← English for Yiddish Speakers
דאָס װאָרט and איז דאָס דריטע װאָרט אין דער װערטער־ליסטע פֿון דעם קורס, און דאָס װיכטיקסטע בינדװאָרט (conjunction) אין ענגליש. עס פֿאַרבינדט װערטער, טײלן פֿון אַ זאַץ און גאַנצע זאַצן: salt and pepper, He sings and dances, The soup is hot, and the bread is fresh. ייִדיש האָט דאָס װאָרט און, און עס טוט כּמעט דאָס זעלבע.
פֿאַר אַ ייִדיש־רעדער איז דאָס אַ לײַכטע לעקציע, װײַל and = און אין די מערסטע פֿאַלן: זאַלץ און פֿעפֿער = salt and pepper; קום און זע = Come and see. די אויסנאַמען זענען קליין, אָבער זיי קומען אָפֿט פֿאָר:
- די צאָלן: ייִדיש זאָגט פֿינף און צוואַנציק, ענגליש זאָגט twenty-five, אָן and. ענגליש נוצט and נאָר נאָך הונדערטער: one hundred and five. - די קאָמע: ענגליש שרײַבט אַ קאָמע פֿאַר and, װען עס פֿאַרבינדט צוויי גאַנצע זאַצן מיט פֿאַרשיידענע סובעקטן: The soup is hot, and the bread is fresh. נאָך אַ פּשוט פֿאַרבינדן שטייט קײן קאָמע נישט: He sings and dances. - אַ רשימה: ענגליש שטעלט and נאָר פֿאַרן לעצטן װאָרט: apples, pears and bread. ייִדיש זאָגט עס אויך אַזוי: עפּל, באַרנעס און ברױט. - דער סדר: ענגליש שטעלט דעם רעדער צום סוף: my brother and I, נישט ״I and my brother״. - דער אַרויסרעד: ענגליש and איז [ænd], אָבער אין אַ שנעלן זאַץ איז עס שוואַך, [ən] אָדער בלויז [n]. ייִדיש און איז [ʊn]. זען דעם אַרויסרעד־פֿירער.
אין די ביישפּילן שטייט בײַם װאָרט and (און בײַ אַלע װערטער) די ייִדישע איבערזעצונג. װוּ עס איז נישטאָ קײן באַזונדער װאָרט אין ייִדיש, שטייט דער סימן ״-״.
הויפּט־פּונקטן:
- and = און. עס פֿאַרבינדט װערטער, טײלן פֿון אַ זאַץ און גאַנצע זאַצן - salt and pepper = זאַלץ און פֿעפֿער; He sings and dances = ער זינגט און טאַנצט - אַ רשימה פֿון דרײַ אָדער מער: apples, pears and bread. and שטייט נאָר פֿאַרן לעצטן - אַ קאָמע פֿאַר and נאָר צווישן צוויי גאַנצע זאַצן: The soup is hot, and the bread is fresh - צוויי סובעקטן מיט and נעמען אַ מערצאָל־צײַטװאָרט: Rivka and Moshe are friends (לעקציע 2) - my brother and I: דער רעדער שטייט צום סוף - one hundred and five (און), אָבער twenty-five (אָן and) - both … and = סײ … סײ - אַרויסרעד: and [ænd]; שוואַך [ən]
The word and is the commonest conjunction in English. It joins words (salt and pepper), parts of a sentence (He sings and dances) and whole sentences (The soup is hot, and the bread is fresh). Yiddish has the same word, un, in nearly the same places, so this is another friendly lesson. The small differences are these: English usually puts a comma before and only between two full clauses, puts and only before the last item of a list, puts the speaker last (my brother and I), uses and in numbers only after the hundreds (one hundred and five, but twenty-five), and pronounces it [ænd] when stressed but [ən] or [n] in a normal sentence.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
3.1 Salt זאַלץ and און pepper פֿעפֿער are זענען here דאָ
3.2 I איך am בין tired מיד and און hungry הונגעריק
3.3 We מיר eat עסן bread ברױט and און butter פּוטער
3.4 He ער sings זינגט and און dances טאַנצט
3.5 My מײַן mother מוטער and און my מײַן father טאַטע are זענען here דאָ
3.6 My מײַן brother ברודער and און I איך are זענען students סטודענטן
3.7 The די soup זופּ is איז hot, הײס and און the דאָס bread ברױט is איז fresh פֿריש
3.8 She זי drinks טרינקט tea טיי and און reads לײענט a אַ book בוך
3.9 The די school שול is איז one איין hundred הונדערט and און five פֿינף years יאָר old אַלט
3.10 Come קום and און see זע
3.11 He ער opens עפֿנט the די door טיר and און goes גייט out אַרױס
3.12 Rivka ריװקע buys קױפֿט apples, עפּל pears באַרנעס and און bread ברױט
3.13 The די children קינדער play שפּילן זיך in אין the דעם garden, גאָרטן and און the דער dog הונט sleeps שלאָפֿט under אונטער the דעם tree בױם
3.14 Wait װאַרט and און you דו will װעסט see זען
3.15 Both סײ my מײַן sister שװעסטער and סײ my מײַן brother ברודער are זענען teachers לערער
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
3.1 Salt and pepper are here. זאַלץ און פֿעפֿער זענען דאָ.
3.2 I am tired and hungry. איך בין מיד און הונגעריק.
3.3 We eat bread and butter. מיר עסן ברױט און פּוטער.
3.4 He sings and dances. ער זינגט און טאַנצט.
3.5 My mother and my father are here. מײַן מוטער און מײַן טאַטע זענען דאָ.
3.6 My brother and I are students. מײַן ברודער און איך זענען סטודענטן.
3.7 The soup is hot, and the bread is fresh. די זופּ איז הײס, און דאָס ברױט איז פֿריש.
3.8 She drinks tea and reads a book. זי טרינקט טיי און לײענט אַ בוך.
3.9 The school is one hundred and five years old. די שול איז איין הונדערט און פֿינף יאָר אַלט.
3.10 Come and see! קום און זע!
3.11 He opens the door and goes out. ער עפֿנט די טיר און גייט אַרױס.
3.12 Rivka buys apples, pears and bread. ריװקע קױפֿט עפּל, באַרנעס און ברױט.
3.13 The children play in the garden, and the dog sleeps under the tree. די קינדער שפּילן זיך אין דעם גאָרטן, און דער הונט שלאָפֿט אונטער דעם בױם.
3.14 Wait and you will see. װאַרט און דו װעסט זען.
3.15 Both my sister and my brother are teachers. סײ מײַן שװעסטער סײ מײַן ברודער זענען לערער.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
3.1 Salt and pepper are here.
3.2 I am tired and hungry.
3.3 We eat bread and butter.
3.4 He sings and dances.
3.5 My mother and my father are here.
3.6 My brother and I are students.
3.7 The soup is hot, and the bread is fresh.
3.8 She drinks tea and reads a book.
3.9 The school is one hundred and five years old.
3.10 Come and see!
3.11 He opens the door and goes out.
3.12 Rivka buys apples, pears and bread.
3.13 The children play in the garden, and the dog sleeps under the tree.
3.14 Wait and you will see.
3.15 Both my sister and my brother are teachers.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
דאָס זענען די כּללים פֿון דעם װאָרט and:
1. and = און: צוויי זאַכן פֿון דער זעלבער סאָרט
- and פֿאַרבינדט נאָמענװערטער (3.1, 3.3, 3.12), אַדיעקטיוון (3.2), צײַטװערטער (3.4, 3.8, 3.11) און גאַנצע זאַצן (3.7, 3.13). ייִדיש טוט דאָס זעלבע מיט און - די פֿאַרבונדענע טײלן האָבן די זעלבע פֿאָרעם: tired and hungry (צוויי אַדיעקטיוון), sings and dances (צוויי צײַטװערטער). ✗ He opens the door and going out → ✓ He opens the door and goes out - אַזוי אויך נאָך to: ✗ She likes to sing and dancing → ✓ She likes to sing and dance (אָדער to sing and to dance)
2. דער סובעקט װערט נישט װידערהאָלט
- װען צוויי צײַטװערטער האָבן דעם זעלבן סובעקט, שטייט ער איין מאָל: He sings and dances (3.4). She drinks tea and reads a book (3.8). He sings and he dances איז מעגלעך, אָבער עס קלינגט שווער, סײדן מען װיל באַטאָנען יעדע האַנדלונג באַזונדער - דאָס זעלבע מיט be: I am tired and hungry (3.2). ✗ I am tired and am hungry
3. די קאָמע פֿאַר and
- צווישן צוויי גאַנצע זאַצן, יעדער מיט זײַן אײגענעם סובעקט, שטייט געוויינטלעך אַ קאָמע פֿאַר and: The soup is hot, and the bread is fresh (3.7). The children play in the garden, and the dog sleeps under the tree (3.13). אין אַ שולאַרבעט שרײַבט מען די קאָמע; אין זייער קורצע זאַצן קען זי פֿעלן - נאָך אַ פּשוטן פֿאַרבינדן שטייט קײן קאָמע נישט: He opens the door and goes out (3.11). ✗ He opens the door, and goes out - צווישן צוויי סובעקטן שטייט קײן קאָמע נישט: ✗ Rivka, and Moshe are friends → ✓ Rivka and Moshe are friends
4. אַ רשימה: and נאָר פֿאַרן לעצטן
- Rivka buys apples, pears and bread (3.12). ענגליש שטעלט and נאָר פֿאַרן לעצטן, און קאָמעס צווישן די אַנדערע. ✗ apples and pears and bread - פֿאַר and שטייט אָפֿט אויך אַ קאָמע (apples, pears, and bread). אין אַמעריקאַנער ענגליש איז דאָס נישט פֿאַרבאָטן; ביידע שרײַבונגען זענען ריכטיק, מען דאַרף נאָר זײַן קאָנסיסטענט - ייִדיש זאָגט עס אַזוי: עפּל, באַרנעס און ברױט
5. צוויי סובעקטן = אַ מערצאָל
- My mother and my father are here (3.5). Salt and pepper are here (3.1). Rivka and Moshe are friends. ✗ My mother and my father is here - אין ייִדיש שטייט אויך די מערצאָל: מײַן מוטער און מײַן טאַטע זענען דאָ. זען לעקציע 2
6. דער סדר: my brother and I
- My brother and I are students (3.6). דער רעדער שטייט צום סוף. ✗ I and my brother are students - אין אַ שמועס הערט מען אָפֿט Me and my brother are students. דאָס איז נישט ריכטיק אין שריפֿט, אין שולע אָדער אין אַן אָפֿיציעלן בריוו - נאָך אַ צײַטװאָרט אָדער פּרעפּאָזיציע: She calls my brother and me; between you and me. ✗ between you and I
7. צאָלן: and נאָר נאָך הונדערטער
- The school is one hundred and five years old (3.9). ייִדיש זאָגט אויך איין הונדערט און פֿינף - אָבער פֿאַר 21–99 שטייט אַ מקף (-), אָן and: twenty-five, sixty-three. ייִדיש זאָגט פֿינף און צוואַנציק (דאָס קלײנע קומט פֿריִער), ענגליש זאָגט twenty-five (דאָס גרויסע קומט פֿריִער). ✗ twenty and five → ✓ twenty-five - אין אַמעריקאַנער ענגליש לאָזט מען and אָפֿט אַרויס נאָך הונדערטער (one hundred five), אין בריטישן ענגליש שטייט עס. ביידע זענען פֿאַרשטענדלעך - פּרייז: two dollars and fifty cents (זען טײל ה)
8. אַ באַפֿעל + and
- Come and see (3.10). Go and ask. ייִדיש זאָגט עס אויך אַזוי: קום און זע - אַ באַפֿעל + and + אַ צוקונפֿט: Wait and you will see (3.14). דאָס מײנט: אויב דו װעסט װאַרטן, װעסטו זען. ייִדיש האָט דאָס זעלבע - ✗ Come and to see → ✓ Come and see (נאָך and קומט דער זעלבער ציווי, אָן to) - אין שמועס: Try and come = Try to come. דאָס איז דער געוויינטלעכער שמועס־סטיל
9. both … and = סײ … סײ
- Both my sister and my brother are teachers (3.15). ייִדיש: סײ מײַן שװעסטער סײ מײַן ברודער - ✗ Both my sister also my brother. ✗ Both my sister and my brother and my mother (both איז נאָר פֿאַר צוויי) - דער פּאָר שטייט פֿאַר דער זעלבער סאָרט װערטער: both the sister and the brother; both at home and at school
10. and then, and so on, more and more
- … and then he tastes the soup (3.25). נאָך and then שטייט דער סובעקט פֿאַרן צײַטװאָרט: ✗ and then tastes he → ✓ and then he tastes. ייִדיש שטעלט דאָס צײַטװאָרט פֿאַרן סובעקט (און דערנאָך פּרוּווט ער), ענגליש טוט עס נישט - and so on = און אַזוי װײַטער. again and again = װידער און װידער. more and more, warmer and warmer (3.26) = אַלץ מער, אַלץ װאַרעמער. ייִדיש האָט דאָ אַלץ; ענגליש װידערהאָלט דעם פֿאַרגלײַכנדיקן װאָרט מיט and - ✗ The kitchen is getting more warm → ✓ The kitchen is getting warmer and warmer
11. And אין אָנהײב פֿון אַ זאַץ
- אין דערציילונגען און אין אַ שמועס הייבט מען אָפֿט אָן מיט And: And then she smiled. אין אַ שולאַרבעט און אין אַן אָפֿיציעלן בריוו נוצט מען גלײַך אַנדערע װערטער (Also, In addition, Moreover) - די קינג יעימס־ביבל הייבט אָן הונדערטער זאַצן מיט And. זען טײל ו
12. and ≠ with
- and פֿאַרבינדט צוויי זאַכן אין דער זעלבער ראָלע. with מײנט ״צוזאַמען מיט״: I went to the market with my sister. ✗ I went to the market and my sister
13. פֿעסטע פּערלעך
- salt and pepper (3.1), bread and butter, ladies and gentlemen, black and white, brothers and sisters, boys and girls, Mr. and Mrs. Cohen. דער סדר איז פֿעסט: ✗ pepper and salt, ✗ butter and bread, ✗ gentlemen and ladies - ייִדיש האָט אויך פֿעסטע פּאָרן, אָבער נישט אַלע זענען די זעלבע. מען לערנט די ענגלישע אויסנווייניק
14. די אויסשפּראַך
- and [ænd] איז שוואַך אין אַ שנעלן זאַץ: [ən] אָדער [n]. זען דעם אַרויסרעד־פֿירער
אָפֿטע טעותים:
- ✗ I and my brother are students → ✓ My brother and I are students - ✗ My mother and my father is here → ✓ My mother and my father are here - ✗ twenty and five → ✓ twenty-five - ✗ apples and pears and bread → ✓ apples, pears and bread - ✗ He opens the door and going out → ✓ He opens the door and goes out - ✗ Rivka, and Moshe are friends → ✓ Rivka and Moshe are friends - ✗ She likes to sing and dancing → ✓ She likes to sing and dance - ✗ and then tastes he → ✓ and then he tastes - ✗ Both my sister also my brother → ✓ Both my sister and my brother - ✗ I went to the market and my sister → ✓ I went to the market with my sister - ✗ Come and to see → ✓ Come and see - ✗ [ɛnd] / [ʊn] → ✓ and [ænd]
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- and שטייט אויף פּלאַץ 3 אין דער װערטער־ליסטע פֿון דעם קורס, נאָך the און be. מען הערט עס אין כּמעט יעדן שמועס. - אין שמועס און אין לידער הערט מען דאָס קורצע 'n': rock 'n' roll, fish 'n' chips. דער אות n שטייט אָנשטאָט and [n]. אין שריפֿט שטייט אָפֿט דער צייכן & (ampersand) אין נעמען: Barnes & Noble. אין אַ גאַנצן זאַץ, אין אַ שולאַרבעט, שרײַבט מען and. - פּרייזן: two dollars and fifty cents (צוויי דאָלאַר און פֿופֿציק סענט). אין אַ שמועס זאָגט מען אָפֿט פּשוט two fifty. - אַ באַגריסונג און אַ קליינע פֿראַזע: Ladies and gentlemen (מײַנע דאַמען און הערן) הייבט אָן אַ רעדע. Rise and shine! = שטייט אויף און שײַנט!: מען זאָגט עס אין דער פֿרי. Wait and see = װאַרט און דו װעסט זען. - נעמען פֿון פּאָרפֿאָלק: Mr. and Mrs. Cohen; מען זאָגט אויך the Cohens (לעקציע 1). - אין עבֿריש שטייט דער אות ו (װאָװ) פֿאַרן װאָרט און מײנט and. דאָס ייִדישע און איז אָבער נישט פֿון עבֿריש: עס שטאַמט פֿון מיטל־הויכדײַטש (unt), און איז פֿאַרװאַנדט מיט דײַטש und און ענגליש and. - פֿאָרזיכטיק: ייִדיש אָן [ɔn] מײנט ״without״, נישט ״and״. ענגליש and איז און; ענגליש without איז אָן.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
And און God גאָט said, האָט געזאָגט Let זאָל there - be זײַן light: ליכט and און there עס was איז געװען light ליכט.
— Genesis 1:3, King James Version (1611)
And God said, Let there be light: and there was light.
און גאָט האָט געזאָגט: זאָל זײַן ליכט, און עס איז געװען ליכט.
(די ייִדישע איבערזעצונג איז אַ לערנער־איבערזעצונג פֿון דעם לאַטינום־אינסטיטוט, נישט פֿון אַן אויסגאַבע פֿון אַ ייִדישער תּנ״ך־איבערזעצונג.)
דאָס איז דער דריטער פּסוק פֿון דער תּורה, אין דער King James Version. מיר האָבן אים אויסגעקליבן, װײַל And שטייט דאָרט צוויי מאָל: אין אָנהײב פֿון דעם זאַץ (And God said) און אין דער מיט (… light: and there was light). אין לעקציע 1 האָבן מיר געזען דעם ערשטן פּסוק, װוּ and האָט פֿאַרבונדן צוויי נאָמענװערטער: the heaven and the earth. דאָ פֿאַרבינדט and גאַנצע זאַצן.
דער עבֿרישער טעקסט הייבט אָן דעם פּסוק מיט דער אות ו (ויאמר אלהים יהי אור ויהי אור). די King James־איבערזעצער האָבן דעם אות איבערגעזעצט מיט And, און דערפֿאַר הייבן זיך אָן אַזוי פֿיל זאַצן אין דער ביבל. דאָס איז דער ביבלישער סטיל. אין הײַנטיקער ענגליש הייבט מען נישט אָן יעדן זאַץ מיט And, אָבער אין דערציילונגען איז עס מעגלעך (טײל ד, 11). ייִדיש האָט דאָס אויך אַזוי: און גאָט האָט געזאָגט.
דער ציטאַט ווײַזט אויך: דאָס קאָלאָן (:) איז די שרײַבונג פֿון דער אויסגאַבע. אין הײַנטיקער שרײַבונג װאָלט מען געשריבן אַ קאָמע, מיט אָנפֿירונגצייכנס (מײַן אײגענער ביישפּיל, נישט דער אָריגינאַל): God said, ״Let there be light,״ and there was light.
- "And God said": And פֿאַרבינדט דעם זאַץ מיטן פֿריִערדיקן. said איז דער פּשוטער עבר פֿון say (ייִדיש: האָט געזאָגט) - "Let there be light": Let + there + be + נאָמענװאָרט: אַ פֿײַערלעכער ציווי (זאָל זײַן ליכט). הײַנט הערט מען Let there be light נאָר אין ציטאַטן און אין פֿײַערלעכער רעדע - "light": light איז אַ שטאָף־נאָמענװאָרט, אָן a, אָן the: ✗ Let there be a light. (a light װאָלט געמיינט אַ לאָמפּ) - "and there was light": there was + נאָמענװאָרט (לעקציע 2). and פֿאַרבינדט צוויי זאַצן, נאָך אַ קאָלאָן און אָן קאָמע אין דער אויסגאַבע - "God" שטייט אָן the, װײַל דאָס איז אַ נאָמען (לעקציע 1) - אַרויסרעד: and [ən] / [ænd], said [sɛd], light [laɪt], there was [ðɛr wʌz]. said איז נישט [seɪd]
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
3.16 Rivka ריװקע and און Moshe משה are זענען in אין the דער kitchen קיך
3.17 Rivka ריװקע says, זאָגט "We מיר need דאַרפֿן water, װאַסער salt זאַלץ and און potatoes" קאַרטאָפֿל
3.18 Moshe משה washes װאַשט the די potatoes קאַרטאָפֿל and און cuts שנײַדט them זײ
3.19 "Is איז the דאָס water װאַסער hot, הײס and און is איז the דער pot טאָפּ ready?" גרייט he ער asks פֿרעגט
3.20 "Yes, יאָ it עס is איז hot, הײס and און the דער pot טאָפּ is איז ready," גרייט Rivka ריװקע answers ענטפֿערט
3.21 Moshe משה puts לײגט the די potatoes קאַרטאָפֿל and און the דאָס salt זאַלץ in אין the דעם pot טאָפּ
3.22 After נאָך twenty צוואַנציק minutes מינוט Moshe משה says, זאָגט "Taste פּרוּוו the די soup זופּ and און tell זאָג me" מיר
3.23 Rivka ריװקע tastes פּרוּווט the די soup זופּ and און smiles שמײכלט
3.24 "It זי is איז hot הײס and און good, גוט but אָבער it זי needs דאַרף more מער salt" זאַלץ
3.25 Moshe משה adds גיט צו more מער salt, זאַלץ and און then דערנאָך he ער tastes פּרוּווט the די soup זופּ
3.26 The די kitchen קיך is - getting װערט warmer װאַרעמער and און warmer װאַרעמער
3.27 Rivka ריװקע opens עפֿנט the דאָס window, פֿענצטער and און a אַ cold קאַלטער wind װינט comes קומט in אַרײַן
3.28 Moshe משה says, זאָגט "Close מאַך צו the דאָס window, פֿענצטער please, ביטע and און sit זעץ זיך down" אַװעק
3.29 They זײ eat עסן the די soup זופּ with מיט bread ברױט and און talk רעדן for - an אַ hour שעה
3.30 Rivka ריװקע says, זאָגט "Today הײַנט I איך cook, קאָך and און tomorrow מאָרגן you דו cook" קאָכסט
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
3.16 Rivka and Moshe are in the kitchen. ריװקע און משה זענען אין דער קיך.
3.17 Rivka says, "We need water, salt and potatoes." ריװקע זאָגט: "מיר דאַרפֿן װאַסער, זאַלץ און קאַרטאָפֿל."
3.18 Moshe washes the potatoes and cuts them. משה װאַשט די קאַרטאָפֿל און שנײַדט זײ.
3.19 "Is the water hot, and is the pot ready?" he asks. "איז דאָס װאַסער הײס, און איז דער טאָפּ גרייט?" פֿרעגט ער.
3.20 "Yes, it is hot, and the pot is ready," Rivka answers. "יאָ, עס איז הײס, און דער טאָפּ איז גרייט," ענטפֿערט ריװקע.
3.21 Moshe puts the potatoes and the salt in the pot. משה לײגט די קאַרטאָפֿל און דאָס זאַלץ אין דעם טאָפּ.
3.22 After twenty minutes Moshe says, "Taste the soup and tell me." נאָך צוואַנציק מינוט זאָגט משה: "פּרוּוו די זופּ און זאָג מיר."
3.23 Rivka tastes the soup and smiles. ריװקע פּרוּווט די זופּ און שמײכלט.
3.24 "It is hot and good, but it needs more salt." "זי איז הײס און גוט, אָבער זי דאַרף מער זאַלץ."
3.25 Moshe adds more salt, and then he tastes the soup. משה גיט צו מער זאַלץ, און דערנאָך פּרוּווט ער די זופּ.
3.26 The kitchen is getting warmer and warmer. די קיך װערט אַלץ װאַרעמער.
3.27 Rivka opens the window, and a cold wind comes in. ריװקע עפֿנט דאָס פֿענצטער, און אַ קאַלטער װינט קומט אַרײַן.
3.28 Moshe says, "Close the window, please, and sit down." משה זאָגט: "מאַך צו דאָס פֿענצטער, ביטע, און זעץ זיך אַװעק."
3.29 They eat the soup with bread and talk for an hour. זײ עסן די זופּ מיט ברױט און רעדן אַ שעה לאַנג.
3.30 Rivka says, "Today I cook, and tomorrow you cook." ריװקע זאָגט: "הײַנט קאָך איך, און מאָרגן קאָכסטו."
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
3.16 Rivka and Moshe are in the kitchen.
3.17 Rivka says, "We need water, salt and potatoes."
3.18 Moshe washes the potatoes and cuts them.
3.19 "Is the water hot, and is the pot ready?" he asks.
3.20 "Yes, it is hot, and the pot is ready," Rivka answers.
3.21 Moshe puts the potatoes and the salt in the pot.
3.22 After twenty minutes Moshe says, "Taste the soup and tell me."
3.23 Rivka tastes the soup and smiles.
3.24 "It is hot and good, but it needs more salt."
3.25 Moshe adds more salt, and then he tastes the soup.
3.26 The kitchen is getting warmer and warmer.
3.27 Rivka opens the window, and a cold wind comes in.
3.28 Moshe says, "Close the window, please, and sit down."
3.29 They eat the soup with bread and talk for an hour.
3.30 Rivka says, "Today I cook, and tomorrow you cook."
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- and אין דער דערצײלונג: עס פֿאַרבינדט נאָמענװערטער (3.16, 3.17, 3.21), צײַטװערטער (3.18, 3.22, 3.23, 3.28, 3.29), אַדיעקטיוון (3.24, 3.26) און גאַנצע זאַצן (3.19, 3.20, 3.25, 3.27, 3.30). - Rivka and Moshe are (3.16): צוויי סובעקטן, אַ מערצאָל־צײַטװאָרט. ייִדיש: ריװקע און משה זענען. ✗ Rivka and Moshe is. - water, salt and potatoes (3.17): אַ רשימה, and נאָר פֿאַרן לעצטן. אין ייִדיש אויך. - washes the potatoes and cuts them (3.18): דער זעלבער סובעקט, צוויי צײַטװערטער, קײן קאָמע, קײן he נישט. them שטייט נאָך cuts. - Is the water hot, and is the pot ready? (3.19): צוויי פֿראַגעס, אַ קאָמע פֿאַר and, און is שטייט פֿאַרן סובעקט אין ביידע (לעקציע 2). ✗ Does the water hot? - "Yes, it is hot, and the pot is ready" (3.20): אַן ענטפֿער אויף דער ערשטער פֿראַגע, דערנאָך אַ צווייטער זאַץ מיט and אויף דער צווייטער. it מײנט דאָס װאַסער. ✗ Yes, it hot. - the potatoes and the salt (3.21): the שטייט פֿאַר יעדן נאָמענװאָרט (לעקציע 1). נאָר אין אַ קורצער רשימה קען מען the אַרויסלאָזן. - Taste the soup and tell me (3.22): אַ באַפֿעל + and + אַ באַפֿעל. ✗ Taste the soup and to tell me. After twenty minutes: after + צײַט־דויער. - tastes the soup and smiles (3.23): דער זעלבער סובעקט, tastes און smiles ביידע מיט -s. - hot and good (3.24): צוויי אַדיעקטיוון נאָך is, מיט and. it מײנט די זופּ (ענגליש: ״it״; ייִדיש: ״זי״). - and then he tastes (3.25): נאָך and then שטייט דער סובעקט he פֿאַרן צײַטװאָרט. ✗ and then tastes he. - warmer and warmer (3.26): and װידערהאָלט דעם פֿאַרגלײַכנדיקן אַדיעקטיוו. ייִדיש: אַלץ װאַרעמער. אַ קורצער אַדיעקטיוו נעמט -er (warm → warmer); אַ לאַנגער נעמט more (more and more beautiful). ✗ more warm and more warm. - opens the window, and a cold wind comes in (3.27): אַ קאָמע צווישן צוויי זאַצן מיט פֿאַרשיידענע סובעקטן. a cold wind: a + אַדיעקטיוו + נאָמענװאָרט. - Close the window, please, and sit down (3.28): צוויי באַפֿעלן. sit down איז אַ צײַטװאָרט + down: ייִדיש זעץ זיך אַװעק. - eat the soup with bread and talk for an hour (3.29): and פֿאַרבינדט די צוויי צײַטװערטער eat און talk; with bread גייט צו eat. for an hour = אַ שעה לאַנג. - Today I cook, and tomorrow you cook (3.30): צוויי זאַצן, צוויי סובעקטן, אַ קאָמע. נאָך today שטייט דער סובעקט פֿאַרן צײַטװאָרט: Today I cook. ✗ Today cook I. ייִדיש שטעלט דאָס צײַטװאָרט פֿריִער: הײַנט קאָך איך.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- and – [ænd]: אין אַ שטאַרקער פֿאָרעם. דער לויט [æ] איז אַן אָפֿענער לויט, װי אין cat [kæt] (זען am אין לעקציע 2). ייִדיש האָט אים נישט. ✗ [ɛnd] (װי ״end״) → ✓ [ænd]. ✗ [ʊn] (דאָס ייִדישע און) → ✓ [ænd]. דער סוף־d שטייט אין אַ שטאַרקער פֿאָרעם; ער בלײַבט שטימהאַפֿט, נישט [t]. - and אין אַ שנעלן זאַץ: [ən] אָדער [n]. salt and pepper [sɔlt ən ˈpɛpər], bread and butter [brɛd n ˈbʌtər], rock 'n' roll [rɑk n roʊl]. and האָט קײן טראָפּ נישט; דער טראָפּ פֿאַלט אויף די אַנדערע װערטער. - and שטאַרק [ænd]: װען מען באַטאָנט אים, למשל ״Tea and coffee, not tea or coffee״, אָדער װען מען לייענט לאַנגזאַם, װאָרט נאָך װאָרט. - and ≠ an: an [æn] שטייט פֿאַר אַ וואָקאַל־נאָמענװאָרט (an apple, לעקציע 1). and האָט [d] אין סוף. ✗ salt an pepper → ✓ salt and pepper [sɔlt ən ˈpɛpər]. ✗ and apple → ✓ an apple - and + אַ װאָקאַל: and I [ən aɪ], and animals [ən ˈænɪməlz]. די ווערטער ווערן צוזאַמענגעצויגן. - ענגליש ≠ ייִדיש: אָן [ɔn] מײנט ״without״, נישט ״and״. אַלע דרײַ זענען פֿאַרשיידן: און [ʊn] = and, אָן [ɔn] = without, ענגליש on [ɑn]. - both – [boʊθ]; th איז [θ], נישט [t] ([bot]) און נישט [s]. then – [ðɛn], מיט דער שטימהאַפֿטער th [ð] (לעקציע 1): ✗ [dɛn] / [zɛn] → ✓ [ðɛn]. hundred – [ˈhʌndrəd]: ✗ [ˈhundərt]. - -s אין דער לעקציע: washes [ˈwɑʃɪz], cuts [kʌts], tastes [teɪsts], opens [ˈoʊpənz], dances [ˈdænsɪz]. די ענדונג -s קלינגט פֿאַרשיידן, לויט דעם לעצטן לויט פֿון דעם צײַטװאָרט: [s], [z] אָדער [ɪz]. - ריטם – אין salt and pepper [sɔlt ən ˈpɛpər] קלינגען די צוויי נאָמענװערטער שטאַרק און and שוואַך. דער זעלבער ריטם: black and white [ˈblæk n ˈwaɪt], ladies and gentlemen [ˈleɪdiz ən ˈdʒɛntəlmən].
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
---
Course Index: [latinum.substack.com/p/index](https://latinum.substack.com/p/index)