← English for Amharic Speakers
be — በእንግሊዝኛ ከሁሉ የሚበልጥ አስፈላጊ ግስ (verb)፤ በተደጋጋሚነት ዝርዝር ውስጥ ከ the ቀጥሎ ሁለተኛ ነው። ትርጉሙ "መሆን" ነው። አንድ ሰው ወይም ነገር ምን እንደሆነ፣ እንዴት እንደሆነ፣ የት እንዳለ፣ እንዲሁም መኖሩን ይናገራል፦ I am a student (ተማሪ ነኝ)፤ It is cold (ቀዝቃዛ ነው)፤ We are at home (ቤት ነን)፤ There is a cat on the table (ጠረጴዛው ላይ ድመት አለች)።
በእንግሊዝኛ be ስምንት ቅርጾች አሉት፦ be, am, is, are, was, were, been, being። ከሌሎች ግሶች በጣም ይለያል፤ ምክንያቱም ቅርጾቹ እርስ በርሳቸው አይመሳሰሉም። በታሪክ እነዚህ ቅርጾች ከተለያዩ የድሮ እንግሊዝኛ ግሶች (eom፣ wesan፣ bēon) ተሰብስበው የተሠሩ ናቸው። ከርዕሰ ጉዳዩ (subject) ጋር መስማማት አለባቸው፦ I am, he is, they are, I was, we were። ይህ ለአማርኛ ተናጋሪ መጀመሪያ ከባድ ይመስላል፤ ግን አማርኛም የራሱ ተመሳሳይ ሥርዓት አለው።
አማርኛ "መሆን" የሚለውን ትርጉም በአራት መንገዶች ይገልጻል።
- ነው (copula)፦ ማንነትን፣ ባሕርይንና ቦታን ይናገራል። እንደ ርዕሰ ጉዳዩ ይለወጣል፦ ነኝ (እኔ)፣ ነህ (አንተ)፣ ነሽ (አንቺ)፣ ነው (እሱ)፣ ናት (እሷ)፣ ነን (እኛ)፣ ናችሁ (እናንተ)፣ ናቸው (እነሱ)፤ ለአክብሮት ደግሞ ነዎት (እርስዎ)። ያለፈው ጊዜ ነበር ነው፦ ነበርኩ፣ ነበርክ፣ ነበርሽ፣ ነበረ፣ ነበረች፣ ነበርን፣ ነበራችሁ፣ ነበሩ። - አለ (existence)፦ መኖርንና መገኘትን ይናገራል፦ አለ፣ አለች፣ አሉ፤ አለኝ (I have)። አሉታው የለም ነው። - አይደለም (negative copula)፦ የ ነው አሉታ ነው፦ አይደለሁም፣ አይደለህም፣ አይደለችም፣ አይደለም፣ አይደሉም። - ይሆናል / ሆነ / መሆን፦ የወደፊት ጊዜንና "መሆን፣ መለወጥ" (become) የሚለውን ትርጉም ይይዛል፦ ወንድሜ ሐኪም ይሆናል (My brother will be a doctor)።
በእንግሊዝኛ ግን እነዚህ አራቱ ሁሉ በአንድ ግስ be ይገለጻሉ፤ ዋና ዋና ልዩነቶቹም እነዚህ ናቸው፦
- ርዕሰ ጉዳዩ ሁልጊዜ ይጻፋል። አማርኛ ተማሪ ነኝ ይላል፤ እንግሊዝኛ ግን "እኔ" የሚለውን ቃል ሳይተው I am a student ይላል (✗ Am a student)። ቅጥያው (-ኝ) የርዕሰ ጉዳዩን ሥራ ይሠራል፤ እንግሊዝኛ ግን በተለየ ቃል (I) ይናገረዋል። - "አንተ፣ አንቺ፣ እርስዎ፣ እናንተ" በእንግሊዝኛ አንድ ቃል ነው — you — እና ግሱ ሁልጊዜ are ነው። ወንድና ሴት፣ ነጠላና ብዙ፣ ወዳጅና አክብሮት በ you አይለዩም። - be + ቅጽል። እንግሊዝኛ ስሜትንና ሁኔታን በ be እና ቅጽል ይናገራል፦ I am hungry፣ I am tired፣ I am thirsty። አማርኛ ይህንን በግስ ይናገራል፦ ርቦኛል፣ ደክሞኛል፣ ጠምቶኛል። እድሜም በ be ይነገራል፦ He is twenty years old (ሃያ ዓመቱ ነው)፤ ✗ He has twenty years። - ባዶ ርዕሰ ጉዳይ it እና there። አማርኛ ቀዝቃዛ ነው፣ ሩቅ ነው፣ ድመት አለች ይላል፤ ርዕሰ ጉዳይ አያስፈልገውም። እንግሊዝኛ ግን It is cold፣ It is far፣ There is a cat ይላል፤ እነዚህ it እና there ትርጉም የላቸውም፤ ቦታውን ብቻ ይይዛሉ። - be ረዳት ግስ ነው። ሌላ ግስ እየተከናወነ መሆኑን ለማሳየት am / is / are + -ing ይጠቀማል፦ I am reading = እያነበብኩ ነው። አማርኛ ነው በ እያ… ጋር ያመጣል። - ጥያቄና አሉታ። እንግሊዝኛ be ን ከርዕሰ ጉዳዩ በፊት ያመጣል፦ Are you hungry? (✗ You are hungry?)፤ አሉታው be + not ነው፦ I am not hungry፤ it isn't፤ they aren't። አማርኛ አይደለም የሚል የተለየ ግስ አለው።
ዋና ዋና ነጥቦች (Key Takeaways):
- be = መሆን፤ ስምንት ቅርጾች፦ be, am, is, are, was, were, been, being - የአሁን ጊዜ፦ I am፤ he / she / it is፤ we / you / they are - ያለፈ ጊዜ፦ I / he / she / it was፤ we / you / they were - ርዕሰ ጉዳይ ሁልጊዜ ያስፈልጋል፦ I am a student (✗ Am a student) - you ሁልጊዜ are ይወስዳል፤ አማርኛው ግን ነህ፣ ነሽ፣ ነዎት፣ ናችሁ ብሎ ይለያል - ባዶ it እና there፦ It is cold፤ It is far፤ There is a cat፤ There are two cats - ጥያቄ፦ be ከርዕሰ ጉዳዩ በፊት (Are you…? Is it…? Where is…?)፤ አሉታ፦ be + not - አጭር መልስ፦ Yes, I am. (✗ Yes, I'm.) - እድሜ፦ I am twenty (years old)፤ How old are you? (✗ How many years are you?) - ስሜትና ሁኔታ፦ I am hungry / tired / thirsty / late (አማርኛው በግስ ይናገራል) - am / is / are + -ing = እየ…ነው፦ I am reading፤ was / were + -ing = እየ…ነበር - ትዕዛዝ፦ Be careful! (ተጠንቀቅ)፤ Don't be afraid! (አትፍሪ) - አጠር ያሉ ቅርጾች፦ I'm, you're, he's, she's, it's, we're, they're, isn't, aren't, wasn't, weren't
The English verb be is the most important verb in the language, and it is the one that behaves least like the others. It has eight forms (be, am, is, are, was, were, been, being), and the form must agree with the subject: I am, he is, they are, I was, we were. Amharic has a copula ነው with its own person endings (ነኝ, ነህ, ነሽ, ናት, ነን, ናችሁ, ናቸው), a past ነበር, an existential አለ and a negative አይደለም, so an Amharic speaker already knows that "to be" is a separate machinery, but English asks for different things. It always names the subject (I am), it uses one word you for four Amharic forms, it says "be + adjective" where Amharic uses a verb (ርቦኛል = I am hungry), it needs the empty words it and there (It is cold; There is a cat), it puts be before the subject in questions, and it uses be as the helping verb of the progressive (I am reading). This lesson shows each of these uses, with the commonest slips: leaving out be, using the wrong form (✗ they is), and putting the verb at the end of the sentence the way Amharic does (✗ Where you are?).
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
2.1 I እኔ am ነኝ a - student ተማሪ
2.2 You አንተ are - late ዘግይተሃል
2.3 He እሱ is ነው a - doctor ሐኪም
2.4 She እሷ is ናት a - teacher አስተማሪ
2.5 It አየሩ is ነው cold ቀዝቃዛ today ዛሬ
2.6 We እኛ are ነን at - home ቤት
2.7 They እነሱ are - not አይደሉም at - home ቤት
2.8 Where የት is ነው the - bus - station የአውቶቡስ ጣቢያው?
2.9 There - is አለች a - cat ድመት on - the - table ጠረጴዛው ላይ
2.10 The - children ልጆቹ are ናቸው in - the - yard በግቢው ውስጥ
2.11 My - brother ወንድሜ is ነው twenty ሃያ years - old ዓመቱ
2.12 Are - you - hungry ርቦሃል?
2.13 Yesterday ትናንት we እኛ were ነበርን at - school ትምህርት ቤት
2.14 My - father አባቴ was ነበር a - farmer ገበሬ, but ግን he እሱ is ነው a - teacher አስተማሪ now አሁን
2.15 It - is ነው important አስፈላጊ to - be መሆን kind ደግ
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
2.1 I am a student. እኔ ተማሪ ነኝ።
2.2 You are late. ዘግይተሃል።
2.3 He is a doctor. እሱ ሐኪም ነው።
2.4 She is a teacher. እሷ አስተማሪ ናት።
2.5 It is cold today. ዛሬ አየሩ ቀዝቃዛ ነው።
2.6 We are at home. እኛ ቤት ነን።
2.7 They are not at home. እነሱ ቤት አይደሉም።
2.8 Where is the bus station? የአውቶቡስ ጣቢያው የት ነው?
2.9 There is a cat on the table. ጠረጴዛው ላይ ድመት አለች።
2.10 The children are in the yard. ልጆቹ በግቢው ውስጥ ናቸው።
2.11 My brother is twenty years old. ወንድሜ ሃያ ዓመቱ ነው።
2.12 Are you hungry? ርቦሃል?
2.13 Yesterday we were at school. ትናንት ትምህርት ቤት ነበርን።
2.14 My father was a farmer, but he is a teacher now. አባቴ ገበሬ ነበር፤ አሁን ግን አስተማሪ ነው።
2.15 It is important to be kind. ደግ መሆን አስፈላጊ ነው።
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
2.1 I am a student.
2.2 You are late.
2.3 He is a doctor.
2.4 She is a teacher.
2.5 It is cold today.
2.6 We are at home.
2.7 They are not at home.
2.8 Where is the bus station?
2.9 There is a cat on the table.
2.10 The children are in the yard.
2.11 My brother is twenty years old.
2.12 Are you hungry?
2.13 Yesterday we were at school.
2.14 My father was a farmer, but he is a teacher now.
2.15 It is important to be kind.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
እነዚህ የ be የሰዋስው ደንቦች ናቸው፦
1. የአሁን ጊዜ ቅርጾች፦ am / is / are
- I am (አጭሩ፦ I'm) = እኔ ነኝ (2.1) - you are (you're) = አንተ ነህ / አንቺ ነሽ / እርስዎ ነዎት / እናንተ ናችሁ — በእንግሊዝኛ አንድ ቅርጽ ብቻ (2.2, 2.12) - he is (he's) = እሱ ነው (2.3)፤ she is (she's) = እሷ ናት (2.4)፤ it is (it's) = ነው (2.5) - we are (we're) = እኛ ነን (2.6)፤ they are (they're) = እነሱ ናቸው (2.10) - ስም ሲሆን፦ ነጠላ ስም is ይወስዳል (My brother is…, 2.11)፤ ብዙ ቁጥር are ይወስዳል (The children are…, 2.10)። - ልብ ይበሉ፦ አማርኛ ቅጥያውን በግሱ ላይ ያደርጋል (ተማሪ ነኝ)፤ እንግሊዝኛ ግን ርዕሰ ጉዳዩን ሁልጊዜ በተለየ ቃል ይጽፋል፦ ✗ Am a student → ✓ I am a student።
2. ያለፈ ጊዜ፦ was / were
- I was, he / she / it was (2.14: My father was a farmer)፤ we were, you were, they were (2.13: we were at school)። - አማርኛ ስምንት ቅርጾች አሉት (ነበርኩ፣ ነበርክ፣ ነበርሽ፣ ነበረ፣ ነበረች፣ ነበርን፣ ነበራችሁ፣ ነበሩ)፤ እንግሊዝኛ ሁለት ብቻ፦ was ለ I / he / she / it፣ were ለሌሎቹ ሁሉ። - የወደፊት ጊዜ፦ will be፦ My brother will be a doctor = ወንድሜ ሐኪም ይሆናል። ለሁሉም ርዕሰ ጉዳዮች will be አንድ ነው።
3. be እና ቅጽል፦ ስሜትና ሁኔታ
- እንግሊዝኛ be + ቅጽል ይላል (2.2, 2.12)። አማርኛ ብዙ ጊዜ በግስ ይናገራል፦ I am hungry = ርቦኛል፤ I am thirsty = ጠምቶኛል፤ I am tired = ደክሞኛል፤ you are late = ዘግይተሃል (2.2)። - ስለዚህ እንግሊዝኛ ሲጽፉ be ን መተው ይቻላል ብለው ሊያስቡ ይችላሉ፤ አይቻልም፦ ✗ I hungry። ✓ I am hungry። - እድሜ (2.11)፦ He is twenty years old / He is twenty። አማርኛው ስንት ዓመትህ ነው? ይላል፤ እንግሊዝኛው ግን How old are you? ይላል። ✗ How many years are you? ✗ I have twenty years።
4. ጥያቄ
- አማርኛ ጥያቄን በድምፅ ቃና ወይም በጥያቄ ቃል ይሠራል፤ ግሱ መጨረሻ ላይ ይቀራል፦ ርቦሃል? የት ነው? - እንግሊዝኛ be ን ከርዕሰ ጉዳዩ በፊት ያመጣል፦ Are you hungry? (2.12)፤ Is it far?፤ Where is the bus station? (2.8)። ጥያቄ ቃል (where, what, who, how) መጀመሪያ ይመጣል፣ ከዚያ be፣ ከዚያ ርዕሰ ጉዳይ፦ ✗ Where the bus station is? ✗ Where you are? - አጭር መልስ be ን ይደግማል፦ Are you hungry? — Yes, I am. / No, I'm not. ✗ Yes, I'm።
5. አሉታ
- be + not፦ They are not at home (2.7)። አጭሩ ቅርጽ፦ isn't, aren't, wasn't, weren't፤ I am not (ልዩ ነው፦ ✗ I amn't)። - be ን ለማሉታ do አይጠቀምም፦ ✗ I don't am hungry → ✓ I am not hungry። ✗ He no is a doctor → ✓ He is not a doctor። - አማርኛ ለአሉታ አይደለም የሚል የተለየ ቃል አለው (አይደሉም, 2.7)፤ እንግሊዝኛው ግን not ን ከ be በኋላ ያስቀምጣል።
6. be + ቦታ
- ቦታ፦ at home (2.6, 2.7)፣ in the yard (2.10)፣ at school (2.13)፣ on the table (2.9)። መነሻም በ be ይነገራል፦ I am from Bahir Dar (ከባሕር ዳር ነኝ)፤ Where are you from? (ከየት ነሽ?፤ dialogue 2.18, 2.19)። - አማርኛ ቤት ነን ይላል፤ እንግሊዝኛ at home ይላል (✗ We are in home)። home, school, work, bed ላይ the አይደረግም (ትምህርት 1፣ ክፍል D ደንብ 8 ይመልከቱ)።
7. There is / There are
- there + be + ስም፦ አዲስ የተጠቀሰ ነገር መኖሩን ይናገራል (2.9)፤ be ከሚከተለው ስም ጋር ይስማማል፦ There is a cat። There are two cats። ✗ There is two cats። - አማርኛ አለ / አሉ ይላል (ድመት አለች፤ ድመቶች አሉ)፤ አሉታው የለም፦ There isn't a cat። There are no cats። - ልዩነት፦ የታወቀ ነገር ቦታውን ሲናገሩ ነው እና is፦ The cat is on the table (ድመቷ ጠረጴዛው ላይ ናት)። አዲስ ነገር ሲያስተዋውቁ There is፦ There is a cat on the table (ጠረጴዛው ላይ ድመት አለች)። - ✗ Is a cat on the table። ✓ There is a cat on the table። - ባለቤትነት በ be አይነገርም፦ አለኝ = I have a cat (✗ A cat is with me)።
8. ባዶ it
- ዛሬ አየሩ ቀዝቃዛ ነው (2.5) = It is cold today። አማርኛ ርዕሰ ጉዳይ አይጽፍም፤ እንግሊዝኛ ሁልጊዜ ይጽፋል፦ ✗ Is cold today። ✓ It is cold today። - It ለአየር ሁኔታ፣ ጊዜና ርቀት፦ It is hot, It is five o'clock, It is far (dialogue 2.21)። - It ለ to-infinitive፦ It is important to be kind (2.15) = ደግ መሆን አስፈላጊ ነው። ✗ Is important to be kind።
9. be ረዳት ግስ
- am / is / are + -ing = እየ…ነው፦ I am reading = እያነበብኩ ነው፤ He is reading = እያነበበ ነው፤ They are reading = እያነበቡ ነው (dialogue 2.28)። አማርኛ ነው ን አይለውጥም፤ እንግሊዝኛ be ን እንደ ርዕሰ ጉዳዩ ይለውጣል። ✗ I am read። ✗ I am go to school → ✓ I am going to school። - was / were + -ing = እየ…ነበር፦ I was reading = እያነበብኩ ነበር። - have / has + been፦ The class has been fun = ክፍሉ አስደሳች ነበር (dialogue 2.27, 2.28)። I have been here since Monday። - be + past participle (passive)፦ The door was closed = በሩ ተዘጋ። (ተ- የሚጀምር ግስ።)
10. Be፣ being፣ been
- be — ትዕዛዝ፦ Be careful! = ተጠንቀቅ! Don't be afraid! = አትፍሪ! (dialogue 2.26)። ✗ Don't afraid። ✗ Not be afraid። - be — ከ to ወይም ከረዳት ግስ በኋላ፦ to be (2.15)፣ will be፣ must be፣ can be። - being — Being late is bad = መዘግየት መጥፎ ነው። been — ከ have / has / had ጋር ብቻ።
11. አጠር ያሉ ቅርጾች (contractions)
- I'm፣ you're፣ he's፣ she's፣ it's፣ we're፣ they're፤ isn't፣ aren't፣ wasn't፣ weren't። - በንግግርና በግል ደብዳቤ ይጠቀማሉ፤ በመደበኛ ጽሑፍ አይመረጡም። በአዎንታዊ አጭር መልስ መጨረሻ ላይ ግን አይደረጉም፦ Yes, I am. (✗ Yes, I'm.)
የተለመዱ ስህተቶች (Common Mistakes):
- ✗ I student. ← ✓ I am a student. (be እና a ሁለቱም ይጎድላሉ፤ አማርኛ ተማሪ ነኝ ይላል።) - ✗ Am a student. ← ✓ I am a student. (ርዕሰ ጉዳዩ I ይጎድላል።) - ✗ We is at home. / ✗ They is not at home. ← ✓ We are at home. / They are not at home. - ✗ The children is in the yard. ← ✓ The children are in the yard. - ✗ Where you are? ← ✓ Where are you? (አማርኛ የት ነህ? ይላል፤ ግሱ መጨረሻ ላይ ይሆናል።) - ✗ Is cold today. ← ✓ It is cold today. - ✗ Is a cat on the table. ← ✓ There is a cat on the table. - ✗ There is two cats. ← ✓ There are two cats. - ✗ How many years are you? ← ✓ How old are you? (ስንት ዓመትህ ነው? ን ቃል በቃል መተርጎም።) - ✗ I have twenty years. ← ✓ I am twenty (years old). - ✗ I hungry. ← ✓ I am hungry. (ርቦኛል በግስ ነው፤ እንግሊዝኛ be + ቅጽል ይፈልጋል።) - ✗ He no is a doctor. / ✗ He not a doctor. ← ✓ He is not a doctor. - ✗ I don't am late. ← ✓ I am not late. - ✗ We are in home. ← ✓ We are at home. - ✗ I am go to school. ← ✓ I am going to school. - ✗ Yes, I'm. ← ✓ Yes, I am. - ✗ Don't afraid! ← ✓ Don't be afraid! - ✗ Yesterday we are at school. ← ✓ Yesterday we were at school. (ያለፈ ጊዜ።)
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- ሰላምታ እና be። አማርኛ ሰላምታ በ ነው ይሠራል፦ እንዴት ነህ? እንዴት ነሽ? እንዴት ነዎት? እንዴት ናችሁ? መልሱ፦ ደህና ነኝ። እንግሊዝኛ ተመሳሳይ ሰላምታ በ be ይሠራል፦ How are you? — I'm fine, thank you. And you? አማርኛ በአራት መንገድ (ወንድ፣ ሴት፣ አክብሮት፣ ብዙ) የሚለያየውን እንግሊዝኛ በአንድ ቃል are you ይላል፤ አክብሮት በቃላት ምርጫ (please, would you, sir, madam) እና በቃና ይገለጻል። - ራስን ማስተዋወቅ። I am Dawit. My name is Hana. I am from Bahir Dar. I am a teacher. እነዚህ አራቱ ዓረፍተ ነገሮች ሁሉ be ይፈልጋሉ፤ በእንግሊዝኛ አዲስ ሰው ሲያገኙ የሚነገሩ የመጀመሪያ ዓረፍተ ነገሮች ናቸው። "I am from…" ከ… ነኝ ከሚለው ጋር ይመሳሰላል፤ "I come from Bahir Dar" ማለትም ይቻላል፤ ሁለቱም ትክክል ናቸው። - አቶ፣ ወይዘሮ፣ ወይዘሪት። በኢትዮጵያ ባህል የአባት ስም እንደ ሁለተኛ ስም ይነገራል፤ ሰው በራሱ ስም ይጠራል (አቶ ዳዊት፣ ወይዘሮ አልማዝ)። በእንግሊዝኛ Mr. (አቶ)፣ Mrs. (ወይዘሮ)፣ Miss (ወይዘሪት)፣ Ms. (ያገባችም ያላገባችም) ከ የቤተሰብ ስም ጋር ይሄዳሉ፦ Ms. Smith። በዚህ ትምህርት ውስጥ ወይዘሮ አልማዝ Ms. Almaz ተብለዋል፤ ይህ የኢትዮጵያ ልማድ ነው። - ምስጋና እና መልስ። Thank you ሲባል አማርኛ ብዙ ጊዜ ምንም አይደለም ይላል (ቃል በቃል "it is nothing")፤ ወይም ችግር የለም ("no problem")። እንግሊዝኛ You are welcome ወይም It is all right ይላል (dialogue 2.30)። ልብ ይበሉ፦ You are welcome — እዚህ welcome ቅጽል ነው፤ be ያስፈልጋል። - አጭር ቅርጾች። ንግግር ውስጥ I'm, you're, it's, isn't ይነገራሉ። የፈተና ድርሰት፣ ደብዳቤ ወደ ቢሮ፣ ሪፖርት ሲጽፉ ሙሉ ቅርጾቹ (I am, it is, is not) ይመረጣሉ። - በሥነ ጽሑፍ ውስጥ be። በእንግሊዝኛ ሥነ ጽሑፍ ከሁሉ የታወቁ መስመሮች አንዱ be ን ሁለት ጊዜ ይጠቀማል፦ To be, or not to be። ክፍል F ይመልከቱ።
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
To - be መሆን or ወይም not - to - be አለመሆን — that ያ is ነው the - question ጥያቄው: Whether እንደሆነ 'tis (it - is) ነው nobler የላቀ ክብር ያለው in - the - mind በአእምሮ to - suffer መታገስ the - slings ወንጭፎችን and - arrows ና ቀስቶችን of የ outrageous ጨካኝ fortune ዕድል, or ወይም to - take መውሰድ arms ጦር against በ…ላይ a - sea ባሕር of የ troubles መከራ
— William Shakespeare, The Tragedy of Hamlet, Prince of Denmark, Act 3, Scene 1 (c. 1600), Folger Shakespeare Library text (የህዝብ ንብረት የሆነ ጽሑፍ)
"To be or not to be—that is the question: Whether 'tis nobler in the mind to suffer the slings and arrows of outrageous fortune, or to take arms against a sea of troubles …"
"መሆን ወይስ አለመሆን — ጥያቄው ይህ ነው፦ የጨካኝ ዕድልን ወንጭፎችና ቀስቶች በአእምሮ መታገስ የላቀ ክብር አለው ወይስ በመከራ ባሕር ላይ ጦር ማንሣት?"
(ይህ የአማርኛ ትርጉም ለዚህ ትምህርት ቃል በቃል የተዘጋጀ ነው፤ ከታተመ የትርጉም መጽሐፍ የተወሰደ አይደለም።)
ይህ ከሼክስፒር ሃምሌት (ሦስተኛው ድርጊት፣ የመጀመሪያው ትዕይንት) የሚገኘው የሃምሌት ብቻውን ንግግር መክፈቻ ነው፤ በእንግሊዝኛ ሥነ ጽሑፍ ከሁሉ የታወቁ መስመሮች አንዱ ነው። ጥቅሱ በ be ላይ የተመሠረተ ነው፦ በአራት መስመር ውስጥ be ሁለት ጊዜ (to be … to be)፣ is አንድ ጊዜ፣ 'tis (it is) አንድ ጊዜ ይታያል። ሃምሌት የሚጠይቀው "መኖር ወይስ አለመኖር" ነው፤ ጥያቄውንም የሚያቀርበው በግሱ መሠረታዊ ቅርጽ (to be) ነው። አማርኛ "መሆን ወይስ አለመሆን" ብሎ ሲተረጉም አንድ ግስ (መሆን) ይጠቀማል፤ እንግሊዝኛውም to be እና not to be ብሎ በአንድ ግስ ሁለት ተቃራኒ ነገሮችን ይናገራል። የሥርዓተ ነጥብ አጻጻፍ በተለያዩ እትሞች ይለያያል፤ እዚህ የተጠቀምነው የፎልጀር ሼክስፒር ቤተ መጻሕፍት እትም ነው።
- To be … not to be፦ be እዚህ መሠረታዊ ቅርጹ (infinitive) ላይ ነው፤ ከ to ጋር። ይህ በ 2.15 (It is important to be kind) ያየነው ቅርጽ ነው። አማርኛው መሆን / አለመሆን ይላል፤ አሉታው አለ- በግሱ ላይ ይያያዛል። እንግሊዝኛ ግን not ን ከ to be በፊት ያስቀምጣል። - that is the question፦ is የሦስተኛ ሰው ነጠላ ቅርጽ ነው (that is)፤ አማርኛው "ያ ጥያቄው ነው" ይላል። ይህ የ be መሠረታዊ ሥራ ነው፦ ሁለት ነገሮችን ማዛመድ (that = the question)። ጥቅሱ ጥያቄን ቢይዝም ዓረፍተ ነገሩ ራሱ ማረጋገጫ (statement) ነው። - 'tis፦ "'tis" = it is የሚለው አጭር ቅርጽ ነው፤ የድሮ እንግሊዝኛ ልማድ ሲሆን ዛሬ በግጥምና በድሮ ጽሑፍ ብቻ ይታያል፤ ዛሬ it's ይባላል። ባዶው it እዚህም አለ (ክፍል D ደንብ 8)። - Whether 'tis nobler in the mind to suffer … or to take arms፦ ንድፉ it is + ቅጽል + to-infinitive ነው፤ ከ 2.15 (It is important to be kind) ጋር አንድ ንድፍ ነው። ሁለት አማራጮች በ or ተያይዘዋል፦ to suffer ወይም to take arms። - a sea of troubles፦ ምሳሌያዊ አነጋገር ("የመከራ ባሕር")፤ ይህ መስመር be የለውም፤ ግን የጥያቄው ሁለተኛ አማራጭ ነው።
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
በአዲስ አበባ በእንግሊዝኛ ትምህርት ቤት የመጀመሪያ ቀን። ሃና ከባሕር ዳር መጥታ አዲስ ተማሪ ሆናለች፤ ዳዊት የክፍል ጓደኛዋ ነው፤ ወይዘሮ አልማዝ አስተማሪያቸው ናቸው። የዳዊት ቃላት፦ 2.16, 2.18, 2.20, 2.22, 2.24, 2.26, 2.28, 2.30፤ የሃና፦ 2.17, 2.19, 2.21, 2.23, 2.25, 2.27፤ የወይዘሮ አልማዝ፦ 2.29።
2.16 Hello ሰላም! I እኔ am ነኝ Dawit ዳዊት. Are - you ነሽ new አዲስ here እዚህ?
2.17 Yes አዎ, I እኔ am ነኝ new አዲስ. My - name ስሜ is ነው Hana ሃና
2.18 Where - are - you - from ከየት ነሽ, Hana ሃና?
2.19 I እኔ am ነኝ from - Bahir - Dar ከባሕር ዳር, but ግን now አሁን I - am ነኝ in - Addis - Ababa አዲስ አበባ
2.20 Is ነው Bahir - Dar ባሕር ዳር far ሩቅ from - here ከዚህ?
2.21 Yes አዎ, it - is ነው very በጣም far ሩቅ. Is ናቸው Ms. ወይዘሮ Almaz አልማዝ in - the - classroom ክፍል ውስጥ?
2.22 No አይ, she እሳቸው is - not አይደሉም here እዚህ. She እሳቸው is - late ዘግይተዋል today ዛሬ
2.23 Are ናቸው the - other ሌሎቹ students ተማሪዎች nice ጥሩ?
2.24 Yes አዎ, they እነሱ are ናቸው very በጣም friendly ተግባቢ. We እኛ are ነን all ሁላችንም friends ጓደኛሞች here እዚህ
2.25 I - am እኔ a - little ትንሽ nervous ተጨንቄአለሁ. I እኔ am - not አይደለሁም good - at ጎበዝ English በእንግሊዝኛ
2.26 Do - not - be - afraid አትፍሪ! I እኔ was ነበርኩ a - beginner ጀማሪ too ደግሞ
2.27 Has - the - class ክፍሉ been ነበር fun አስደሳች so - far እስካሁን?
2.28 Yes አዎ, it - has - been ነበር fun አስደሳች. Now አሁን I - am - reading እያነበብኩ ነው a - story ታሪክ
2.29 Good - morning ደህና ጧት, everyone ሁላችሁም! I - am - sorry ይቅርታ. The - bus አውቶቡሱ was ነበር full ሞልቶ
2.30 It - is - all - right ችግር የለም! We እኛ are ነን happy ደስተኞች that - you - are - here እዚህ በመሆንዎ
2.16 Hello! I am Dawit. Are you new here? ሰላም! እኔ ዳዊት ነኝ። እዚህ አዲስ ነሽ?
2.17 Yes, I am new. My name is Hana. አዎ፣ አዲስ ነኝ። ስሜ ሃና ነው።
2.18 Where are you from, Hana? ሃና፣ ከየት ነሽ?
2.19 I am from Bahir Dar, but now I am in Addis Ababa. ከባሕር ዳር ነኝ፤ አሁን ግን አዲስ አበባ ነኝ።
2.20 Is Bahir Dar far from here? ባሕር ዳር ከዚህ ሩቅ ነው?
2.21 Yes, it is very far. Is Ms. Almaz in the classroom? አዎ፣ በጣም ሩቅ ነው። ወይዘሮ አልማዝ ክፍል ውስጥ ናቸው?
2.22 No, she is not here. She is late today. አይ፣ እዚህ አይደሉም። ዛሬ ዘግይተዋል።
2.23 Are the other students nice? ሌሎቹ ተማሪዎች ጥሩ ናቸው?
2.24 Yes, they are very friendly. We are all friends here. አዎ፣ በጣም ተግባቢ ናቸው። እዚህ ሁላችንም ጓደኛሞች ነን።
2.25 I am a little nervous. I am not good at English. ትንሽ ተጨንቄአለሁ። በእንግሊዝኛ ጎበዝ አይደለሁም።
2.26 Do not be afraid! I was a beginner too. አትፍሪ! እኔም ጀማሪ ነበርኩ።
2.27 Has the class been fun so far? ክፍሉ እስካሁን አስደሳች ነበር?
2.28 Yes, it has been fun. Now I am reading a story. አዎ፣ አስደሳች ነበር። አሁን ታሪክ እያነበብኩ ነው።
2.29 Good morning, everyone! I am sorry. The bus was full. ደህና ጧት ሁላችሁም! ይቅርታ። አውቶቡሱ ሞልቶ ነበር።
2.30 It is all right! We are happy that you are here. ችግር የለም! እዚህ በመሆንዎ ደስተኞች ነን።
2.16 Hello! I am Dawit. Are you new here?
2.17 Yes, I am new. My name is Hana.
2.18 Where are you from, Hana?
2.19 I am from Bahir Dar, but now I am in Addis Ababa.
2.20 Is Bahir Dar far from here?
2.21 Yes, it is very far. Is Ms. Almaz in the classroom?
2.22 No, she is not here. She is late today.
2.23 Are the other students nice?
2.24 Yes, they are very friendly. We are all friends here.
2.25 I am a little nervous. I am not good at English.
2.26 Do not be afraid! I was a beginner too.
2.27 Has the class been fun so far?
2.28 Yes, it has been fun. Now I am reading a story.
2.29 Good morning, everyone! I am sorry. The bus was full.
2.30 It is all right! We are happy that you are here.
በውይይቱ ውስጥ የ be አጠቃቀም፦
1. ራስን ማስተዋወቅ
- I am Dawit. My name is Hana. I am from Bahir Dar. (2.16, 2.17, 2.19)፦ ስም፣ ማንነትና መነሻ ሁሉ በ be ይነገራሉ። አማርኛ ዳዊት ነኝ፣ ስሜ ሃና ነው፣ ከባሕር ዳር ነኝ ይላል፤ እነዚህ አንድ ለአንድ ከእንግሊዝኛ ጋር ይስማማሉ። ተመሳሳይነቱ ግልጽ ነው፤ ግን ርዕሰ ጉዳዩን (I, my name) መጻፍ አይርሱ። - Where are you from? (2.18)፦ ከየት ነሽ? ከሚለው ጋር ይመሳሰላል፤ ግን የቃላት ቅደም ተከተል የተለየ ነው፦ Where + are + you + from። ✗ Where you are from? ✗ From where you are?
2. አጭር መልስ
- Are you new here? — Yes, I am. (2.16, 2.17)፤ Is Ms. Almaz in the classroom? — No, she is not (2.21, 2.22)። Are the other students nice? — Yes, they are (2.23, 2.24)። - መልሱ be ን ይደግማል። ✗ Yes, I'm. (am መጨረሻ ላይ ሲሆን አይያጥርም።) - አማርኛ በ አዎ / አይ ብቻ መመለስ ይችላል፤ ወይም ግሱን ይደግማል (አዎ፣ ነኝ)። እንግሊዝኛ ሁለቱን በአንድ ላይ ይጠቀማል።
3. ጥያቄ
- Are you new here? (2.16)፤ Is Bahir Dar far from here? (2.20)፤ Are the other students nice? (2.23)፤ Has the class been fun so far? (2.27)። ሁሉም be (ወይም has) ን ከርዕሰ ጉዳዩ በፊት ያመጣሉ። - አማርኛ የ ነው ን ከጥያቄው መጨረሻ ያስቀምጣል (ባሕር ዳር ከዚህ ሩቅ ነው?)።
4. አሉታ
- She is not here (2.22)፤ I am not good at English (2.25)። አማርኛ አይደሉም፣ አይደለሁም ይላል። - በንግግር፦ She isn't here። I'm not good at English። ✗ I amn't። - ልዩነት፦ She is not here = እዚህ አይደሉም (አማርኛ ቦታን በ ነው አሉታ ይናገራል)። She is late = ዘግይተዋል (አማርኛ በግስ ይናገራል)፤ እንግሊዝኛ ግን ሁለቱንም በ be ይናገራል።
5. be + ቅጽል
- nervous (2.25), afraid (2.26), friendly (2.24), nice (2.23), full (2.29), happy (2.30), fun (2.27, 2.28), sorry (2.29)። በእንግሊዝኛ ቅጽል ያለ be አይቆምም፦ ✗ We happy። ✓ We are happy። - አማርኛ በብዙው ቅጽሉን ከ ነው ጋር ያደርጋል (ደስተኞች ነን)፤ ወይም ግስ ያደርገዋል (ተጨንቄአለሁ፣ ዘግይተዋል)። - I am sorry (2.29) = ይቅርታ፦ አማርኛው ስም ብቻ ነው (ይቅርታ = "ይቅር ማለት")፤ እንግሊዝኛው am ይፈልጋል። ✗ I sorry። - It is all right (2.30) = ችግር የለም፦ ትርጉሙ አንድ ነው፤ ሰዋስው ግን ይለያል። እንግሊዝኛው be + ቅጽል ነው፤ አማርኛው የመኖር አሉታ (የለም) ነው።
6. Don't be
- Do not be afraid! (2.26) = አትፍሪ!፦ ትዕዛዝ ሲሆን be መሠረታዊ ቅርጹን ይይዛል። አሉታው do not be ነው (ሌላ ግስ ሲሆን ያለ do አይሆንም)። ✗ Do not afraid። ✗ Not be afraid። - አዎንታዊ ትዕዛዝ፦ Be quiet! Be careful! Be kind!
7. was / were
- I was a beginner (2.26)፤ The bus was full (2.29)። እነዚህ ያለፈ ጊዜ ናቸው፤ አማርኛው ነበርኩ፣ ነበር። - Has been (2.27, 2.28)፦ የአሁን ፍጻሜ (present perfect)፤ የ be ሦስተኛ ቅርጽ been ከ has / have ጋር ብቻ ይመጣል። ✗ The class is been fun።
8. am / is / are + -ing
- Now I am reading a story (2.28) = አሁን ታሪክ እያነበብኩ ነው። - ቅርጹ፦ ርዕሰ ጉዳይ + am / is / are + ግስ + -ing። አማርኛው እያ… + ግስ + ነው። ✗ I am read a story። ✗ I reading a story።
9. ሌሎች
- everyone (2.29) በእንግሊዝኛ ነጠላ ነው፤ ከ is ጋር ይሄዳል፦ Everyone is here። አማርኛው ሁላችሁም ብዙ ቁጥር ነው። - that you are here (2.30)፦ ንዑስ ዓረፍተ ነገር ውስጥም be ያለ ርዕሰ ጉዳዩ ጋር ይስማማል (that you are here)። አማርኛው ንዑስ ሐረጉን በስምነት ይገልጻል፦ እዚህ በመሆንዎ (በ- + መሆን + -ዎ)።
10. ቃላት
- new = አዲስ፤ far = ሩቅ፤ late = የዘገየ፤ nice = ጥሩ፤ friendly = ተግባቢ፤ nervous = የተጨነቀ፤ afraid = የፈራ፤ beginner = ጀማሪ፤ fun = አስደሳች፤ full = የሞላ፤ sorry = ይቅርታ፤ happy = ደስተኛ፤ classroom = ክፍል፤ story = ታሪክ፤ so far = እስካሁን፤ everyone = ሁሉም።
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- be /biː/፣ been /biːn/ (ብሪታንያ፤ ተጠንክሮ) ወይም /bɪn/ (ደካማ፤ በአሜሪካ ብዙ ጊዜ)፣ being /ˈbiːɪŋ/። ee ረጅም ኢ ነው፤ አማርኛ የአናባቢ ርዝመት ልዩነት የለውም፤ ስለዚህ ረጅሙን /iː/ ሆን ብለው ያራዝሙ። - am /æm/ (ተጠንክሮ) ወይም /əm/ (ደካማ)። ተጠንክሮ የሚነገረው አጭር መልስ ውስጥ ነው፦ Yes, I am /æm/። ደካማው በዓረፍተ ነገር መካከል፦ I am /aɪ əm/ ወይም አጭሩ I'm /aɪm/። - is /ɪz/፦ የመጨረሻው ድምፅ z ነው፣ s አይደለም፤ ይህ /z/ ከ "ዘ" ጋር ይመሳሰላል። He is /hi ɪz/ → he's /hiːz/ ነው፤ it is → it's /ɪts/ (እዚህ /s/ ነው)። የ is አናባቢ /ɪ/ አጭር ነው፤ /iː/ አይደለም (ease /iːz/ አይደለም)። - are /ɑː/ (ተጠንክሮ) እና /ə/ (ደካማ)፤ በብሪታንያ እንግሊዝኛ በ are መጨረሻ ያለው r አይነገርም። አጭሩ ቅርጾች፦ you're /jɔː/ ወይም /jʊə/፣ we're /wɪə/፣ they're /ðeə/። - was /wɒz/ (ደካማ /wəz/)፣ were /wɜː/ (ደካማ /wə/)፦ መጀመሪያው w ከአማርኛ "ወ" ጋር ይመሳሰላል። የ was መጨረሻ s አይደለም፤ /z/ ነው። were ከ where /weə/ ጋር አትቀላቅሉ። - አጠር ያሉ ቅርጾች፦ I'm /aɪm/፣ you're /jɔː/፣ he's /hiːz/፣ she's /ʃiːz/፣ it's /ɪts/፣ we're /wɪə/፣ they're /ðeə/፤ isn't /ˈɪznt/፣ aren't /ɑːnt/፣ wasn't /ˈwɒznt/፣ weren't /wɜːnt/። - th በ they're /ð/፦ ትምህርት 1 ይመልከቱ — ምላስ በጥርሶች መካከል፣ ድምፅ እየወጣ። - ትኩረት (stress)፦ በሙሉ ዓረፍተ ነገር ውስጥ be ደካማ ነው — ትኩረቱ በይዘት ቃላት (ስም፣ ቅጽል) ላይ ነው፦ She's a TEACHer፤ It's COLD። ተጠንክሮ የሚነገረው በአጭር መልስ መጨረሻ እና በአጽንዖት፦ Is she here? — Yes, she IS።
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
---
Course Index: [latinum.substack.com/p/index](https://latinum.substack.com/p/index)