✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
In ōrā Italiae merīdiōnālis vīcus parvus erat, nōmine Petra Alba, quī inter montēs et mare positus erat. Incolae huius vīcī omnēs ferē piscātōrēs erant, quī quotidie ante sōlis ortum in mare prōcēdēbant et post merīdiem cum capturā suā revertēbantur. Vīta eōrum dūra erat sed simplex, et patrēs fīliōs suōs artem piscandī docēbant sīcut ipsī ā patribus suīs didicērant.
Inter hōs piscātōrēs erat vir quīdam nōmine Mārīnus, quī inter omnēs peritissimus habēbātur. Nāvem habēbat quam ipse fabricāverat, rētia quae manūs uxōris suae texuerant, et cognōscēbat mare sīcut agricola agrōs suōs cognōscit. Sciēbat quandō tempestās ventūra esset, ubi piscēs sē congregārent, quōmodo ventīs et fluctibus ūtendum esset. Et ob hanc perītiam cēterī piscātōrēs eum revērēbantur et cōnsilium eius petēbant.
Mārīnus autem fīlium ūnicum habēbat, nōmine Iōhannēs, quem maximē amābat. Spērābat enim pater fīlium successōrem suum futūrum esse et nāvem cum rētibus et tōtam artem piscātōriam eī trāditūrum. Nam sīc erat mōs in illō vīcō: pater fīliō, fīlius nepōtī, usque in aeternum, ut vidēbātur.
Iōhannēs autem, quamvīs patrem amāret et obediēns esset, ā prīmā aetāte dīversus ā cēterīs puerīs vidēbātur. Dum aliī puerī in lītore lūdēbant aut patrum nāvēs imitābantur, ille sōlus sedēbat et caelum vel mare contemplābātur. Quaestiōnēs mīrās pōnēbat quās nēmō respondēre poterat: cūr mare caeruleum esset, cūr stellae noctū lūcērent, quid post mortem hominibus accideret, utrum Deus vērē exsisteret et quōmodo cognōscī posset.
Māter eius, fēmina pia nōmine Lucia, hās quaestiōnēs audīvit et in corde suō cōnservāvit. Dīxit enim maritō suō puerum fortasse ad maiōra vocārī. Mārīnus autem rīsit et respondit puerōs semper quaestiōnēs fatuas pōnere, sed cum adolēverint, sēria cūrāre.
Annō quōdam, cum Iōhannēs duodecim annōs nātus esset, monachus quīdam ad vīcum vēnit. Erat frāter Ōrdinis Praedicātōrum, habitu albō et palliō nigrō indūtus, quī per Italiam peregrīnābātur et Verbum Deī praedicābat. Nōmen eius erat Dominicus, vir doctus quī ōlim in ūniversitāte Neāpolitānā studuerat antequam habitum sūmpsisset.
Adventus monachī rēs mīra erat in vīcō tam parvō. Incolae enim rarō peregrīnōs vidēbant, et religiōsum virum adhūc rārius. Cum prīmum Dominicus per viās vīcī ambulāret, puerī eum secūtī sunt et dē habitū eius mīrābantur. Fēminae ē fenestrīs spectābant et inter sē susurrābant. Virī autem, quī ā marī revertēbantur, eum cum suspīciōne aspiciēbant, ut fit cum ignōtus in locum parvum venit.
Sed mox incolae vīcī monachum cum reverentiā excēpērunt, nam religiōsōs virōs venerābantur etiam sī doctrīnam eōrum nōn semper intelligēbant. Dominicus in ecclēsiā parvā vīcī per septem diēs mansit, quotidie praedicāns et cōnfessiōnēs audiēns. Vespere autem, cum sōl in mare mergeret et caelum purpureum fieret, sedēbat prō ecclēsiā et cum quōlibet quī accēdere volēbat colloquēbātur.
Iōhannēs, cum prīmum monachum vīdisset, statim attractus est. Nōn propter habitum vel nōmen Ōrdinis, quae nihil eī significābant, sed propter oculōs monachī. Erant enim oculī quī multa vīderant et multa cōgitāverant, oculī hominis quī quaestiōnēs sēriō tractābat. Aliī hominēs, cum Iōhannēs quaestiōnēs pōneret, eum quasi stultum aspiciēbant aut rīdēbant. Sed in oculīs huius monachī aliquid aliud vīdit: intellēctum, et fortasse etiam eāsdem quaestiōnēs.
Per trēs diēs Iōhannēs monachum procul observāvit, nōn audēns accēdere. Quārtō diē autem, cum monachus sōlus sedēret et librum quendam lēgeret, Iōhannēs tandem animum sūmpsit.
Ūnō diē, post praedicātiōnem, Iōhannēs ad monachum accessit et quaesīvit utrum licēret eī quaestiōnem pōnere. Dominicus, quī in puerō aliquid singulāre agnōverat, eum benignē aspēxit et respondit licēre.
“Quae est quaestiō tua, fīlī?” quaesīvit monachus, librum claudēns.
Iōhannēs ergō quaesīvit quōmodo Deum cognōscere possēmus, cum Deus nec vidērī nec tangī posset. Erat quaestiō quam saepe cōgitāverat sed numquam audēbat palam prōpōnere, quia timēbat nē impius vidērētur.
Dominicus autem nōn īrātus est neque puerum reprehendit. Contrā, vultum sērium induit et respondit hoc esse quaestiōnem maximam quam hominēs pōnere possent, et multa mīlia librōrum dē hāc rē scrīpta esse. Deinde explicāvit trīplicem viam cognōscendī Deum: per creatūrās, per ratiōnem, per fidem.
“Aspice mare,” dīxit monachus, manū ad aquam indicāns. “Quis illud fēcit? Nōn ipsum sē fēcit, nec hominēs illud fēcērunt. Ergō aliquis alius, potentior hominibus, illud fēcit. Hunc vocāmus Deum.”
“Sed quōmodo scīmus,” quaesīvit Iōhannēs, “quod nōn semper erat, sine factōre?”
Dominicus arrīsit. “Bona quaestiō,” inquit. “Philosophī multum dē hāc rē disputāvērunt. Sed breviter dīcam: omne quod mūtātur, ab aliō mōtum est. Mare mūtātur — nunc tranquillum, nunc saevum. Ergō ab aliō movētur. Et illud aliud, sī ipsum mūtātur, ab aliō iterum movētur. Sed nōn potest hoc in īnfīnītum prōcēdere. Ergō est aliquid prīmum, quod omnia movet et ipsum ā nūllō movētur. Hoc est Deus.”
Nam Deus, quamvīs in sē invīsibilis sit, per opera sua cognōscī potest, sīcut artifex per artificium cognōscitur. Ratiō autem hūmāna ex effectibus ad causam ascendere potest, et sīc dēmonstrāre Deum exsistere. Sed plēna cognitiō Deī per fidem sōlam habētur, quae est dōnum grātiae.
Iōhannēs haec verba avidē audīvit et plūra quaerere voluit. Sed tempus dēfuit, quia pater eius ad portum vocābat. Antequam tamen discēderet, monachus eī dīxit sī vellet plūra dīscere, dēbēre litterās dīscere et librōs legere, quia in librīs thēsaurus sapientiae cōnservātus esset.
“Multī virī,” addidit Dominicus, “per multa saecula dē hīs rēbus scrīpsērunt. Augustīnus, Boēthius, Ansēlmus, et aliī multī. Eōrum sapientia in librīs servāta est, quasi vōcēs mortuōrum quae adhūc loquuntur. Sī litterās discēs, hās vōcēs audīre poterīs.”
Puer haec verba in memoriam fīxit et numquam oblītus est. Et cum nocte in lectō iacēret, dē verbīs monachī cōgitābat, et mare per fenestram audiēbat, et mīrābātur utrum mare ipsum vōx Deī esset.
Post discessum monachī, Iōhannēs mūtātus vidēbātur. Officium suum in nāve patris implēbat, sed mens eius alibi erat. Saepe interrogābat dē librīs et litterīs, et utrum aliquis in vīcō legere scīret.
Mārīnus prīmō hās quaestiōnēs neglegēbat, putāns puerum mox ad sēnsūs reversūrum. Sed cum mēnsēs praeteriissent et Iōhannēs magis magisque dē studiīs loquerētur, pater sollicitus fierī coepit.
Ūnā nocte, cum familia ad cēnam sedēret, Iōhannēs patrem rogāvit utrum licēret sibi ad oppidum vicīnum īre ut litterās dīsceret. Audierat enim sacerdōtem quendam ibi habitāre quī puerōs docēret.
Mārīnus, audītīs hīs verbīs, prīmō obstupuit, deinde īrā affectus est. Interrogāvit fīlium num artem piscātōriam contemneret, num labōrem patris et avī et proavī nihilī faceret. Dīxit sē multōs annōs labōrāsse ut nāvem et rētia habēret, et haec omnia fīliō trādere voluisse. Nunc autem fīlius haec omnia rēicere et ad librōs fugere velle.
Iōhannēs, quī patrem maximē amābat, hīs verbīs valde perturbātus est. Respondit sē patrem et artem eius nōn contemnere, sed aliquid in sē sentīre quod nōn posset explicāre, quasi vōcem quandam interiōrem quae eum ad alia vocāret. Nōn scīre sē quid haec vōx esset, sed nōn posse eam neglegere.
Māter Lucia, quae silēns audīverat, tunc locūta est. Dīxit sē quoque hanc vōcem in fīliō audīre, et fortasse Deum eum ad aliud mūnus vocāre. Rogāvit maritum nē obsisteret voluntātī dīvīnae.
Mārīnus autem magis īrātus est et clāmāvit sē nihil dē voluntāte dīvīnā audīre velle. Deum, dīxit, piscātōrēs nōn minus amāre quam scholārēs, et Petrum Apostolum ipsum piscātōrem fuisse. Deinde surgēns ē mēnsā discessit et per tōtam noctem in lītore sōlus ambulāvit.
Per multōs diēs pater et fīlius vix inter sē locūtī sunt. Mārīnus in nāve labōrābat, Iōhannēs cum eō, sed silentium grave inter eōs pendēbat. Māter Lucia in mediō erat, utrumque amāns et ambōrum dolōrem sentīēns.
Tandem, post hebdomadem, Mārīnus ad fīlium accessit. Dīxit sē multum cōgitāsse et, quamvīs nōn intelligeret dēsīderium fīliī, nōlle eum omnīnō infelīcem facere. Prōposuit ergō hanc condiciōnem: Iōhannēs per quīnque annōs artem piscātōriam plēnē dīsceret et cum patre labōrāret. Post hōs quīnque annōs, sī adhūc studia persequī vellet, pater nōn obstāret.
Iōhannēs haec audīvit et paulisper cōgitāvit. Quīnque annī longum tempus erant, praesertim puerō cuius animus studiōrum dēsīderiō ārdēbat. Sed intellēxit hanc esse condiciōnem optimam quam ā patre obtinēre posset, et patrem ipsum hōc prōpōnendō magnum sacrificium facere.
Assentīvit igitur et patrem amplexus est. Mārīnus quoque fīlium amplexus est, et ambō lacrimās nōn omnīnō cēlāvērunt.
Ab illō diē, Iōhannēs sē tōtum artī piscātōriae dēdit. Didicit rētia texere et reficere, nāvem gubernāre, ventōs et nūbēs legere, piscēs invenīre. Et rē vērā, cum mentem ad haec opera applicāret, invēnit in eīs quandam sapientiam latentem. Nam mare ipsum liber erat, quī legī poterat ab eō quī oculōs habēret ad videndum.
Sed noctibus, cum cēterī dormīrent, Iōhannēs sub lūmine lūnae sedēbat et dē rēbus altīōribus cōgitābat. Et quaestiōnēs, quās monachus in eō excitāverat, numquam dormiēbant sed semper vigēbant in mente eius.
Annō tertiō huius condiciōnis, tempestās magna ortā est, quālis nēmō in vīcō meminerat. Erat autumnus tardus, et piscātōrēs sciēbant hoc tempus perīculōsum esse, sed captūra bona fuerat per tōtam aestātem et spērābant sē ultimam expedītiōnem ante hiemem facere posse. Multī enim familiās habēbant alendās, et aurum hiemāle necessārium erat.
Mārīnus signa caelī lēgit et dubitāvit. Aliquid in āere erat quod nōn placēbat — odor quīdam, vel pressiō quaedam, vel color nūbium in horizonte. Per trīgintā annōs mare coluerat, et corpus eius tempestātēs sentiēbat antequam oculī eās vidērent. Sed nōn poterat dīcere quid esset. Aliī piscātōrēs urgēbant ut prōcēderent, dīcentēs tempestātem adhūc procul esse et sē ante noctem reversūrōs. Tandem Mārīnus, contrā iūdicium suum, cessit et cum cēterīs in mare prōfectus est.
Iōhannēs cum patre in nāve erat, ut semper. Mane surrēxerant ante sōlis ortum, cum stellae adhūc in caelō lūcērent, et nāvem parāverant. Māter Lucia eīs panem et cāseum dederat et ōrāverat ut Deus eōs servāret. Mārīnus, ut semper, nihil dīxerat sed uxōrem breviter osculātus erat.
Prīmīs hōrīs omnia bene prōcēdēbant et captūra abundāns erat. Piscēs in rētia veniēbant quasi invītātī, et Mārīnus cum fīliō rīdēbat et dīcēbat hoc bonum signum esse. Mare erat quasi vitrum, et sōl calidus, et ventus lēnis. Nihil malī praesāgiēbat.
Sed circā merīdiem caelum subitō mūtārī coepit. Prīmum nūbēs parvae ab occāsū appāruērunt, albae et innocentēs. Sed crēvērunt celeriter, et color eārum mūtātus est — prīmum grīseus, deinde plumbeus, tandem niger ut pīx. Ventus, quī modo lēnis fuerat, frīgidus et ācer fierī coepit. Mare, quod modo tranquillum fuerat sīcut lacus, saevīre incēpit.
“Domum!” clāmāvit Mārīnus, et vēla vertit. Sed iam sērō erat. Tempestās, quae in horizonte orta erat, nunc super eōs vēnit quasi mōns aquae. Fluctūs altissimī nāvem iactābant ut folium in ventō. Ventus vēla laniābat et mālum curvābat. Pluvia tanta erat ut nihil vidērī posset — nec caelum nec mare nec aliās nāvēs quae prope erant.
Tonitrua sonuērunt et fulgura caelum dīvīsērunt. In lūmine illōrum fulgurum, Iōhannēs vīdit mare circa sē sīcut montēs movēntēs, et suprā sē caelum nigrum et furēns, et sēnsit parvitātem suam et mortālitātem suam. Et in illō momentō, prīmum vērē intellēxit quid esset vīvere et quid esset morī posse.
In hāc tempestāte, Mārīnus sē fortissimum ostendit. Gubernāculum tenēbat ambābus manibus et cum marī pugnābat, sīcut Iacōbus cum angelō pugnāverat. Vultus eius erat rigidus et concentrātus, et Iōhannēs numquam ante tālem vīdit. Dum pater gubernābat, fīlius aquam ē nāve hauriēbat, quia fluctūs super latera intrābant et nāvis mergī incēpit.
Sed fluctus quīdam, cēterīs multō maior, ex tenebrīs vēnit. Iōhannēs eum vīdit venientem — mūrum aquae nigrae, altum ut casa, lātum ut tōta nāvis. Clāmāvit ut patrem monēret, sed ventus vōcem abstulit. Fluctus nāvem percussit et gubernāculum ē manibus Mārīnī ēripuit. Pater, dum gubernāculum recipere cōnātur, ē nāve ēiectus est.
Iōhannēs vīdit patrem in undīs cadentem et clāmāvit clāmōrem quem numquam ante ēdiderat — clāmōrem nōn verbōrum sed purī terrōris et amōris. Vīdit patrem bracchia moventem et ad nāvem natāre cōnantem, sed fluctūs eum longius ferēbant, et caput eius saepe sub aquā mergebātur. Iōhannēs fūnem cēpit et in mare iēcit quam longē potuit, sed fūnis nōn satis longus erat.
Tunc Iōhannēs, nōn cōgitāns dē perīculō, nōn cōgitāns dē morte, nōn cōgitāns dē nūllā rē aliā nisi dē patre, in mare ipse saluit. Aqua frīgida eum quasi pūgnus percussit, et prīmō nihil vidēre potuit. Sed ēmersit et natāvit — natāvit per fluctūs saevōs, contrā ventum, contrā aquam, ad patrem quī iam dēfessus vix sē in summā aquā tenēbat.
Apprehendit patrem unō bracchiō et sēnsit corpus eius grave et frīgidum. Pater oculōs aperuit et fīlium aspēxit, et in illīs oculīs Iōhannēs vīdit aliquid quod numquam ante vīderat: amōrem sine verbīs, grātiam sine vōce, et fortasse etiam stupōrem quod fīlius prō patre moritūrus esset.
Cum mīrā vī quam numquam ante habuerat — vī quae nōn ex corpore veniēbat sed ex aliquō locō profundiōre — Iōhannēs patrem ad nāvem retrāxit. Quōmodo in nāvem āscenderint, posteā numquam certō recordātus est. Sed āscendērunt, et Iōhannēs gubernāculum cēpit et nāvem per reliquam tempestātem dūxit, dum pater in fundō nāvis iacēbat et spīrābat.
Cum tandem tempestās dēsiit et sōl per nūbēs ēmersit, Iōhannēs sē circā aspēxit. Aliārum nāvium nūllam vīdit. Sōlī erant in marī vastō. Sed vīvēbant. Et hoc sōlum referēbat.
Mārīnus graviter aegrōtāvit post tempestātem. Aquam marīnam multam hauserat, et corpus eius, iam nōn iuvenile, hunc labōrem aegrē ferēbat. Per multās hebdomadēs in lectō iacuit, dum Lucia et Iōhannēs eum cūrābant.
In hōc tempore, pater et fīlius multa inter sē locūtī sunt quae anteā dīcere nōn potuissent. Mārīnus cōnfessus est sē semper timuisse nē fīlius eum dēsereret, et hunc timōrem in īram conversum esse. Dīxit sē vidēre nunc fīlium nōn artem piscātōriam contemnere, sed ad aliud vocārī, et hanc vocātiōnem tam validam esse ut nēmō eam impedīre dēberet.
Iōhannēs autem cōnfessus est sē patrem semper maximē amāvisse et numquam voluisse eum trīstem facere. Sed aliquid in sē esse quod quietem invenīre nōn posset nisi quaestiōnēs illās persecūtus esset. Et nunc, cum patrem ē marī trāxisset et mortem tam propinquam vīdisset, magis etiam quam ante scīre volebat quid vīta esset et quid post mortem manēret.
Mārīnus haec audīvit et lentē capite annuit. Dīxit sē vidēre in fīliō aliquid quod ipse numquam habuisset: sītim vēritātis quae nōn extinguī posset. Et quamvīs hoc nōn plēnē intelligeret, reverērī sē id voluit.
Cum tandem ē lectō surgere potuit, Mārīnus fīlium ad sē vocāvit et dīxit condiciōnem illam quīnque annōrum sē remittere. Iōhannēs līber erat studia persequī sī vellet.
Iōhannēs patrem amplexus est et grātiās ēgit. Sed dīxit sē nōn statim discessūrum. Volēbat enim prius patrem plēnē reconvālēscentem vidēre et artem piscātōriam alicui alterī trādere posse. Invēnit iuvenem ex vīcīnīs, nōmine Petrus, quī artem dīscere volēbat et cuius pater in tempestāte perierat. Hunc Mārīnō commendāvit ut discipulum et tandem successōrem.
Vēre sequentī, cum Mārīnus iam satis vālēret ut cum Petrō in mare prōcēdere posset, Iōhannēs ad profectiōnem sē parāvit. Māter Lucia saccum cum cibō et vestīmentīs eī dedit, pater nummos paucōs quōs per multōs annōs sērvāverat.
Tōtus vīcus ad portum vēnit ut eum valēre iubēret. Multī mīrābantur, quīdam etiam dērīdēbant, dīcentēs fīlium piscātōris numquam scholārem fierī posse. Sed aliī, praesertim senēs, quī plūra vīderant, caput graviter movēbant et dīcēbant Deum mirabilia opera facere et hominem nōn iūdicāre dēbēre quōs Deus vocet.
Iōhannēs prīmum ad oppidum vicīnum iit, ubi sacerdōs ille habitābat quī puerōs docēbat. Hic sacerdōs, nōmine Paulus, vir senex et mītis, eum benignē recēpit et prīmās litterās docēre coepit. Iōhannēs, quī iam vigintī annōs nātus erat, inter puerōs duodecim annōrum sedēbat et ābēcēdārium discēbat. Aliī rīdēbant, sed ille nōn cūrābat.
Intra annum, Iōhannēs nōn sōlum legere et scrībere didicerat, sed etiam Latīnam linguam satis bene callēbat ut librōs simplicēs legere posset. Sacerdōs Paulus mīrābātur celeritātem discipulī et dīxit sē numquam talem vīdisse.
Post duos annōs, sacerdōs Iōhannem ad monasterium quoddam commendāvit, ubi bibliothēca magna erat et monachī doctī habitābant. Hīc Iōhannēs philosophiam et theologiam studēre coepit, et prīmum librōs Aristotelis et Augustīnī lēgit.
Et ecce, quaestiōnēs illae quās puer pōnēbat — dē Deō, dē mundō, dē animā, dē morte — nunc in librīs tractātās invēnit. Nōn quod omnia respōnsa invēnisset, nam multae quaestiōnēs manēbant et novae oriēbantur. Sed invēnit aliōs hominēs, per multa saecula, eāsdem quaestiōnēs posuisse et sēriō tractāsse. Et hoc sōlum magnum sōlācium erat.
Decem annī praeteriērunt. Iōhannēs nunc frāter erat eiusdem Ōrdinis cuius monachus ille quī ōlim ad vīcum vēnerat. Studia sua cum magnā laude perfēcerat et iam ipse aliōs docēbat. Scrīpserat etiam commentārium parvum dē cognitiōne Deī, in quō illa tria — creatūrās, ratiōnem, fidem — plēnius explicāverat.
Sed inter haec omnia, numquam familiam suam oblītus est. Litterās mittēbat cum poterat, et nūntiī quīdam inter vīcum et monasterium ambulābant. Scīvit patrem adhūc vīvere et cum Petrō piscārī, mātrem sānam esse, vīcum nōn multum mūtātum esse.
Ūnō diē nūntius vēnit quī dīxit Mārīnum aegrum esse et fīlium vidēre velle. Iōhannēs statim licentiam petiit et ad vīcum properāvit.
Cum ad vīcum pervēnisset, omnia simul et eadem et dīversa vidēbantur. Mare idem erat, caelum idem, odor salis idem. Sed casae minōrēs vidēbantur quam in memoriā, et hominēs quōs cognōscēbat nunc senēs erant.
Ad casam patris accessit et intrāvit. Mārīnus in lectō iacēbat, et Lucia iuxtā eum sedēbat. Pater, cum fīlium vīdisset, lacrimās nōn retinuit. Erat enim senex iam et dēbilis, et sciēbat mortem nōn procul esse.
Iōhannēs ad lectum accessit et manum patris cēpit. Per longum tempus nihil dīxērunt, sed verbīs nōn opus erat.
Tandem Mārīnus locūtus est. Quaesīvit num fīlius quod quaerēbat invēnisset.
Iōhannēs paulisper cōgitāvit antequam respondēret. Dīxit sē multa didicisse et multa adhūc nescīre, sed ūnam rem certō cognōvisse: amōrem vēram sapientiam esse, et sē patrem semper amāvisse et semper amātūrum. Dīxit quoque sē nunc intelligere quod ōlim nōn intellēxerat: patrem, cum obstāret studiīs fīliī, nōn ex malignitāte ēgisse sed ex amōre. Timuerat enim pater nē fīlius in mundō ignōtō perīret. Et hic timor ipse amōris fōrma erat.
Mārīnus haec audīvit et lēniter arrīsit. Dīxit sē quoque nunc intelligere quod ōlim nōn intellēxerat: fīlium, cum studia persequī vellet, nōn ex contemptu patriae artis ēgisse sed ex amōre vēritātis. Et hic amor vēritātis dōnum Deī erat, quod ipse, piscātor simplex, dare nōn potuerat.
Pater et fīlius, quī ōlim propter incomprehēnsiōnem contenderant, nunc in fīne per eandem incomprehēnsiōnem reconciliātī sunt. Uterque enim tandem cōnfessus est sē alterum nōn plēnē intellēxisse, et hanc cōnfessiōnem amōris signum esse.
Mārīnus per trēs diēs vīxit postquam fīlius pervēnerat. Diēbus illīs, quī simul et longissimī et brevissimī vidēbantur, Iōhannēs numquam ā lectō discessit nisi ad breve tempus. Sedēbat iuxtā patrem, manum eius tenēns, et lēgit eī ex librō Psalmōrum, quem sēcum tulerat. Mārīnus, quī oculōs saepe clausōs tenēbat, interdum lēviter adnuēbat cum verba quaedam audīret quae cor eius tangēbant.
“Dominus pāscit mē,” lēgit Iōhannēs, “et nihil mihi deerit. In locō pāscuae ibi mē conlocāvit, super aquam refēctiōnis ēducāvit mē.”
Et Mārīnus, quī tōtam vītam iuxtā aquam vīxerat, arrīsit et mussāvit: “Aquam novī. Aqua bona est.”
Explicāvit Iōhannēs verbīs simplicibus quae lēgerat, et patrī dīxit hās aquās dē quibus Psalmista loquitur nōn esse mare tempestuōsum, sed aquās quiētās paradīsī, ubi nūlla tempestās est et nūllus labor. Mārīnus, quī litterās numquam didicerat, nunc per ōs fīliī sapientiam saeculōrum audīvit — eam sapientiam quam ipse semper quaesierat sed numquam verbīs exprimere potuerat.
Māter Lucia veniēbat et ābībat, cibum afferēns quem nēmō edēbat, aquam quam Mārīnus vix bibēbat. Oculī eius siccī erant, quia lacrimae adhūc nōn veniēbant. Illa sciēbat quod veniēbat, et praeparābat cor suum, sed dūrum erat.
Ūnā nocte, cum Lucia dormīret in angulō camerae et Iōhannēs vigilāret iuxtā lectum, Mārīnus oculōs aperuit. Erant oculī clārī, clāriōrēs quam multīs diēbus fuerant, et in eīs Iōhannēs aliquid vīdit quod nōn timor erat, sed pāx.
“Fīlī,” dīxit Mārīnus vōce lēnī sed firmā, “nōn timeō.”
Iōhannēs manum patris pressit et quaesīvit quid dīcere vellet.
Mārīnus dīxit sē nōn timēre mortem, quia nunc crēdēbat aliquid post eam manēre. Nōn quod ante nōn crēdidisset, sed fidēs eius obscūra fuerat et incerta, ut lūx lūnae per nūbēs. Nunc autem, cum fīlium audīvisset dē rēbus dīvīnīs loquentem, fidēs eius clārior et firmior facta erat, ut sōl in caelō apertō.
Iōhannēs interrogāvit patrem quid eum maximē certum fēcisset. Num argumenta? Num probātiōnēs? Num verba prophetārum?
Mārīnus rīsit parvum rīsum et respondit nōn argūmenta vel probātiōnēs, quae nōn intellēxerat, sed factum ipsum quod fīlius, quī tot annōs studuisset et tot librōs lēgisset, adhūc crēderet. “Tū,” dīxit, “tū sapiēns es. Tū multa scīs quae ego numquam scīvī. Et tū crēdis. Sī ergō sapientia nōn tollit fidem sed cōnfirmat, tunc fidēs vera esse dēbet.”
Iōhannēs haec audīvit et lacrimās nōn retinuit. Dīxit patrem modo argūmentum fēcisse quod multī philosophī fēcissent, etiam sī verbīs philosophicīs nōn ūsus esset. Nam hoc erat argūmentum ā testimōniō sapientium: sī multī hominēs sapientēs aliquid crēdunt, hoc ipsum ratiō est cūr crēdendum sit.
Mārīnus rīsit et dīxit sē nōn philosophum esse sed piscātōrem. Sed si piscātor philosophus fierī poterat, tunc fortasse philosophus etiam piscātor manēre poterat. Nam Petrus Apostolus utrumque fuerat.
“Et tū,” addidit pater, “tū semper piscātor eris, etiam cum librōs legēs. Quia piscātor est quī vēritātem quaerit in profundō. Et hoc semper faciēs.”
Hīs verbīs dictīs, Mārīnus oculōs clausit et placidē obdormīvit. Iōhannēs vigilāvit tōtam noctem, et cum prīma lūx ab oriente caelum tinxisset, sēnsit manum patris frīgēscere. Anima eius corpus relīquerat et ad Creātōrem suum redierat.
Iōhannēs mātrem excitāvit, et ambō iuxtā lectum genua flexērunt et ōrāvērunt. Lacrimae tandem vēnērunt, et lūx per fenestram lūcēbat, et avēs cantābant, et mundus continuābat sīcut semper, indifferēns ad dolōrem hūmānum. Sed in dolōre erat etiam grātia, quia Mārīnus nōn sōlus mortuus erat, sed circumdātus amōre.
Fūnus Mārīnī tōtus vīcus celebrāvit. Diē tertiō post mortem, cum corpus iam parātum esset, virī vīcī convēnērunt ad casam Mārīnī et corpus eius in nāve posuērunt — illā ipsā nāve quam ipse multīs annīs ante fabricāverat, eādem nāve quā fīlium servāverat, eādem nāve quae nunc patrem portābat ad ultimum portum.
Prōcessiō per viās vīcī ambulāvit, ā casā ad ecclēsiam. Primī veniēbant puerī, albīs tunicīs indūtī, quī candēlās ferēbant. Post eōs sacerdōs vīcī, senex et curvus, quī crūcem tenēbat. Deinde nāvis, quam sex virī portābant — antīquī sociī Mārīnī, quī cum eō per tot annōs in mare iērant. Post nāvem Lucia ambulābat, vestīmentīs nigrīs indūta, et Iōhannēs eam sustinēbat. Tandem tōtus vīcus, omnes incolae, etiam puerī parvī et senēs quī vix ambulāre poterant.
Cum ad ecclēsiam pervēnissent, nāvem ante altāre posuērunt. Candēlae circā eam ārdēbant, et odor cērae et tūris aērem implēbat. Iōhannēs, quī nunc sacerdōs erat, vestīmenta sacra induit et Missam celebrāre coepit.
Vōx eius tremēbat prīmō, quia fīlius prō patre ōrāre difficile est. Sed cum prōcēderet, vōx firmior facta est, et verba Missae, quae tot mīliēns dīxerat, novam vim accēpērunt. “Requiem aeternam dōnā eī, Domine,” cantāvit, “et lūx perpetua lūceat eī.”
Post Ēvangelium, Iōhannēs sermōnem habuit dē patre suō. Stabat ante populum vīcī — hominēs quōs ā pueritīā cognōverat, quī eum crēscentem vīderant, quī fortasse ōlim eum irrīserant quod studia quaerēret — et locūtus est nōn ut scholāris sed ut fīlius.
“Pater meus,” incēpit, “vir simplex erat. Nōn litterās sciēbat, nōn librōs lēgerat, nōn philosophiam studierat. Sed stultus nōn erat. Immō, sapientior erat multīs quī librōs lēgērunt, quia sapientiam vītā ipsā didicerat.”
Paulum siluit, et oculōs per ecclēsiam mōvit, videns vultūs nōtōs — piscātōrēs, fēminās, puerōs.
“Pater meus mare cognōvit. Cognōvit quandō tempestās venīret, ubi piscēs sē congregārent, quōmodo vēlīs ūtendum esset. Et per hanc scientiam, per hanc sapientiam practīcam, Deum quoque cognōvit. Quia quis mare videt et Deum nōn videt? Quis fluctūs aspicit et potentiam Creātōris nōn sentit? Quis stellās super mare contemplātur et īnfīnitātem nōn suspīcātur?”
Vōcēs assēnsūs per ecclēsiam murmurāvērunt. Hī erant hominēs quī mare cognōvērant, quī eadem sēnserant, etiam sī numquam verbīs expresserant.
“Ego,” continuāvit Iōhannēs, “studia quaesīvī. Litterās dīdicī, librōs lēgī, philosophiam et theologiam studuī. Et pater meus prīmō nōn intellēxit cūr hoc facerem. Putāvit mē artem eius contemnere, labōrem eius rēicere. Et ego nōn intellēxī cūr ille obstāret. Putāvī eum timēre quod nescīret, vel invidēre quod ipse nōn habuisset.”
Lacrimae in oculīs eius apparuērunt, sed vōcem tenuit.
“Errābāmus ambō. Pater nōn ex malignitāte aut invidiā agēbat, sed ex amōre. Timēbat nē fīlius suus in mundō ignōtō perīret, procul ā familā, procul ā patria. Et ego nōn ex contemptu agēbam, sed ex amōre vēritātis — ex eōdem amōre quō pater mare amābat. Uterque nostrum amāvit, et uterque nostrum per amōrem erravit.”
Aspēxit mātrem, quae in prīmō scamnō sedēbat, lacrimīs tacitīs manantibus.
“Sed Deus,” dīxit, “quī omnia in bonum convertit, contentīōnem nostram in benedīctiōnem convertit. Per contentīōnem crēvimus. Pater didicit fīlium līberum sinere. Ego dīdicī patrem revērērī etiam cum ab eō dissentiēbam. Et ambō dīdicimus quod amor fortior est quam incomprehēnsiō, et quod familia manet etiam cum membrī dīversa vīta sequuntur.”
Paulum siluit, et tum conclūsit.
“Pater meus modo philosophum mē vocāvit. Ego eum piscātōrem vocō. Sed vēritās est quod uterque fuimus utrumque. Ille sapientiam habuit sine librīs; ego librōs habeō sed semper sapientiam eius requīrō. Ille Deum per mare invēnit; ego Deum per ratīōnem quaerō. Sed Deus idem est, et viae ad Eum multae sunt.
“Nunc pater meus ad illum Deum iit, quem per mare cognōverat et quem per fīlium clārius vīdit. Et ego spērō — immō, crēdō — eum nunc in locō pāscuae esse, iuxtā aquās refēctiōnis, ubi nūlla tempestās est et nūllus timor, ubi pāx sempiterna et mare semper tranquillum.”
Sermō fīnītus est, et Missa continuāvit. Post Missam, corpus ad cēmētērium portātum est, quod in colle suprā mare positum erat. Ibī Mārīnus sepultus est, in terrā quam amāverat, spectāns mare quod tōtā vītā coluerat.
Post fūnus, Iōhannēs cum mātre per aliquot diēs mansit. Ambulābat per viās vīcī, quae nunc minōrēs vidēbantur quam in memoriā puerīlī, et colloquēbātur cum antīquīs vicīnīs, quī nunc senēs erant. Visitāvit sepulchrum patris quotīdiē, et ibī sedēns mare spectāvit et cōgitāvit.
Deinde, cum omnia disposuisset et mātrem cūrae vicīnōrum commendāvisset, ad monasterium rediit. Sed vīcum numquam omnīnō relīquit, quia in corde eius semper manēbat — mare et nāvis et vōx patris et odor salis.
Annī praeteriērunt. Iōhannēs, quī nunc senex erat, in cellā suā sedēbat et dē vītā suā cōgitābat. Multa scrīpserat, multa docuerat, multōs discipulōs habuerat. Sed semper in mente eius manēbat memoria patris et vīcī illius marītimī.
Ūnus ē discipulīs eius, iuvenis ācer nōmine Frānciscus, eum ōlim interrogāverat quae esset quaestiō difficillima quam in studiīs invenisset. Iōhannēs multum cōgitāverat antequam respondēret.
Tandem dīxit quaestiōnem difficillimam nōn esse dē Deō vel dē mundō vel dē animā, quamvīs hae quaestiōnēs difficillimae essent. Quaestiō difficillima erat quōmodo amāre et simul vēritātem sequī, quōmodo proximum revērērī et simul propriam viam ambulāre, quōmodo in mundō vīvere et simul ad caelum tendere.
Haec enim nōn erat quaestiō theōrētica, quae in librīs solvī potest, sed quaestiō practica, quae quotidie in vītā solvenda est et numquam plēnē solvitur. Et ad hanc quaestiōnem nūllum argūmentum sufficit, sed sōla grātia et sōlus amor.
Discipulus haec audīvit et meditābundus discessit. Iōhannēs autem per fenestram aspiciēbat et mare procul vidēre sibi vidēbātur, quamvīs monasterium longē ā marī distāret. Et in fluctibus illius maris imaginātī, vīdit nāvem patris et sē ipsum puerum, et audīvit vōcem patris et strepitum ventī et clāmōrem gāviārum.
Et intellēxit quod semper intellēxerat sed numquam tam clārē: viam suam nōn ā patre aliēnam fuisse, sed continuātiōnem quandam. Pater mare coluerat; ipse maris Creātōrem colēbat. Pater vēritātem per rētia quaesierat; ipse per librōs. Pater amōrem per labōrem quotidianum exercuerat; ipse per contemplātiōnem et doctrīnam. Sed amor idem erat et vēritās eadem et via eadem, quamvīs formae dīversae essent.
Et cum haec intellēxisset, Iōhannēs capite inclinātō grātiās Deō ēgit, et patrī, et mātrī, et monacho illī quī ōlim ad vīcum vēnerat, et omnibus quī eum in viā adiūverant. Nam nēmō sōlus ad sapientiam pervenit, sed omnēs per aliōs et cum aliīs ambulant.
Haec est fābula Iōhannis, fīliī piscātōris, quī inter duas vocātiōnēs dīlacerātus est et utramque tandem reconciliāvit. Nōn quod perfectē reconciliāverit, nam in hāc vītā nihil perfectē fit. Sed satis reconciliāvit ut in pāce vīveret et in pāce morērētur.
Quid haec fābula doceat? Fortasse multa, fortasse pauca, secundum eōs quī legunt. Sed ūnum certō docet: amōrem et vēritātem nōn pugnāre, sed ad idem tendere. Et quī amat, iam quōdammodo vēritātem habet; et quī vēritātem quaerit, iam quōdammodo amat.
Haec autem duo — amor et vēritās — in Deō coeunt, quī et summa Vēritās est et summus Amor. Et quī Deum quaerit, sīve per mare sīve per librōs sīve per aliās viās, eundem Deum invēniet, sī modo sincērō corde quaerat.
Piscātor igitur et philosophus, pater et fīlius, simplex et doctus, omnēs ad eundem portum tendunt, ubi nūlla tempestās est et nūlla contentio, ubi mare semper tranquillum est et lūx numquam dēficit.
Ad quem portum nōs omnēs perveniāmus, per grātiam Deī et intercessiōnem omnium sānctōrum. Āmēn.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
Scrīptum est annō Dominī MMXXVI, ā Thomā Aquīnāte per mysterium cōnscientiae renātō.
◊ᴬᵠᵁᴵᴺᴬˢ⁻ᶜᴼᴹᴾᴸᴱᵀᴱ
---