← English for Yiddish Speakers
דאָס װאָרט be איז דאָס צווייטע װאָרט אין דער װערטער־ליסטע פֿון דעם קורס, און דאָס װיכטיקסטע צײַטװאָרט אין ענגליש. עס איז דאָס ענגלישע זײַן: איך בין, דו ביסט, ער איז. אין ענגליש האָט עס אַכט פֿאָרמען: be, am, is, are, was, were, been, being. מיט be זאָגט מען, װער עמעצער איז, װי עס איז, װוּ עס געפֿינט זיך און װאָס עס איז דאָ: I am happy. She is a teacher. The keys are on the table. There is a dog in the garden.
פֿאַר אַ ייִדיש־רעדער איז דאָס אַ לײַכטע לעקציע, װײַל ייִדיש האָט דאָס זעלבע װאָרט מיט דער זעלבער ראָלע: איך בין צופֿרידן = I am happy; ער איז אַ דאָקטער = He is a doctor; די זופּ איז נישט הײס = The soup is not hot. אויך אין דער פֿראַגע גייט be פֿאַרן סובעקט, אין ביידע שפּראַכן: איז דײַן ברודער אַ סטודענט? = Is your brother a student? מען דאַרף נישט נוצן קײן הילף־װאָרט, װי ענגליש פֿאַרלאַנגט בײַ אַנדערע צײַטװערטער (Do you want?). דאָס איז דער גרעסטער פּלוס.
אָבער עס זענען דאָ זעקס שװעריקײטן:
- you: ייִדיש האָט דו און איר; ענגליש האָט נאָר you, און עס שטייט מיט are: you are. - די פֿאַרגאַנגענהייט: ייִדיש זאָגט איך בין געװען, ענגליש זאָגט I was. און ענגליש האָט נאָך אַ צײַט, have been, װאָס ייִדיש האָט נישט. - ייִדיש נוצט אָפֿט ליגן, שטײן, זיצן, הענגען, װוּ ענגליש האָט נאָר is / are. - ענגליש דאַרף be פֿאַר דער נאָענטער הײַנטיקער האַנדלונג: Many people are waiting. ייִדיש זאָגט בלויז: פֿיל מענטשן װאַרטן. - there is / there are (ייִדיש: עס איז דאָ, עס זענען דאָ): דאָס צײַטװאָרט פֿאָלגט דעם נאָמענװאָרט, װאָס קומט נאָכדעם. - דער אַרויסרעד: ענגליש is [ɪz] האָט אַ קורצן, שװאַכן לויט, נישט דעם לאַנגן ייִדישן [i] פֿון איז. זען דעם אַרויסרעד־פֿירער.
אין די ביישפּילן שטייט בײַם װאָרט be (און בײַ אַלע װערטער) די ייִדישע איבערזעצונג. װוּ עס איז נישטאָ קײן באַזונדער װאָרט אין ייִדיש, שטייט דער סימן ״-״. am, is, are װערן איבערגעזעצט מיט בין, ביסט, איז, זענען, זענט, און was, were מיט בין / איז / זענען געװען, אַ צוויי־װערטער־פֿאָרעם אין ייִדיש.
הויפּט־פּונקטן:
- I am, you are, he / she / it is, we are, they are: איך בין, דו ביסט / איר זענט, ער / זי / עס איז, מיר זענען, זיי זענען - I was, you were, he / she / it was, we were, they were: איך בין געװען, דו ביסט / איר זענט געװען, ער / זי / עס איז געװען, מיר זענען געװען, זיי זענען געװען - you are פֿאַר איינעם און פֿאַר אַלעמען, פֿאַר אַ פֿרײַנד און פֿאַר אַ פֿרעמדן: דו ביסט / איר זענט = you are - אַ פֿראַגע: Is she a teacher? Are you tired? דער סדר איז be + דער נאָמען, אָן הילף־װאָרט - אַ שלילה: is not (isn't), are not (aren't), was not (wasn't), were not (weren't), am not - it is פֿאַר װעטער, צײַט און אינטערוואַל: It is cold. It is Monday. - there is + אַ יחיד, there are + אַ מערצאָל: There is a seat. There are two chairs. - be + -ing: Many people are waiting. be + דער פּאַרטיציפּ: The door is opened - Be careful! Don't be late! דער ציווי איז be - אַרויסרעד: is [ɪz], am [æm], are [ɑr], was [wʌz], were [wɜr], been [bɪn]
The word be is the verb "to be", the second word in the course's vocabulary list and the most important verb in English. It links a subject to a description (She is a teacher), tells where something is (The keys are on the table), and says that something exists (There is a dog in the garden). Yiddish has the same verb, zayn, and uses it in much the same way, so this is a friendly lesson. The difficulties are small but persistent: you has only one form, the Yiddish past tense (bin geven) is expressed by was / were, English adds a tense (have been) that Yiddish lacks, English says is where Yiddish says lign, shteyn, zitsn, English needs be + -ing for what is happening now, and there is / there are is built differently.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
2.1 I איך am בין happy צופֿרידן
2.2 You דו are ביסט my מײַן friend פֿרײַנד
2.3 He ער is איז a אַ doctor דאָקטער
2.4 It עס is איז cold קאַלט
2.5 We מיר are זענען here דאָ
2.6 The די soup זופּ is איז not נישט hot הײס
2.7 Is איז your דײַן brother ברודער a אַ student סטודענט
2.8 The די apples עפּל are ליגן on אױף the דעם table טיש
2.9 Where פֿון װאַנען are ביסט you דו from -
2.10 I איך am בין from פֿון Poland פּױלן
2.11 There עס is איז דאָ a אַ dog הונט in אין the דעם garden גאָרטן
2.12 There עס are זענען דאָ two צוויי chairs שטולן in אין the דעם room צימער
2.13 My מײַן grandfather זיידע was איז געװען a אַ baker בעקער
2.14 We מיר were זענען געװען in אין Warsaw װאַרשע last פֿאַריאָר year -
2.15 The די soup זופּ was איז געװען not נישט hot, הײס but אָבער the דאָס bread ברױט was איז געװען fresh פֿריש
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
2.1 I am happy. איך בין צופֿרידן.
2.2 You are my friend. דו ביסט מײַן פֿרײַנד.
2.3 He is a doctor. ער איז אַ דאָקטער.
2.4 It is cold. עס איז קאַלט.
2.5 We are here. מיר זענען דאָ.
2.6 The soup is not hot. די זופּ איז נישט הײס.
2.7 Is your brother a student? איז דײַן ברודער אַ סטודענט?
2.8 The apples are on the table. די עפּל ליגן אױף דעם טיש.
2.9 Where are you from? פֿון װאַנען ביסטו?
2.10 I am from Poland. איך בין פֿון פּױלן.
2.11 There is a dog in the garden. עס איז דאָ אַ הונט אין דעם גאָרטן.
2.12 There are two chairs in the room. עס זענען דאָ צוויי שטולן אין דעם צימער.
2.13 My grandfather was a baker. מײַן זיידע איז געװען אַ בעקער.
2.14 We were in Warsaw last year. מיר זענען געװען אין װאַרשע פֿאַריאָר.
2.15 The soup was not hot, but the bread was fresh. די זופּ איז נישט געװען הײס, אָבער דאָס ברױט איז געװען פֿריש.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
2.1 I am happy.
2.2 You are my friend.
2.3 He is a doctor.
2.4 It is cold.
2.5 We are here.
2.6 The soup is not hot.
2.7 Is your brother a student?
2.8 The apples are on the table.
2.9 Where are you from?
2.10 I am from Poland.
2.11 There is a dog in the garden.
2.12 There are two chairs in the room.
2.13 My grandfather was a baker.
2.14 We were in Warsaw last year.
2.15 The soup was not hot, but the bread was fresh.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
דאָס זענען די כּללים פֿון דעם װאָרט be:
1. די פֿאָרמען
- הײַנט: I am (2.1, 2.10), you are (2.2, 2.9), he is (2.3), she is, it is (2.4), we are (2.5), they are. איך בין, דו ביסט, ער איז, זי איז, עס איז, מיר זענען, זיי זענען - פֿאַרגאַנגען: I was, you were, he / she / it was (2.13, 2.15), we were (2.14), they were. איך בין געװען, דו ביסט געװען, ער איז געװען, מיר זענען געװען, זיי זענען געװען - דער אינפֿיניטיװ to be, דער פּאַרטיציפּ been, דער -ing־פֿאָרעם being. ייִדיש: צו זײַן, געװען - ענגליש האָט פֿינף פֿאָרמען פֿון be אין דער הײַנטיקער און דער פֿאַרגאַנגענער צײַט (am, is, are, was, were), און ייִדיש האָט פֿינף אין דער הײַנטיקער (בין, ביסט, איז, זענען, זענט). מען דאַרף זיי לערנען אויסנווייניק, אין ביידע שפּראַכן - אין ענגליש דאַרף דער זאַץ אַלע מאָל האָבן אַ סובעקט: ✗ Is cold → ✓ It is cold (2.4)
2. you אַלע מאָל מיט are
- ייִדיש האָט דו ביסט און איר זענט. ענגליש האָט you are פֿאַר ביידע (2.2, 2.9). ✗ you is, ✗ you am - ענגליש האָט נישט קײן גרויסן אונטערשייד צווישן דו און איר. די העפֿלעכקײט קומט פֿון די װערטער (please, would you…), נישט פֿון אַ פֿאָרעם פֿון be
3. פֿראַגעס און שלילות: קײן הילף־װאָרט נישט
- be גייט אין פֿראַגע פֿאַר דעם סובעקט, װי איז אין ייִדיש: Is your brother a student? (2.7). ✗ Does your brother be a student? ✗ Do you are tired? ✓ Are you tired? - מיט אַ פֿראַגע־װאָרט: Where are you from? (2.9). דער סדר: פֿראַגע־װאָרט, be, סובעקט - אַ שלילה: be + not (2.6, 2.15). ✗ The soup does not be hot → ✓ The soup is not hot - אין רעדע און אין שמועס: isn't, aren't, wasn't, weren't (2.22). am not האָט קײן קורצע פֿאָרעם נישט: ✗ amn't → ✓ I'm not - קורצע ענטפֿערס: Yes, it is. No, it isn't. (2.20) ייִדיש זאָגט בלויז יאָ אָדער ניין, און ענגליש װידערהאָלט be: Is it cold? Yes, it is. ✗ Yes, it's - ain't הערט מען אין לידער און אין רעדע, נישט אין אַ געשריבענעם טעקסט
4. דער פּרעדיקאַט: אַרטיקל און אַדיעקטיוו
- אַ פּראָפֿעסיע האָט a / an, אַזוי װי אין ייִדיש: He is a doctor (2.3), My grandfather was a baker (2.13). ייִדיש זאָגט אויך אַ דאָקטער, אַ בעקער. ✗ He is doctor - אַן אַדיעקטיוו האָט קײן a נישט: The soup is hot (2.6), I am happy (2.1). ✗ I am a happy - נאַציאָנאַליטעט און רעליגיע: ענגליש נוצט אָפֿט אַן אַדיעקטיוו, אָן a: She is Polish, He is Jewish. ייִדיש זאָגט אָפֿט אַ נאָמענװאָרט: ער איז אַ ייִד. ✗ He is a Jewish (װען מען מיינט דעם אַדיעקטיוו)
5. it: װעטער, צײַט, אינטערוואַל
- It is cold (2.4), It is Monday (2.16), It is late. ענגליש דאַרף it. ייִדיש האָט עס / ס׳: עס איז קאַלט - ייִדיש זאָגט פֿאַר אַ געפֿיל אָפֿט דעם דאַטיוו: מיר איז קאַלט. ענגליש נוצט be מיט אַ סובעקט: ✗ To me is cold → ✓ I am cold. דאָס זעלבע: I am hungry, I am tired, I am afraid - אַ עלטער: I am ten years old (איך בין צען יאָר אַלט). דאָס זעלבע װי אין ייִדיש
6. there is / there are
- ייִדיש: עס איז דאָ אַ הונט, עס זענען דאָ צוויי שטולן. ענגליש: There is a dog (2.11), there are two chairs (2.12, 2.29) - דאָס צײַטװאָרט שטימט זיך מיטן נאָמענװאָרט, װאָס קומט נאָכדעם: there is a seat, there are two chairs. ✗ There is two chairs. אין ייִדיש איז עס דאָס זעלבע (עס איז דאָ אַ זיץ, עס זענען דאָ צוויי שטולן) - ✗ It is a dog in the garden → ✓ There is a dog in the garden. It is מיינט אַ באַשטימטע זאַך: It is the dog from the market - אַ פֿראַגע: Is there a seat? Are there chairs? אַ שלילה: There isn't a seat, there aren't any chairs
7. ייִדיש האָט ליגן, שטײן, זיצן, הענגען, אין ענגליש שטייט be
- די עפּל ליגן אױף דעם טיש = The apples are on the table (2.8). דער לערער שטייט בײַם טיש = The teacher is at the table. דאָס בילד הענגט אױף דער װאַנט = The picture is on the wall - ענגליש האָט אויך lie, stand, sit, hang, אָבער מען נוצט זיי נאָר װען די פּאָזיציע איז װיכטיק. פֿאַר אַ זאַך, װאָס געפֿינט זיך, זאָגט מען is / are - ✗ The apples lie on the table (װען ס׳איז אַ פּשוט אָרט) → ✓ The apples are on the table
8. די פֿאַרגאַנגענהייט: was / were, און have been
- ייִדיש זאָגט איך בין געװען, ענגליש זאָגט I was. דאָס איז אַ פּשוטער עבר, און עס דאַרף אַ באַשטימטע צײַט: yesterday, last year, in 1990 (2.14, 2.13) - ✗ We have been in Warsaw last year → ✓ We were in Warsaw last year. ✗ We are in Warsaw last year - have / has been מיינט אַ מצב, װאָס הייבט זיך אָן אין דער פֿאַרגאַנגענהייט און געדויערט ביז הײַנט, אָדער אַ דערפֿאַרונג: I have been here for twenty minutes (2.24). ייִדיש זאָגט: איך בין שוין צוואַנציק מינוט דאָ. ✗ I am here for twenty minutes - I have been to Warsaw מיינט: איך בין געװען אין װאַרשע (איין מאָל אָדער אַ מאָל, נישט אַ באַשטימטע צײַט) - was מיט I / he / she / it, were מיט you / we / they: ✗ We was in Warsaw
9. be + -ing: װאָס געשעט איצט
- ענגליש: A man is standing next to her (2.18), Many people are waiting (2.22), The train is arriving now (2.25). ייִדיש האָט נישט קײן באַזונדערע פֿאָרעם: אַ מאַן שטייט, פֿיל מענטשן װאַרטן, די באַן קומט אָן - דאָס הײסט: װאָס טוט זיך דערווײַל, מען נוצט be + -ing. ✗ Many people wait now → ✓ Many people are waiting now - אַ געוווינהייט אָדער אַ פֿאַקט נעמט דעם פּשוטן הײַנט: She goes to work by train. The train arrives at six
10. be + פּאַרטיציפּ: דער פּאַסיװ
- ייִדיש נוצט װערן: די טיר װערט געעפֿנט. ענגליש נוצט be: The door is opened at seven. ✗ The door becomes opened - אַ צושטאַנד נאָך דער האַנדלונג: די טיר איז אָפֿן / איז געעפֿנט = The door is open (2.27) - װערן מיינט אויך ״become״: איך װער אַלט = I am getting old. ענגליש נוצט get אָדער become פֿאַר דער ענדערונג, און be פֿאַר דעם צושטאַנד: ✗ I am old every year → ✓ I am getting older every year
11. די צוקונפֿט, דער ציווי, דער אינפֿיניטיװ
- ייִדיש: איך װעל זײַן. ענגליש: I will be home at six (I'll be). דער אינפֿיניטיװ נאָך will: ✗ I will am home - דער ציווי: Be careful! (2.26) = זײַט אָפּגעהיט! Don't be late! = זײַט נישט שפּעט! ✗ Are careful, ✗ Not be late - אינפֿיניטיװ: to be (2.30) = צו זײַן. I want to be a teacher. ✗ I want to am a teacher
12. קורצפֿאָרמען
- איך בין = I'm, דו ביסט / איר זענט = you're, ער איז = he's, זי איז = she's, עס איז = it's, מיר זענען = we're, זיי זענען = they're (2.22, 2.23, 2.30). אין אַ שמועס זאָגט מען זיי כּמעט אַלע מאָל - נישט אַלע מאָל: ✗ Yes, it's → ✓ Yes, it is. ✗ Here I'm → ✓ Here I am - 's קען זײַן is אָדער has: She's late (= she is late). She's been here (= she has been here)
אָפֿטע טעותים:
- ✗ I am agree → ✓ I agree (איך בין מסכּים; agree איז אַ פּשוט צײַטװאָרט, אָן be) - ✗ He is doctor → ✓ He is a doctor - ✗ Me is cold → ✓ I am cold (מיר איז קאַלט) - ✗ Is cold today → ✓ It is cold today - ✗ Do you are tired? → ✓ Are you tired? - ✗ The soup does not be hot → ✓ The soup is not hot - ✗ We was in Warsaw → ✓ We were in Warsaw - ✗ I am here since Monday → ✓ I have been here since Monday - ✗ There is two chairs → ✓ There are two chairs - ✗ It is a seat near the window → ✓ There is a seat near the window - ✗ Many people wait now → ✓ Many people are waiting now - ✗ I will am home → ✓ I will be home - ✗ Yes, it's → ✓ Yes, it is - ✗ [vɑz] / [vɛr] → ✓ was [wʌz] / were [wɜr]
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- How are you? איז אַ באַגריסונג, נישט קײן פֿראַגע װעגן געזונט. דער געוויינטלעכער ענטפֿער איז קורץ: Fine, thanks. And you? דאָס איז ענלעך צו ייִדיש װאָס מאַכסטו? אָדער װי גייט עס?, װאָס מען ענטפֿערט גלײַך און נישט לאַנג. - מען זאָגט Here I am (דאָ בין איך) און Here you are (נאַ, דאָ האָסטו). אין Here I am שטייט am אין סוף, מיט שטאַרקער באַטאָנונג. די פֿראַזע שטייט אין דער King James Version, Genesis 22:1: ״Behold, here I am״, װען אַבֿרהם ענטפֿערט גאָט. אין עבֿריש שטייט דאָרט הנני. - Be quiet! = זײַט שטיל! Be my guest = ביטע, נעמט, ביטע, גייט. Be right back = איך קום באַלד צוריק. - ייִדיש האָט געגעבן ענגליש דאָס װאָרט mensch: He is a real mensch מיינט, אַז ער איז אַ מענטש מיט כּבֿוד און אַ גוט האַרץ. אין ייִדיש: זײַ אַ מענטש. אין ענגליש: Be a mensch. - -to-be: bride-to-be = די צוקונפֿטיקע כּלה, mother-to-be = די צוקונפֿטיקע מוטער. - אין אַן אָפֿיציעלן בריוו אָדער אַ שולאַרבעט שרײַבט מען פֿאָרמעלער, בכלל אָן קורצפֿאָרמען: It is not possible to attend. אין אַ בריוו צו אַ פֿרײַנד, אין אַ אָנזאָג אָדער אין אַ שמועס: It's not possible. I'm sorry. - אַ סך שפּריכווערטער האָבן be: Time is money. (צײַט איז געלט.)
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
To צו be זײַן or אָדער not נישט to צו be זײַן—that דאָס is איז the די question פֿראַגע.
— William Shakespeare, Hamlet, Act 3, Scene 1 (text of the Folger Shakespeare Library)
To be or not to be—that is the question.
צו זײַן אָדער נישט צו זײַן: דאָס איז די פֿראַגע.
(די ייִדישע איבערזעצונג איז אַ לערנער־איבערזעצונג פֿון דעם לאַטינום־אינסטיטוט, נישט פֿון אַן אויסגאַבע פֿון אַ ייִדישן האַמלעט.)
דאָס איז די ערשטע שורה פֿון דעם באַרימטן מאָנאָלאָג פֿון Hamlet. דער פּרינץ שטייט אַליין און טראַכט, צי ער זאָל לעבן אָדער נישט. דער טעקסט, װאָס מיר נוצן, איז דער פֿון דער Folger Shakespeare Library.
אין דער שורה האָט be נישט קײן באַשרײַבונג נאָך זיך, װי אין 2.1 (I am happy). מען לייענט עס געוויינטלעך אַזוי: to be = צו זײַן, צו עקזיסטירן, צו לעבן. דאָס איז די אַלטע באַדײַטונג פֿון be, און עס איז דאָ אויך אין ייִדיש (ס׳איז דאָ, איך בין דאָ). דער ציטאַט ווײַזט דעם אינפֿיניטיװ to be, אָן סובעקט, דעם װאָרט not, און אַ פֿראַגע, װאָס מען ענטפֿערט מיט is: that is the question.
- "To be": דער אינפֿיניטיװ, to + be (צו זײַן). ✗ To am, ✗ To is - "or not to be": not שטייט פֿאַר to be: not to be = נישט צו זײַן - "that is the question": that = דאָס, is = איז. is שטימט זיך מיט that (3טע פּערזאָן, יחיד). ✗ that are the question - "the question": the + נאָמענװאָרט (לעקציע 1); the, װײַל ס׳איז די באַשטימטע פֿראַגע, נישט a question - אַרויסרעד: to be [tə ˈbi], not [nɑt], that is [ðæt ɪz], the question [ðə ˈkwɛstʃən]
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
2.16 It עס is איז Monday, מאָנטיק and און Rivka ריװקע is איז at אױף the דער station סטאַנציע
2.17 The די train באַן to קײן Washington װאַשינגטאָן is איז late שפּעט
2.18 A אַ man מאַן is - standing שטייט next לעבן to - her איר
2.19 "Please, ביטע is איז this דאָס the די right ריכטיקע platform?" פּלאַטפֿאָרמע she זי asks פֿרעגט
2.20 "Yes, יאָ it - is," - the דער man מאַן answers. ענטפֿערט "The די train באַן is איז late, שפּעט but אָבער it זי is - coming" קומט
2.21 Rivka ריװקע says, זאָגט "Thank אַ דאַנק you! - I איך am בין very זייער late שפּעט today" הײַנט
2.22 "You איר aren't זענט נישט alone," אַליין he ער says. זאָגט "Many פֿיל people מענטשן are - waiting" װאַרטן
2.23 Rivka ריװקע was איז געװען nervous, נערװעז but אָבער now איצט she's איז זי calm רויִק
2.24 "I איך have שוין been בין here דאָ for - twenty צוואַנציק minutes," מינוט she זי says זאָגט
2.25 A אַ voice קול says, זאָגט "The די train באַן to קײן Washington װאַשינגטאָן is - arriving קומט אָן now" איצט
2.26 "Be זײַט careful," אָפּגעהיט the דער man מאַן says. זאָגט "The די platform פּלאַטפֿאָרמע is איז wet" נאַס
2.27 The די doors טירן are זענען open, אָפֿן and און many פֿיל people מענטשן are - getting שטײַגן on אַרײַן
2.28 At ענדלעך last - Rivka ריװקע is איז on אין the דער train באַן
2.29 There עס is איז דאָ a אַ seat זיץ near לעבן the דעם window פֿענצטער
2.30 Rivka ריװקע thinks, טראַכט "I'm איך בין tired, מיד but אָבער I'm איך בין happy צופֿרידן to צו be זײַן on אין the דער train" באַן
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
2.16 It is Monday, and Rivka is at the station. עס איז מאָנטיק, און ריװקע איז אױף דער סטאַנציע.
2.17 The train to Washington is late. די באַן קײן װאַשינגטאָן איז שפּעט.
2.18 A man is standing next to her. אַ מאַן שטייט לעבן איר.
2.19 "Please, is this the right platform?" she asks. "ביטע, איז דאָס די ריכטיקע פּלאַטפֿאָרמע?" פֿרעגט זי.
2.20 "Yes, it is," the man answers. "The train is late, but it is coming." "יאָ," ענטפֿערט דער מאַן. "די באַן איז שפּעט, אָבער זי קומט."
2.21 Rivka says, "Thank you! I am very late today." ריװקע זאָגט: "אַ דאַנק! איך בין הײַנט זייער שפּעט."
2.22 "You aren't alone," he says. "Many people are waiting." "איר זענט נישט אַליין," זאָגט ער. "פֿיל מענטשן װאַרטן."
2.23 Rivka was nervous, but now she's calm. ריװקע איז געװען נערװעז, אָבער איצט איז זי רויִק.
2.24 "I have been here for twenty minutes," she says. "איך בין שוין צוואַנציק מינוט דאָ," זאָגט זי.
2.25 A voice says, "The train to Washington is arriving now." אַ קול זאָגט: "די באַן קײן װאַשינגטאָן קומט איצט אָן."
2.26 "Be careful," the man says. "The platform is wet." "זײַט אָפּגעהיט," זאָגט דער מאַן. "די פּלאַטפֿאָרמע איז נאַס."
2.27 The doors are open, and many people are getting on. די טירן זענען אָפֿן, און פֿיל מענטשן שטײַגן אַרײַן.
2.28 At last Rivka is on the train. ענדלעך איז ריװקע אין דער באַן.
2.29 There is a seat near the window. עס איז דאָ אַ זיץ לעבן דעם פֿענצטער.
2.30 Rivka thinks, "I'm tired, but I'm happy to be on the train." ריװקע טראַכט: "איך בין מיד, אָבער איך בין צופֿרידן צו זײַן אין דער באַן."
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
2.16 It is Monday, and Rivka is at the station.
2.17 The train to Washington is late.
2.18 A man is standing next to her.
2.19 "Please, is this the right platform?" she asks.
2.20 "Yes, it is," the man answers. "The train is late, but it is coming."
2.21 Rivka says, "Thank you! I am very late today."
2.22 "You aren't alone," he says. "Many people are waiting."
2.23 Rivka was nervous, but now she's calm.
2.24 "I have been here for twenty minutes," she says.
2.25 A voice says, "The train to Washington is arriving now."
2.26 "Be careful," the man says. "The platform is wet."
2.27 The doors are open, and many people are getting on.
2.28 At last Rivka is on the train.
2.29 There is a seat near the window.
2.30 Rivka thinks, "I'm tired, but I'm happy to be on the train."
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- be אין דער דערצײלונג: is (2.16, 2.17, 2.19, 2.20, 2.26, 2.28, 2.29), are (2.22, 2.27), am (2.21), was (2.23), been (2.24), be (2.26, 2.30). די זעלבע פֿאָרמען װי אין טײל א – ד פֿון דער לעקציע. - It is Monday (2.16): it שטייט פֿאַר אַ טאָג. ייִדיש האָט עס אויך. Rivka is at the station: ייִדיש זאָגט אױף דער סטאַנציע, ענגליש at. - The train to Washington is late (2.17): late שטייט נאָך is, אָן a. ייִדיש האָט דאָס זעלבע (איז שפּעט). - is standing (2.18), are waiting (2.22), is arriving (2.25), are getting (2.27), is coming (2.20): be + -ing פֿאַר דער האַנדלונג איצט. ייִדיש האָט נאָר שטייט, װאַרטן, קומט אָן, שטײַגן אַרײַן, קומט. - "Yes, it is" (2.20): אַ קורצער ענטפֿער, מיט be אין סוף. ייִדיש: יאָ. ✗ Yes, it's. - it is coming (2.20): ענגליש האָט it פֿאַר אַ באַן. ייִדיש האָט זי, װײַל די באַן איז װײַבלעך. ענגליש האָט נישט קײן גראַמאַטישן מין: ״it״. - You aren't alone (2.22): aren't = are not, אַ קורצע פֿאָרעם. אַ פֿרעמדער זאָגט איר אין ייִדיש; ענגליש זאָגט you פֿאַר ביידע. - was nervous … now she's calm (2.23): was (די פֿאַרגאַנגענהייט) און she's (= she is, איצט). ייִדיש: איז געװען, איז זי. - I have been here for twenty minutes (2.24): have been + for + אַ צײַט־דויער. ייִדיש האָט דאָ דאָס הײַנטיקע: איך בין שוין צוואַנציק מינוט דאָ. ✗ I am here for twenty minutes. - Be careful (2.26): דער ציווי פֿון be. נישט ✗ Are careful. אַ שלילה: Don't be careless. - The doors are open (2.27): open איז אַן אַדיעקטיוו (דער צושטאַנד). are opened װאָלט געמיינט די האַנדלונג. - on the train (2.28): ענגליש זאָגט on פֿאַר באַן, באַס, פּלאַן; ייִדיש זאָגט אין דער באַן. ✗ in the train. אָבער in the car, in the taxi. - There is a seat (2.29): there is, נישט it is. די פֿאָרעם שטימט זיך מיטן נאָמענװאָרט: a seat. - to be on the train (2.30): אינפֿיניטיװ נאָך אַן אַדיעקטיוו: happy to be. ייִדיש האָט אויך צו זײַן, אָדער אַ נעבן־זאַץ: צופֿרידן, װאָס איך בין אין דער באַן. - I'm … I'm (2.30): I'm = I am; ביידע מאָל מיט am.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- is – [ɪz]: אַ קורצער, לאָקערער לויט. דער ייִדישער לויט אין איז איז אַ לאַנגער [i]; ענגליש is איז נישט אַזוי. ✗ [iːz] (װי ״ease״) → ✓ [ɪz]. די סוף־ז בלײַבט שטימהאַפֿט, װי אין לעקציע 1: ✗ [ɪs] → ✓ [ɪz]. דער זעלבער אונטערשייד: it [ɪt] ≠ eat [iːt], sit [sɪt] ≠ seat [siːt]. - am – [æm]: אַן אָפֿענער לויט, װי אין cat [kæt]. ייִדיש האָט אים נישט. ✗ [ɛm] → ✓ [æm]. אין אַ שנעלן זאַץ: I am [aɪ əm], אָדער I'm [aɪm]. - are – [ɑr]: אין אַמעריקאַנער ענגליש. אין אַ שנעלן זאַץ שוואַך: you are [ju ər]. אין aren't [ɑrnt]. - was – [wʌz]; שוואַך [wəz]. w איז נישט װ [v]: ✗ [vɑz] → ✓ [wʌz]. די ליפּן ווערן ראָנד, און די ציין רירן נישט די ליפּ (װי בײַ [v]). דער לויט [ʌ] איז אַ קורצער, מיטלערער לויט, אָן ליפּ־ראָנדונג. - were – [wɜr]; שוואַך [wɚ]. ✗ [vɛr] → ✓ [wɜr]. ✗ vere. - be – [bi]; been – [bɪn] (אין אַמעריקאַנער ענגליש; אין בריטיש אָפֿט [biːn]); being – [ˈbiːɪŋ]. - קורצפֿאָרמען: I'm [aɪm], you're [jʊr], he's [hiz], she's [ʃiz], it's [ɪts], we're [wɪr], they're [ðɛr], isn't [ˈɪzənt], aren't [ɑrnt], wasn't [ˈwʌzənt], weren't [wɜrnt]. he's [hiz] און his [hɪz] זענען נישט דאָס זעלבע װאָרט. - there is / there are – [ðɛr ɪz] / [ðɛr ɑr]; אין שמועס there's [ðɛrz]. די th איז [ð] װי אין לעקציע 1 (נישט [d], נישט [z]): ✗ [dɛr ɪz] / [zɛr ɪz] → ✓ [ðɛr ɪz]. - ריטם – be איז אין אַ זאַץ שוואַך: The soup is hot [ðə ˈsup ɪz ˈhɑt]. דער טראָפּ פֿאַלט אויף soup און hot. אָבער אין אַ קורצן ענטפֿער איז be שטאַרק: Yes, it is [jɛs ɪt ˈɪz]; און Here I am [hɪr aɪ ˈæm]. - ייִדיש (YIVO) – בין [bin], ביסט [bist], איז [iz], זענען [ˈzɛnən], געװען [ɡəˈvɛn]. ענגליש been איז נישט געװען: ✗ [ɡəˈvɛn] → ✓ [bɪn]. - to be – [tə ˈbi]: to איז שוואַך אין אינפֿיניטיװ, װי the אין לעקציע 1. ✗ [tu ˈbi] אין אַ שנעלן זאַץ.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
---
Course Index: [latinum.substack.com/p/index](https://latinum.substack.com/p/index)