink tea and eat bread.'"
3.21 Dritan thotë: "Edhe unë pi çaj dhe ha djathë." → "Dritan says, 'I drink tea too, and I eat cheese.'"
3.22 Ana dhe Dritan pinë çaj dhe hanë bukë. → "Ana and Dritan drink tea and eat bread."
3.23 Nëna dhe babai janë në shtëpi. → "The mother and the father are at home."
3.24 Dritan thotë: "Babai dhe nëna nuk janë të lodhur." → "Dritan says, 'Father and Mother are not tired.'"
3.25 Ana pyet: "Ku janë libri dhe gazeta?" → "Ana asks, 'Where are the book and the newspaper?'"
3.26 Dritan përgjigjet: "Libri dhe gazeta janë në çantë." → "Dritan answers, 'The book and the newspaper are in the bag.'"
3.27 Ana thotë: "Mirë, dhe tani jemi gati." → "Ana says, 'Good, and now we are ready.'"
3.28 Dritan thotë: "Faleminderit për çajin dhe bukën!" → "Dritan says, 'Thank you for the tea and the bread!'"
3.29 Ana thotë: "Ti dhe unë shkojmë në shkollë." → "Ana says, 'You and I go to school.'"
3.30 Ana dhe Dritan shkojnë në shkollë dhe janë të lumtur. → "Ana and Dritan go to school and are happy."
Part C: Target Language Only
3.16 Ana dhe Dritan janë në kuzhinë.
3.17 Dritan është vëllai i Anës dhe është student.
3.18 Ana pyet: "A ke bukë dhe djathë?"
3.19 Dritan përgjigjet: "Po, kam bukë, djathë dhe qumësht."
3.20 Ana thotë: "Unë pi çaj dhe ha bukë."
3.21 Dritan thotë: "Edhe unë pi çaj dhe ha djathë."
3.22 Ana dhe Dritan pinë çaj dhe hanë bukë.
3.23 Nëna dhe babai janë në shtëpi.
3.24 Dritan thotë: "Babai dhe nëna nuk janë të lodhur."
3.25 Ana pyet: "Ku janë libri dhe gazeta?"
3.26 Dritan përgjigjet: "Libri dhe gazeta janë në çantë."
3.27 Ana thotë: "Mirë, dhe tani jemi gati."
3.28 Dritan thotë: "Faleminderit për çajin dhe bukën!"
3.29 Ana thotë: "Ti dhe unë shkojmë në shkollë."
3.30 Ana dhe Dritan shkojnë në shkollë dhe janë të lumtur.
Part D: Grammar Notes for the Genre Section
- Two subjects, a plural verb. Ana dhe Dritan janë (3.16), Ana dhe Dritan pinë (3.22), Nëna dhe babai janë (3.23), Libri dhe gazeta janë (3.25, 3.26). With "you and I" the verb is first person plural: shkojmë (3.29). With two third persons it is third person plural: shkojnë (3.30). - A list. Bukë, djathë dhe qumësht (3.19) has commas between the first items and dhe before the last. - One subject, two verbs. Dritan është ... dhe është student (3.17), pi çaj dhe ha bukë (3.20, 3.21) and shkojnë ... dhe janë të lumtur (3.30): the subject is named once, and dhe joins the verbs. - Profession and article. Student (3.17) is a profession, so it has no article and no një, as in Lesson 2. - Dhe and edhe in one sentence. Edhe unë pi çaj dhe ha djathë (3.21): edhe "also" belongs to unë, and dhe joins the two verbs. - The verbs "eat" and "drink". Ha "I eat" and pi "I drink" are the same in the first, second and third person singular, so the pronoun shows who: Ai ha (3.6), Unë ha (3.20). The plural forms are hamë, hani, hanë and pimë, pini, pinë. - The object forms. Çajin and bukën (3.28) are the definite object forms after për "for", the same form as after në and me in Lessons 1 and 2. After a verb of eating or drinking the indefinite noun has no article: ha bukë, pi çaj. - The definite form. Gazeta (3.25, 3.26) is the definite form of gazetë (3.8): "the newspaper", as libri is the definite form of libër. - Mirë dhe tani. Mirë, dhe tani jemi gati (3.27) shows dhe beginning a new clause after a short answer, as in 3.5. - Quotation. Direct speech is introduced by a colon and put in quotation marks (3.18–3.21, 3.24–3.29), as in Lesson 2.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
Check these in every sentence:
- dhe. /ðɛ/, with the "th" of English "the". One letter, one sound. It is never capitalised in the middle of a sentence. - dh and th. Dhe /ðɛ/ and lodhur /lɔðuɾ/ have /ð/. Djathë /djaθə/ and thotë /θɔtə/ have /θ/. - ë. Always written and always counted: bukë, djathë, vëlla, motër, vjetër, shkollë, shtëpi, është, janë. Wrong: buke, vella, shtepi. - x. In lexojmë the letter x is /dz/ and not "ks". - Verb forms. kam /kam/, ke /kɛ/; ha /ha/, hanë /hanə/, hanin /hanin/; pi /pi/, pinë /pinə/; lexojmë /lɛdzɔjmə/; shkojmë /ʃkɔjmə/, shkojnë /ʃkɔjnə/. - Capitals. Names of people are capitalised (Ana, Besa, Dritan). The capitals in Gjuha Shqipe and Gjuha Serbe in Section F are those of the printed text. - Quotation marks. This lesson uses plain quotation marks for speech, as in Lessons 1 and 2. - Punctuation before dhe. No comma stands before dhe in this lesson. In 3.15 and 3.12 the comma comes before isha and por, where the clause changes. - Diacritics used in this lesson: ç ë. Check every one in every form.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
---
Course Index: [latinum.substack.com/p/index](https://latinum.substack.com/p/index)