the — белгілі артикль (definite article), ағылшын тіліндегі ең жиі қолданылатын сөз. Ол зат есімнің алдында тұрады және сөйлеуші мен тыңдаушының қай зат туралы сөз болып тұрғанын білетінін көрсетеді. Оның өз алдына жеке мағынасы жоқ, ал қазақ тілінде артикль мүлдем жоқ. Сондықтан A бөлімінде the сөзінен кейін аударманың орнына - белгісі тұр: қазақ сөйлеміне ол бөлек сөз қоспайды.
the қашан қолданылады:
- зат бұрын аталған: I have a cat. The cat is black. = Менің мысығым бар. Мысық қара. (Екінші рет бұл енді «әлгі, белгілі» мысық.) - зат біреу ғана, өз түрінде жалғыз: the sun (күн), the sky (аспан), the capital of Kazakhstan (Қазақстанның астанасы). - зат жағдаяттан түсінікті: Close the door = Есікті жап (осы бөлмедегі ашық тұрған есікті). - зат сөйлемде әрі қарай нақтыланады: the man who lives next door = көрші үйде тұратын адам. - асырмалы шырай мен реттік сан есімнің алдында: the longest river (ең ұзын өзен), the third floor (үшінші қабат).
Қазақ тілі осы мағынаны қалай білдіреді? Ең алдымен табыс септігі арқылы. Белгілі тура толықтауыш табыс септігінің жалғауын (-ны/-ні, -ды/-ді, -ты/-ті, -н) алады, ал белгісіз толықтауыш жалғаусыз қалады. «Мен кітапты оқыдым» белгілі бір кітапты айтады: I read the book. «Мен кітап оқыдым» белгісіз кітапты айтады: I read a book. Сонымен, табыс септігінің жалғауы көбіне ағылшынның the сөзіне сәйкес келеді. Екіншіден, бір сөзі белгісіздікті білдіреді: «Мен бір кітап оқыдым» = I read a book. Үшіншіден, қазақ тілі «бұл», «сол», «осы» сілтеу есімдіктерін, ал ауызекі сөйлеуде «әлгі» сөзін қолданады: «әлгі кітап» = the book (біз сөйлескен кітап). Бірақ қазақ тілі мұндай сөздерді сирек қояды; ағылшын тілі зат белгілі болса, the сөзін әрдайым дерлік қояды.
Шығу тегі: the көне ағылшын тіліндегі сілтеу есімдігінен (se, sēo, þæt; кейінірек þe) шыққан, оның мағынасы шамамен «сол» еді. Уақыт өте келе бұл есімдік әлсіреп, артикльге айналған. Неміс және француз тілдеріндегі артикльдер де осылай пайда болған.
the сөзінің жұбы бар: белгісіз артикль a / an (a cat, an apple). Ол жаңа, әлі белгісіз затты енгізеді және көбіне қазақтың бір сөзіне сәйкес келеді. Ол жеке сабақта толық қарастырылады; бұл сабақта ол мысалдарда кездеседі.
Негізгі түйіндер (Key Takeaways):
- the = «әлгі, бізге белгілі» зат; қазақша аудармада артикль жоғалады - бірінші рет: a cat; екінші рет: the cat - өз түрінде жалғыз зат: the sun, the moon, the world - жағдаят түсіндіреді: Close the door, Pass the salt - асырмалы шырай мен реттік сан есім: the best, the longest, the first, the third - өзендер, теңіздер, тау жоталары: the Ural, the Irtysh, the Caspian Sea, the Tian Shan - the қойылмайды: адамдардың аты, елдер мен қалалардың көбі (Kazakhstan, Almaty, Astana), тілдер (Kazakh, English) - қазақ тіліндегі табыс септігі (кітапты, есікті) көбіне the сөзіне сәйкес келеді - the more …, the more … = неғұрлым …, соғұрлым … - айтылуы: дауыссыз дыбыстың алдында /ðə/, дауысты дыбыстың алдында /ði/
The English definite article the has no Kazakh equivalent, since Kazakh has no articles. This lesson shows Kazakh speakers when English requires the (a noun already mentioned, a unique thing, a thing clear from the situation, a superlative, a river or sea) and when it forbids it (personal names, most countries and cities, languages), and it links the article to the Kazakh accusative ending, which marks a definite direct object much as the does.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
1.1 The - book кітап is - on үстінде the - table үстелдің
1.2 Close жап the - door есікті
1.3 The - sun күн is - shining жарқырап тұр
1.4 Where қайда is - the - station вокзал?
1.5 The - children балалар are - in - the - garden бақта
1.6 I менің have бар a - cat мысығым. The - cat мысық is - black қара
1.7 Please өтінемін, pass беріп жіберіңіз the - salt тұзды
1.8 We біз live тұрамыз on - the - third үшінші floor қабатта
1.9 Astana Астана is - the - capital астанасы of - Kazakhstan Қазақстанның
1.10 The - Ural Жайық flows құяды into - the - Caspian Каспий Sea теңізіне
1.11 I мен saw көрдім a бір film фильм yesterday кеше. The - film фильм was болды very өте long ұзақ
1.12 The - man адам who - lives тұратын next door көрші үйде is - a - doctor дәрігер
1.13 Have - you - read оқыдың ба the - book кітапты that - I мен gave берген you саған?
1.14 She ол plays тартады the - dombra домбыра, and ал her - brother ағасы plays ойнайды the - piano пианинода
1.15 The неғұрлым more көп you - read оқысаң, the соғұрлым more көп you - know білесің
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
1.1 The book is on the table. Кітап үстелдің үстінде.
1.2 Close the door. Есікті жап.
1.3 The sun is shining. Күн жарқырап тұр.
1.4 Where is the station? Вокзал қайда?
1.5 The children are in the garden. Балалар бақта.
1.6 I have a cat. The cat is black. Менің мысығым бар. Мысық қара.
1.7 Please pass the salt. Өтінемін, тұзды беріп жіберіңіз.
1.8 We live on the third floor. Біз үшінші қабатта тұрамыз.
1.9 Astana is the capital of Kazakhstan. Астана — Қазақстанның астанасы.
1.10 The Ural flows into the Caspian Sea. Жайық Каспий теңізіне құяды.
1.11 I saw a film yesterday. The film was very long. Мен кеше бір фильм көрдім. Фильм өте ұзақ болды.
1.12 The man who lives next door is a doctor. Көрші үйде тұратын адам — дәрігер.
1.13 Have you read the book that I gave you? Мен саған берген кітапты оқыдың ба?
1.14 She plays the dombra, and her brother plays the piano. Ол домбыра тартады, ал ағасы пианинода ойнайды.
1.15 The more you read, the more you know. Неғұрлым көп оқысаң, соғұрлым көп білесің.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
1.1 The book is on the table.
1.2 Close the door.
1.3 The sun is shining.
1.4 Where is the station?
1.5 The children are in the garden.
1.6 I have a cat. The cat is black.
1.7 Please pass the salt.
1.8 We live on the third floor.
1.9 Astana is the capital of Kazakhstan.
1.10 The Ural flows into the Caspian Sea.
1.11 I saw a film yesterday. The film was very long.
1.12 The man who lives next door is a doctor.
1.13 Have you read the book that I gave you?
1.14 She plays the dombra, and her brother plays the piano.
1.15 The more you read, the more you know.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
Бұл — the сөзінің грамматикалық ережелері:
1. the өзгермейді
- Қазақ сөздері септеледі, көптеледі, тәуелденеді; the ешқашан өзгермейді: the book, the books, the man, the children (1.5). - the зат есімнің алдында тұрады, ал сын есім болса, сын есімнің алдында: the third floor (1.8), the longest river.
2. Зат бұрыннан белгілі
- Бірінші рет a, екінші рет the: I have a cat. The cat is black (1.6); I saw a film yesterday. The film was very long (1.11). Қазақшада да бірінші рет «бір фильм», екінші рет жай «фильм» деп айтылады (1.11). - Зат жағдаяттан түсінікті: Close the door (1.2), Please pass the salt (1.7), Where is the station? (1.4). Сөйлеуші нақты есікті, осы дастархандағы тұзды, осы қаланың вокзалын айтып тұр. - Зат бағыныңқы сөйлеммен нақтыланған: The man who lives next door (1.12) = көрші үйде тұратын адам; the book that I gave you (1.13) = мен саған берген кітап.
3. the және қазақтың табыс септігі
- Белгілі тура толықтауыш қазақ тілінде табыс септігінің жалғауын алады, ал ағылшын тілінде the алады: Close the door (1.2) = Есікті жап; pass the salt (1.7) = тұзды беріп жіберіңіз; the book that I gave you (1.13) = мен саған берген кітапты. - Белгісіз толықтауыш қазақшада жалғаусыз, ағылшыншада a/an-мен немесе артикльсіз: I saw a film (1.11) = Бір фильм көрдім; I read books = Кітап оқимын. - Бұл ереже қазақ тілінде тек тура толықтауышқа қатысты. Ағылшын тілінде the сөйлемнің кез келген мүшесінің алдында тұра береді: бастауышта (The sun, 1.3), пысықтауышта (in the garden, 1.5), анықтауышта (of the bag).
4. Өз түрінде жалғыз
- the sun (1.3), the moon, the sky, the world. - the capital of Kazakhstan (1.9): Қазақстанның астанасы біреу ғана.
5. Асырмалы шырай және реттік сан есімдер
- the longest river, the best, the worst, the most beautiful. - the third floor (1.8), the first day, the last time. - Мұнда the әрқашан керек: қазақтың «ең» сөзі көбіне ағылшынның «the …-est» немесе «the most …» тіркесіне сәйкес келеді.
6. Географиялық атаулар
- the қойылады: өзендер (the Ural, the Irtysh, the Syr Darya), теңіздер мен мұхиттар (the Caspian Sea, the Aral Sea, the Pacific Ocean), тау жоталары (the Tian Shan, the Altai Mountains), көпше түрдегі немесе Republic, Kingdom, States сөздері бар атаулар (the Netherlands, the United Kingdom, the United States, the Republic of Kazakhstan). - the қойылмайды: елдердің, қалалардың, көшелердің, жеке таулар мен көлдердің көбі: Kazakhstan (1.9), Astana (1.9), Almaty, Abai Avenue, Khan Tengri, Lake Balkhash.
7. Басқа тұрақты жағдайлар
- Музыкалық аспаптар: She plays the dombra (1.14), her brother plays the piano (1.14). Қазақша «домбыра тартады», «пианинода ойнайды»; ағылшынша екеуі де play the … (Америкалық ағылшын тілінде мұнда the кейде түсіріліп қалады.) - the + сын есім = адамдар тобы: the rich (байлар), the poor (кедейлер), the young, the old. - the + салыстырмалы шырай, the + салыстырмалы шырай = неғұрлым …, соғұрлым …: The more you read, the more you know (1.15). Бұл the сөзінің қазақшада нақты баламасы бар жалғыз жағдайы.
8. the қойылмайтын жағдайлар
- Адамдардың аты: ✗ the Aigerim → ✓ Aigerim. - Тілдер: ✗ I speak the Kazakh → ✓ I speak Kazakh. (Бірақ: the Kazakh language.) - Жалпы мағынадағы саналмайтын және көпше зат есімдер: Life is beautiful, Children like sweets. Салыстырыңыз: The children are in the garden (1.5) — нақты балалар. - Тамақ ішу және school, work, home, bed сөздерімен келетін көп тіркестер: have breakfast, go to school, at work, at home, go to bed.
Жиі кездесетін қателер (Common Mistakes):
- ✗ Book is on table. ← ✓ The book is on the table. (Артикльдің түсіп қалуы — қазақ тілінде сөйлейтіндердің ең жиі қатесі.) - ✗ Sun is shining. ← ✓ The sun is shining. - ✗ The Almaty is a big city. ← ✓ Almaty is a big city. - ✗ Ural flows into Caspian Sea. ← ✓ The Ural flows into the Caspian Sea. - ✗ I like the music. (жалпы мағынада, «музыканы ұнатамын») ← ✓ I like music. - ✗ I speak the Kazakh. ← ✓ I speak Kazakh. - ✗ This the book is mine. ← ✓ This book is mine. (the сөзі this, that, my, your сөздерімен бірге қойылмайды.) - ✗ The more you read, more you know. ← ✓ The more you read, the more you know.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- Артикль және акцент. Артикльдердің түсіп қалуы («Where is station?») — ана тілінде артикль жоқ адамдардың, соның ішінде қазақ және орыс тілдерінде сөйлейтіндердің ағылшынша сөйлеуіндегі ең оңай байқалатын белгі. Сөйлемнің мағынасы артикльсіз де түсінікті болады, бірақ дұрыс қойылған артикль сөйлеуді бірден табиғи етеді. - Қазақ жер атаулары ағылшынша. Қазақстанның өзендері, теңіздері мен тау жоталары ағылшын тілінде артикль алады: the Ural (Жайық), the Irtysh (Ертіс), the Syr Darya (Сырдария), the Caspian Sea, the Aral Sea, the Tian Shan. Қалалар мен көлдер артикль алмайды: Astana, Almaty, Shymkent, Lake Balkhash. Елдің өзі де артикльсіз: Kazakhstan; бірақ ресми атауы артикльмен: the Republic of Kazakhstan. - «Ұлы дала». Ағылшын тілінде жалпы дала — a steppe немесе steppes, ал белгілі Ұлы дала — the Great Steppe. Артикль сөзді атауға айналдырады. - «әлгі» және the. Ауызекі қазақ тілінде «әлгі» сөзі ағылшынның the сөзіне ең жақын келеді: «Әлгі кітапты әкелдің бе?» = Did you bring the book? Екеуі де «екеуміз де білетін» затты көрсетеді. Бірақ «әлгі» тек ауызекі сөйлеуде кездеседі, ал the барлық стильде міндетті. - Екпінді the. the екпінмен айтылса, /ðiː/, ол «әйгілі, дәл сол» деген мағына береді: Is that the Dimash? = Бұл сол әйгілі Димаш па? - Атаулардағы the. Ағылшынның көптеген газеттері, топтары мен мекемелері the сөзімен аталады: The Times, The Guardian, the Beatles, the British Museum.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
In - the - beginning бастапқыда God Құдай created жаратты the - heaven көк and мен the - earth жерді. And - the - earth жер was еді without - form пішінсіз, and әрі void бос; and ал darkness қараңғылық was еді upon - the - face бетінде of - the - deep тұңғиықтың. And ал the - Spirit Рухы of - God Құдайдың moved қалықтап жүрді upon - the - face бетінде of - the - waters сулардың. And ал God Құдай said деді, Let - there - be болсын light жарық: and сөйтіп there - was пайда болды light жарық
— The Holy Bible, King James Version (Киелі кітап, Король Яков аудармасы, 1611), Genesis (Жаратылыс) 1:1–3 (Project Gutenberg мәтіні)
"In the beginning God created the heaven and the earth. And the earth was without form, and void; and darkness was upon the face of the deep. And the Spirit of God moved upon the face of the waters. And God said, Let there be light: and there was light."
«Бастапқыда Құдай көк пен жерді жаратты. Жер пішінсіз әрі бос еді, ал тұңғиықтың бетінде қараңғылық бар еді. Құдайдың Рухы сулардың бетінде қалықтап жүрді. Құдай: „Жарық болсын!“ — деді. Сөйтіп жарық пайда болды.»
(Қазақша аударма осы сабақ үшін сөзбе-сөз жасалды; ол жарияланған аудармадан алынған жоқ.)
Бұл — 1611 жылы жарық көрген Король Яков аудармасындағы Киелі кітаптың алғашқы жолдары. Бұл аударма төрт ғасыр бойы ағылшын тілі мен әдебиетіне қатты әсер етті: оның көптеген тіркестері күнделікті сөйлеуге еніп кеткен. Мәтін өте қарапайым сөздерден құралған, ал оның салтанатты ырғағын and жалғаулығы мен the артиклінің қайталануы жасайды. Алғашқы үш тармақта the тоғыз рет кездеседі: the beginning, the heaven, the earth, the face, the deep, the Spirit, the waters. Әр жолы ол әлемде біреу ғана болатын затты көрсетеді: бір аспан, бір жер, бір тұңғиық. Ал darkness пен light артикльсіз тұр, өйткені олар әзірге жалпы ұғымдар.
- the heaven and the earth: әлемде біреу ғана болатын заттар, сондықтан the керек (D бөлімі, 4-тармақ). Қазақшада бұл тура толықтауыштар, сондықтан табыс септігінде: «көк пен жерді» (D бөлімі, 3-тармақ). Табыс септігінің жалғауы тек соңғы сөзге жалғанғанына назар аударыңыз. - In the beginning: «бастапқыда» деген бір қазақ сөзіне ағылшынның үш сөзі сәйкес келеді: in + the + beginning. - the face of the deep, the face of the waters: the + зат есім + of + the + зат есім. Қазақшада бұл ілік септігі мен тәуелдік жалғауы арқылы беріледі: тұңғиықтың бетінде, сулардың бетінде. - darkness, light артикльсіз: бұлар жалпы мағынадағы саналмайтын зат есімдер (D бөлімі, 8-тармақ). Бірақ келесі тармақта (1:4), жарық пайда болып, белгілі болған соң, мәтінде the light деп айтылады: And God saw the light, that it was good. - the deep = тұңғиық, терең су. Мұнда the сын есімді (deep = терең) зат есімге айналдырып тұр, the rich, the poor сияқты. - Let there be light = «Жарық болсын». Let there be + зат есім — бұйрық мағынасындағы көне әрі салтанатты құрылым.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
Дана — Алматыдағы университеттің студенті. Таңертең ол сабаққа асығып жүр, бірақ пәтердің кілтін таба алмай тұр. Дананың сөздері: 1.16, 1.18, 1.20, 1.22, 1.25, 1.27, 1.29; әкесі Ерланның сөздері: 1.17, 1.19, 1.21, 1.23–1.24, 1.26, 1.28, 1.30.
1.16 Dad әке, where қайда is - the - key кілт?
1.17 Which қай key кілт? The - key кілті to - the - car көліктің?
1.18 No жоқ, the - key кілті to - the - flat пәтердің. The - car көлік is - in - the - garage гаражда
1.19 Look қара on үстіне the - table үстелдің in - the - kitchen ас үйдегі
1.20 There - is - nothing ештеңе жоқ on - the - table үстелде except басқа the - teapot шәйнектен
1.21 Then онда look қара in - the - pocket қалтасына of - your - coat пальтоңның
1.22 Not жоқ in - the - coat пальтода. Maybe мүмкін the - cat мысық took - it алып кеткен шығар!
1.23 The - cat мысық is - asleep ұйықтап жатыр on - the - sofa диванда
1.24 Did - you - check тексердің бе the - bag сөмкеңді that - you - took апарған to - the - university университетке yesterday кеше?
1.25 Yes иә! Here міне it - is екен, at - the - bottom түбінде of - the - bag сөмкенің
1.26 Good жақсы. Now енді hurry асық: the - bus автобус leaves кетеді in кейін ten он minutes минуттан
1.27 Dad әке, can аласыз ба you - drive апарып тастай me мені to - the - university университетке?
1.28 Of course әрине. But бірақ where қайда is - the - key кілті to - the - car көліктің now енді?
1.29 The - key кілт is - under астында the - cat мысықтың, Dad әке!
1.30 Then онда the - cat мысық is - coming барады to - the - university университетке with - us бізбен бірге!
1.16 Dad, where is the key? Әке, кілт қайда?
1.17 Which key? The key to the car? Қай кілт? Көліктің кілті ме?
1.18 No, the key to the flat. The car is in the garage. Жоқ, пәтердің кілті. Көлік гаражда.
1.19 Look on the table in the kitchen. Ас үйдегі үстелдің үстіне қара.
1.20 There is nothing on the table except the teapot. Үстелде шәйнектен басқа ештеңе жоқ.
1.21 Then look in the pocket of your coat. Онда пальтоңның қалтасына қара.
1.22 Not in the coat. Maybe the cat took it! Пальтода жоқ. Мүмкін, мысық алып кеткен шығар!
1.23 The cat is asleep on the sofa. Мысық диванда ұйықтап жатыр.
1.24 Did you check the bag that you took to the university yesterday? Кеше университетке апарған сөмкеңді тексердің бе?
1.25 Yes! Here it is, at the bottom of the bag. Иә! Міне, сөмкенің түбінде екен.
1.26 Good. Now hurry: the bus leaves in ten minutes. Жақсы. Енді асық: автобус он минуттан кейін кетеді.
1.27 Dad, can you drive me to the university? Әке, мені университетке апарып тастай аласыз ба?
1.28 Of course. But where is the key to the car now? Әрине. Бірақ енді көліктің кілті қайда?
1.29 The key is under the cat, Dad! Кілт мысықтың астында, әке!
1.30 Then the cat is coming to the university with us! Онда мысық бізбен бірге университетке барады!
1.16 Dad, where is the key?
1.17 Which key? The key to the car?
1.18 No, the key to the flat. The car is in the garage.
1.19 Look on the table in the kitchen.
1.20 There is nothing on the table except the teapot.
1.21 Then look in the pocket of your coat.
1.22 Not in the coat. Maybe the cat took it!
1.23 The cat is asleep on the sofa.
1.24 Did you check the bag that you took to the university yesterday?
1.25 Yes! Here it is, at the bottom of the bag.
1.26 Good. Now hurry: the bus leaves in ten minutes.
1.27 Dad, can you drive me to the university?
1.28 Of course. But where is the key to the car now?
1.29 The key is under the cat, Dad!
1.30 Then the cat is coming to the university with us!
Диалогтағы the сөзінің қолданылуы:
1. Отбасындағы the
- Бір үйде тұратын адамдар үшін көп зат белгілі: the key, the car, the flat, the garage, the kitchen, the table, the cat, the sofa. Үйде бір ғана мысық, бір ғана ас үй бар, сондықтан әкесі мен қызы a емес, the деп айтады. Қазақшада бұл заттар жай аталады: кілт, көлік, мысық. - Which key? (1.17): сұрақ сөзі which (қай) тұрғанда артикль қойылмайды: ✗ Which the key?
2. the key to the car, the pocket of your coat
- the + зат есім + to/of + зат есім: the key to the car (1.17), the key to the flat (1.18), the pocket of your coat (1.21), the bottom of the bag (1.25). Қазақшада ілік септігі мен тәуелдік жалғауы: көліктің кілті, пәтердің кілті, пальтоңның қалтасы, сөмкенің түбі. - Кілт туралы ағылшынша the key to the car дейді (кілт есікке, көлікке «апарады»); the key of the car деу сирек. - your coat (1.21): my, your, his, her тұрған жерде the қойылмайды: ✗ the your coat.
3. the және табыс септігі
- Did you check the bag (1.24) = сөмкеңді тексердің бе: белгілі тура толықтауыш, қазақшада табыс септігінде (сөмкеңді), ағылшыншада the-мен. - the bag that you took to the university yesterday (1.24): that-пен басталатын бағыныңқы сөйлем затты нақтылайды, сондықтан the керек. Қазақшада бұл есімшемен беріледі: апарған сөмкең.
4. Мекен тіркестері
- in the garage (1.18), on the table (1.19, 1.20), in the pocket (1.21), on the sofa (1.23), at the bottom (1.25), under the cat (1.29). Қазақшада бұлардың барлығы жатыс септігімен немесе септеулік сөзбен беріледі: гаражда, үстелде, диванда, түбінде, астында. - to the university (1.24, 1.27, 1.30): белгілі бір университет, Дана оқитын университет, сондықтан the. Британдық ағылшын тілінде жалпы мағынада «университетте оқу» артикльсіз айтылады: She goes to university.
5. Сөздік
- flat (британдық) / apartment (американдық) = пәтер. - teapot = шәйнек; kettle = су қайнататын шәйнек. - drive someone to = біреуді көлікпен апарып тастау (1.27). - Here it is = Міне (табылды) (1.25).
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- the – дауыссыз дыбыстың алдында /ðə/: the book /ðə bʊk/, the cat /ðə kæt/. Дауысты дыбыс бәсең, қазақтың «ы» дыбысына ұқсас: «ðы». - the – дауысты дыбыстың алдында /ði/: the apple /ði ˈæpl/, the earth /ði ɜːθ/. - Назар аударыңыз: ереже жазуға емес, дыбысқа байланысты. Ural сөзі U әрпінен басталса да, /j/ дыбысынан басталады, сондықтан the Ural /ðə ˈjʊərəl/; university да солай: the university /ðə ˌjuːnɪˈvɜːsəti/. Ал hour сөзінде h айтылмайды, сондықтан the hour /ði ˈaʊə/. - th /ð/ – қазақ тілінде бұл дыбыс жоқ. Тілдің ұшын жоғарғы және төменгі тістердің арасына сәл шығарып қойып, дауыс шығара отырып ауа жіберіңіз. Бұл «з» да, «д» да емес: ✗ «зе», ✗ «дэ». - th /θ/ – the earth, the north сөздеріндегі қатаң жұбы: тіл сол қалыпта, бірақ дауыссыз, «с» дыбысына ұқсас ысқырықпен. - Екпінді the – /ðiː/, «әйгілі, дәл сол» мағынасында: Is that the Dimash? (E бөлімін қараңыз). - the more …, the more … /ðə ˈmɔː … ðə ˈmɔː/: екпін more сөзіне түседі, the бәсең айтылады. - Caspian /ˈkæspiən/, Ural /ˈjʊərəl/, Kazakhstan /ˌkæzəkˈstɑːn/: ағылшын тілінде екпіннің орны сөзден сөзге ауысады, қазақ тіліндегідей әрдайым соңғы буынға түспейді. Жаңа сөздің екпінін сөздіктен тексеріңіз.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
---
Course Index: [latinum.substack.com/p/index](https://latinum.substack.com/p/index)