← English for Yiddish Speakers
דאָס װאָרט the איז דער באַשטימטער אַרטיקל אין ענגליש, און דאָס אָפֿטסטע װאָרט אין דער שפּראַך: בערך זעקס פֿון יעדע הונדערט װערטער אין אַ געדרוקטן ענגלישן טעקסט איז the. עס שטייט פֿאַר אַ נאָמענװאָרט און זאָגט דעם צוהערער, אַז ער װײסט װעלכן איינעם מען מײנט: the book, the door, the sun, the teacher.
פֿאַר אַ ייִדיש־רעדער איז דאָס אַ לײַכטע לעקציע מיט צוויי שװעריקײטן. דער ייִדישער אַרטיקל האָט פֿיר פֿאָרמען: דער, די, דאָס און דעם. ער װעקסלט זיך לויט דעם מין (דער מאַן, די פֿרױ, דאָס קינד), לויט דער צאָל (די קינדער) און לויט דעם פֿאַל (איך זע דעם מאַן). דער ענגלישער the װעקסלט זיך קײנמאָל נישט: the man, the woman, the child, the children, I see the man. מען דאַרף נישט זוכן די ״ריכטיקע פֿאָרעם״; עס איז דאָ נאָר איינע.
די ערשטע שװעריקײט: ענגליש האָט the נישט אומעטום, װוּ ייִדיש האָט אַן אַרטיקל. ייִדיש זאָגט ״דאָס לעבן איז שװער״, ענגליש זאָגט Life is hard, אָן the. די צוויטע שװעריקײט איז דער אַרויסרעד: די ענגלישע ״th״ איז דער לויט [ð], װאָס עס איז נישטאָ אין ייִדיש.
אין די ביישפּילן שטייט בײַם װאָרט the דער ייִדישער אַרטיקל, װאָס פּאַסט צום ייִדישן נאָמענװאָרט אין דער איבערזעצונג (דער, די, דאָס, דעם). װוּ עס איז נישטאָ קײן באַזונדער װאָרט אין ייִדיש, שטייט דער סימן ״-״.
הויפּט־פּונקטן:
- the = דער / די / דאָס / דעם. ענגליש האָט נאָר איין פֿאָרעם פֿאַר אַלע - the man = דער מאַן, the woman = די פֿרױ, the child = דאָס קינד, the children = די קינדער - נאָך אַ פּרעפּאָזיציע בלײַבט the אַזוי װי עס איז: in the garden = אין דעם גאָרטן, with the soup = מיט דער זופּ - the שטייט פֿאַר אַ באַקאַנטער זאַך; פֿאַר אַ נײַער שטייט a / an: I see a dog. The dog is small - אָן the פֿאַר אַלגעמײנע זאַכן: Life is hard (דאָס לעבן איז שװער), I like apples - the best, the first, the last: אַלע מאָל מיט the - אַרויסרעד: ״th״ = [ð]; the = [ðə] פֿאַר אַ קאָנסאָנאַנט, [ði] פֿאַר אַ װאָקאַל
The word the is the definite article of English, and the commonest word in the language. Yiddish has four forms (der, di, dos, dem) that change with gender, number and case; English has one, the, which never changes. The lesson trains the reader to drop the Yiddish choice among four forms, to keep the where it belongs, and to leave it out where English has no article but Yiddish has one (Life is hard).
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
1.1 The די sun זון is איז hot הײס
1.2 The דער dog הונט is איז under אונטער the דעם table טיש
1.3 The די cat קאַץ is - sleeping שלאָפֿט on אױף the דעם chair שטול
1.4 The דאָס book בוך is ליגט on אױף the דעם table טיש
1.5 The די door טיר is איז open אָפֿן
1.6 Please ביטע, open עפֿנט the דאָס window פֿענצטער
1.7 I איך see זע the דעם teacher לערער
1.8 She זי gives גיט the דאָס book בוך to - the דעם teacher לערער
1.9 The די children קינדער are זענען in אין the דעם garden גאָרטן
1.10 We מיר eat עסן the דאָס bread ברױט with מיט the דער soup זופּ
1.11 The דאָס water װאַסער in אין the דעם glass גלאָז is איז cold קאַלט
1.12 The די train באַן is איז at אױף the דער station סטאַנציע
1.13 The דער red רױטער apple עפּל is איז sweet זיס
1.14 The דער old אַלטער man מאַן reads לײענט the די newspaper צײַטונג in אין the דער morning פֿרי
1.15 My מײַן sister שװעסטער is איז the די best בעסטע teacher לערערין in אין the דער school שול
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
1.1 The sun is hot. די זון איז הײס.
1.2 The dog is under the table. דער הונט איז אונטער דעם טיש.
1.3 The cat is sleeping on the chair. די קאַץ שלאָפֿט אױף דעם שטול.
1.4 The book is on the table. דאָס בוך ליגט אױף דעם טיש.
1.5 The door is open. די טיר איז אָפֿן.
1.6 Please open the window. ביטע, עפֿנט דאָס פֿענצטער.
1.7 I see the teacher. איך זע דעם לערער.
1.8 She gives the book to the teacher. זי גיט דאָס בוך דעם לערער.
1.9 The children are in the garden. די קינדער זענען אין דעם גאָרטן.
1.10 We eat the bread with the soup. מיר עסן דאָס ברױט מיט דער זופּ.
1.11 The water in the glass is cold. דאָס װאַסער אין דעם גלאָז איז קאַלט.
1.12 The train is at the station. די באַן איז אױף דער סטאַנציע.
1.13 The red apple is sweet. דער רױטער עפּל איז זיס.
1.14 The old man reads the newspaper in the morning. דער אַלטער מאַן לײענט די צײַטונג אין דער פֿרי.
1.15 My sister is the best teacher in the school. מײַן שװעסטער איז די בעסטע לערערין אין דער שול.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
1.1 The sun is hot.
1.2 The dog is under the table.
1.3 The cat is sleeping on the chair.
1.4 The book is on the table.
1.5 The door is open.
1.6 Please open the window.
1.7 I see the teacher.
1.8 She gives the book to the teacher.
1.9 The children are in the garden.
1.10 We eat the bread with the soup.
1.11 The water in the glass is cold.
1.12 The train is at the station.
1.13 The red apple is sweet.
1.14 The old man reads the newspaper in the morning.
1.15 My sister is the best teacher in the school.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
דאָס זענען די כּללים פֿון דעם װאָרט the:
1. איין פֿאָרעם פֿאַר אַלע
- the dog, the sun, the book, the children: ענגליש האָט נאָר the (1.1, 1.2, 1.4, 1.9) - ייִדיש דאַרף אויסקלײַבן: דער הונט, די זון, דאָס בוך, די קינדער - ענגליש האָט קײן גראַמאַטישן מין נישט. אַ זאַך הייסט it, נישט ״ער״ אָדער ״זי״: The sun is hot. It is very hot. (די זון … זי איז זייער הײס.) he און she זענען פֿאַר מענטשן (און פֿאַר חיות, װען מען רעדט פֿון זײ װי פֿון פּערזענלעכקײטן) - אין מערצאָל בלײַבט the דער זעלבער: the child, the children (1.9). נאָר דאָס נאָמענװאָרט באַקומט אַ נײַע ענדונג, געוויינטלעך -s: the apples, the pears (1.18)
2. נאָך פּרעפּאָזיציעס
- ייִדיש פֿאַרלאַנגט דעם דאַטיוו: אונטער דעם טיש (1.2), אין דעם גאָרטן (1.9), מיט דער זופּ (1.10), אין דער פֿרי (1.14). ענגליש האָט דעם פֿאַל נישט: under the table, in the garden, with the soup, in the morning - ייִדיש פֿאַרשמעלצט אָפֿט די פּרעפּאָזיציע מיטן אַרטיקל (אונטערן טיש, אינעם גאָרטן, אױפֿן מאַרק). ענגליש טוט דאָס קײנמאָל נישט: מען שרײַבט און זאָגט אַלע צוויי װערטער באַזונדער (on the, in the) - ס׳איז נישטאָ קײן ענגלישע פֿאָרעם אַזוי װי dem: די זעלבע the שטייט נאָך in, on, with, to, from
3. דער נאָמינאַטיוו, דער אַקוזאַטיוו, דער דאַטיוו
- איך זע דעם לערער (1.7): אין ייִדיש בײגט זיך דער זכר אין אַקוזאַטיוו (דער לערער → דעם לערער). אין ענגליש בלײַבט the teacher דער זעלבער, און די ראָלע װערט באַװיזן דורך דעם װאָרט־סדר: The teacher sees me, אָבער I see the teacher - זי גיט דאָס בוך דעם לערער (1.8): אין ייִדיש שטייט דער דאַטיוו אָן קײן װאָרט פֿאַר אים. ענגליש דאַרף to: She gives the book to the teacher. אָדער אַן אַנדער סדר, אָן to: She gives the teacher the book
4. באַקאַנט און נײַ: the, a, an
- a / an שטייט פֿאַר אַ זאַך, װאָס ס׳איז נאָך נישט באַקאַנט; the שטייט פֿאַר אַ באַקאַנטער: An old woman comes. The old woman smiles (1.19, 1.24). A young man wants the biggest apple (1.25) - an שטייט פֿאַר אַ װאָקאַל־לויט: an old woman (1.19), an apple, an hour. a שטייט פֿאַר אַ קאָנסאָנאַנט־לויט: a young man, a book. אין ייִדיש איז עס דאָס זעלבע: אַ יונגער מאַן, אַן אַלטע פֿרױ - אַ מערצאָל האָט נישט קײן אומבאַשטימטן אַרטיקל, אין ביידע שפּראַכן: I see dogs = איך זע הינט
5. אָן the: אַלגעמײנע זאַכן
- ייִדיש זאָגט דאָס לעבן איז שװער, די ליבע איז שטאַרק, די מוזיק איז שיין. ענגליש לאָזט אַרויס the: Life is hard. Love is strong. Music is beautiful - דאָס זעלבע מיט אַ מערצאָל און מיט אַ שטאָף, װען מען מײנט אַלע: Apples are sweet. Water is important. In 1.17 Rivka and Moshe sell fruit, אָן the; אין 1.27 the market is full of people, אָן the - פֿאַרגלײַכט: The water in the glass is cold (1.11). דאָס איז דאָס באַשטימטע װאַסער אין דעם גלאָז, דעריבער the. Water is important. דאָס איז װאַסער בכלל - אָן the אויך: שפּראַכן (She speaks English), לערנפֿעכער (history, music), עסן (lunch, dinner), טעג (on Sunday), און אַ סך פֿעסטע פֿראַזעס (go home, at night, by train)
6. the מיט אַ העכסטער שטאַפּל, אַ סדר־צאָל, אַן איינציקער זאַך
- the best (1.15), the first (1.19), the biggest (1.25), the last (1.29): ייִדיש האָט דאָ אויך אַן אַרטיקל (די בעסטע, דער ערשטער, דעם גרעסטן, דעם לעצטן), און ענגליש פֿאַרלאַנגט the אַלע מאָל - אַן איינציקער זאַך: the sun, the moon, the sky, the world, the earth - ✗ She is best teacher → ✓ She is the best teacher
7. אַדיעקטיוון בלײַבן אומגענדערט
- the red apple (1.13), the old man (1.14), the old woman (1.24), the young man (1.25): דער אַדיעקטיוו שטייט צווישן the און דעם נאָמענװאָרט, און ער בײגט זיך נישט - ייִדיש בײגט דעם אַדיעקטיוו לויט מין, צאָל און פֿאַל: דער רױטער עפּל, די אַלטע פֿרױ, דעם גרעסטן עפּל. ענגליש האָט נאָר red, old, biggest
8. צײַט און אָרט
- in the morning (1.14) = אין דער פֿרי. נאָך: in the afternoon, in the evening. אָבער at night (בײַ נאַכט), at noon, at midnight, on Sunday, every Sunday (1.24) - at the station (1.12), at the market (1.17) = אױף דער סטאַנציע, אױפֿן מאַרק - go home, go to school, be in bed: װען מען מײנט דעם צוועק פֿון דער זאַך, נישט דעם אָרט, שטייט קײן the נישט
9. די אויסשפּראַך
- the איז שוואַך, און נעמט קײן טראָפּ נישט: [ðə] פֿאַר אַ קאָנסאָנאַנט, [ði] פֿאַר אַ װאָקאַל. זען דעם אַרויסרעד־פֿירער
אָפֿטע טעותים:
- ✗ The life is hard → ✓ Life is hard - ✗ I like the apples (בכלל) → ✓ I like apples - ✗ She speaks the English → ✓ She speaks English - ✗ Please open window → ✓ Please open the window - ✗ I see teacher → ✓ I see the teacher - ✗ She is best teacher in school → ✓ She is the best teacher in the school - ✗ He gives to the teacher the book → ✓ He gives the book to the teacher (אָדער: He gives the teacher the book) - ✗ I go to the home → ✓ I go home - ✗ in the night → ✓ at night - ✗ the dog is under the table [da / ze] → ✓ [ðə] - ✗ a old woman → ✓ an old woman - ✗ the apples are sweets → ✓ the apples are sweet (אַדיעקטיוו נעמט נישט קײן -s)
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- the איז דאָס אָפֿטסטע װאָרט אין ענגליש. דער אויג זעט עס כּמעט נישט, װען מען לייענט שנעל, אָבער דער רעדער דאַרף עס זאָגן יעדעס מאָל. - אין אַמעריקאַנער ייִדיש האָבן די אײַנוואַנדערער געגעבן ענגלישע נאָמענװערטער אַ ייִדישן מין, למשל דער סטאָר. אין ענגליש בלײַבט דער אַרטיקל דער זעלבער: the store. - צײַטונגען האָבן אָפֿט the אין נאָמען: The New York Times, The Forward (אויף ייִדיש דער פֿאָרװערטס). אין אַ זאַץ זאָגט מען: I read the Forward every day. - נעמען פֿון אָרטער: מיט the שטייען the United States, the Netherlands, the Bronx, the Hudson, the Atlantic, the Alps. אָן the: Brooklyn, Manhattan, New York, Israel, Poland, Lake Erie. מען דאַרף עס לערנען בײַ יעדן נאָמען. - אַ פֿאַמיליע: the Levys, the Rosenbergs, the Cohens = די לעוויס, די ראָזענבערגס, די כּהנס. the + אַ פֿאַמיליע־נאָמען מיט -s מײנט די גאַנצע משפּחה. - ייִדישע װערטער אין ענגליש נעמען the װי אַלע אַנדערע: the Rebbe, the shul, the whole megillah. - אַ שפּרוך: The sooner, the better = װאָס גיכער, אַלץ בעסער. דאָ שטייט the פֿאַר אַ פֿאַרגלײַכנדיקן אַדיעקטיוו, און עס מײנט ״אַלץ מער״. - מיט שטארקער באַטאָנונג זאָגט מען [ðiː] און מײנט ״דער אמתער, דער איינציקער״: This café is the place to go. אין שריפֿט ווײַזט מען עס מיט קורסיוו. - אַ היסטאָרישע קוריאָזיטעט: אין אַלטע ענגלישע דרוקן שטייט אָפֿט ye (Ye Olde Shoppe). דאָס איז אָבער נישט קײן ״ye״: דער אות y שטייט דאָרט אָנשטאָט דעם אַלטן ענגלישן אות þ (״thorn״), און עס איז געלעזן the.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
In אין the - beginning אָנהײב God גאָט created האָט באַשאַפֿן the דעם heaven הימל and און the די earth ערד.
— Genesis 1:1, King James Version (1611)
In the beginning God created the heaven and the earth.
אין אָנהײב האָט גאָט באַשאַפֿן דעם הימל און די ערד.
(די ייִדישע איבערזעצונג איז נאָך יהואשס ביבל־איבערזעצונג.)
דאָס איז דער ערשטער פּסוק פֿון דער תּורה, אין דער קלאַסישער ענגלישער איבערזעצונג, װאָס מען רופֿט די King James Version. עס האָט דרײַ מאָל the: in the beginning, the heaven, the earth. דער פּסוק ווײַזט, ווי the שטייט פֿאַר זאַכן, וואָס זענען איינציק: דער הימל און די ערד.
דער עבֿרישער טעקסט האָט דעם אַרטיקל בײַם הימל און בײַ דער ערד (השמים, הארץ), אָבער נישט בײַם ערשטן װאָרט, בראשית. ייִדיש גייט נאָכן עבֿרישן: אין אָנהײב, אָן אַרטיקל, און דעם הימל, די ערד, מיט אַרטיקל. ענגליש דאַרף the אויך בײַם ערשטן װאָרט: in the beginning. דאָס איז אַ פֿעסטע פֿראַזע, און מען לערנט זי אויסנווייניק.
- "In the beginning": אַ פֿעסטע פֿראַזע, אין ייִדיש אָן אַרטיקל (אין אָנהײב), אין ענגליש מיט the. ✗ In beginning → ✓ In the beginning - "God created": created איז דער פּשוטער עבר, מיט דער ענדונג -ed. ייִדיש זאָגט האָט באַשאַפֿן, מיט אַ הילף־צײַטװאָרט; ענגליש דאַרף עס נישט - "the heaven": אין דער אַלטער שפּראַך איז heaven אין יחיד. הײַנט זאָגט מען the heavens אָדער the sky - "the heaven and the earth": the שטייט פֿאַר יעדן פֿון די צוויי נאָמענװערטער, אין ביידע שפּראַכן - "God" שטייט אָן the, װײַל דאָס איז אַ נאָמען - אַרויסרעד: the beginning [ðə bɪˈɡɪnɪŋ], the heaven [ðə ˈhɛvən], the earth [ði ɜːrθ] — [ði] פֿאַר אַ װאָקאַל
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
1.16 The דער market מאַרק opens עפֿנט זיך at אום seven זיבן
1.17 Rivka ריװקע and און her איר brother ברודער Moshe משה sell פֿאַרקױפֿן fruit פֿרוכט at אױף the דעם market מאַרק
1.18 The די apples עפּל are זענען red רױט and און the די pears באַרנעס are זענען yellow געל
1.19 The דער first ערשטער customer קונה is איז an אַן old אַלטע woman פֿרױ
1.20 "How װיפֿל much - are קאָסטן the די pears?" באַרנעס she זי asks פֿרעגט
1.21 Rivka ריװקע answers ענטפֿערט, "The די pears באַרנעס are קאָסטן two צװײ dollars דאָלאַר, and און the די apples עפּל are קאָסטן one איין dollar" דאָלאַר
1.22 The די woman פֿרױ takes נעמט the די pears באַרנעס and און puts לײגט them זײ in אין the דעם basket קױש
1.23 Moshe משה says זאָגט, "The די pears באַרנעס come קומען from פֿון the דעם village דאָרף near לעבן the דעם river" טײַך
1.24 The די old אַלטע woman פֿרױ smiles שמײכלט and און says זאָגט, "I איך come קום every יעדן Sunday זונטיק, because װײַל the די pears באַרנעס are זענען always תּמיד fresh" פֿריש
1.25 A אַ young יונגער man מאַן wants װיל the דעם biggest גרעסטן apple עפּל
1.26 Moshe משה gives גיט him אים the דעם apple עפּל, and און he ער pays באַצאָלט
1.27 The די sun זון is שטייט high הויך now איצט, and און the דער market מאַרק is איז full פֿול of מיט people מענטשן
1.28 Rivka ריװקע is איז tired מיד, but אָבער the דער day טאָג is איז good גוט
1.29 Moshe משה asks פֿרעגט, "Do - you דו want װילסט the דעם last לעצטן apple?" עפּל
1.30 Rivka ריװקע laughs לאַכט, "No ניין, thank אַ דאַנק you. - The דער market מאַרק is איז the דער best בעסטער part טײל of פֿון my מײַנער week" װאָך
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
1.16 The market opens at seven. דער מאַרק עפֿנט זיך אום זיבן.
1.17 Rivka and her brother Moshe sell fruit at the market. ריװקע און איר ברודער משה פֿאַרקױפֿן פֿרוכט אױפֿן מאַרק.
1.18 The apples are red and the pears are yellow. די עפּל זענען רױט, און די באַרנעס זענען געל.
1.19 The first customer is an old woman. דער ערשטער קונה איז אַן אַלטע פֿרױ.
1.20 "How much are the pears?" she asks. "װיפֿל קאָסטן די באַרנעס?" פֿרעגט זי.
1.21 Rivka answers, "The pears are two dollars, and the apples are one dollar." ריװקע ענטפֿערט: "די באַרנעס קאָסטן צװײ דאָלאַר, און די עפּל קאָסטן איין דאָלאַר."
1.22 The woman takes the pears and puts them in the basket. די פֿרױ נעמט די באַרנעס און לײגט זײ אין דעם קױש.
1.23 Moshe says, "The pears come from the village near the river." משה זאָגט: "די באַרנעס קומען פֿון דעם דאָרף לעבן דעם טײַך."
1.24 The old woman smiles and says, "I come every Sunday, because the pears are always fresh." די אַלטע פֿרױ שמײכלט און זאָגט: "איך קום יעדן זונטיק, װײַל די באַרנעס זענען תּמיד פֿריש."
1.25 A young man wants the biggest apple. אַ יונגער מאַן װיל דעם גרעסטן עפּל.
1.26 Moshe gives him the apple, and he pays. משה גיט אים דעם עפּל, און ער באַצאָלט.
1.27 The sun is high now, and the market is full of people. די זון שטייט איצט הויך, און דער מאַרק איז פֿול מיט מענטשן.
1.28 Rivka is tired, but the day is good. ריװקע איז מיד, אָבער דער טאָג איז גוט.
1.29 Moshe asks, "Do you want the last apple?" משה פֿרעגט: "װילסטו דעם לעצטן עפּל?"
1.30 Rivka laughs, "No, thank you. The market is the best part of my week." ריװקע לאַכט: "ניין, אַ דאַנק. דער מאַרק איז דער בעסטער טײל פֿון מײַנער װאָך."
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
1.16 The market opens at seven.
1.17 Rivka and her brother Moshe sell fruit at the market.
1.18 The apples are red and the pears are yellow.
1.19 The first customer is an old woman.
1.20 "How much are the pears?" she asks.
1.21 Rivka answers, "The pears are two dollars, and the apples are one dollar."
1.22 The woman takes the pears and puts them in the basket.
1.23 Moshe says, "The pears come from the village near the river."
1.24 The old woman smiles and says, "I come every Sunday, because the pears are always fresh."
1.25 A young man wants the biggest apple.
1.26 Moshe gives him the apple, and he pays.
1.27 The sun is high now, and the market is full of people.
1.28 Rivka is tired, but the day is good.
1.29 Moshe asks, "Do you want the last apple?"
1.30 Rivka laughs, "No, thank you. The market is the best part of my week."
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- the אין דער דערצײלונג: the market (1.16, 1.17, 1.27, 1.30), the apples, the pears (1.18), the woman, the basket (1.22), the village, the river (1.23), the day (1.28). אַלע מאָל the, און אַלע מאָל דאָס זעלבע װאָרט, װאָס ייִדיש דערקלערט מיט דער, די, דאָס אָדער דעם. - a, an, the: א ערשטער דערמאָנונג האָט a / an, אַ צוויטע האָט the. An old woman (1.19) → the woman (1.22), the old woman (1.24). A young man (1.25) → he (1.26). דאָס זעלבע װי אין ייִדיש: אַ פֿרױ … די פֿרױ. - אָן the: Rivka and Moshe sell fruit (1.17). ס׳איז נישטאָ קײן באַשטימטע פֿרוכט, נאָר פֿרוכט בכלל. The market is full of people (1.27): אַלגעמײנע מענטשן. Sunday (1.24): every Sunday, אָן the. - the + ordinal / superlative: the first customer (1.19), the biggest apple (1.25), the last apple (1.29), the best part (1.30). ביידע שפּראַכן האָבן דאָ אַ באַשטימטן אַרטיקל, אָבער ענגליש האָט נאָר the. - the + אַדיעקטיוו + נאָמענװאָרט: The old woman (1.24): old בײגט זיך נישט, ווי אַלטע / אַלטער / אַלטן אין ייִדיש. - פּרעפּאָזיציעס מיט דעם דאַטיוו: at the market (אױפֿן מאַרק, 1.17), in the basket (אין דעם קױש, 1.22), from the village (פֿון דעם דאָרף, 1.23), near the river (לעבן דעם טײַך, 1.23). אין ענגליש בלײַבט the. ביי אַ מערצאָל: of people (1.27) אָן the. - the אין אַ פֿראַגע: How much are the pears? (1.20). דער סדר איז: אַ פֿראַגע־װאָרט, דאָס צײַטװאָרט (are), דער נאָמען (the pears). ייִדיש האָט דעם זעלבן סדר: װיפֿל קאָסטן די באַרנעס. אין 1.29 ברײַנגט ענגליש do: Do you want the last apple? ייִדיש זאָגט בלויז: װילסטו דעם לעצטן עפּל? - the צוויי מאָל אין איין זאַץ: The market is the best part of my week (1.30). ענגליש דאַרף the בײדע מאָל, פֿאַר market און פֿאַר best part, אַפֿילו װען די ערשטע ״the market״ קלינגט שוין באַקאַנט. - the אין לאַנגע זאַצן: The sun is high now, and the market is full of people (1.27). די זון און דער מאַרק האָבן יעדער זײַן the; people האָט קײן the נישט. צייכנט אונטער יעדעס the אין 1.21 (עס זענען צוויי).
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- the – [ðə] פֿאַר אַ קאָנסאָנאַנט: the dog [ðə ˈdɔɡ], the market [ðə ˈmɑrkɪt], the river [ðə ˈrɪvər]. דער לויט [ə] איז אַזוי װי דער סוף־לויט אין ייִדיש מאַמע, נאָר שוואַכער. מען שטעלט נישט קײן טראָפּ אויף the. - the – [ði] פֿאַר אַ װאָקאַל: the apple [ði ˈæpl̩], the old man [ði ˈoʊld mæn], the earth [ði ɜrθ], the hour [ði ˈaʊər] (די h שװײַגט, דער לויט איז אַ װאָקאַל). מען הערט [ði] אַזוי װי דאָס ייִדישע ״די״. - the – [ðiː] אין אַ שטארקער באַטאָנונג: THE best teacher (דער איינציקער). - th – [ð]: די צונג שטייט צווישן די ציין, און דער קול ציטערט. ייִדיש האָט דעם לויט נישט, און מען זאָגט אָפֿט [d] (״דע דאָג״) אָדער [z] (״זע דאָג״). ✗ [də] / [zə] → ✓ [ðə]. אַ הילף: שטעלט די צונג צווישן די ציין און ברומט, אָן צו שטאַרק צו דריקן. - w – [w]: ענגלישע ״w״ איז נישט דער ייִדישער װ [v]. די ליפּן ווערן ראָנד, װי ביי אוי: window [ˈwɪndoʊ], water [ˈwɔtər], week [wiːk]. ✗ [ˈvɪndoʊ] → ✓ [ˈwɪndoʊ]. ענגלישע ״v״ איז אונדזער װ [v]: village [ˈvɪlɪdʒ]. - ענדלויטן – אין שטאַנדאַרט־ייִדיש ווערן סוף־ברומען שטימלאָז (טאָג קלינגט װי [tɔk]). אין ענגליש בלײַבן זיי שטימהאַפֿט: dog [dɔɡ], bread [brɛd], pears [pɛrz]. ✗ [dɔk] / [brɛt] → ✓ [dɔɡ] / [brɛd]. - ייִדיש (YIVO) – דער, די, דאָס, דעם: der [dɛr], di [di], dos [dɔs], dem [dɛm]. ענגליש the איז נישט קײנער פֿון זיי: ס׳איז נאָר [ðə] / [ði]. - ריטם – אין אַ זאַץ האָבן די אינהאַלט־װערטער דעם טראָפּ (sun, dog, table, garden), און די קליינע װערטער (the, a, in, on, of) זענען שוואַך: the sun is hot = [ðə ˈsʌn ɪz ˈhɑt]. דער טראָפּ פֿאַלט אויף sun און hot, נישט אויף the.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
---
Course Index: [latinum.substack.com/p/index](https://latinum.substack.com/p/index)