For autodidact students of Burmese, the first thing to know about "the" is that Burmese has no articles at all, neither "the" nor "a". A bare noun is simply the noun, and the context says whether it is definite: စာအုပ် (caup) can be "the book", "a book" or "books".
What Burmese marks is number, not definiteness. A numeral and a classifier follow the noun. "A book" is စာအုပ် တစ်အုပ် (caup tac up), literally "book one-volume": တစ် (tac) is "one" and အုပ် (up) is the classifier for books. Every counted noun takes the classifier of its kind:
- စာအုပ် (caup): the book → စာအုပ် တစ်အုပ် (caup tac up): a book - ကလေး (ka.le:): the child → ကလေး တစ်ယောက် (ka.le: tac yauk): a child - ငါး (nga:): the fish → ငါး တစ်ကောင် (nga: tac kaung): a fish - ပန်း (pan:): the flower → ပန်း တစ်ပွင့် (pan: tac pwang.): a flower - ရွာ (rwa): the village → ရွာ တစ်ရွာ (rwa tac rwa): a village
People are counted with ယောက် (yauk), animals with ကောင် (kaung), books with အုပ် (up) and blossoms with ပွင့် (pwang.); ရွာ, "village", serves as its own classifier.
The word that comes nearest to "the" is the headword of the lesson, ထို (htui). It is a pointing word, "that", and in writing it points back to something already named: ထိုစာအုပ် (htui caup) is "that book", the book we were speaking of, and an English translator will usually write "the book". It stands before its noun and never changes. It is not a true article, for Burmese does not require it and a writer who needs no pointing leaves it out; but it is the word that does in Burmese what "the" does in English once a thing is known.
ထို belongs to the written language. The written language also has ဤ (i), "this"; speech says ဒီ (di), "this", အဲဒီ (ai: di), "that", and ဟို (hui), "that over there". ထို appears in some fixed phrases that are common in writing: ထိုနေ့ (htui ne.), "that day" (1.9, 1.30), ထိုအခါ (htui a.hka), "at that time, then", and ထို့ကြောင့် (htui. kraung.), "therefore". Section E says more about the two forms of the language.
Adjectives in Burmese are verbs: ကောင်းသည် (kaung: sany) is "is good", and ကြီးသည် (kri: sany) is "is big". A written sentence closes with the particle သည် (sany), and the subject is followed by the same သည်: ထိုစာအုပ်သည် ကောင်းသည်။ (htui caup sany kaung: sany.), "the book — as for it — good, it is". The mark ။ ends the sentence.
Script note: ထို is the consonant letter ထ (hta), an aspirated t, with two vowel signs, ိ above it and ု below it. Together the two signs spell the vowel written "ui" in the romanisation and said "o": ထို is read htui and sounds /tʰò/, with the low tone. The same pair of signs is in ကို (kui), the object particle. The letters of Burmese are round, and a vowel sign may stand above, below, before or after its consonant.
Key Takeaways: - Burmese has no articles; a bare noun may be "the" or "a" - "A" is made with a numeral and a classifier after the noun: စာအုပ် တစ်အုပ်, ကလေး တစ်ယောက် - ထို (htui) is the written word that points back to a thing already named: "that", and so "the" - ထို stands before its noun and never changes; the spoken forms are ဒီ, အဲဒီ and ဟို - Adjectives are verbs; a written sentence ends with သည် after the verb and the subject is followed by သည် - Written Burmese has its own particles, which differ from those of speech
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
1.1a ထို the စာအုပ် book သည် (subj) ကောင်း good သည် (end)
1.1b htui (toh) DET caup (sa-oht) book sany (thi) SUBJ kaung: (kown) good sany (thi) DECL
1.2a ထို the ကလေး child သည် (subj) ငယ် small သည် (end)
1.2b htui (toh) DET ka.le: (ka-lay) child sany (thi) SUBJ ngai (ngeh) small sany (thi) DECL
1.3a ထို the ခွေး dog သည် (subj) ထို the အိမ် house တွင် in ရှိ exist သည် (end)
1.3b htui (toh) DET hkwe: (khway) dog sany (thi) SUBJ htui (toh) DET im (ayn) house twang (twin) LOC hri. (shi) be.at sany (thi) DECL
1.4a ထို the မြစ် river သည် (subj) ကြီး big သည် (end)
1.4b htui (toh) DET mrac (myit) river sany (thi) SUBJ kri: (jee) big sany (thi) DECL
1.5a ထို the လူ man သည် (subj) သူ he-or-she ၏ of ဖခင် father ဖြစ် be သည် (end)
1.5b htui (toh) DET lu (loo) man sany (thi) SUBJ su (thoo) 3SG e (ee) GEN hpa.hkang (pa-khin) father hprac (pyit) be sany (thi) DECL
1.6a ထို the ကလေး child သည် (subj) မနက် morning တွင် in ကျောင်း school သို့ to သွား go ခဲ့ (past) သည် (end)
1.6b htui (toh) DET ka.le: (ka-lay) child sany (thi) SUBJ ma.nak (ma-nek) morning twang (twin) LOC kyaung: (chown) school sui. (tho) ALL swa: (thwa) go hkai. (khe) PST sany (thi) DECL
1.7a ထို the ဆရာ teacher ၏ of စာအုပ် book သည် (subj) စားပွဲ table ပေါ် on-top တွင် in ရှိ exist သည် (end)
1.7b htui (toh) DET hca.ra (hsa-ya) teacher e (ee) GEN caup (sa-oht) book sany (thi) SUBJ ca:pwai: (sa-bweh) table pau (paw) top twang (twin) LOC hri. (shi) be.at sany (thi) DECL
1.8a သူ he-or-she သည် (subj) စာအုပ် book တစ် one အုပ် (volume) ဝယ် buy ခဲ့ (past) သည် (end) ထို the စာအုပ် book သည် (subj) ကောင်း good သည် (end)
1.8b su (thoo) 3SG sany (thi) SUBJ caup (sa-oht) book tac (tit) one up (oht) CLF.book wai (weh) buy hkai. (khe) PST sany (thi) DECL htui (toh) DET caup (sa-oht) book sany (thi) SUBJ kaung: (kown) good sany (thi) DECL
1.9a ထို the နေ့ day တွင် in နေ sun သည် (subj) အရှေ့ east မှ from ထွက် come-out သည် (end)
1.9b htui (toh) DET ne. (ne) day twang (twin) LOC ne (nay) sun sany (thi) SUBJ a.hre. (a-shay) east hma. (hma) ABL htwak (twek) rise sany (thi) DECL
1.10a ထို the ကလေး child သည် (subj) သစ်ပင် tree အောက် under တွင် in ပန်း flower တစ် one ပွင့် (blossom) တွေ့ find ခဲ့ (past) သည် (end)
1.10b htui (toh) DET ka.le: (ka-lay) child sany (thi) SUBJ sacpang (thit-pin) tree auk (owk) under twang (twin) LOC pan: (pan) flower tac (tit) one pwang. (pwin) CLF.flower twe. (tweh) find hkai. (khe) PST sany (thi) DECL
1.11a လူ man တစ် one ယောက် (person) သည် (subj) ထို the ရွာ village သို့ to ရောက် arrive လာ come ခဲ့ (past) သည် (end)
1.11b lu (loo) man tac (tit) one yauk (yowk) CLF.person sany (thi) SUBJ htui (toh) DET rwa (ywa) village sui. (tho) ALL rauk (yowk) arrive la (la) come hkai. (khe) PST sany (thi) DECL
1.12a ထို the ရွာ village သို့ to ရောက် arrive လာ come သော which လူ man သည် (subj) ဆရာ teacher တစ် one ယောက် (person) ဖြစ် be သည် (end)
1.12b htui (toh) DET rwa (ywa) village sui. (tho) ALL rauk (yowk) arrive la (la) come sau: (thaw) REL lu (loo) man sany (thi) SUBJ hca.ra (hsa-ya) teacher tac (tit) one yauk (yowk) CLF.person hprac (pyit) be sany (thi) DECL
1.13a ထို the မိန်းမ woman သည် (subj) မြစ် river မှ from ရေ water ယူ take လာ come ခဲ့ (past) သည် (end)
1.13b htui (toh) DET min:ma. (main-ma) woman sany (thi) SUBJ mrac (myit) river hma. (hma) ABL re (yay) water yu (yoo) take la (la) come hkai. (khe) PST sany (thi) DECL
1.14a ထို the ရွာ village ၏ of ကျောင်း school သည် (subj) မြစ် river အနီး near တွင် in ရှိ exist သည် (end)
1.14b htui (toh) DET rwa (ywa) village e (ee) GEN kyaung: (chown) school sany (thi) SUBJ mrac (myit) river a.ni: (a-nee) near twang (twin) LOC hri. (shi) be.at sany (thi) DECL
1.15a ထို the ဆရာ teacher သည် (subj) ကလေး child အား to စာအုပ် book သစ် new တစ် one အုပ် (volume) ပေး give ခဲ့ (past) သည် (end)
1.15b htui (toh) DET hca.ra (hsa-ya) teacher sany (thi) SUBJ ka.le: (ka-lay) child a: (ah) DAT caup (sa-oht) book sac (thit) new tac (tit) one up (oht) CLF.book pe: (pay) give hkai. (khe) PST sany (thi) DECL
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
1.1 ထိုစာအုပ်သည် ကောင်းသည်။ (htui caup sany kaung: sany.) "The book is good." 1.2 ထိုကလေးသည် ငယ်သည်။ (htui ka.le: sany ngai sany.) "The child is small." 1.3 ထိုခွေးသည် ထိုအိမ်တွင် ရှိသည်။ (htui hkwe: sany htui im twang hri. sany.) "The dog is in the house." 1.4 ထိုမြစ်သည် ကြီးသည်။ (htui mrac sany kri: sany.) "The river is big." 1.5 ထိုလူသည် သူ၏ ဖခင် ဖြစ်သည်။ (htui lu sany su e hpa.hkang hprac sany.) "The man is his father." 1.6 ထိုကလေးသည် မနက်တွင် ကျောင်းသို့ သွားခဲ့သည်။ (htui ka.le: sany ma.nak twang kyaung: sui. swa: hkai. sany.) "The child went to school in the morning." 1.7 ထိုဆရာ၏ စာအုပ်သည် စားပွဲ ပေါ်တွင် ရှိသည်။ (htui hca.ra e caup sany ca:pwai: pau twang hri. sany.) "The teacher's book is on the table." 1.8 သူသည် စာအုပ် တစ်အုပ် ဝယ်ခဲ့သည်။ ထိုစာအုပ်သည် ကောင်းသည်။ (su sany caup tac up wai hkai. sany. htui caup sany kaung: sany.) "He bought a book. The book is good." 1.9 ထိုနေ့တွင် နေသည် အရှေ့မှ ထွက်သည်။ (htui ne. twang ne sany a.hre. hma. htwak sany.) "On that day the sun rose in the east." 1.10 ထိုကလေးသည် သစ်ပင် အောက်တွင် ပန်း တစ်ပွင့် တွေ့ခဲ့သည်။ (htui ka.le: sany sacpang auk twang pan: tac pwang. twe. hkai. sany.) "The child found a flower under the tree." 1.11 လူတစ်ယောက်သည် ထိုရွာသို့ ရောက်လာခဲ့သည်။ (lu tac yauk sany htui rwa sui. rauk la hkai. sany.) "A man came to the village." 1.12 ထိုရွာသို့ ရောက်လာသော လူသည် ဆရာ တစ်ယောက် ဖြစ်သည်။ (htui rwa sui. rauk la sau: lu sany hca.ra tac yauk hprac sany.) "The man who came to the village is a teacher." 1.13 ထိုမိန်းမသည် မြစ်မှ ရေ ယူလာခဲ့သည်။ (htui min:ma. sany mrac hma. re yu la hkai. sany.) "The woman brought water from the river." 1.14 ထိုရွာ၏ ကျောင်းသည် မြစ် အနီးတွင် ရှိသည်။ (htui rwa e kyaung: sany mrac a.ni: twang hri. sany.) "The village school is near the river." 1.15 ထိုဆရာသည် ကလေးအား စာအုပ်သစ် တစ်အုပ် ပေးခဲ့သည်။ (htui hca.ra sany ka.le: a: caup sac tac up pe: hkai. sany.) "The teacher gave the child a new book."
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
1.1 ထိုစာအုပ်သည် ကောင်းသည်။ 1.2 ထိုကလေးသည် ငယ်သည်။ 1.3 ထိုခွေးသည် ထိုအိမ်တွင် ရှိသည်။ 1.4 ထိုမြစ်သည် ကြီးသည်။ 1.5 ထိုလူသည် သူ၏ ဖခင် ဖြစ်သည်။ 1.6 ထိုကလေးသည် မနက်တွင် ကျောင်းသို့ သွားခဲ့သည်။ 1.7 ထိုဆရာ၏ စာအုပ်သည် စားပွဲ ပေါ်တွင် ရှိသည်။ 1.8 သူသည် စာအုပ် တစ်အုပ် ဝယ်ခဲ့သည်။ ထိုစာအုပ်သည် ကောင်းသည်။ 1.9 ထိုနေ့တွင် နေသည် အရှေ့မှ ထွက်သည်။ 1.10 ထိုကလေးသည် သစ်ပင် အောက်တွင် ပန်း တစ်ပွင့် တွေ့ခဲ့သည်။ 1.11 လူတစ်ယောက်သည် ထိုရွာသို့ ရောက်လာခဲ့သည်။ 1.12 ထိုရွာသို့ ရောက်လာသော လူသည် ဆရာ တစ်ယောက် ဖြစ်သည်။ 1.13 ထိုမိန်းမသည် မြစ်မှ ရေ ယူလာခဲ့သည်။ 1.14 ထိုရွာ၏ ကျောင်းသည် မြစ် အနီးတွင် ရှိသည်။ 1.15 ထိုဆရာသည် ကလေးအား စာအုပ်သစ် တစ်အုပ် ပေးခဲ့သည်။
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
These are the grammar rules for expressing "the" in Burmese.
There is no article; the bare noun is enough. A Burmese noun has no "the" and no "a": စာအုပ် (the book, a book), ကလေး (the child, a child), ရွာ (the village, a village). Whether a thing is definite comes from the context, and the writer does not need to say it. Example 1.14 has မြစ် (river) with nothing before it, and it is "the river".
The visible "the": ထို. When the thing has already been mentioned, or is plain from the context, written Burmese often points back to it with ထို, placed directly before the noun: ထိုစာအုပ် (1.1), ထိုကလေး (1.2), ထိုမြစ် (1.4). It is one word, with no endings: ထို does not change for number, case or gender. ထိုရွာ (1.11) is "that village" or "the village"; the translator chooses. - Before a noun: ထိုစာအုပ်, ထိုခွေး, ထိုအိမ် (1.3), ထိုမိန်းမ (1.13) - Twice in one sentence: ထိုခွေးသည် ထိုအိမ်တွင် ရှိသည် (1.3), "the dog is in the house" - Inside a time word: ထိုနေ့ (1.9), "that day" - Before a relative clause the pointing word stays with the noun it points to: ထိုရွာသို့ ရောက်လာသော လူ (1.12), "the man who came to that village"
"A": a numeral and a classifier. After the noun come တစ် (one) and the classifier: စာအုပ် တစ်အုပ် (a book, 1.8), ပန်း တစ်ပွင့် (a flower, 1.10), လူ တစ်ယောက် (a man, 1.11), ဆရာ တစ်ယောက် (a teacher, 1.12). A noun with တစ် is new to the story, so as a rule it does not take ထို as well. The two follow one another: စာအုပ် တစ်အုပ် (a book) arrives in 1.8, and ထိုစာအုပ် (the book) follows.
Classifiers. The classifier depends on the kind of noun: - People: ယောက် (yauk), as in လူတစ်ယောက်, ဆရာ တစ်ယောက် - Books: အုပ် (up), as in စာအုပ် တစ်အုပ်, စာအုပ်သစ် တစ်အုပ် (a new book, 1.15) - Blossoms: ပွင့် (pwang.), as in ပန်း တစ်ပွင့် - Animals, including fish: ကောင် (kaung), as in ငါး တစ်ကောင် (1.20) - Villages: ရွာ itself, as in ရွာ တစ်ရွာ (1.16)
The particles that follow the noun. Burmese puts a small word after each noun to give its role. The written language uses these: - Subject သည် (sany): ထိုစာအုပ်သည်, "the book" as the topic of the sentence (1.1) - Object ကို (kui): ထိုငါးကို (1.21), "the fish" as the thing caught - Dative အား (a:), "to": ကလေးအား (to the child, 1.15) - Genitive ၏ (e), "of": သူ၏ ဖခင် (his father, 1.5), ထိုဆရာ၏ စာအုပ် (the teacher's book, 1.7) - Locative တွင် (twang), "in, at, on": မနက်တွင် (in the morning, 1.6), ပေါ်တွင် (on top of, 1.7), အနီးတွင် (near, 1.14) - Allative သို့ (sui.), "to": ကျောင်းသို့ (to school, 1.6), ထိုရွာသို့ (to the village, 1.11) - Ablative မှ (hma.), "from": မြစ်မှ (from the river, 1.13), အရှေ့မှ (from the east, 1.9)
Several of these combine with a place word: ပေါ်တွင် is "on top" + "at", အနီးတွင် is "nearness" + "at", မြစ်ထဲသို့ (1.23) is "river inside" + "to".
The verb comes last and does not change. Burmese verbs have no endings for person, number or tense. The plain ending သည် closes the sentence: ရှိသည် (there is), ကောင်းသည် (is good). Added before it, ခဲ့ (hkai.) marks a finished event: သွားခဲ့သည် (went, 1.6), ဝယ်ခဲ့သည် (bought, 1.8). Without ခဲ့ the same ending can still mean the past in a story (1.19 to 1.29). - ရှိသည် (hri. sany), "there is, is at": ထိုခွေးသည် ထိုအိမ်တွင် ရှိသည် (1.3) - ဖြစ်သည် (hprac sany), "is, becomes", links two nouns: ထိုလူသည် သူ၏ ဖခင် ဖြစ်သည် (1.5) - Directional words follow a verb: ယူလာ (take-come, "bring", 1.13), ရောက်လာ (arrive-come, 1.11), ပြန်သွား (back-go, 1.24)
Adjectives are verbs. ကောင်းသည် (is good), ငယ်သည် (is small), ကြီးသည် (is big). In a noun phrase the adjective follows the noun without a particle: စာအုပ်သစ် (new book, 1.15), ငါးကြီး (big fish, 1.27). Two descriptions are joined with ပြီး (pri:), "and": ကြီးပြီး ရှည်သည် (is big and long, 1.18).
A clause before a noun: သော. A relative clause stands before the noun and ends with သော (sau:), "which, who": ရောက်လာသော လူ (the man who came, 1.12). Here the clause does not end with သည်.
Plural. The noun does not need a plural: ငါး is "fish". When plurality must be shown, များ (mya:) is added: ရွာသားများ (the villagers, 1.30). A plural subject may also bring ကြ (kra.) before the ending: လေးစားကြသည် (respect, 1.30).
Quotation: ဟု. The quotation comes first and ဟု (hu.), "thus", closes it, before the speaker and the verb of saying: “ထိုငါးသည် ငယ်လွန်းသည်” ဟု ထိုလယ်သမားသည် ပြောသည် (1.22).
Common Mistakes: - Looking for a word for "the" or "a" in every sentence. Burmese has none; a bare noun is normal. - Using တစ် alone as "a": တစ်စာအုပ် is wrong. Use the classifier: စာအုပ် တစ်အုပ်. - Putting the number before the noun, as in English. In Burmese the noun comes first: ငါး တစ်ကောင်, not တစ်ကောင် ငါး. - Taking the wrong classifier: ကလေး တစ်ကောင် (ကောင် is for animals) is wrong for a child; say ကလေး တစ်ယောက်. - Using ထို in speech. In conversation say အဲဒီ or ဒီ; ထို is a written word. - Overusing ထို in the English manner. English must say "the" before every known noun; Burmese often leaves the noun bare, as မြစ် in 1.14. - Putting the adjective before the noun: ကောင်း စာအုပ် is wrong. Say စာအုပ် ကောင်း, or with a clause ကောင်းသော စာအုပ်. - Ending a relative clause with သည်: ရောက်လာသည် လူ is wrong; say ရောက်လာသော လူ. - Mixing the written and the spoken particles in one sentence. ထိုစာအုပ်သည် ကောင်းတယ် is neither one nor the other; write ကောင်းသည် or speak အဲဒီစာအုပ်က ကောင်းတယ်.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
Burmese lives in two forms. The literary language is used in books, newspapers, official letters, laws, school textbooks and the news on radio and television. The spoken language is used in conversation everywhere, in songs and films, and in the dialogue of modern fiction. A child in Myanmar grows up speaking the one and learns the other at school, and educated speakers move between them all day. The headword shows how far apart they are. The written sentence ထိုစာအုပ်သည် ကောင်းသည်။ (htui caup sany kaung: sany.) is said in speech as အဲဒီစာအုပ်က ကောင်းတယ်။ (ai: di caup ka. kaung: tai.): the pointing word, the subject particle and the ending are all different.
The particles of this lesson have these spoken counterparts: - သည် (subject) is က (ka.), and သည် (ending) is တယ် (tai) - တွင် is မှာ (hma), သို့ is ကို (kui), and မှ is ကနေ (ka.ne) - ၏ is ရဲ့ (rai.), သော is တဲ့ (tai.), and များ is တွေ (twe)
The object ကို, the past ခဲ့ and the conjunction ပြီး are the same in both. These spoken forms are given in outline only; a native teacher will add the finer points.
Burmese speakers do not feel the lack of "the". A noun that the listener knows is simply said, and speech points with ဒီ, အဲဒီ or ဟို only when it needs to. A writer of the literary language uses ထို more freely, as a link between sentences: once a thing has been named it is ထိုလယ်သမား, "that farmer", the same one, until the story moves on. The Genre Section follows that pattern.
The ending သည် is plain and neutral, and it is the form of newspapers and narrative. A polite written ending adds ပါ (pa): ပါသည် (pa sany) is used in letters, speeches and notices that address a reader. Respect is also shown in titles. Before a name a man is ဦး (u:) and a woman ဒေါ် (dau); a teacher is ဆရာ (hca.ra) if a man and ဆရာမ (hca.ra.ma.) if a woman, and the same word is used to honour a doctor, a master of any art, or anyone one learns from. သူ (su), "he, she", has no gender; the English translation has to choose.
Many words of the formal vocabulary in Section F are borrowed from Pali, the language of the Buddhist scriptures: ဂုဏ် (gun), "virtue, honour", ဉာဏ် (nyan), "wisdom", မေတ္တာ (metta), "loving-kindness". Such borrowings fill the written language of law, religion and public life and are less often heard in a market.
Burmese script has its own numerals, ၁ ၂ ၃ ၄ ၅, and its own punctuation: ၊ for a pause and ။ for the end of a sentence. Its letters are round; a traditional explanation is that straight strokes would have torn the palm leaves on which the language was long written.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
Universal Declaration of Human Rights, Article 1 (1948), in the Burmese translation of the United Nations text; translator not named
The first article of the Declaration, in the formal written language of official Burmese. It uses ထို, "the", to refer back to the people named in its first sentence. This is a translation, not the work of a Burmese author, and it is given here because it is authentic official written Burmese in the register this course teaches. The spelling is that of the published text; the spaces between phrases are those of the printed text.
လူတိုင်းသည် တူညီ လွတ်လပ်သော ဂုဏ်သိက္ခါဖြင့် လည်းကောင်း၊ တူညီလွတ်လပ်သော အခွင့်အရေးများဖြင့် လည်းကောင်း၊ မွေးဖွားလာသူများ ဖြစ်သည်။ ထိုသူတို့၌ ပိုင်းခြား ဝေဖန်တတ်သော ဉာဏ်နှင့် ကျင့်ဝတ် သိတတ်သော စိတ်တို့ရှိကြ၍ ထိုသူတို့သည် အချင်းချင်း မေတ္တာထား၍ ဆက်ဆံကျင့်သုံးသင့်၏။
F-A: Interlinear
F.1a လူတိုင်း everyone သည် (subj) တူညီ equal လွတ်လပ် free သော which ဂုဏ်သိက္ခါ dignity ဖြင့် with လည်းကောင်း both တူညီ equal လွတ်လပ် free သော which အခွင့်အရေး rights များ (pl.) ဖြင့် with လည်းကောင်း both မွေးဖွား be-born လာ come သူ person များ (pl.) ဖြစ် be သည် (end)
F.1b lutuing: (loo-tine) everyone sany (thi) SUBJ tunyi (too-nyee) equal lwatlap (lut-lat) free sau: (thaw) REL gunsikhka (goun-thayt-kha) dignity hprang. (pyin) INSTR lany:kaung: (leh-gown) both tunyi (too-nyee) equal lwatlap (lut-lat) free sau: (thaw) REL a.hkwang.a.re: (a-khwin-a-yay) rights mya: (mya) PL hprang. (pyin) INSTR lany:kaung: (leh-gown) both mwe:hpwa: (mway-pwa) be.born la (la) come su (thoo) person mya: (mya) PL hprac (pyit) be sany (thi) DECL
F.2a ထို the သူ person တို့ (pl.) ၌ in ပိုင်းခြား distinguish ဝေဖန် judge တတ် able သော which ဉာဏ် wisdom နှင့် and ကျင့်ဝတ် moral-conduct သိ know တတ် able သော which စိတ် mind တို့ (pl.) ရှိ exist ကြ (pl.) ၍ and
F.2b htui (toh) DET su (thoo) person tui. (toh) PL hnai. (hnait) LOC pang:hkra: (pine-cha) distinguish wehpan (way-ban) judge tat (tat) able sau: (thaw) REL nyan (nyan) wisdom hnang. (hnin) and kyang.wat (jin-wut) conduct si. (thi) know tat (tat) able sau: (thaw) REL cit (sayt) mind tui. (toh) PL hri. (shi) be.at kra. (ja) PL.V rwe (ywe) CONV
F.3a ထို the သူ person တို့ (pl.) သည် (subj) အချင်းချင်း each-other မေတ္တာ loving-kindness ထား hold ၍ and ဆက်ဆံ deal-with ကျင့်သုံး practise သင့် should ၏ (end)
F.3b htui (toh) DET su (thoo) person tui. (toh) PL sany (thi) SUBJ a.hkyang:hkyang: (a-chin-jin) each.other metta (myit-ta) loving.kindness hta: (ta) hold rwe (ywe) CONV hcakhcam (hset-san) deal.with kyang.sum: (jin-thone) practise sang. (thin) should e (ee) DECL
F-B: Original and Translation
လူတိုင်းသည် တူညီ လွတ်လပ်သော ဂုဏ်သိက္ခါဖြင့် လည်းကောင်း၊ တူညီလွတ်လပ်သော အခွင့်အရေးများဖြင့် လည်းကောင်း၊ မွေးဖွားလာသူများ ဖြစ်သည်။ / ထိုသူတို့၌ ပိုင်းခြား ဝေဖန်တတ်သော ဉာဏ်နှင့် ကျင့်ဝတ် သိတတ်သော စိတ်တို့ရှိကြ၍ ထိုသူတို့သည် အချင်းချင်း မေတ္တာထား၍ ဆက်ဆံကျင့်သုံးသင့်၏။
"Everyone is born with equal and free dignity and with equal and free rights. In them there are a wisdom able to tell things apart and judge, and a mind able to know moral conduct; holding loving-kindness for one another, they should deal with each other and practise it." (Translation: Latinum Institute, a close rendering of the Burmese. The English text of the Declaration says: "All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.")
F-C: Original
လူတိုင်းသည် တူညီ လွတ်လပ်သော ဂုဏ်သိက္ခါဖြင့် လည်းကောင်း၊ တူညီလွတ်လပ်သော အခွင့်အရေးများဖြင့် လည်းကောင်း၊ မွေးဖွားလာသူများ ဖြစ်သည်။ ထိုသူတို့၌ ပိုင်းခြား ဝေဖန်တတ်သော ဉာဏ်နှင့် ကျင့်ဝတ် သိတတ်သော စိတ်တို့ရှိကြ၍ ထိုသူတို့သည် အချင်းချင်း မေတ္တာထား၍ ဆက်ဆံကျင့်သုံးသင့်၏။
F-D: Grammar and Literary Commentary
The Declaration was adopted by the United Nations General Assembly in Paris on 10 December 1948 and has been translated into more than five hundred languages. The Burmese text is a translation, so it is not the work of a Burmese author, and no translator is named in the copy consulted; but it is an authentic piece of official written Burmese, in the register that this course teaches, and it has the lesson's word twice in its second sentence.
Look first at ထိုသူတို့ (htui su tui.), which opens both clauses of the second sentence. သူ (su) is "person", တို့ (tui.) is the plural, and ထို is the pointing word: "those persons", the ones just named. The first sentence spoke of လူတိုင်း (lutuing:), "everyone"; the second takes them up again with ထိုသူတို့, where English says "they". This is the use of ထို to refer back that this lesson has been showing. The lesson's examples named a farmer once and then called him ထိုလယ်သမား; the Declaration names humanity once and then calls it ထိုသူတို့.
The first sentence closes with ဖြစ်သည် (hprac sany), "are", linking "everyone" to the long phrase မွေးဖွားလာသူများ (mwe:hpwa: la su mya:), "those who came to be born": မွေးဖွား (be born), လာ (come), သူ (person), များ (plural). The adjectives are verbs with the relative ending သော, as in 1.12: တူညီ လွတ်လပ်သော (equal and free) stands before ဂုဏ်သိက္ခါ (dignity) and again before အခွင့်အရေး (rights). The pair လည်းကောင်း … လည်းကောင်း (lany:kaung: … lany:kaung:) means "both … and": dignity and rights each take ဖြင့် (hprang.), the literary "with" of the instrument. In this printing ဂုဏ်သိက္ခါ ends in ါ; the more usual spelling ends in ာ (ဂုဏ်သိက္ခာ), and the two are the same word. The punctuation ၊ separates the two halves.
The second sentence is one long chain. ၌ (hnai.) is the literary "in", and ထိုသူတို့၌ is "in them". ပိုင်းခြား ဝေဖန်တတ်သော ဉာဏ် (pang:hkra: wehpan tat sau: nyan) is "a wisdom able to tell things apart": two verbs, "distinguish, judge", then တတ် (tat), "able", then သော, which makes the whole a clause before ဉာဏ်. ကျင့်ဝတ် သိတတ်သော စိတ် (kyang.wat si. tat sau: cit) is built in the same way: "a mind able to know the rules of conduct". The two are joined by နှင့် (hnang.), "and". တို့ is the plural again, now after စိတ်, and ရှိကြ၍ (hri. kra. rwe) is "they exist, and": the verb, the plural marker ကြ, and ၍ (rwe), the literary "and" that joins a clause to the next one.
The last clause is ထိုသူတို့သည် … သင့်၏. Its subject is ထိုသူတို့ again. အချင်းချင်း (a.hkyang:hkyang:) is "each other", မေတ္တာထား၍ (metta hta: rwe) is "holding loving-kindness, and", ဆက်ဆံကျင့်သုံး (hcakhcam kyang.sum:) is "deal with and practise", and သင့် (sang.) added to a verb gives "should". The ending ၏ (e) is the literary ending of a sentence, an alternative to သည်; it is common in formal and legal texts and almost never heard in speech.
Compare the Declaration with the English. English says "they are endowed with reason and conscience". Burmese says "in those persons are wisdom and a mind". English says "in a spirit of brotherhood", Burmese "holding loving-kindness", a Buddhist word. The two sentences give the same idea in the grammar of two different languages.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
A short tale in the plain written style of a school reader, composed for this lesson by the Latinum Institute (it is not a traditional text). Each person or creature is brought in with a numeral and a classifier ("a farmer", "a fish") and is then named again with ထို, "the". The story is told in the plain ending သည်, which carries the past without further marking.
1.16a ရွာ village တစ် one ရွာ (village) တွင် in လယ်သမား farmer တစ် one ယောက် (person) ရှိ exist သည် (end) ထို the လယ်သမား farmer သည် (subj) အို old သည် (end)
1.16b rwa (ywa) village tac (tit) one rwa (ywa) CLF.village twang (twin) LOC laisa.ma: (leh-tha-ma) farmer tac (tit) one yauk (yowk) CLF.person hri. (shi) be.at sany (thi) DECL htui (toh) DET laisa.ma: (leh-tha-ma) farmer sany (thi) SUBJ o (oh) old sany (thi) DECL
1.17a ထို the လယ်သမား farmer ၏ of အိမ် house သည် (subj) မြစ် river အနီး near တွင် in ရှိ exist သည် (end)
1.17b htui (toh) DET laisa.ma: (leh-tha-ma) farmer e (ee) GEN im (ayn) house sany (thi) SUBJ mrac (myit) river a.ni: (a-nee) near twang (twin) LOC hri. (shi) be.at sany (thi) DECL
1.18a ထို the မြစ် river သည် (subj) ကြီး big ပြီး and ရှည် long သည် (end)
1.18b htui (toh) DET mrac (myit) river sany (thi) SUBJ kri: (jee) big pri: (pyee) and hrany (shay) long sany (thi) DECL
1.19a တစ် one နေ့ day တွင် in ထို the လယ်သမား farmer သည် (subj) မြစ် river သို့ to သွား go သည် (end)
1.19b tac (tit) one ne. (ne) day twang (twin) LOC htui (toh) DET laisa.ma: (leh-tha-ma) farmer sany (thi) SUBJ mrac (myit) river sui. (tho) ALL swa: (thwa) go sany (thi) DECL
1.20a ထို the လယ်သမား farmer သည် (subj) မြစ် river ထဲ inside တွင် in ငါး fish တစ် one ကောင် (animal) မြင် see သည် (end)
1.20b htui (toh) DET laisa.ma: (leh-tha-ma) farmer sany (thi) SUBJ mrac (myit) river htai: (teh) inside twang (twin) LOC nga: (nga) fish tac (tit) one kaung (kown) CLF.animal mrang (myin) see sany (thi) DECL
1.21a ထို the လယ်သမား farmer သည် (subj) ထို the ငါး fish ကို (obj) ဖမ်း catch သည် (end)
1.21b htui (toh) DET laisa.ma: (leh-tha-ma) farmer sany (thi) SUBJ htui (toh) DET nga: (nga) fish kui (koh) OBJ hpam: (pan) catch sany (thi) DECL
1.22a ထို the ငါး fish သည် (subj) ငယ် small လွန်း too သည် (end) ဟု thus ထို the လယ်သမား farmer သည် (subj) ပြော say သည် (end)
1.22b htui (toh) DET nga: (nga) fish sany (thi) SUBJ ngai (ngeh) small lwang: (lwin) too sany (thi) DECL hu. (hu) QUOT htui (toh) DET laisa.ma: (leh-tha-ma) farmer sany (thi) SUBJ prau: (pyaw) say sany (thi) DECL
1.23a ထို the လယ်သမား farmer သည် (subj) ထို the ငါး fish ကို (obj) မြစ် river ထဲ inside သို့ to ပြန် back လွှတ် release သည် (end)
1.23b htui (toh) DET laisa.ma: (leh-tha-ma) farmer sany (thi) SUBJ htui (toh) DET nga: (nga) fish kui (koh) OBJ mrac (myit) river htai: (teh) inside sui. (tho) ALL pran (pyan) back hlwat (hlut) release sany (thi) DECL
1.24a ထို the ငါး fish သည် (subj) ရေ water ထဲ inside သို့ to ပြန် back သွား go သည် (end)
1.24b htui (toh) DET nga: (nga) fish sany (thi) SUBJ re (yay) water htai: (teh) inside sui. (tho) ALL pran (pyan) back swa: (thwa) go sany (thi) DECL
1.25a နောက် next နေ့ day တွင် in ထို the လယ်သမား farmer သည် (subj) မြစ် river သို့ to ပြန် back လာ come သည် (end)
1.25b nauk (nowk) next ne. (ne) day twang (twin) LOC htui (toh) DET laisa.ma: (leh-tha-ma) farmer sany (thi) SUBJ mrac (myit) river sui. (tho) ALL pran (pyan) back la (la) come sany (thi) DECL
1.26a ထို the မြစ် river တွင် in ငါး fish များစွာ many ရှိ exist သည် (end)
1.26b htui (toh) DET mrac (myit) river twang (twin) LOC nga: (nga) fish mya:cwa (mya-zwa) many hri. (shi) be.at sany (thi) DECL
1.27a ထို the လယ်သမား farmer သည် (subj) ငါး fish ကြီး big တစ် one ကောင် (animal) ဖမ်း catch မိ succeed သည် (end)
1.27b htui (toh) DET laisa.ma: (leh-tha-ma) farmer sany (thi) SUBJ nga: (nga) fish kri: (jee) big tac (tit) one kaung (kown) CLF.animal hpam: (pan) catch mi. (mi) succeed sany (thi) DECL
1.28a ထို the လယ်သမား farmer သည် (subj) ဝမ်းသာ be-glad သည် (end)
1.28b htui (toh) DET laisa.ma: (leh-tha-ma) farmer sany (thi) SUBJ wam:sa (wan-tha) glad sany (thi) DECL
1.29a ထို the လယ်သမား farmer သည် (subj) ထို the ငါး fish ကို (obj) အိမ် house သို့ to ယူ take သွား go သည် (end)
1.29b htui (toh) DET laisa.ma: (leh-tha-ma) farmer sany (thi) SUBJ htui (toh) DET nga: (nga) fish kui (koh) OBJ im (ayn) house sui. (tho) ALL yu (yoo) take swa: (thwa) go sany (thi) DECL
1.30a ထို the နေ့ day မှ from ရွာသား villager များ (pl.) သည် (subj) ထို the လယ်သမား farmer ကို (obj) လေးစား respect ကြ (pl.) သည် (end)
1.30b htui (toh) DET ne. (ne) day hma. (hma) ABL rwasa: (ywa-tha) villager mya: (mya) PL sany (thi) SUBJ htui (toh) DET laisa.ma: (leh-tha-ma) farmer kui (koh) OBJ le:ca: (lay-sa) respect kra. (ja) PL.V sany (thi) DECL
1.16 ရွာတစ်ရွာတွင် လယ်သမား တစ်ယောက် ရှိသည်။ ထိုလယ်သမားသည် အိုသည်။ (rwa tac rwa twang laisa.ma: tac yauk hri. sany. htui laisa.ma: sany o sany.) "In a village there was a farmer. The farmer was old." 1.17 ထိုလယ်သမား၏ အိမ်သည် မြစ် အနီးတွင် ရှိသည်။ (htui laisa.ma: e im sany mrac a.ni: twang hri. sany.) "The farmer's house was near the river." 1.18 ထိုမြစ်သည် ကြီးပြီး ရှည်သည်။ (htui mrac sany kri: pri: hrany sany.) "The river was big and long." 1.19 တစ်နေ့တွင် ထိုလယ်သမားသည် မြစ်သို့ သွားသည်။ (tac ne. twang htui laisa.ma: sany mrac sui. swa: sany.) "One day the farmer went to the river." 1.20 ထိုလယ်သမားသည် မြစ်ထဲတွင် ငါး တစ်ကောင် မြင်သည်။ (htui laisa.ma: sany mrac htai: twang nga: tac kaung mrang sany.) "The farmer saw a fish in the river." 1.21 ထိုလယ်သမားသည် ထိုငါးကို ဖမ်းသည်။ (htui laisa.ma: sany htui nga: kui hpam: sany.) "The farmer caught the fish." 1.22 “ထိုငါးသည် ငယ်လွန်းသည်” ဟု ထိုလယ်သမားသည် ပြောသည်။ (htui nga: sany ngai lwang: sany hu. htui laisa.ma: sany prau: sany.) "'The fish is too small,' said the farmer." 1.23 ထိုလယ်သမားသည် ထိုငါးကို မြစ်ထဲသို့ ပြန်လွှတ်သည်။ (htui laisa.ma: sany htui nga: kui mrac htai: sui. pran hlwat sany.) "The farmer let the fish go back into the river." 1.24 ထိုငါးသည် ရေထဲသို့ ပြန်သွားသည်။ (htui nga: sany re htai: sui. pran swa: sany.) "The fish went back into the water." 1.25 နောက်နေ့တွင် ထိုလယ်သမားသည် မြစ်သို့ ပြန်လာသည်။ (nauk ne. twang htui laisa.ma: sany mrac sui. pran la sany.) "The next day the farmer came back to the river." 1.26 ထိုမြစ်တွင် ငါး များစွာ ရှိသည်။ (htui mrac twang nga: mya:cwa hri. sany.) "There were many fish in the river." 1.27 ထိုလယ်သမားသည် ငါးကြီး တစ်ကောင် ဖမ်းမိသည်။ (htui laisa.ma: sany nga: kri: tac kaung hpam: mi. sany.) "The farmer caught a big fish." 1.28 ထိုလယ်သမားသည် ဝမ်းသာသည်။ (htui laisa.ma: sany wam:sa sany.) "The farmer was glad." 1.29 ထိုလယ်သမားသည် ထိုငါးကို အိမ်သို့ ယူသွားသည်။ (htui laisa.ma: sany htui nga: kui im sui. yu swa: sany.) "The farmer took the fish home." 1.30 ထိုနေ့မှ ရွာသားများသည် ထိုလယ်သမားကို လေးစားကြသည်။ (htui ne. hma. rwasa: mya: sany htui laisa.ma: kui le:ca: kra. sany.) "From that day the villagers respected the farmer."
1.16 ရွာတစ်ရွာတွင် လယ်သမား တစ်ယောက် ရှိသည်။ ထိုလယ်သမားသည် အိုသည်။ 1.17 ထိုလယ်သမား၏ အိမ်သည် မြစ် အနီးတွင် ရှိသည်။ 1.18 ထိုမြစ်သည် ကြီးပြီး ရှည်သည်။ 1.19 တစ်နေ့တွင် ထိုလယ်သမားသည် မြစ်သို့ သွားသည်။ 1.20 ထိုလယ်သမားသည် မြစ်ထဲတွင် ငါး တစ်ကောင် မြင်သည်။ 1.21 ထိုလယ်သမားသည် ထိုငါးကို ဖမ်းသည်။ 1.22 “ထိုငါးသည် ငယ်လွန်းသည်” ဟု ထိုလယ်သမားသည် ပြောသည်။ 1.23 ထိုလယ်သမားသည် ထိုငါးကို မြစ်ထဲသို့ ပြန်လွှတ်သည်။ 1.24 ထိုငါးသည် ရေထဲသို့ ပြန်သွားသည်။ 1.25 နောက်နေ့တွင် ထိုလယ်သမားသည် မြစ်သို့ ပြန်လာသည်။ 1.26 ထိုမြစ်တွင် ငါး များစွာ ရှိသည်။ 1.27 ထိုလယ်သမားသည် ငါးကြီး တစ်ကောင် ဖမ်းမိသည်။ 1.28 ထိုလယ်သမားသည် ဝမ်းသာသည်။ 1.29 ထိုလယ်သမားသည် ထိုငါးကို အိမ်သို့ ယူသွားသည်။ 1.30 ထိုနေ့မှ ရွာသားများသည် ထိုလယ်သမားကို လေးစားကြသည်။
"A" first, "the" after. Every new person or creature arrives with a numeral and a classifier and is named again with ထို: - လယ်သမား တစ်ယောက် (a farmer, 1.16) → ထိုလယ်သမား (the farmer, 1.16 onwards) - ငါး တစ်ကောင် (a fish, 1.20) → ထိုငါး (the fish, 1.21 to 1.24) - ငါးကြီး တစ်ကောင် (a big fish, 1.27) → ထိုငါး (the fish, 1.29)
The river is ထိုမြစ် in 1.18 and 1.26, but in 1.17, 1.19, 1.20, 1.23 and 1.25 it is the bare မြစ်: once it is known, Burmese does not need to point at it every time.
The first village and the classifier ရွာ. ရွာ တစ်ရွာ (1.16) is "one village", and the noun is repeated as its own classifier. Compare ထိုရွာ (1.11, 1.12, 1.14) in the first half of the lesson.
Bare nouns in the story. မြစ်, ရေ (water, 1.24), အိမ် (house, 1.29) and ငါး (fish, 1.26) stand without ထို or a numeral. A bare ငါး in 1.26 is plural and general: "fish". ရေထဲသို့ (1.24) is "into the water", the bare noun being enough.
Time. တစ်နေ့တွင် (1.19), "on one day", begins the action. နောက်နေ့တွင် (1.25) is "on the next day", and ထိုနေ့မှ (1.30) is "from that day": ထို points back to the day of the big catch.
Coming and going. ပြန် (pran), "back", comes before a verb of motion: ပြန်လာ (come back, 1.25) and ပြန်သွား (go back, 1.24). လာ "come" is used where the story is told from the place the movement is towards, and သွား "go" for movement away from it. ပြန်လွှတ် (1.23) is "send back, let go". ယူသွား (1.29) is "take and go", that is, "take away".
Verbs run together. ကြီးပြီး ရှည်သည် (1.18) joins two descriptions with ပြီး. In ဖမ်းမိသည် (1.27) the second verb မိ (mi.) adds "and succeeded": the farmer "caught" one. ရောက်လာ and ယူလာ in the first half of the lesson work the same way.
Quotation. The farmer's words in 1.22 are in quotation marks and end with ဟု, before the speaker. The speaker, ထိုလယ်သမားသည်, is repeated in full: a story does not use a pronoun where it can use "the farmer".
Plural. In 1.30 the subject is ရွာသားများ (the villagers), the plural is made with များ, and the verb has the plural marker ကြ: လေးစားကြသည်.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
Reading the romanisation: the transcription is MLCTS, which writes the letters rather than the sounds. A syllable with no mark is low in tone, a colon (:) after it marks the high tone, a dot (.) marks the creaky tone, and a final c, t, p or k is a catch in the throat. The respellings in brackets are for English readers and do not show tone.
ထို (htui) — IPA: /tʰò/ — Aspirated t, as in English "top" with a puff of air. The vowel is a pure "o", and the tone is low. The letters ui are the vowel signs ိ and ု, which together are said "o". သည် (sany) — IPA: /ðì/ — The သ is said as "th" in "this". The final ည် is only the way of writing the vowel. ကို (kui) — IPA: /kò/ — The same vowel as in ထို. စာအုပ် (caup) — IPA: /sà ʔoʊʔ/ — The final -p is a catch in the throat, not a lip closure. ကောင်း (kaung:) — IPA: /káʊɴ/ — A high, level tone. The final -ng makes the vowel nasal and is not said as a full "ng". ရွာ (rwa) — IPA: /jwà/ — ရ is said as y, so the word begins like English "yw-". မြစ် (mrac) — IPA: /mjɪʔ/ — The spelling mr is said "my". The final c is a catch in the throat. ကြီး (kri:) — IPA: /tɕí/ — ကြ is said between English "ch" and "j". The tone is high. ရှိ (hri.) — IPA: /ʃḭ/ — ရှ is "sh". The dot marks the creaky tone, a short, tight voice. ခွေး (hkwe:) — IPA: /kʰwé/ — Aspirated k, then w, then a pure "e" as in French "blé". လွှတ် (hlwat) — IPA: /l̥ʊʔ/ — A voiceless l: the l is breathed out before the vowel. ငါး (nga:) — IPA: /ŋá/ — ငါ begins with the "ng" of "singer", which in Burmese may begin a word. ငါ (nga) — IPA: /ŋà/ — "I", low tone. Compare ငါး (nga:, high tone, "fish") and ငါ့ (nga., creaky tone, "my"): the same consonant and vowel, three words. ပွင့် (pwang.) — IPA: /pwɪ̰ɴ/ — A creaky tone and a nasal vowel. ၍ (rwe) — IPA: /jwḛ/ — The sign ၍ is a literary conjunction, "and", read "ywe". ဉာဏ် (nyan) — IPA: /ɲàɴ/ — ဉ is the palatal nasal, like "ny" in "canyon".
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
---
Course Index: [latinum.substack.com/p/index](https://latinum.substack.com/p/index)