← English for Amharic Speakers
the — የእንግሊዝኛ የተወሰነ ስም አመልካች ቃል (definite article)። በእንግሊዝኛ ከሁሉ ይበልጥ በተደጋጋሚ የሚሰማ ቃል ነው። ከስም (noun) በፊት ይመጣል፤ ተናጋሪውም አድማጩም ስለየትኛው ነገር እየተነጋገሩ እንደሆነ እንደሚያውቁ ያሳያል። ቃሉ በራሱ ትርጉም የለውም። አማርኛ ከስም በፊት የሚቀመጥ የተለየ ቃል የለውም፤ በምትኩ ቅጥያን ከስሙ መጨረሻ ጋር ያያይዛል፦ መጽሐፍ (a book) → መጽሐፉ (the book)። ስለዚህ በክፍል A ውስጥ the ከሚለው ቃል በኋላ ትርጉም ከመስጠት ይልቅ - ምልክት ተቀምጧል፤ ትርጉሙ በስሙ ላይ ባለው ቅጥያ ውስጥ አለ (the - book መጽሐፉ)።
the መቼ ይጠቀማል፦
- ነገሩ ከዚህ በፊት ተጠቅሷል፦ I have a cat. The cat is black. = ድመት አለኝ። ድመቷ ጥቁር ናት። (ሁለተኛው ጊዜ "እኛ የምናውቃት" ድመት ናት።) - ነገሩ አንድ ብቻ ነው፦ the sun (ፀሐይ)፣ the sky (ሰማይ)፣ the capital of Ethiopia (የኢትዮጵያ ዋና ከተማ)። - ከሁኔታው ግልጽ ነው፦ Close the door = በሩን ዝጋ (በዚህ ክፍል ውስጥ ያለውን በር)። - የሚከተለው ሐረግ ነገሩን ይለያል፦ the man who lives next to us = በአጠገባችን የሚኖረው ሰው። - "ከሁሉ" የሚል ትርጉም ካለው ቅርጽ (superlative) እና ከቅደም ተከተል ቁጥር (ordinal number) በፊት፦ the longest river = ረጅሙ ወንዝ፤ the third floor = ሦስተኛው ፎቅ።
አማርኛ ይህንን ትርጉም እንዴት ይገልጻል? በሦስት መንገዶች። አንደኛ፣ ቅጥያ፦ በተነባቢ የሚጨርስ ወንድ ስም -ኡ ይወስዳል (በር → በሩ፣ ፊልም → ፊልሙ)፤ በአናባቢ የሚጨርስ ስም -ው ይወስዳል (ጠረጴዛ → ጠረጴዛው፣ ቡና → ቡናው)፤ ሴት ስም -ዋ ወይም -ቷ ይወስዳል (ፀሐይ → ፀሐይዋ፣ ከተማ → ከተማዋ፣ ድመት → ድመቷ)፤ ብዙ ቁጥር ደግሞ -ኡ ይወስዳል (ልጆች → ልጆቹ፣ ሲኒዎች → ሲኒዎቹ)። ቅጥያው ሁልጊዜ በስም ሐረጉ የመጀመሪያ ቃል ላይ ይሆናል፦ ረጅም ወንዝ → ረጅሙ ወንዝ፣ ሦስተኛ ፎቅ → ሦስተኛው ፎቅ። ሁለተኛ፣ የተወሰነ ተሳቢ ምልክት -ን፦ መጽሐፉን፣ ልጆቹን፣ ሰላምን። ሦስተኛ፣ ጠቋሚ ቃላት (demonstratives) ይህ እና ያ፦ ይህ መጽሐፍ (this book)፣ ያ ፊልም (that film)። በእንግሊዝኛ ግን ነገሩ የተወሰነ ከሆነ the ሁልጊዜ ማለት ይቻላል ያስፈልጋል፤ የአማርኛው ቅጥያ በስሙ ላይ "ተደብቆ" ስለሚገኝ ተማሪዎች ብዙ ጊዜ በእንግሊዝኛ ይረሱታል።
አመጣጥ፦ the ከድሮው እንግሊዝኛ ጠቋሚ ቃል (se, sēo, þæt፤ በኋላ þe) የመጣ ነው። ትርጉሙ በግምት "ያ" ነበር። ከጊዜ በኋላ የጠቋሚነት ኃይሉ ደከመና አርቲክል ሆነ። የጀርመንኛና የፈረንሳይኛ አርቲክሎችም በዚሁ መንገድ ከጠቋሚ ቃላት ተገኙ።
the አንድ ጥንድ አለው፦ የማይወሰን አርቲክል a / an (a cat, an apple)። አዲስ፣ ገና ያልታወቀ ነገር ያስተዋውቃል። አማርኛ ለዚህ የተለየ ቃል የለውም፤ ስሙ ያለ ቅጥያ ብቻውን ይቆማል (ድመት = a cat)፤ አንዳንድ ጊዜ "አንድ" (one) ይባላል። እንግሊዝኛ ግን ለነጠላ ቆጠራ ስም a / an ይፈልጋል። ስለ እሱ በሌላ ትምህርት በዝርዝር እንማራለን፤ በዚህ ትምህርት ምሳሌዎች ውስጥም ይታያል።
ዋና ዋና ነጥቦች (Key Takeaways):
- the = "የምናውቀው" ነገር ምልክት፤ በአማርኛ ቅጥያው ከስሙ ጋር ተያይዞ ይጻፋል (መጽሐፉ) - የመጀመሪያ ጊዜ፦ a cat፤ ሁለተኛ ጊዜ፦ the cat - አንድ ብቻ የሆነ ነገር፦ the sun, the moon, the world - ከሁኔታው ግልጽ የሆነ፦ Close the door, Pass the sugar - ከሁሉ (superlative) እና ቅደም ተከተል ቁጥር፦ the best, the longest, the first, the third - ወንዞች፣ ባሕሮች፣ የተራራ ሰንሰለቶች፦ the Nile, the Red Sea, the Simien Mountains - the የማይፈለግባቸው፦ የሰው ስሞች፣ አብዛኞቹ አገሮችና ከተሞች (Ethiopia, Addis Ababa)፣ ቋንቋዎች (Amharic) - the ሁልጊዜ ከስሙ (ወይም ከቅጽሉ) በፊት ይቀመጣል፤ ከስሙ በኋላ በጭራሽ አይሆንም (✗ book the) - የአማርኛው ቅጥያና the ብዙ ጊዜ ይስማማሉ፤ ሁልጊዜ ግን አይደለም፦ የቡናው መዓዛ = the smell of the coffee - the more …, the more … = ባነበብህ መጠን የበለጠ … - አጠራር፦ ከተነባቢ ድምፅ በፊት /ðə/፣ ከአናባቢ ድምፅ በፊት /ði/
The English definite article the has no separate Amharic word, because Amharic marks definiteness with a suffix on the noun (or on the first word of the noun phrase): -u after a consonant, -w after a vowel, -wa for a feminine noun, -u for a plural, and -n on a definite direct object. This lesson shows Amharic speakers when English requires the (a noun already mentioned, a unique thing, a thing clear from the situation, a superlative, a river or sea) and when it forbids it (personal names, most countries, cities and lakes, languages), and it warns against the commonest slips: dropping the altogether, and putting it after the noun the way Amharic puts its suffix.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
1.1 The - book መጽሐፉ is ነው on - the - table ጠረጴዛው ላይ
1.2 Close ዝጋ the - door በሩን
1.3 The - sun ፀሐይዋ has - risen ወጥታለች
1.4 Where የት is ነው the - railway - station የባቡር ጣቢያው?
1.5 Call ጥራ the - children ልጆቹን
1.6 I - have አለኝ a - cat ድመት. The - cat ድመቷ is ናት black ጥቁር
1.7 Please እባክህ pass አቀብለኝ the - sugar ስኳሩን
1.8 We እኛ live እንኖራለን on - the - third - floor በሦስተኛው ፎቅ ላይ
1.9 Addis አዲስ Ababa አበባ is ናት the - capital ዋና ከተማ of - Ethiopia የኢትዮጵያ
1.10 The - Nile ናይል is ነው the - longest ረጅሙ river ወንዝ in - Africa በአፍሪካ
1.11 I - saw አየሁ a - film ፊልም yesterday ትናንት. The - film ፊልሙ was ነበር very በጣም long ረጅም
1.12 The - man ሰው who - lives የሚኖረው next - to - us በአጠገባችን is ነው a - doctor ሐኪም
1.13 Have - you - read አንብበሃል the - book መጽሐፍ that - I - gave - you የሰጠሁህን?
1.14 She - plays ትጫወታለች the - masinko ማሲንቆ, and her - brother ወንድሟ also ደግሞ beats ይመታል the - kebero ከበሮ
1.15 The - more - you - read ባነበብህ መጠን, the - more የበለጠ you - know ታውቃለህ
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
1.1 The book is on the table. መጽሐፉ ጠረጴዛው ላይ ነው።
1.2 Close the door. በሩን ዝጋ።
1.3 The sun has risen. ፀሐይዋ ወጥታለች።
1.4 Where is the railway station? የባቡር ጣቢያው የት ነው?
1.5 Call the children. ልጆቹን ጥራ።
1.6 I have a cat. The cat is black. ድመት አለኝ። ድመቷ ጥቁር ናት።
1.7 Please pass the sugar. እባክህ ስኳሩን አቀብለኝ።
1.8 We live on the third floor. እኛ በሦስተኛው ፎቅ ላይ እንኖራለን።
1.9 Addis Ababa is the capital of Ethiopia. አዲስ አበባ የኢትዮጵያ ዋና ከተማ ናት።
1.10 The Nile is the longest river in Africa. ናይል በአፍሪካ ረጅሙ ወንዝ ነው።
1.11 I saw a film yesterday. The film was very long. ትናንት ፊልም አየሁ። ፊልሙ በጣም ረጅም ነበር።
1.12 The man who lives next to us is a doctor. በአጠገባችን የሚኖረው ሰው ሐኪም ነው።
1.13 Have you read the book that I gave you? የሰጠሁህን መጽሐፍ አንብበሃል?
1.14 She plays the masinko, and her brother beats the kebero. ማሲንቆ ትጫወታለች፤ ወንድሟ ደግሞ ከበሮ ይመታል።
1.15 The more you read, the more you know. ባነበብህ መጠን የበለጠ ታውቃለህ።
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
1.1 The book is on the table.
1.2 Close the door.
1.3 The sun has risen.
1.4 Where is the railway station?
1.5 Call the children.
1.6 I have a cat. The cat is black.
1.7 Please pass the sugar.
1.8 We live on the third floor.
1.9 Addis Ababa is the capital of Ethiopia.
1.10 The Nile is the longest river in Africa.
1.11 I saw a film yesterday. The film was very long.
1.12 The man who lives next to us is a doctor.
1.13 Have you read the book that I gave you?
1.14 She plays the masinko, and her brother beats the kebero.
1.15 The more you read, the more you know.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
እነዚህ የ the የሰዋስው ደንቦች ናቸው፦
1. the አይለወጥም
- የአማርኛ ስሞች እንደ ጾታቸውና ቁጥራቸው ቅጥያቸውን ይቀይራሉ (መጽሐፉ፣ ድመቷ፣ ልጆቹ)፤ the ግን ፈጽሞ አይለወጥም፦ the book, the cat, the children (1.5)። - the ከስሙ በፊት ይመጣል፤ ቅጽል (adjective) ካለ ከቅጽሉ በፊት፦ the third floor (1.8), the longest river (1.10)። አማርኛ ቅጥያውን በሐረጉ የመጀመሪያ ቃል (ቅጽሉ) ላይ ያደርጋል፦ ሦስተኛው ፎቅ፣ ረጅሙ ወንዝ። ስለዚህ ቅጥያው የት እንዳለ ብቻ አይመልከቱ፤ እንግሊዝኛ ሲጽፉ the ን ሁልጊዜ ከሐረጉ መጀመሪያ ያድርጉ። - እንግሊዝኛ ዓረፍተ ነገር በስም፣ ግስ፣ ተሳቢ ቅደም ተከተል ሲሄድ፣ አማርኛ ግሱን መጨረሻ ላይ ያደርጋል፦ Close the door (1.2) = በሩን ዝጋ። እንግሊዝኛ ከስሙ በፊት መስተዋድድ (preposition) ሲያደርግ፣ አማርኛ ከስሙ በኋላ ወይም ከስሙ ጋር ያያይዛል፦ on the table (1.1) = ጠረጴዛው ላይ፤ in Africa (1.10) = በአፍሪካ።
2. ነገሩ ቀድሞ ይታወቃል
- የመጀመሪያ ጊዜ a፣ ሁለተኛ ጊዜ the፦ I have a cat. The cat is black (1.6)፤ I saw a film yesterday. The film was very long (1.11)። በአማርኛ ደግሞ ድመት (ያለ ቅጥያ) ከዚያ በኋላ ድመቷ፣ ፊልም ከዚያ በኋላ ፊልሙ። - ከሁኔታው ግልጽ ነው፦ Close the door (1.2), Please pass the sugar (1.7), Where is the railway station? (1.4)። ተናጋሪው የሚያመለክተው በዚህ ክፍል ያለውን በር፣ በዚህ ጠረጴዛ ላይ ያለውን ስኳር፣ በዚህ ከተማ ያለውን የባቡር ጣቢያ ነው። - ተከታዩ ሐረግ (clause) ነገሩን ይለያል፦ The man who lives next to us (1.12) = በአጠገባችን የሚኖረው ሰው፤ the book that I gave you (1.13) = የሰጠሁህን መጽሐፍ። እንግሊዝኛ ሐረጉን ከስሙ በኋላ ያደርጋል፤ አማርኛ ግን የሚኖረው፣ የሰጠሁህን የሚሉትን ግሶች ከስሙ በፊት ያደርጋል። በአማርኛ ሐረጉን የሚጨርሰው -ው ቅጥያ (የሚኖረው) ስሙ የተወሰነ መሆኑን ያሳያል፤ ይህም ከ the ጋር ይዛመዳል።
3. the፣ ቅጥያው፣ እና ተሳቢው -ን
- እንግሊዝኛ የተወሰነ ስም ሁሉ ፊት the ያደርጋል፦ ባለቤት (The sun, 1.3)፣ ተሳቢ (the door, 1.2)፣ ከመስተዋድድ በኋላ ያለ ስም (on the table, 1.1)፣ እና "of" ያለው ክፍል (the capital of Ethiopia, 1.9)። - የአማርኛው -ን ተሳቢን ብቻ ይመለከታል፦ በሩን ዝጋ (1.2), ልጆቹን ጥራ (1.5), ስኳሩን አቀብለኝ (1.7), የሰጠሁህን መጽሐፍ (1.13)። በእንግሊዝኛ ግን the ባለቤት ፊትም ይመጣል (መጽሐፉ ... ነው, 1.1)። - ትልቅ ልዩነት፦ አማርኛ የግል ስም ተሳቢ ሲሆን እንኳ -ን ይጨምራል፦ ሰላምን አየሁ = I saw Selam። እንግሊዝኛ ግን ከግል ስም በፊት the አያደርግም፦ ✗ I saw the Selam። - አማርኛ በ1.6 "ድመት አለኝ" ብሎ ቅጥያ ሳይጨምር ሲናገር a cat ማለቱ ነው። እንግሊዝኛ ግን ያለ ቅጥያ ቃል (ያለ a) ማለት አይችልም፦ ✗ I have cat.
4. አንድ ብቻ የሆነ ነገር
- the sun (1.3)፣ the moon, the sky, the world። - the capital of Ethiopia (1.9)፦ ኢትዮጵያ አንድ ዋና ከተማ ብቻ አላት።
5. ከሁሉ (superlative) እና ቅደም ተከተል ቁጥር
- the longest river (1.10), the best, the worst, the most beautiful። - the third floor (1.8), the first day, the last time። - እዚህ the ሁልጊዜ ያስፈልጋል። በአማርኛ "ረጅሙ"፣ "ሦስተኛው" ቅጥያ ያላቸው ሲሆን፣ በእንግሊዝኛም the ያስፈልጋል።
6. የቦታ ስሞች
- the ያስፈልጋል፦ ወንዞች (the Nile, 1.10፤ the Awash, the Omo)፣ ባሕሮችና ውቅያኖሶች (the Red Sea, the Indian Ocean)፣ የተራራ ሰንሰለቶች (the Simien Mountains, the Rift Valley)፣ በብዙ ቁጥር ወይም Republic, Kingdom, States ከሚሉ ቃላት ጋር የሚጠሩ አገሮች (the Netherlands, the United Kingdom, the United States)። - the አያስፈልግም፦ አብዛኞቹ አገሮች፣ ከተሞችና መንገዶች፣ ሐይቆችና ነጠላ ተራሮች፦ Ethiopia, Addis Ababa (1.9), Lake Tana, Mount Entoto, Bole Road።
7. ሌሎች ቋሚ ሁኔታዎች
- የሙዚቃ መሣሪያዎች፦ She plays the masinko (1.14)። የሚመቱ መሣሪያዎችም the ይወስዳሉ፦ her brother beats the kebero (1.14)። (በአሜሪካ እንግሊዝኛ በዚህ ቦታ the አንዳንድ ጊዜ ይተዋል።) - the + ቅጽል = የሰዎች ቡድን፦ the rich (ሀብታሞች), the poor (ድሆች), the young, the old። - the + comparative, the + comparative = ባነበብህ መጠን የበለጠ …፦ The more you read, the more you know (1.15)። በአማርኛ "መጠን" የሚለው ቃል ይህንን ግንኙነት ይሸከማል፤ በእንግሊዝኛ ሁለቱም the ያስፈልጋሉ።
8. the የማይፈለግባቸው ቦታዎች
- የሰዎች ስሞች፦ ✗ the Selam → ✓ Selam። - ቋንቋዎች፦ ✗ I speak the Amharic → ✓ I speak Amharic። (ግን፦ the Amharic language።) - በጥቅሉ የሚነገሩ ብዙ ቁጥርና የማይቆጠሩ ስሞች፦ Life is beautiful, Children like sweets። አወዳድሩ፦ Call the children (1.5) — የተወሰኑ ልጆች። - ምግብ፣ እና school, work, home, bed ያሉባቸው ብዙ ሐረጎች፦ have breakfast, go to school, at work, at home, go to bed። - my, your, this, that ባሉበት ቦታ፦ ✗ the my book → ✓ my book።
የተለመዱ ስህተቶች (Common Mistakes):
- ✗ Book is on table. ← ✓ The book is on the table. (አርቲክልን መተው አማርኛ ተናጋሪዎች በጣም የሚሳሳቱበት ነው፤ ምክንያቱም በአማርኛ ቅጥያው ከስሙ ጋር ስለሚጻፍ የተለየ ቃል ማስታወስ አይለመድም።) - ✗ Sun has risen. ← ✓ The sun has risen. - ✗ Book the is on the table. ← ✓ The book is on the table. (ቅጥያውን በመምሰል the ን ከስሙ በኋላ ማድረግ።) - ✗ The Addis Ababa is a big city. ← ✓ Addis Ababa is a big city. - ✗ Nile is longest river in Africa. ← ✓ The Nile is the longest river in Africa. - ✗ I like the coffee. (በጥቅሉ፣ "ቡና እወዳለሁ") ← ✓ I like coffee. - ✗ I speak the Amharic. ← ✓ I speak Amharic. - ✗ I saw the Selam. ← ✓ I saw Selam. (አማርኛ ሰላምን ይላል፤ እንግሊዝኛ the አይጨምርም።) - ✗ The more you read, more you know. ← ✓ The more you read, the more you know.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- አርቲክልና የአማርኛ ተናጋሪ እንግሊዝኛ። አርቲክልን መተው ("Where is station?") በአማርኛ ተናጋሪዎች እንግሊዝኛ ውስጥ በቀላሉ የሚታይ ባህሪ ነው፤ አርቲክል በሌላቸው ቋንቋዎች ተናጋሪዎች ላይም ይስተዋላል። አርቲክል ባይኖርም ትርጉሙ ይገባል፤ ነገር ግን በትክክለኛው ቦታ the ሲገባ ንግግሩ ወዲያውኑ ተፈጥሯዊ ይሆናል። አማርኛ ተናጋሪዎች ጥቅም አላቸው፦ የተወሰነነት ጽንሰ ሐሳብ ቀድሞውኑ ያውቃሉ፤ የሚቀረው ቅጥያውን ወደ ስሙ ፊት የሚቀመጥ ቃል መለወጥ ነው። - የኢትዮጵያ ስሞች በእንግሊዝኛ። ወንዞች፣ ባሕርና የተራራ ሰንሰለቶች በእንግሊዝኛ the ይፈልጋሉ፦ the Nile (ናይል፤ የዓባይ ወንዝም በእንግሊዝኛ the Blue Nile ይባላል)፣ the Awash, the Omo, the Red Sea (ቀይ ባሕር)፣ the Simien Mountains (ስሜን ተራሮች)፣ the Rift Valley (ስምጥ ሸለቆ)፣ the Horn of Africa (የአፍሪካ ቀንድ)፣ the African Union (የአፍሪካ ሕብረት፤ ዋና መሥሪያ ቤቱ አዲስ አበባ ነው)። ሐይቆች፣ ከተሞችና አገሮች አያስፈልጋቸውም፦ Lake Tana (ጣና ሐይቅ)፣ Addis Ababa, Ethiopia። - የቡና ሥነ ሥርዓት። ኢትዮጵያ የቡና ተክል መገኛ እንደሆነች በሰፊው ይታመናል። በእንግሊዝኛ the coffee ceremony (የቡና ሥነ ሥርዓት) ይባላል፤ ልዩ፣ የታወቀ ሥነ ሥርዓት ስለሆነ the ያስፈልገዋል። በሥነ ሥርዓቱ ጀበና (jebena) ላይ ቡና ይፈላል፣ በትናንሽ ሲኒዎች (sini) ይቀርባል፣ ሦስት ዙሮች አሉት፦ አቦል (abol)፣ ቶና (tona)፣ በረካ (baraka)። የዘውግ ክፍሉ ውይይት (1.16–1.30) በዚህ ሥነ ሥርዓት ዙሪያ ነው። - ማሲንቆና ከበሮ። ማሲንቆ (masinko) ባለአንድ አውታር የኢትዮጵያ መሣሪያ ነው፤ ከበሮ (kebero) ደግሞ የሚመታ ከበሮ። በእንግሊዝኛ የመሣሪያ ስም ሲነገር the ይጨመራል፦ plays the masinko። - ተለይቶ የሚጠራ the። the ተጠንክሮ /ðiː/ ሲባል "ታዋቂው፣ ያ ዝነኛ" ማለት ነው፦ Is that the Haile Gebrselassie? = ያ ታዋቂው ኃይሌ ገብረ ሥላሴ ነው? - በተቋማት ስሞች ውስጥ the። ብዙ የእንግሊዝኛ ጋዜጦችና ተቋማት በስማቸው the አላቸው፦ The Ethiopian Herald, the British Museum, the African Union። የስሙ አካል ስለሆነ በዚያው ቅርጽ ይጻፋል።
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
In - the - beginning በመጀመሪያ God እግዚአብሔር created ፈጠረ the - heaven ሰማይን and - the - earth ምድርን. And - the - earth ምድርም was ነበረች without - form ቅርጽ አልባ and - void ባዶ; and - darkness ጨለማም was ነበር upon - the - face በፊት ላይ of - the - deep የጥልቁ
— The Holy Bible, King James Version (1611), Genesis 1:1–2 (የህዝብ ንብረት የሆነ ጽሑፍ)
"In the beginning God created the heaven and the earth. And the earth was without form, and void; and darkness was upon the face of the deep."
"በመጀመሪያ እግዚአብሔር ሰማይንና ምድርን ፈጠረ። ምድርም ቅርጽ አልባና ባዶ ነበረች፤ ጨለማም በጥልቁ ፊት ላይ ነበር።"
(ይህ የአማርኛ ትርጉም ለዚህ ትምህርት ቃል በቃል የተዘጋጀ ነው፤ ከታተመ የመጽሐፍ ቅዱስ ትርጉም የተወሰደ አይደለም።)
ይህ የእንግሊዝኛው የኪንግ ጀምስ የመጽሐፍ ቅዱስ ትርጉም (1611) የመጀመሪያ ጥቅስ ነው፤ በእንግሊዝኛ ሥነ ጽሑፍ ከሁሉ የታወቁ የመክፈቻ ዓረፍተ ነገሮች አንዱ ነው። እዚህ the ስድስት ጊዜ ይመጣል፦ the beginning, the heaven, the earth, the earth, the face, the deep። እያንዳንዱ the የሚያመለክተው አንድ ብቻ የሆነ ነገር ነው፦ ሰማይና ምድር አንድ ናቸው፤ ጥልቁ አንድ ነው። ሁለተኛው ዓረፍተ ነገር ምድርን ሲጠቅስ ከመጀመሪያው ዓረፍተ ነገር ያውቃታልና the earth ይላል — ይህ ከዚህ በፊት የተጠቀሰ ነገር ደንብ ነው (ክፍል D, ደንብ 2)። በአማርኛው ትርጉም ግን ሰማይን፣ ምድርን በሚሉት ቃላት ላይ ያለው -ን የተሳቢ ምልክት ነው፤ የተወሰነነት ቅጥያ (-ኡ) አልተጨመረባቸውም፤ ምክንያቱም ሰማይና ምድር ልዩ፣ አንድ ብቻ የሆኑ ነገሮች ስለሆኑ። አማርኛና እንግሊዝኛ እዚህ በተለያየ መንገድ ተመሳሳይ ነገር ይገልጻሉ። darkness ከ the ጋር አልመጣም፤ ምክንያቱም በጥቅሉ የሚነገር የማይቆጠር ስም ነው።
- In the beginning፦ the beginning በቅድመ-ዐውድ የተወሰነ ጊዜ ነው፤ "በመጀመሪያ" ብሎ ቅጥያ ሳይኖረው ይተረጎማል። ይህ ቋሚ ሐረግ ነው፤ ✗ In beginning። - the heaven and the earth፦ ሁለቱም አንድ ብቻ የሆኑ ነገሮች ናቸው፤ ሁለቱም the ይወስዳሉ (ክፍል D, ደንብ 4)። እንግሊዝኛ the ን ለሁለቱም ይደግማል፤ አማርኛ ሰማይንና ምድርን ብሎ ተሳቢውን -ን ብቻ ይደግማል። - the face of the deep፦ the + ስም + of + the + ስም። face በ of ሐረግ ይለያል፣ deep ደግሞ አንድ ብቻ ነው። አማርኛ ይህን "የጥልቁ ፊት" ብሎ ቅደም ተከተሉን ይገለብጣል፦ the face of the deep = የጥልቁ ፊት። - darkness፦ ያለ the፤ በጥቅሉ የሚነገር የማይቆጠር ስም (ክፍል D, ደንብ 8)። - was without form, and void፦ was ከባለቤቱ ቀጥሎ ይመጣል፤ አማርኛ ግሱን (ነበረች፣ ነበር) መጨረሻ ላይ ያደርጋል።
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
በአዲስ አበባ የአንድ ቅዳሜ ጠዋት። ሰላም ከአያቷ ጋር የቡና ሥነ ሥርዓት እያዘጋጀች ነው፤ ጀበናው ግን የት እንዳለ አታውቅም። የሰላም ቃላት፦ 1.16, 1.18, 1.20, 1.22, 1.24, 1.26, 1.30፤ የአያት፦ 1.17, 1.19, 1.21, 1.23, 1.27, 1.29፤ የአባት፦ 1.25, 1.28።
1.16 Grandmother አያቴ, where የት is ነው the - jebena ጀበናው?
1.17 The - jebena ጀበናው is ነው in - the - kitchen በወጥ ቤቱ ውስጥ next - to - the - window ከመስኮቱ አጠገብ
1.18 I - found አገኘሁ the - jebena ጀበናውን, but ግን where የት is አለ the - coffee ቡናው?
1.19 The - coffee ቡናው is ነው on - the - shelf በመደርደሪያው ላይ
1.20 I - will - roast እቆላለሁ the - coffee ቡናውን now አሁን
1.21 Good ጥሩ. Put አድርጊ the - roasting - pan መቁያውን on - the - fire እሳቱ ላይ
1.22 The - smell መዓዛ of - the - coffee የቡናው is - very - lovely በጣም ደስ ይላል, Grandmother አያቴ!
1.23 Yes አዎ, my - child የኔ ልጅ. Now አሁን put ጨምሪ the - incense እጣኑን on - the - charcoal በከሰሉ ላይ
1.24 Father አባዬ, the - coffee ቡናው is ነው ready ዝግጁ!
1.25 Good ጥሩ. Bring አምጪ the - cups ሲኒዎቹን, please እባክሽ
1.26 The - cups ሲኒዎቹ are ናቸው on - the - tray በትሪው ላይ, and ደግሞ the - popcorn ፈንዲሻው is ነው in - the - basket በቅርጫቱ ውስጥ
1.27 First መጀመሪያ give ስጪ the - coffee ቡናውን to - your - father ለአባትሽ
1.28 Thank - you አመሰግናለሁ, Selam ሰላም. The - coffee ቡናው is ነው very በጣም good ጥሩ
1.29 The - first - round የመጀመሪያው ዙር is - called ይባላል abol አቦል, the - second ሁለተኛው is - called ይባላል tona ቶና, and the - third ሦስተኛው ደግሞ is - called ይባላል baraka በረካ
1.30 I - like እወዳለሁ the - third ሦስተኛውን round ዙር
1.16 Grandmother, where is the jebena? አያቴ፣ ጀበናው የት ነው?
1.17 The jebena is in the kitchen next to the window. ጀበናው በወጥ ቤቱ ውስጥ ከመስኮቱ አጠገብ ነው።
1.18 I found the jebena, but where is the coffee? ጀበናውን አገኘሁ፤ ግን ቡናው የት አለ?
1.19 The coffee is on the shelf. ቡናው በመደርደሪያው ላይ ነው።
1.20 I will roast the coffee now. ቡናውን አሁን እቆላለሁ።
1.21 Good. Put the roasting pan on the fire. ጥሩ። መቁያውን እሳቱ ላይ አድርጊ።
1.22 The smell of the coffee is very lovely, Grandmother! የቡናው መዓዛ በጣም ደስ ይላል፣ አያቴ!
1.23 Yes, my child. Now put the incense on the charcoal. አዎ፣ የኔ ልጅ። አሁን እጣኑን በከሰሉ ላይ ጨምሪ።
1.24 Father, the coffee is ready! አባዬ፣ ቡናው ዝግጁ ነው!
1.25 Good. Bring the cups, please. ጥሩ። እባክሽ ሲኒዎቹን አምጪ።
1.26 The cups are on the tray, and the popcorn is in the basket. ሲኒዎቹ በትሪው ላይ ናቸው፤ ፈንዲሻው ደግሞ በቅርጫቱ ውስጥ ነው።
1.27 First give the coffee to your father. መጀመሪያ ለአባትሽ ቡናውን ስጪ።
1.28 Thank you, Selam. The coffee is very good. አመሰግናለሁ፣ ሰላም። ቡናው በጣም ጥሩ ነው።
1.29 The first round is called abol, the second is called tona, and the third is called baraka. የመጀመሪያው ዙር አቦል ይባላል፤ ሁለተኛው ቶና ይባላል፤ ሦስተኛው ደግሞ በረካ ይባላል።
1.30 I like the third round. ሦስተኛውን ዙር እወዳለሁ።
1.16 Grandmother, where is the jebena?
1.17 The jebena is in the kitchen next to the window.
1.18 I found the jebena, but where is the coffee?
1.19 The coffee is on the shelf.
1.20 I will roast the coffee now.
1.21 Good. Put the roasting pan on the fire.
1.22 The smell of the coffee is very lovely, Grandmother!
1.23 Yes, my child. Now put the incense on the charcoal.
1.24 Father, the coffee is ready!
1.25 Good. Bring the cups, please.
1.26 The cups are on the tray, and the popcorn is in the basket.
1.27 First give the coffee to your father.
1.28 Thank you, Selam. The coffee is very good.
1.29 The first round is called abol, the second is called tona, and the third is called baraka.
1.30 I like the third round.
በውይይቱ ውስጥ የ the አጠቃቀም፦
1. በቤት ውስጥ the
- አንድ ቤት ውስጥ የሚኖሩ ሰዎች ብዙ ነገሮችን በደንብ ያውቃሉ፦ the jebena, the kitchen, the window, the coffee, the shelf, the fire, the cups, the tray, the basket። ቤቱ አንድ ወጥ ቤት፣ አንድ መደርደሪያ አለው፤ ስለዚህ አያትና የልጅ ልጅ a ሳይሆን the ይላሉ። በአማርኛ ደግሞ ሁሉም ስሞች ቅጥያ አላቸው፦ ጀበናው፣ ወጥ ቤቱ፣ መስኮቱ፣ ቡናው፣ መደርደሪያው። - በዚህ ውይይት በእያንዳንዱ ቦታ ማለት ይቻላል የአማርኛው ቅጥያና የእንግሊዝኛው the ይስማማሉ። ስለዚህ አንድ ዘዴ፦ አማርኛ ዓረፍተ ነገር ሲያስቡ ቅጥያ (-ው፣ -ኡ፣ -ዋ) ያለበትን ስም ሁሉ በእንግሊዝኛ the ይጨምሩለት።
2. በአማርኛ አንድ ጊዜ፣ በእንግሊዝኛ ሁለት ጊዜ
- The smell of the coffee (1.22) = የቡናው መዓዛ፦ አማርኛ ቅጥያውን በባለቤት ስም ላይ (ቡናው) ብቻ አድርጓል፤ መዓዛ ያለ ቅጥያ ቀርቷል። እንግሊዝኛ ግን ሁለቱንም ስሞች the ያደርግላቸዋል፦ the smell of the coffee። (the smell of coffee ማለትም ይቻላል፤ ትርጉሙ ግን "የቡና መዓዛ" በጥቅሉ ነው። እዚህ የሚነገረው በሰላም እጅ ስላለው የተወሰነ ቡና ስለሆነ the coffee ተመርጧል።) - on the shelf (1.19), in the kitchen (1.17)፦ መስተዋድዱ ከ the ጋር ይመጣል፤ በአማርኛ ቅጥያው ከመስተዋድዱ በፊት (በወጥ ቤቱ ውስጥ) ወይም በኋላ ነው።
3. the ያልተጨመረባቸው
- Grandmother, Father, Selam (1.16, 1.24, 1.28)፦ ዘመድ የሚጠራበት ስም ሲጠራ እንደ ስም ስለሚሠራ the አይደረግበትም። (ግን፦ the grandmother of my friend።) - your father (1.27)፦ your ባለበት the አይደረግም፤ ✗ the your father። አማርኛ ደግሞ ለአባትሽ ብሎ የባለቤትነት ቅጥያ (-ሽ) ይወስዳል፤ በዚህ ጊዜ የተወሰነነት ቅጥያ አይጨመርም። - my child (1.23)፦ ከ my ጋር the የለም፤ የኔ ልጅ። - I like coffee፦ በጥቅሉ ስለ ቡና ሲናገሩ the አያስፈልግም። ጠቅላላ እውነት፦ Ethiopians drink coffee every day። የተወሰነ ቡና ከሆነ፦ the coffee is ready (1.24)።
4. ቅደም ተከተል ቁጥሮች
- the first, the second, the third (1.29, 1.30)፦ ቅደም ተከተል ቁጥር ሁልጊዜ the ይወስዳል። በአማርኛ ቅጥያ አለው፦ የመጀመሪያው፣ ሁለተኛው፣ ሦስተኛው። - the third round (1.30) = ሦስተኛውን ዙር፦ ቅጥያ በቅጽሉ ላይ (ሦስተኛው) እና ተሳቢ -ን ተጨምሮበታል (ሦስተኛውን)።
5. is called
- is called (1.29) = ይባላል፦ ተሳቢ ግስ። በአማርኛ አንድ ቃል (ይባላል) ነው፤ በእንግሊዝኛ ሁለት ቃላት ናቸው፦ is + called። ክፍሉ the first round ሲሆን፣ ስሙ (abol, tona, baraka) የግል ስም ስለሆነ ያለ the ይመጣል።
6. ቃላት
- jebena = ጀበና (የሸክላ የቡና ማፍያ)፤ cup = ሲኒ፤ roasting pan = መቁያ፤ incense = እጣን፤ charcoal = ከሰል፤ popcorn = ፈንዲሻ፤ tray = ትሪ፤ basket = ቅርጫት፤ shelf = መደርደሪያ። - ready = ዝግጁ (1.24)፤ lovely = ደስ የሚል (1.22)፤ round = ዙር (1.29)።
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- the — ከተነባቢ ድምፅ በፊት /ðə/፦ the book /ðə bʊk/, the cat /ðə kæt/። አናባቢው በጣም አጭርና ደካማ ነው፤ ከ"ኧ" ድምፅ ጋር ይመሳሰላል። - the — ከአናባቢ ድምፅ በፊት /ði/፦ the apple /ði ˈæpl/, the hour /ði ˈaʊə/, the African Union /ði ˈæfrɪkən ˈjuːnjən/። - ልብ ይበሉ፦ ደንቡ የሚመለከተው ፊደሉን ሳይሆን ድምፁን ነው። university በ U ፊደል ቢጀምርም በ /j/ ("የ") ድምፅ ይጀምራል፤ ስለዚህ the university /ðə ˌjuːnɪˈvɜːsəti/። hour ውስጥ h አይነበብም፤ ስለዚህ the hour /ði ˈaʊə/። - th /ð/ — አማርኛ ይህ ድምፅ የለውም። ብዙ ተናጋሪዎች ይህንን "ዘ" ወይም "ደ" ያደርጉታል። የምላስን ጫፍ በላይኛውና በታችኛው ጥርሶች መካከል ትንሽ ወደ ውጭ አድርገው፣ ድምፅ እያወጡ አየር ይልቀቁ። ምላስን በጥርስ ላይ አጥብቀው አያቁሙ (ያ "ደ" ይሆናል)፤ ከጥርስ ጀርባ ጠባብ ቀዳዳ አያድርጉ (ያ "ዘ" ይሆናል)። አየሩ ያለ ማቋረጥ ይፍሰስ። - th /θ/ — በ north, third, three, Ethiopia ውስጥ ያለው th፦ ምላሱ በዚያው ቦታ፣ ነገር ግን ድምፅ ሳይወጣ። "ተ" አይደለም፤ "ሰ" አይደለም። ብዙ ተናጋሪዎች በ"ተ" ወይም በ"ሰ" ይተኩታል፤ ይጠንቀቁ። Ethiopia በእንግሊዝኛ /ˌiːθiˈoʊpiə/ ይባላል፤ ኢትዮጵያ በሚለው ስም ውስጥ ያለው "ት" በእንግሊዝኛው /θ/ ነው። - ተጠንክሮ የሚነገር the — /ðiː/፣ "ታዋቂው፣ ዝነኛው" በሚል ትርጉም፦ Is that the Haile Gebrselassie? (ክፍል E ይመልከቱ)። - the more …, the more … /ðə ˈmɔː … ðə ˈmɔː/፦ ትኩረቱ (stress) በ more ላይ ነው፤ the ቀላልና አጭር ነው።
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
---
Course Index: [latinum.substack.com/p/index](https://latinum.substack.com/p/index)