← English for Albanian Speakers
and është lidhëza më e shpeshtë e anglishtes dhe fjala e tretë në listën e fjalëve të kursit, pas the dhe be. I përgjigjet fjalës shqipe dhe dhe lidh gjëra të së njëjtës natyrë: emra (bread and butter), mbiemra (cold and dark), folje (read and write), grupe fjalësh dhe fjali të plota (It was cold, and the streets were empty). Ashtu si në shqip, ajo vihet mes dy pjesëve që lidh, ose para të fundit në një listë (bread, milk and eggs).
Ndryshe nga the dhe be, këtu nuk ka shumë gjëra të reja: në shumicën e rasteve and dhe dhe qëndrojnë në të njëjtin vend të fjalisë. Por shqipfolësit ndeshen me shtatë kurthe: anglishtja kërkon kryefjalën e re kur ndryshon kryefjala (shqipja e lë te folja); fjala shqipe edhe (also, too) nuk është and; shqipja thotë po ti?, anglishtja and you?; shqipja përdor e në numra (njëzet e një, njëqind e njëzet), anglishtja përdor and vetëm në disa prej tyre (one hundred and twenty, por twenty-one); folja shqipe përsërit të (dua të lexoj dhe të shkruaj), anglishtja thotë to një herë (I want to read and write); me kryefjalë të përbërë, folja është shumës (Era and Dritan are) dhe unë vjen i fundit (Era and I); dhe mbiemrat para emrit zakonisht nuk lidhen me and (a big red car).
Shënim për Pjesën A: si në mësimet e para, shenja - vihet pranë çdo fjale angleze që s'ka fjalë të veçantë në shqip, (në-folje) tregon përemrin që përmbahet në foljen shqipe, dhe vizat lidhin fjalët që përkthejnë një fjalë të vetme në gjuhën tjetër. Rendi i fjalëve në Pjesën A ndjek anglishten; rendin e vërtetë shqip e gjeni në Pjesën B. Këtu and përkthehet zakonisht dhe, por tri herë ndryshe: e (3.4, 3.12), ashtu-edhe (3.11) dhe po (3.19, për And you?).
Kur përdoret and:
- lidh dy ose më shumë emra, mbiemra, folje a fjali: Bread and butter. Tea and coffee. Come and see. It was cold and dark. - vihet para të fundit në një listë: We have bread, milk and eggs. - në numra, pas qindësheve: one hundred and twenty; dhe në thyesa: three and a half hours. - në shprehje të gatshme: day and night, and then, and so on. - me both për dy gjëra: Both Era and Dritan are happy. - në fillim të një pyetjeje që vazhdon bisedën: And you?
Origjina: and vjen nga anglishtja e vjetër and (edhe ond), e lidhur me gjermanishten und dhe holandishten en. Është një nga fjalët më të vjetra e më të shkurtra të gjuhës, dhe e njëjta fjalë ka mbijetuar pothuajse e pandryshuar për më shumë se një mijë vjet.
Pika kryesore (Key Takeaways):
- and = dhe: lidh gjëra të së njëjtës natyrë (emra, mbiemra, folje, fjali) - lista: A, B and C: and vetëm para të fundit; në anglishten amerikane shpesh vihet presje para and (A, B, and C), në shqip zakonisht jo - dy fjali me kryefjalë të ndryshme: presje dhe kryefjala e re: He called, and she was happy - and ≠ edhe: I am tired too (jo ✗ And I am tired) - Po ti? = And you? - numrat: njëzet e një = twenty-one (pa and); njëqind e njëzet = one hundred and twenty - ✗ Era and Dritan is cousins ← ✓ Era and Dritan are cousins - ✗ I and Era made it ← ✓ Era and I made it - I want to read and write: to një herë (shqip të + të) - Come and see (jo ✗ Come and to see) - ✗ a big and red car ← ✓ a big red car - shqiptimi: /ænd/ i theksuar; në fjali zakonisht /ən/ ose /n/ (tea and coffee /tiː ən ˈkɒfi/); jo ✗ "end", jo ✗ "an"
The English conjunction and is the third most frequent word in the language, and it corresponds to Albanian dhe. Albanian speakers meet seven traps: English needs the new subject when the subject changes (Dritan called Era, and she was happy), Albanian edhe means "also, too" and is not and (I am tired too), Albanian po ti? is English "and you?", Albanian uses e in numbers (njëzet e një) where English uses a hyphen (twenty-one) or and only after the hundreds (one hundred and twenty), Albanian repeats të before each verb where English says to once (I want to read and write), a compound subject takes a plural verb and puts I last (Era and I), and English does not join two adjectives before a noun with and (a big red car). This lesson shows the joining of nouns, adjectives, verbs and clauses, the list and the comma, both … and, the numbers, and the spoken weak forms, and links each rule to the Albanian way of saying the same thing.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
3.1 Bread bukë and dhe butter gjalpë
3.2 Tea çaj and dhe coffee kafe, please ju-lutem
3.3 Mother nëna and dhe father babai
3.4 Day ditë and e night natë
3.5 Come eja and dhe see shih!
3.6 Era Era and dhe Dritan Dritani are janë cousins kushërinj
3.7 I (në-folje) am jam tired i-lodhur and dhe hungry kam-uri
3.8 She ajo opened hapi the - door derën and dhe went-out doli
3.9 I (në-folje) want dua to të read lexoj and dhe write të-shkruaj
3.10 We (në-folje) have kemi bread, bukë, milk qumësht and dhe eggs vezë
3.11 Both si Era Era and ashtu-edhe Dritan Dritani are janë happy të-lumtur
3.12 The - bus autobusi costs kushton one-hundred njëqind and e twenty njëzet lek lekë
3.13 Era Era and dhe Dritan Dritani went shkuan to në the - market treg and dhe bought blenë apples mollë and dhe bread bukë
3.14 It - was ishte cold ftohtë and dhe dark, errët, and dhe the - streets rrugët were ishin empty bosh
3.15 Dritan Dritani speaks flet Albanian shqip and dhe English, anglisht, and dhe he (në-folje) is po learning mëson French frëngjisht
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
3.1 Bread and butter. Bukë dhe gjalpë.
3.2 Tea and coffee, please. Çaj dhe kafe, ju lutem.
3.3 Mother and father. Nëna dhe babai.
3.4 Day and night. Ditë e natë.
3.5 Come and see! Eja dhe shih!
3.6 Era and Dritan are cousins. Era dhe Dritani janë kushërinj.
3.7 I am tired and hungry. Jam i lodhur dhe kam uri.
3.8 She opened the door and went out. Ajo hapi derën dhe doli.
3.9 I want to read and write. Dua të lexoj dhe të shkruaj.
3.10 We have bread, milk and eggs. Kemi bukë, qumësht dhe vezë.
3.11 Both Era and Dritan are happy. Si Era ashtu edhe Dritani janë të lumtur.
3.12 The bus costs one hundred and twenty lek. Autobusi kushton njëqind e njëzet lekë.
3.13 Era and Dritan went to the market and bought apples and bread. Era dhe Dritani shkuan në treg dhe blenë mollë dhe bukë.
3.14 It was cold and dark, and the streets were empty. Ishte ftohtë dhe errët, dhe rrugët ishin bosh.
3.15 Dritan speaks Albanian and English, and he is learning French. Dritani flet shqip dhe anglisht, dhe po mëson frëngjisht.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
3.1 Bread and butter.
3.2 Tea and coffee, please.
3.3 Mother and father.
3.4 Day and night.
3.5 Come and see!
3.6 Era and Dritan are cousins.
3.7 I am tired and hungry.
3.8 She opened the door and went out.
3.9 I want to read and write.
3.10 We have bread, milk and eggs.
3.11 Both Era and Dritan are happy.
3.12 The bus costs one hundred and twenty lek.
3.13 Era and Dritan went to the market and bought apples and bread.
3.14 It was cold and dark, and the streets were empty.
3.15 Dritan speaks Albanian and English, and he is learning French.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
Këto janë rregullat për and:
1. Çfarë lidh and
- and lidh dy gjëra të së njëjtës natyrë, ashtu si dhe: emra (Bread and butter, 3.1; Tea and coffee, 3.2; Mother and father, 3.3), mbiemra (cold and dark, 3.14; hot and very good, 3.23; warm and dry, 3.26), folje (Come and see, 3.5; read and write, 3.9; drink, talk and laugh, 3.30) dhe fjali të plota (3.14, 3.15). - Në shqip dhe bën të njëjtën punë, prandaj kjo është pjesa e lehtë: Bukë dhe gjalpë. Çaj dhe kafe. Eja dhe shih. - and nuk lidh gjëra që nuk janë të së njëjtës natyrë: ✗ I like tea and quickly. Lidhja duhet të jetë e drejtë: emër me emër, folje me folje, fjali me fjali.
2. Lista: A, B and C
- Kur ka tri a më shumë gjëra, and vihet vetëm para të fundit, dhe të tjerat ndahen me presje: We have bread, milk and eggs (3.10); Dritan and Era drink their tea, talk and laugh (3.30). Shqipja bën njëlloj: Kemi bukë, qumësht dhe vezë. - Në anglishten amerikane shpesh vihet presje edhe para and: bread, milk, and eggs. Quhet «presja e Oksfordit». Të dyja janë të sakta; zgjidhni njërën dhe mbajeni gjatë një teksti. Shqipja zakonisht e shkruan pa presje para dhe. - ✗ bread, milk, eggs (pa and). ✗ bread and milk and eggs (përsëritje e theksuar, e rrallë, shih Pjesën F). - Kur çdo emër ka fjalën e vet, the përsëritet: the bread, the cheese and the soup (3.28). Edhe the bread, cheese and soup është e saktë; përsëritja e the i bën gjërat më të veçanta.
3. Presja dhe kryefjala e re
- Kur and lidh dy fjali të plota me kryefjalë të ndryshme, para tij vihet zakonisht presje, dhe kryefjala e dytë shprehet: It was cold and dark, and the streets were empty (3.14); Dritan speaks Albanian and English, and he is learning French (3.15). - Kur kryefjala është e njëjtë, nuk ka presje dhe nuk përsëritet: She opened the door and went out (3.8); Era and Dritan went to the market and bought apples and bread (3.13). - Këtu anglishtja ndryshon nga shqipja. Shqipja e lë kryefjalën te folja: Dritani i telefonoi Erës dhe ishte e lumtur; mbiemri i lumtur është në femër, prandaj e lumtur është Era. Anglishtja nuk ka këtë shenjë: Dritan called Era and was happy do të thotë se Dritani ishte i lumtur. Për ta thënë që Era ishte e lumtur duhet: Dritan called Era, and she was happy. ✗ Dritan called Era and was happy (kur e lumtur është Era).
4. and nuk është edhe
- Shqipja ka dy fjalë të ngjashme: dhe (and) dhe edhe (also, too, even). Anglishtja i ndan: and lidh, kurse too dhe also shtojnë. Në 3.17 ka edhe supë është and there is soup too; në 3.27 do të vijmë edhe babai yt dhe unë është Your father and I will come too. - Edhe unë jam i lodhur = I am tired too (ose So am I, Me too). ✗ And I am tired. ✗ I am tired and you. ✓ I am tired, and you are tired too. ✓ You are tired too. - too vihet në fund të fjalisë (Dritan is tired too), also para foljes (Dritan also speaks English). ✗ Dritan too speaks English (e panatyrshme). - Edhe … edhe … (both … and) është një rast tjetër: shih pikën 6.
5. Po ti? = And you?
- Në shqip po hap një pyetje që përsërit temën: Po ti? Po unë? Po Era? Anglishtja e shpreh me and: And you? And me? And Era? (3.19). ✗ But you? Edhe And what about you? është e saktë, por më e gjatë. - Në pyetje të tilla And është në fillim të fjalisë, dhe kjo është plotësisht e zakonshme në të folur. Fillimi me And është i lejuar edhe në të shkruar, kur lidhet me fjalinë e mëparshme (shih Pjesën F).
6. Both … and
- Për dy gjëra që janë të vërteta të dyja, shqipja thotë si … ashtu edhe …, ose edhe … edhe …: Si Era ashtu edhe Dritani janë të lumtur. Anglishtja: Both Era and Dritan are happy (3.11). Both zë vendin e si, and zë vendin e ashtu edhe. Folja është shumës. - both … and vlen vetëm për dy: ✗ both Era, Dritan and her mother. Për tre ose më shumë: Era, Dritan and her mother all sit down (pa both). - Pas both dhe pas and vijnë pjesë të së njëjtës formë: both read and write ✓; both in June and in July ✓, ose in both June and July ✓. ✗ both read and writing. ✗ both in June and July.
7. And në numra
- Shqipja lidh njësitë me e: njëzet e një (21), njëqind e njëzet (120), tre orë e gjysmë (3,5 orë). Anglishtja përdor and vetëm pas qindësheve dhe te thyesa: one hundred and twenty (3.12), three and a half hours. Në anglishten amerikane and pas qindësheve shpesh hiqet: one hundred twenty. - Te dhjetëshet dhe njësitë anglishtja përdor vizë, jo and: twenty-one, thirty-five, ninety-nine. ✗ twenty and one. - Te thyesat rendi ndryshon: tre orë e gjysmë = three and a half hours. ✗ three hours and a half. - Shqipja përdor e edhe te shprehja ditë e natë: day and night (3.4). Anglishtja ka gjithashtu night and day, por day and night është më e zakonshme.
8. Kur and lidh kryefjalën: folja dhe rendi
- Dy kryefjalë të lidhura me and marrin foljen në shumës: Era and Dritan are cousins (3.6); Era, Dritan and her mother sit down (3.16). ✗ Era and Dritan is cousins. Shqip është e njëjta: janë. - Përemri I vihet i fundit: Era and I made the soup (3.21); Your father and I will come too (3.27). ✗ I and Era made the soup. Në të folur dëgjohet edhe Me and Era made the soup, por nuk është standarde. - Pas foljes ose pas parafjalës përdoret me, jo I: The tea is for Dritan and me (shqip: për Dritanin dhe mua). ✗ for Dritan and I.
9. To një herë, dhe folja e dytë
- Shqipja përsërit të para çdo foljeje: Dua të lexoj dhe të shkruaj. Anglishtja e thotë to një herë: I want to read and write (3.9). I want to read and to write është e saktë, por e theksuar. - Pas Come and, Go and, Eat and e të ngjashmeve, folja e dytë ka të njëjtën trajtë si e para: Come and see (3.5); Eat, Dritan, and tell us about Shkodër (3.22). ✗ Come and to see. ✗ Come and sees. Shqipja ka edhe Eja të shohësh, por Eja dhe shih është më e drejtpërdrejtë. - Kur kryefjala është e njëjtë, folja e dytë zakonisht nuk ka kryefjalë: She opened the door and went out (3.8). She opened the door and she went out është e saktë, por e rënduar.
10. Mbiemrat: para emrit dhe pas be
- Pas be, dy mbiemra lidhen me and: The soup is hot and very good (3.23); the weather is warm and dry (3.26); It was cold and dark (3.14). - Para emrit, dy mbiemra të llojeve të ndryshme (madhësi, ngjyrë, vjetërsi) nuk lidhen me and: a big red car, a small old house. Shqipja e bën njëlloj: një makinë e madhe e kuqe. ✗ a big and red car. - Kur mbiemrat janë të së njëjtës lloj, mund të ketë and ose presje: a warm, dry day; a warm and dry day.
11. Shprehje të gatshme me and
- and then = dhe pastaj: Let's drink the tea and then walk to the centre (3.29). and so on = e kështu me radhë (shkurt: etc.). and so = prandaj, pra. and yet = e megjithatë. - Disa çifte kanë rend të caktuar: bread and butter (jo ✗ butter and bread), salt and pepper, black and white, ladies and gentlemen, day and night (3.4). - and në emra firmash shkruhet shpesh &: Marks & Spencer. Në tekst të rregullt shkruhet and.
12. Fjalë që ngatërrohen me and
- an (nyja para zanores: an apple) ≠ and: bread and butter, jo ✗ bread an butter. - end /end/ (fund) ≠ and /ænd/: bread and butter, jo ✗ bread end butter. - but (por) tregon kundërvënie, and shtim: I like it with milk but without sugar (3.19), jo ✗ and without sugar. - or (ose) tregon zgjedhje: Tea or coffee? Tea and coffee, please (3.2) do të thotë që dëshirojmë të dyja. - as well as = dhe, dhe gjithashtu: Dritan speaks English as well as Albanian.
Gabime të zakonshme (Common Mistakes):
- ✗ Dritan called Era and was happy (kur është Era që është e lumtur). ← ✓ Dritan called Era, and she was happy. - ✗ And I am tired (për Edhe unë jam i lodhur). ← ✓ I am tired too. - ✗ But you? ← ✓ And you? - ✗ twenty and one. ← ✓ twenty-one. - ✗ three hours and a half. ← ✓ three and a half hours. - ✗ Era and Dritan is cousins. ← ✓ Era and Dritan are cousins. - ✗ I and Era made the soup. ← ✓ Era and I made the soup. - ✗ The tea is for Dritan and I. ← ✓ The tea is for Dritan and me. - ✗ I want to read and to write to. ← ✓ I want to read and write. - ✗ Come and to see. ← ✓ Come and see. - ✗ Come and sees. ← ✓ Come and see. - ✗ a big and red car. ← ✓ a big red car. - ✗ both Era, Dritan and her mother. ← ✓ Era, Dritan and her mother. - ✗ both in June and July. ← ✓ both in June and in July / in both June and July. - ✗ bread, milk, eggs. ← ✓ bread, milk and eggs. - ✗ bread an butter. ← ✓ bread and butter. - ✗ Dritan speaks Albanian and he is learning French. (pa presje para një kryefjale të re) ← ✓ Dritan speaks Albanian, and he is learning French.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- Shtëpia e shqiptarit. Një nga thëniet më të njohura të kulturës shqiptare e ka dhe në mes: Shtëpia e shqiptarit është e Zotit dhe e mikut. Anglisht: The Albanian's house belongs to God and to the guest. Thënia shkruhet në Kanunin e Lekë Dukagjinit, ku mikpritja është një nga shtyllat e zakonit. Zoti dhe miku renditen së bashku me dhe, pa dallim: në shqip dhe në anglisht and i vë dy gjëra në të njëjtin nivel. - Çifte që nuk ndahen. Anglishtja ka shumë çifte me renditje të caktuar: bread and butter, salt and pepper, fish and chips, black and white, ladies and gentlemen, day and night. Një anglishtfolës zakonisht nuk thotë butter and bread, pepper and salt. Kur thoni çiftin në rendin e kundërt, ai tingëllon çuditshëm, edhe pse kuptimi mbetet i qartë. - Presja e Oksfordit. Anglishtja britanike zakonisht e shkruan pa presje: bread, milk and eggs. Anglishtja amerikane shpesh e shkruan me presje: bread, milk, and eggs. Të dyja janë të sakta. Kur një rresht mund të kuptohet në dy mënyra, presja ndihmon: I thank my parents, Dritan and Era mund të jetë dy persona ose katër; I thank my parents, Dritan, and Era është qartësisht katër. - And në fillim të fjalisë. Disa mësues e kanë ndaluar, por shkrimtarët e mirë e përdorin shpesh: And the earth was without form, and void (shih Pjesën F). Në të folur është krejt e zakonshme: And you? (3.19). - Numrat. Britanikët thonë one hundred and twenty; amerikanët shpesh one hundred twenty. Shqipja ka njëqind e njëzet. Në të dyja gjuhët and (ose e) lidh qindësha me njësi. Por njëzet e një shqip është twenty-one anglisht, pa and: një dallim që duhet mësuar. - Në bisedë. Në të folur and pothuajse nuk dëgjohet: tea and coffee thuhet /tiː ən ˈkɒfi/ ose madje /tiː n ˈkɒfi/. Në tekste joformale shkruhet shpesh n' ose 'n' (rock 'n' roll, fish 'n' chips); në një tekst të rregullt shkruhet and. - Shkodra. Dritani në 3.24 flet për kalanë dhe liqenin e Shkodrës: kalaja e Rozafës dhe liqeni i Shkodrës, që e ndan Shqipëria me Malin e Zi. Në anglisht liqeni quhet Lake Skadar ose Lake Shkodër. Qyteti, në libra të vjetër, quhet edhe Scutari. - Bibla e Mbretit Jakob. Bibla e Mbretit Jakob (1611) e përdor and shumë shpesh për të lidhur fjalitë njërën pas tjetrës. Ky stil quhet «polisindeton» dhe e shihni në Pjesën F.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
In në the - beginning fillim God Perëndia created krijoi the - heaven qiellin and dhe the - earth. tokën. And Dhe the - earth toka was ishte without pa form, formë, and dhe void; e-zbrazët; and dhe darkness errësira was ishte upon mbi the - face faqen of e the - deep. humnerës.
— Bibla e Mbretit Jakob (King James Version, 1611), Zanafilla (Genesis) 1:1–2
"In the beginning God created the heaven and the earth. And the earth was without form, and void; and darkness was upon the face of the deep."
«Në fillim Perëndia krijoi qiellin dhe tokën. Dhe toka ishte pa formë dhe e zbrazët; dhe errësira ishte mbi faqen e humnerës.»
(Përkthimi shqip është bërë për këtë mësim, sa më afër fjalës; nuk është marrë nga asnjë përkthim i botuar i Biblës. Teksti anglisht, me shkrimin e sotëm, është kontrolluar me dy botime në internet të Biblës së Mbretit Jakob (kingjamesbibleonline.org dhe bible.com). Në Pjesën F-A rendi i fjalëve ndjek anglishten: face faqen of e the - deep humnerës lexohet në shqip faqen e humnerës.)
Këto janë dy fjalitë e para të Biblës në përkthimin e Mbretit Jakob (1611). Në to and del katër herë: një herë lidh dy emra (the heaven and the earth), një herë hap fjalinë e dytë (And the earth was …), një herë lidh dy gjendje (without form, and void) dhe një herë hap një pjesë të re (and darkness was …). Kur lidhëza përsëritet kështu fjalë pas fjale dhe fjali pas fjalie, stili quhet polisindeton; efekti është ai i një ritmi të ngadaltë e solemn, si një numërim i gjërave që po lindin. Për një nxënës, kjo është mënyra më e qartë për të parë se and nuk lidh vetëm fjalë të vogla, por edhe pjesë të mëdha të një rrëfimi.
- the heaven and the earth: and lidh dy emra, me the përsëritur për secilin (Pjesa D, pika 2); Shqip: qiellin dhe tokën. Këtu heaven është në njëjës, sipas përkthimit të vjetër; sot do të thuhej më shpesh the heavens ose the sky. - And the earth was: fjalia fillon me And, e lejuar kur lidhet me fjalinë e mëparshme (Pjesa D, pika 5; Pjesa E). - without form, and void: dy gjendje pas be, të lidhura me and (Pjesa D, pika 10). Presja para and është e vjetër; sot do të shkruhej without form and void. - and darkness was: një fjali e re me kryefjalë të re (darkness), prandaj kryefjala shprehet (Pjesa D, pika 3). Pikëpresja është e shkrimit të vjetër. - upon the face of the deep: upon është më solemne se on. the deep është një mbiemër i përdorur si emër, me the (Mësimi 1).
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
Era, Dritani dhe nëna e Erës ulen për drekë. Nëna flet në 3.17, 3.21, 3.22 dhe 3.27; Era në 3.18, 3.20, 3.25 dhe 3.29; Dritani në 3.19, 3.23, 3.24, 3.26 dhe 3.28; fjalitë 3.16 dhe 3.30 tregojnë se çfarë ndodh.
3.16 Era, Era, Dritan Dritani and dhe Era's e-Erës mother nëna sit-down ulen at në the - table tavolinë
3.17 "Bread bukë and dhe cheese, djathë, and dhe there - is ka soup supë too," edhe says thotë the - mother nëna
3.18 "Dritan, Dritan, do a you të like pëlqen tea çaji with me milk qumësht and dhe sugar?" sheqer asks pyet Era Era
3.19 "Yes, Po, with me milk qumësht but por without pa sugar. sheqer. And Po you, ti, Era?" Era says thotë Dritan Dritani
3.20 "I (në-folje) like më-pëlqen tea çaji with me honey mjaltë and dhe lemon," limon says thotë Era Era
3.21 "Era Era and dhe I unë made e-bëmë the - soup supën this sot morning," në-mëngjes says thotë the - mother nëna
3.22 "Eat, Ha, Dritan, Dritan, and dhe tell na-trego us - about për Shkodër," Shkodrën says thotë the - mother nëna
3.23 "The - soup supa is është hot e-nxehtë and dhe very shumë good, e-mirë, thank-you," faleminderit says thotë Dritan Dritani
3.24 "Shkodër Shkodra has ka a një castle kala and dhe a një big të-madh lake," liqen says thotë Dritan Dritani
3.25 "I (në-folje) want dua to të come vij to në Shkodër Shkodër and dhe see të-shoh the - castle," kalanë says thotë Era Era
3.26 "Come ejani in në June, qershor, when kur the - weather moti is është warm i-ngrohtë and dhe dry," i-thatë says thotë Dritan Dritani
3.27 "Your yt father babai and dhe I unë will do-të come vijmë too," edhe says thotë the - mother nëna
3.28 "Thank-you faleminderit for për the - bread, bukën, the - cheese djathin and dhe the - soup," supën says thotë Dritan Dritani
3.29 "Now tani let's të drink pimë the - tea çajin and dhe then pastaj walk të-ecim to deri-në the - centre," qendër says thotë Era Era
3.30 Dritan Dritani and dhe Era Era drink pinë their - tea, çajin, talk flasin and dhe laugh qeshin
3.16 Era, Dritan and Era's mother sit down at the table. Era, Dritani dhe nëna e Erës ulen në tavolinë.
3.17 "Bread and cheese, and there is soup too," says the mother. «Bukë dhe djathë, dhe ka edhe supë,» thotë nëna.
3.18 "Dritan, do you like tea with milk and sugar?" asks Era. «Dritan, a të pëlqen çaji me qumësht dhe sheqer?» pyet Era.
3.19 "Yes, with milk but without sugar. And you, Era?" says Dritan. «Po, me qumësht por pa sheqer. Po ti, Era?» thotë Dritani.
3.20 "I like tea with honey and lemon," says Era. «Më pëlqen çaji me mjaltë dhe limon,» thotë Era.
3.21 "Era and I made the soup this morning," says the mother. «Era dhe unë e bëmë supën sot në mëngjes,» thotë nëna.
3.22 "Eat, Dritan, and tell us about Shkodër," says the mother. «Ha, Dritan, dhe na trego për Shkodrën,» thotë nëna.
3.23 "The soup is hot and very good, thank you," says Dritan. «Supa është e nxehtë dhe shumë e mirë, faleminderit,» thotë Dritani.
3.24 "Shkodër has a castle and a big lake," says Dritan. «Shkodra ka një kala dhe një liqen të madh,» thotë Dritani.
3.25 "I want to come to Shkodër and see the castle," says Era. «Dua të vij në Shkodër dhe të shoh kalanë,» thotë Era.
3.26 "Come in June, when the weather is warm and dry," says Dritan. «Ejani në qershor, kur moti është i ngrohtë dhe i thatë,» thotë Dritani.
3.27 "Your father and I will come too," says the mother. «Do të vijmë edhe babai yt dhe unë,» thotë nëna.
3.28 "Thank you for the bread, the cheese and the soup," says Dritan. «Faleminderit për bukën, djathin dhe supën,» thotë Dritani.
3.29 "Now let's drink the tea and then walk to the centre," says Era. «Tani të pimë çajin dhe pastaj të ecim deri në qendër,» thotë Era.
3.30 Dritan and Era drink their tea, talk and laugh. Dritani dhe Era pinë çajin, flasin dhe qeshin.
3.16 Era, Dritan and Era's mother sit down at the table.
3.17 "Bread and cheese, and there is soup too," says the mother.
3.18 "Dritan, do you like tea with milk and sugar?" asks Era.
3.19 "Yes, with milk but without sugar. And you, Era?" says Dritan.
3.20 "I like tea with honey and lemon," says Era.
3.21 "Era and I made the soup this morning," says the mother.
3.22 "Eat, Dritan, and tell us about Shkodër," says the mother.
3.23 "The soup is hot and very good, thank you," says Dritan.
3.24 "Shkodër has a castle and a big lake," says Dritan.
3.25 "I want to come to Shkodër and see the castle," says Era.
3.26 "Come in June, when the weather is warm and dry," says Dritan.
3.27 "Your father and I will come too," says the mother.
3.28 "Thank you for the bread, the cheese and the soup," says Dritan.
3.29 "Now let's drink the tea and then walk to the centre," says Era.
3.30 Dritan and Era drink their tea, talk and laugh.
Dialogu është kryesisht në të tashmen, me një urdhërore (Eat, Come), një të ardhme (will come), një kohë të kryer të thjeshtë (made) dhe një propozim (let's). Fija është and, e përdorur në çifte (bread and cheese), në lista (the bread, the cheese and the soup), me urdhërore (Eat … and tell), me kryefjalë të përbërë (Era and I; Your father and I) dhe me folje të ndërlidhura (drink … and then walk).
- Ulemi (3.16): «Era, Dritan and Era's mother sit down» ka tri kryefjalë të lidhura me and dhe foljen në shumës: sit (Pjesa D, pika 2 dhe 8). «at the table» ka the: është tavolina e shtëpisë, e njohur për të gjithë (Mësimi 1). - Buka dhe djathi (3.17): «Bread and cheese, and there is soup too»: dy and. I pari lidh dy emra; i dyti lidh dy fjali të plota me kryefjalë të ndryshme (Pjesa D, pika 3). «too» është edhe: ka edhe supë (Pjesa D, pika 4). - Çaji (3.18, 3.19, 3.20): «tea with milk and sugar» është një çift pas with: me qumësht dhe sheqer. Pyetja do you like ka do (grimca a në shqip). «Yes, with milk but without sugar»: but për kundërvënie, jo and (Pjesa D, pika 12). «And you, Era?» është po ti? (Pjesa D, pika 5). «I like tea with honey and lemon»: një çift tjetër; çaji është në përgjithësi, pa the. - Supa (3.21): «Era and I made the soup»: I në fund (Pjesa D, pika 8). «the soup»: supa që u bë sot, e njohur (Mësimi 1). - Urdhërorja (3.22): «Eat, Dritan, and tell us about Shkodër»: dy urdhërore të lidhura me and; folja e dytë pa to (Pjesa D, pika 9). Shkodër, pa the (Mësimi 1, pika 7). - Komplimenti (3.23): «The soup is hot and very good»: dy mbiemra pas be, të lidhur me and (Pjesa D, pika 10). - Shkodra (3.24): «a castle and a big lake»: dy emra me a, secili me nyjën e vet. big qëndron para lake, jo pas. - Dëshira (3.25): «I want to come to Shkodër and see the castle»: to një herë; shqipja ka të vij … dhe të shoh (Pjesa D, pika 9). - Ftesa (3.26): «Come in June, when the weather is warm and dry»: dy mbiemra pas be, pa presje (Pjesa D, pika 10). In June, me in: muajt marrin in. - E ardhmja (3.27): «Your father and I will come too»: I në fund, will + folja bazë (Pjesa D, pika 8; Mësimi 2, pika 13). «too» është edhe (Pjesa D, pika 4). - Falënderimi (3.28): «Thank you for the bread, the cheese and the soup»: lista me the përsëritur dhe and vetëm para të fundit (Pjesa D, pika 2). - Propozimi (3.29): «let's drink the tea and then walk»: let's + folja bazë (let us); and then = dhe pastaj (Pjesa D, pika 11). - Fundi (3.30): «Dritan and Era drink their tea, talk and laugh»: kryefjalë e përbërë (shumës), pastaj një listë me tri folje, me and vetëm para të fundit (Pjesa D, pika 1 dhe 2). their është i tyre, dhe në Pjesën A nuk ka fjalë shqipe për të (çajin = their tea).
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- and – /ænd/ kur theksohet ose kur thuhet vetëm: /æ/ është zanore midis a dhe e shqipe, më e hapur se e (si te am në Mësimin 2). ✗ Mos e thoni /end/ (si end, «fund»), as /and/ me a të shqipes. - and në fjali – zakonisht /ənd/, /ən/ ose edhe /n/. Fjala është e vogël, e shpejtë e e pa theksuar, si dhe në një listë të shpejtë. Tea and coffee /ˈtiː ən ˈkɒfi/; bread and butter /ˈbred ən ˈbʌtə/; salt and pepper /ˈsɔːlt ən ˈpepə/; day and night /ˈdeɪ ən ˈnaɪt/. Ngrini zërin te emrat (tea, coffee), jo te and. - /d/ i fundit zakonisht humbet kur and vijon me bashkëtingëllore: bread and butter /bred n ˈbʌtə/. Por para zanores dëgjohet: you and I /juː ənd ˈaɪ/ (ose /juː ən ˈaɪ/). - Come and see – /ˈkʌm ən ˈsiː/. Both Era and Dritan – /ˈbəʊθ … ən …/. one hundred and twenty – /wʌn ˈhʌndrəd ən ˈtwenti/. and then – /ən ˈðen/ (ð si dh shqipe, shih Mësimin 1). - an (para zanores) – /æn/ ose /ən/; and – /ænd/ ose /ən/. Kur flitet shpejt, të dyja mund të tingëllojnë njësoj (/ən/); dallohen nga konteksti dhe nga shkrimi. - tired /ˈtaɪəd/, hungry /ˈhʌŋɡri/, butter /ˈbʌtə/, coffee /ˈkɒfi/, cheese /tʃiːz/ (tʃ si ç shqipe), lemon /ˈlemən/, honey /ˈhʌni/, castle /ˈkɑːsl/ (t nuk lexohet), weather /ˈweðə/ (ð si dh shqipe), cousins /ˈkʌzənz/, market /ˈmɑːkɪt/. - Lek /lek/, Shkodër: anglishtfolësit e thonë afërsisht si në shqip.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
---
Course Index: [latinum.substack.com/p/index](https://latinum.substack.com/p/index)