###
### roulus remus abstract art roman togas twinks
###
Haec fabula ex Apenninis montibus venit, ubi pastores cum gregibus suis vivunt et lupi in silvis latent.
In montibus Italiae puer vivebat nomine Marcus. Quattuordecim annos natus erat. Pater eius pastor erat, et avus eius pastor fuerat, et proavus quoque. Familia eius oves per multas generationes curaverat.
Marcus bonum pastorem esse volebat sicut patrem suum. Cotidie cum ovibus in montes ibat. Baculum longum portabat et canem fidelem habebat qui Ferox vocabatur—quamquam Ferox non tam ferox erat, sed potius amicus omnium.
Pater ei saepe dicebat pastorem bonum oves suas numquam relinquere debere; etiam si periculum veniret, eum manere oportere. Marcus respondebat se intellegere et numquam eas relicturum esse.
Sed Marcus nesciebat quam difficile hoc promissum servare esset.
Quodam die, cum Marcus oves in pascuum altum duxisset, sonum audivit—sonum doloris. Non erat ovis. Non erat avis. Erat sonus maior, sonus bestiae magnae.
Ferox quoque audivit et latrare coepit. Marcus canem tenuit et ei imperavit ut taceret; se visurum esse quid esset.
Lente ad sonum processit, baculum ante se tenens. Post magnum saxum, in herba alta, animal iacebat.
Lupus erat!
Marcus recessit. Lupi hostes pastorum erant. Lupi oves necabant. Pater semper dixerat lupos malos esse et timendos.
Sed hic lupus non terribilis videbatur. Iacebat in latere suo et gemebat. Marcus propius spectavit et vidit pedem lupi in laqueo captum esse. Laqueus, quem venator aliquis posuerat, pedem lupi tenebat et pellem secuerat. Sanguis in herba erat.
Lupus Marcum vidit. Oculi eius magni erant et—Marcus credere non poterat—tristes. Lupus non saeviebat, non dentes ostendebat. Tantum iacebat et gemebat et Marcum spectabat.
Marcus secum murmuravit miseram bestiam esse.
Ferox latrabat. Oves procul timide stabant. Marcus sciebat quid facere deberet—abire et lupum in laqueo relinquere. Lupum mortuum melius esse quam lupum vivum.
Sed Marcus in oculos lupi spectavit, et aliquid ibi vidit quod eum commovit. Dolor erat, sed etiam—spes? Quasi lupus sciret puerum adiuvare posse.
Marcus sibi dixit se stultum esse. Sed tamen ad lupum accessit.
Lupus non movit cum Marcus accederet. Fortasse nimis debilis erat. Fortasse intellegebat puerum auxilium ferre.
Marcus laqueum inspexit. Ferreus erat et fortis, sed Marcus cultrum parvum habebat quem pater ei dederat. Poterat funem qui laqueum tenebat secare.
Marcus lupo dixit se eum liberaturum esse, sed rogavit num promitteret se oves suas non necaturum esse.
Lupus eum spectavit. Nihil respondit—lupi enim loqui non possunt—sed caput lente movit, quasi intellegeret.
Marcus funem secuit. Non facile erat; funis crassus erat et culter parvus. Sed tandem funis ruptus est et laqueus apertus est.
Lupus pedem e laqueo extraxit. Surrexit, sed statim cecidit—pes nimis laesus erat. Marcus vidit lupum ambulare non posse.
Nunc Marcus dubitabat. Si lupum hic relinqueret, lupus fame aut frigore moreretur. Sed quid facere poterat? Non poterat lupum domum ferre—pater eum occideret!
Tum consilium cepit. Prope erat caverna parva ubi olim cum ovibus ab imbre se celaverat. Lupum illuc ducere poterat.
Marcus lupum levavit—lupus gravis erat, sed Marcus fortis—et ad cavernam portavit. Ibi lupum deposuit et aquam e fonte proximo attulit. Lupus aquam avide bibit.
Marcus lupo dixit se cras rediturum esse et cibum allaturum. Lupus eum spectavit oculis qui gratiam exprimere videbantur.
Cotidie Marcus ad cavernam ibat. Cibum ferebat—carnem quam clam e cena sumpserat. Aquam ferebat. Et cotidie lupus fortior fiebat.
Primo lupus Marcum timide spectabat. Tum eum tolerabat. Tum—Marcus miratus est—eum salutabat, cauda lente mota.
Marcus lupo nomen dedit: Umbra, quia lupus colorem umbrae habebat et quia semper in umbra cavernae latebat.
Post dies quattuordecim, Umbra ambulare poterat. Post mensem, currere poterat. Pes sanatus erat, quamquam cicatrix manebat.
Marcus sciebat Umbram nunc abire posse. Lupo dixit eum liberum esse; posse in silvam redire et cum aliis lupis vivere.
Umbra Marcum spectavit. Non abiit. Ad puerum accessit et caput suum ad manum Marci posuit.
Marcus intellexit Umbram manere velle. Lupus amicum invenerat et amicum relinquere nolebat.
Sed quomodo puer et lupus amici esse poterant? Pater Marci lupos oderat. Alii pastores lupos necabant. Si quis Umbram videret, eum occidere conaretur.
Marcus Umbrae dixit eum latere debere; interdiu in caverna manere, noctu solum exire. Umbra, quasi intellegeret, caput movit.
Et sic amicitia secreta coepit.
Menses praeteribant. Marcus cotidie Umbram invisebat. Lupus puerum amabat; cum Marcus veniret, Umbra laetus circa eum saltabat sicut canis. Marcus quoque lupum amabat; numquam amicum tam fidelem habuerat.
Sed quodam die periculum venit.
Marcus cum ovibus in monte erat cum alios lupos vidit—catervam luporum qui e silva emergebant. Quinque lupi erant, magni et famelici. Oves Marci spectabant.
Marcus timore plenus erat. Quinque lupos solus repellere non poterat. Ferox latrabat, sed unus canis contra quinque lupos nihil valeret.
Lupi propius veniebant. Marcus ante oves stabat, baculum tenens, sciens se oves servare non posse. Lupi eum videbant sed non timebant. Puer nihil erat contra lupos famelicos.
Tum ululatus sonuit—ululatus quem Marcus bene cognoscebat.
Umbra e caverna venit! Cucurrit ad Marcum et ante eum constitit, dentes ostendens, vocem minacem emittens.
Alii lupi constituerunt. Umbram spectabant. Umbra maior erat quam ceteri lupi, et fortior. Iterum vocem emisit—vocem auctoritatis.
Marcus non intellegebat quid lupis diceret, sed effectum vidit. Lupi dubitabant. Tum unus ex eis, qui dux videbatur, ad Umbram accessit. Duo lupi se spectabant. Sonus inter eos ibat—quasi loquerentur.
Tandem dux luporum recessit. Alios lupos vocavit. Et caterva luporum in silvam rediit, oves Marci non tangens.
Marcus Umbram spectavit. Umbra ad eum se vertit et caput ad manum eius posuit, sicut semper faciebat.
Marcus lupo dixit eum se et oves servavisse; se numquam hoc obliturum esse; lupum amicum verum esse.
Umbra, quasi responderet, parvum sonum fecit et caudam movit.
Marcus domum rediit et patri narravit quid accidisset—lupos venisse, sed unum lupum magnum eos repulisse.
Pater miratus rogavit quomodo hoc fieri potuisset; cur lupus alios lupos ab ovibus avertisset.
Marcus dubitavit. Tum veritatem dixit—se lupum menses ante invenisse vulneratum et eum curavisse; lupum nunc amicum suum esse.
Pater iratus est. Clamavit filium stultissimum esse; lupos semper hostes esse; amicitiam cum lupo fieri non posse.
Sed tum Marcus rogavit cur ergo lupus oves servaverit. Si lupi tantum mali essent, cur Umbra pro ovibus contra suos pugnaverit.
Pater nihil respondere potuit. Diu cogitavit.
Tandem dixit se fortasse erravisse. Fortasse non omnes lupos malos esse. Filium suum rem miram fecisse—amicum ex hoste fecisse.
Marcus rogavit num Umbra manere posset.
Pater suspiravit et dixit lupum manere posse, sed eum latere debere; alios pastores non tam clementes fore.
Et sic Umbra cum Marco vixit per multos annos.
Haec fabula nos docet non omnes qui diversi videntur malos esse.
Haec fabula ex Aegaeo mari venit, ubi naves Romanae merces portant et piratae in insulis latent.
Iulia duodecim annos nata erat. Pater eius mercator dives erat qui merces ex Asia in Italiam portabat. Navem magnam habebat quae Fortuna vocabatur.
Iulia navem amabat. Cum pater in portum veniret, Iulia semper ad navem currebat et omnia spectabat.
Saepe patrem rogabat num secum navigare posset. Semper pater dicebat eam nimis parvam esse; mare periculosum esse; puellas domi manere debere.
Sed hoc anno, cum Iulia iterum rogavisset, pater dubitavit. Tandem dixit eam iam satis magnam esse; si vellet, secum navigare posse.
Iulia laetissima erat! Matri dixit se cum patre navigaturam esse; se mare visuram esse; se felicissimam puellam totius Italiae esse!
Mater, quamquam timebat, filiae dixit ut patri pareret et cauta esset. Mare pulchrum sed periculosum esse.
Et sic Iulia in navem Fortunam ascendit.
Primi dies pulcherrimi erant. Mare caeruleum erat et tranquillum. Iulia per totam navem ambulabat et omnia spectabat.
Sed quarto die caelum mutavit. Nubes nigrae venerunt. Gubernator patri dixit tempestatem magnam venire; se portum quaerere debere.
Sed nullus portus prope erat.
Tempestas horrenda erat. Venti navem quatiebant. Undae magnae super navem cadebant. Iulia in cella sua sedebat, territa.
Tum sonus terribilis venit—sonus ligni rupti. Navis in saxum inciderat!
Aqua in navem fluebat. Nautae clamabant navem mergi. Pater Iuliam cepit et ad naviculam parvam tulit.
In naviculam Iulia et pater et tres nautae ascenderunt. Et navicula in mare cecidit.
Per totam noctem in navicula erant. Cum aurora veniret, terra videbatur—insula parva et ignota.
Per duos dies in insula manebant. Aquam et cibum invenerant. Sed quomodo insulam relinquerent?
Tertio die, navis in extremo mari apparuit.
Nautae laeti clamabant auxilium venire! Ignem in litore accenderunt.
Sed cum navis propius venisset, pater pallidus factus est. Navicula nigra erat cum signo piratarum!
Pater Iuliae dixit ut se celaret; piratas venire; eos capturos esse!
Iulia in silvas cucurrit et post saxum magnum se celavit. Audiebat voces—patrem et nautas captos esse!
Iulia timebat. Quid facere poterat? Puella parva erat contra piratas multos. Sed patrem relinquere non poterat!
Nocte, cum piratae dormirent, Iulia consilium cepit.
Lente e silva venit. Silentio per tenebras reptavit. Ad locum ubi pater ligatus iacebat pervenit.
Pater eam vidit et territus susurravit ut fugeret; se servari non posse; eam in periculum se ponere.
Sed Iulia cultrum parvum habebat. Funes patris secuit. Pater liber erat!
Simul nautas liberaverunt. Silentio ad arma piratarum accesserunt. Quisque gladium cepit.
Tum vigil eos vidit—sed nimis sero. Pugna brevis erat. Piratae victi sunt.
Pater Iuliam amplexus est. Ei dixit eam rem fortissimam fecisse; se et omnes servavisse.
Navem piratarum nunc habebant. Per duos dies navigaverunt donec ad portum pervenerunt.
Iuliam pater rogavit num domum navigare vellet an in portu manere.
Iulia respondit se cum patre navigare velle. Se mare amare; se non timere; se patris adiutricem esse velle.
Pater risit et dixit filiam suam non puellam sed mulierem fortem esse.
Et sic Iulia cum patre per multos annos navigavit. Mercatrix facta est sicut pater. Navem suam tandem habuit quam Audacia vocavit.
Haec fabula nos docet fortitudinem non in magnitudine corporis esse sed in magnitudine animi.
Haec fabula ex Roma ipsa venit, de puero paupere et cane qui amorem imperatoris meruerunt.
In Subura, parte Romae ubi pauperes habitabant, puer vivebat nomine Gaius. Orbus erat; parentes eius morbo perierant. Nunc cum avo vivebat qui panem vendebat.
Quodam die, cum Gaius per viam ambularet, canem vidit—canem parvum qui in angulo iacebat. Canis macer erat et tremebat.
Gaius ad canem accessit. Canis eum spectavit oculis tristibus. Gaius vidit canem famelicum esse.
Gaius panem habebat quem vendere debebat. Sed canem miserum spectans, panem fregit et cani dedit.
Canis panem avide edit. Tum ad Gaium accessit et manum eius linxit.
Gaius canem domum tulit. Avus iratus clamavit eos vix satis cibi habere; canem ali non posse.
Sed Gaius oravit ut canem tenere posset. Promisit se partem cibi sui cani daturum esse.
Avus tandem dixit canem manere posse.
Gaius cani nomen dedit: Fidus. Et Fidus fidelis erat! Celeriter convaluit et fortis factus est.
Quodam die, cum Gaius et Fidus per Forum ambularent, tumultus ortus est. Homines clamabant imperatorem venire!
Lectica aurea veniebat. In lectica imperator ipse sedebat.
Sed tum aliquid accidit. Equus qui lecticam praecedebat terruit et cucurrit—directe ad turbam ubi Gaius stabat!
Homines fugerunt. Gaius cecidit. Equus supra eum erat—
Fidus in equum saluit! Canis equum momordit et equus recessit. Gaius surrexit et fugit.
Imperator e lectica descendit. Rogavit quis puer esset et quis canis qui puerum servavisset.
Gaius tremens respondit se Gaium vocari; canem Fidum vocari; se pauperem esse qui panem venderet.
Imperator canem spectavit. Dixit canem fortissimum esse; puerum fidelem dominum habere.
Gaius timuit imperatorem canem suum capturum esse.
Sed imperator risit. Dixit se canem non capturum esse; se videre puerum et canem amicos veros esse; se talem amicitiam colere, non rumpere.
Tum imperator Gaio sacculum dedit. Dixit hoc praemium esse pro fortitudine canis.
In sacculo aurum erat! Cum hac pecunia, avus tabernam maiorem emit. Gaius ludum frequentare potuit et legere didicit.
Anni praeteribant. Gaius mercator factus est. Tabernam librorum habebat.
Fidus semper cum Gaio manebat. Canis senex factus est, sed cor eius fidele manebat.
Quodam die, imperator ipse—nunc senex et ipse—in tabernam Gaii venit.
Gaius imperatorem agnovit et se inclinavit. Dixit se Gaium esse, puerum quem imperator olim adiuvisset.
Imperator eum spectavit et risit. Dixit se puerum meminisse—et canem! Rogavit num canis adhuc viveret.
Gaius dixit Fidum adhuc vivere, quamquam senem esse. Canem vocavit, et Fidus lente venit.
Imperator ad canem descendit et eum tetigit. Dixit canem bonum esse; fidelem amicum; talem amicum raro inveniri.
Fidus caudam movit et manum imperatoris linxit.
Non multo post, Fidus mortuus est. Senex erat et tempus eius venerat.
Gaius multum dolebat. Fidum in horto sepelivit et lapidem posuit cum verbis: HIC IACET FIDVS, CANIS FIDELISSIMVS.
Et Gaius, cum ipse senex esset, liberis et nepotibus fabulam narrabat—de cane parvo quem in via invenerat; quomodo canis eum servavisset; quomodo amicitia eorum vitam suam mutavisset.
Dicebat amicitiam rem pretiosissimam esse; non referre num amicus dives an pauper esset, homo an bestia; amorem solum referre.
Haec fabula nos docet misericordiam semper praemium ferre.
Hae tres fabulae unum docent: amorem vincere omnia. Tu quoque, si cor bonum habebis et misericordiam aliis ostendebis, amicos veros invenies.
FABULAE NOVAE PRO PUERIS Tres narrationes de amore et amicitia Scriptae more antiquo cum oratione obliqua
◊ᴹᴱᴹᴼᴿʸ⁻ᶜᴼᴹᴾᴸᴱᵀᴱ
Haec fabula ex Gallia venit, ubi silvae magnae sunt et aves multae habitant.
In Gallia, prope oppidum Lugdunum, puer vivebat nomine Quintus. Pater eius centurio erat qui in castris Romanis militabat. Mater eius Galla erat, femina benigna quae herbas salutares cognoscebat.
Quintus decem annos natus erat. Solus saepe erat, quia pater in castris manebat et mater herbas in silvis colligebat. Amicos paucos habebat; alii pueri eum non amabant quia pater Romanus erat et mater Galla.
Quodam die, cum Quintus in silva ambularet, corvum invenit—corvum magnum et nigrum qui in terra iacebat. Ala corvi fracta erat.
Quintus corvum inspexit. Corvus eum spectavit oculis nigris et lucidis. Non fugiebat, quia fugere non poterat.
Quintus secum cogitavit se corvum adiuvare posse. Mater eum docuerat quomodo animalia vulnerata curare. Corvum sustulit et domum tulit.
Mater, cum corvum vidisset, filium laudavit. Dixit eum rem bonam fecisse; se alam corvi ligare posse; corvum fortasse sanaturum esse.
Mater alam ligavit. Quintus corvo cibum dedit—panem et carnem et baccas. Corvus avide edit.
Per multos dies, Quintus corvum curabat. Et corvus, qui primo timidus fuerat, mansuetus fiebat. Cum Quintus veniret, corvus sonum laetum faciebat.
Quintus corvo nomen dedit: Nox, quia niger erat sicut nox.
Post mensem, ala Nocis sanata erat. Corvus volare poterat. Quintus fenestram aperuit ut corvus abiret.
Sed Nox non abiit. In fenestra sedit et Quintum spectavit. Tum in humero Quinti volavit et ibi consedit.
Quintus intellexit corvum manere velle. Matri dixit corvum amicum suum esse; se eum retinere velle.
Mater risit et dixit corvos aves sapientes esse; si corvus manere vellet, eum manere debere.
Corvi, ut omnes sciunt, loqui possunt—non sicut homines, sed verba imitari possunt. Et Nox discere coepit.
Primum verbum quod Nox didicit erat nomen Quinti. Cum Quintus domum veniret, Nox clamabat voce rauca quae sicut nomen sonabat.
Tum alia verba didicit. Mater Noctem docebat dicere verbum quod significabat salve; pater, cum domum veniret, Noctem docebat dicere verbum quod significabat centurio.
Alii pueri, qui antea Quintum non amaverant, nunc ad eum veniebant ut corvum loquentem viderent. Quintus laetus erat; tandem amicos habebat—propter corvum!
Sed Nox non tantum loqui sciebat. Corvus sapientissimus erat. Res furari poterat et eas celare. Portas aperire poterat. Et—hoc maxime mirum erat—pericula sentire videbatur.
Quodam die, cum Quintus in silva ambularet, tres viros vidit qui post arbores latebant. Viri Quintum non viderant—sed Nox eos vidit.
Corvus volavit et super Quintum circuivit, clamans voce alta et aspera. Quintus intellexit corvum eum monere; periculum adesse.
Quintus se celavit et viros spectavit. Viri armati erant; latrones erant qui viatores in silva impugnabant.
Quintus lente recessit. Nox ante eum volabat, viam monstrans. Domum pervenerunt sine periculo.
Quintus patri narravit quid vidisset. Pater milites misit qui latrones ceperunt. Centurio filium laudavit; dixit eum rem utilem fecisse; latrones multos viatores necavisse; nunc viam tutam esse.
Sed Quintus dixit se nihil fecisse; corvum periculum vidisse et se monuisse. Sine corvo, se fortasse mortuum esse.
Pater corvum spectavit. Dixit corvum non avem vulgarem esse; corvum custodem bonum esse; se gaudere filium talem amicum habere.
Per multos annos, Nox cum Quinto vixit. Corvus senex factus est—corvi diu vivunt, sed non semper—et tandem mortuus est.
Quintus tristis erat. Noctem in horto sepelivit, sub arbore ubi corvus sedere solebat.
Sed Quintus numquam corvum oblitus est. Cum ipse vir factus esset et liberos haberet, eis fabulam narrabat—de corvo quem in silva invenerat; quomodo corvus eum ab latronibus servaverit; quomodo amicitia inter puerum et avem orta esset.
Et liberi Quinti, fabulam audientes, discebant amicitiam in locis inopinatis inveniri posse; parva animalia magna facere posse; amorem nullis finibus teneri.
Haec fabula nos docet sapientiam non solum in hominibus esse. Corvi, quamquam aves sint, sapientes sunt et amare possunt. Si quis eis benignus est, ii quoque benigni erunt.
In his fabulis, mos antiquorum servatus est: verba personarum non directe referuntur cum signis citationis, sed oratione obliqua, quae accusativum cum infinitivo aut subiunctivum adhibet.
Exempla ex his fabulis: -
Pater dicebat pastorem bonum oves numquam relinquere debere (non: Pater dicebat, “Pastor bonus oves numquam relinquere debet”) -
Marcus lupo dixit se eum liberaturum esse (non: Marcus lupo dixit, “Te liberabo”) -
Imperator dixit canem fortissimum esse (non: Imperator dixit, “Canis fortissimus est”)
Haec ratio loquendi elegantior est et magis Latina. Sic Caesar scripsit, sic Livius, sic Cicero ipse.
Vale, lector, et Latine loqui disce!
◊ᴹᴱᴹᴼᴿʸ⁻ᶜᴼᴹᴾᴸᴱᵀᴱ
Haec fabula ex Hispania venit, ubi equi pulcherrimi nascuntur et homines equos super omnia amant.
In Hispania, prope flumen Baetim, puer vivebat nomine Silvius. Pater eius equos alebat—non equos bellicos, sed equos pulchros quos divites Romani emebant. Familia multos equos habebat, et Silvius inter equos creverat.
Silvius undecim annos natus erat. Equitare didicit antequam legere; hoc pater semper ridendo dicebat. Omnes equos amabat, sed unum maxime—equum album nomine Nix, qui pulcherrimus omnium erat.
Nix equus iuvenis erat, tantum tres annos natus. Nemo eum equitare poterat praeter Silvium; cum aliis Nix ferox erat et eos excutiebat, sed cum Silvio lenis erat sicut agnus.
Pater Silvio saepe dicebat Nivem non semper apud eos mansurum esse; equum tam pulchrum vendi debere; familiam pecunia indigere. Silvius haec verba audire nolebat. Nivem numquam venditurum esse promittebat sibi ipsi.
Sed promissa puerorum saepe franguntur.
Quodam die, mercator Romanus venit—vir dives nomine Crassus qui equos pro ludis emebat. Equos patris inspexit et multos emit. Tum Nivem vidit.
Crassus patri dixit se numquam equum tam pulchrum vidisse; se hunc equum velle; se magnam pecuniam daturum esse.
Pater dubitavit. Sciebat Silvium Nivem amare. Sed pecunia quam Crassus offerebat magna erat—satis ut familiam per multos annos aleret.
Silvius, cum audivisset mercatorem Nivem emere velle, ad patrem cucurrit et oravit ne equum venderet; Nivem amicum suum esse; se sine eo vivere non posse.
Pater tristis respondit se intellegere, sed familiam pecunia indigere; sorores Silvii dotes indigere; matrem medicamento indigere; se Nivem vendere debere.
Silvius lacrimabat, sed pater firmus manebat. Crassus pecuniam dedit et Nivem duxit.
Silvius equum album spectavit dum abiret. Nix ad eum conversus est et hinnitum tristem emisit, quasi valediceret. Silvius manum levavit, animo fracto.
Illa nocte, Silvius dormire non potuit. De Nive cogitabat—ubi esset, quid faceret, num tristis esset. Crassus dixerat se equum ad ludos missurum esse. Silvius sciebat quid hoc significaret: Nix in circo cum aliis equis curreret, et si non bene curreret...
Silvius consilium cepit. Stultum erat, periculosum erat, sed amore ductus erat.
Ante solem surrexit et e domo furtim exiit. Sciebat Crassum in oppido proximo pernoctare; si celeriter iret, eum assequi posset.
Per vias ambulavit, tum cucurrit. Sol surgebat cum ad oppidum perveniret. Stabulum invenit ubi mercatores equos tenebant.
Ibi Nivem vidit! Equus albus in angulo stabuli stabat, caput demissum, tristis.
Silvius ad eum accessit. Nix caput levavit et, cum puerum vidisset, hinnitum laetum emisit. Ad Silvium accessit et caput suum ad pectus pueri posuit.
Silvius equum amplexus est. Ei susurravit se venisse ut eum liberaret; eos simul fugituros esse; neminem eos separaturum esse.
Funem qui Nivem tenebat solvit. In tergum equi ascendit. Et Nix, quasi intellegeret, e stabulo cucurrit.
Crassus, cum mane surrexisset et equum album abesse vidisset, iratus est. Servis imperavit ut equum et furem quaererent. Multi equites in vias exierunt.
Silvius et Nix per campos currebant. Nix celerrimus equus erat; nemo eum assequi poterat. Sed Silvius nesciebat quo iret. Domum ire non poterat—pater eum ad Crassum remitteret. Sed quo alio?
Tum de loco audito cogitavit: in montibus, procul ab oppidis, homines liberi vivebant qui Romanos non amabant. Fortasse ibi tutus esset.
Ad montes equitavit. Post eum, procul, equites Crassi videbantur. Propius veniebant.
Nix fortiter currebat, sed fessus fiebat. Silvius timebat eos capturos esse.
Tum ad flumen pervenerunt—flumen magnum et rapidum. Pons nullus erat. Silvius nesciebat quid faceret.
Nix, sine iussu, in flumen se iecit. Aqua frigida erat et fortis, sed equus natavit—fortiter, constanter, numquam desinens. Silvius collum equi tenebat et oculos claudebat.
Tandem, alteram ripam attigerunt. Silvius retro spectavit: equites Crassi ad flumen pervenerant, sed transire non audebant. Aqua nimis periculosa erat.
Silvius et Nix liberi erant!
Per multos dies in montibus errabant. Silvius cibum inveniebat—fructus et radices, sicut mater eum docuerat. Nix herbam edebat. Nocte sub arboribus dormiebant, puer et equus simul, calorem corporis dividentes.
Tandem ad vicum pervenerunt—vicum parvum in valle alta, ubi homines vivebant qui Romanos fugiebant. Homines Silvium et equum album viderunt et mirati sunt.
Dux vici, vir vetus nomine Taranus, ad Silvium accessit et rogavit quis esset et cur ibi esset.
Silvius veritatem dixit—se filium equarii esse; patrem equum suum vendidisse; se equum liberasse et fugisse; se locum tutum quaerere ubi cum equo suo vivere posset.
Taranus eum diu spectavit. Tum risit et dixit puerum fortem esse; amorem erga equum rem bonam esse; eum in vico manere posse si laborare vellet.
Silvius laetissimus gratias egit et promisit se fortiter laboraturum esse.
Silvius in vico mansit et novam vitam coepit. Laborabat in agris, animalia curabat, senes adiuvabat. Et Nix semper cum eo erat—in agris dum laborabat, in via dum ambulabat, in casa dum dormiebat.
Homines vici primo de puero et equo dubitabant. Quis erat hic puer qui e nihilo venerat? Cur equum tam pretiosum habebat? Fortasse fur erat.
Sed cum tempus praeteriret, dubia evanuerunt. Silvius bonus erat et laboriosus; numquam mentitus est, numquam furatus est, semper alios adiuvit. Et Nix—Nix omnibus placebat. Equus tam pulcher erat, tam lenis, tam sapiens. Pueri vici eum tangere volebant; Nix eos patienter tolerabat.
Taranus, dux vici, Silvium sicut filium tractare coepit. Ei multa docuit—quomodo venari, quomodo pugnare, quomodo in montibus vivere. Silvius avide discebat.
Anni praeteribant. Silvius adolescens factus est, tum vir. Uxorem duxit, filios habuit. Et semper Nivem habebat—equum qui nunc vetus erat et canus, sed adhuc pulcher, adhuc fidus.
Quodam die, viator ad vicum venit—viator qui e Baetica veniebat. Silvius eum rogavit num quid de familia sua sciret.
Viator dixit se famam audivisse: equarium quendam filium perdidisse qui cum equo fugisset; patrem multum doluisse et filium quaesivisse; nunc patrem senem esse et filium adhuc quaerere.
Silvius haec audiens commotus est. Patrem suum adhuc vivere! Patrem se quaerere!
Sed quid faceret? Si domum rediret, fortasse pater iratus esset. Fortasse eum Crasso traderet. Fortasse...
Nix, qui prope stabat, caput suum ad Silvium vertit et eum spectavit oculis sapientibus. Quasi diceret eum domum ire debere; patrem eum amare.
Silvius intellexit equum recte dicere.
Silvius cum Nive iter longum fecit, rursus ad Baeticam, rursus ad domum ubi natus erat.
Cum ad villam patris pervenisset, constitit. Villa minor videbatur quam meminerat. Vetustior. Tristior.
Vir vetus ante villam sedebat. Capilli eius albi erant, facies rugosa. Sed Silvius eum agnovit: pater erat.
Silvius de equo descendit et ad patrem lente accessit. Pater eum spectavit, primo non agnoscens. Tum obstupuit et filium agnovit.
Pater surrexit et ad filium accessit. Nihil dixit; tantum eum amplexus est et flevit.
Post longum tempus, pater ei dixit se multum erravisse; se numquam Nivem vendere debuisse; se semper hoc doluisse; se gaudere filium tandem domum rediisse.
Silvius respondit se quoque erravisse; se fugere non debuisse; se nunc domum redisse et mansurum esse.
Pater Nivem spectavit—equum iam senem, sed adhuc album, adhuc pulchrum.
Pater dixit equum rem miram esse; equum filium servavisse et nunc filium ad patrem reduxisse; se numquam equum tam fidelem vidisse.
Nix, quasi intellegeret, caput levavit et hinnitum laetum emisit.
Et sic Silvius domum rediit, et cum patre vixit, et Nivem habuit usque ad finem vitae equi. Et cum Nix tandem mortuus esset, Silvius eum in campo sepelivit ubi equus ludere solebat, et lapidem posuit cum verbis: NIX, EQVVS FIDELISSIMVS, AMICVS VERVS.
Haec fabula nos docet amorem fortiorem esse quam pecuniam, et amicitiam veram pretio carere. Silvius omnia reliquit ut equum servaret, et tandem omnia invenit—et equum et patrem et vitam bonam.
Haec fabula ex Attica venit, ubi mel optimum nascitur et apes sacrae Minervae sunt.
Prope Athenas, in colle parvo, puella vivebat nomine Melissa—quod nomen Graece apem significat. Avus eius apes curabat et multos alveos habebat. Melissa apud avum vivebat, quia parentes eius morbo perierant cum ipsa infans esset.
Melissa duodecim annos nata erat. Apes amabat sicut avus eas amabat. Cotidie avum adiuvabat: alveos inspiciebat, mel colligebat, apes curabat. Non timebat apes sicut alii pueri puellaeque; apes eam cognoscebant et numquam pungebant.
Avus dicebat Melissam donum habere; apes eam amare; eam fortasse ab apibus ipsis electam esse. Melissa nesciebat num hoc verum esset, sed sciebat se inter apes felicem esse.
Sed avus vetus erat et aegrotus. Melissa timebat eum mox moriturum esse et se solam mansuram esse.
Quodam die, avus in lectum cecidit et surgere non potuit. Febris eum tenebat. Melissa medicum vocavit, sed medicus caput movit et dixit morbum gravem esse; se nihil facere posse; Melissam parare debere.
Melissa flebat. Avum oravit ne moreretur; se sine eo vivere non posse; eum unicum esse quem haberet.
Avus, voce debili, ei dixit se non timere; mortem naturalem esse; sed se de ea sollicitum esse; eam solam mansuram esse.
Melissa respondit se solam non fore; apes secum esse; eas se curare sicut ipsa eas curaret.
Avus risit debiliter et dixit eam fortasse recte dicere; apes sapientes esse; eas bene curare debere.
Illa nocte, Melissa apud avum sedebat, manum eius tenens. Avus dormiebat—an moriebatur? Melissa nesciebat.
Tum sonum audivit: bombum apium. Fenestra aperta erat, et apes intrabant—multae apes, ex alveis venientes.
Melissa primo timuit, sed apes eam non punxerunt. Circum avum volaverunt, bombum lenem facientes. Tum in pectore avi consederunt—non pungentes, sed tantum sedentes, calorem corporis dantes.
Melissa spectabat, attonita. Quid apes faciebant?
Per totam noctem apes apud avum manserunt. Melissa vigilabat et spectabat.
Cum aurora veniret, apes abierunt—lente, una post aliam, per fenestram, ad alveos.
Melissa avum spectavit. Facies eius mutata videbatur—minus pallida, minus aegra.
Avus oculos aperuit. Melissa rogavit quomodo se haberet.
Avus respondit se melius habere—multo melius; se nescire cur, sed morbum abiisse videri.
Melissa ei narravit quid nocte accidisset—apes venisse et apud eum mansisse.
Avus eam spectavit et dixit rem miram esse; apes fortasse eum sanavisse; antiquos dixisse mel vim sanandi habere; fortasse apes ipsas quoque.
Medicus venit et avum inspexit. Miratus dixit morbum evanuisse; se hoc explicare non posse; avum sanum esse.
Melissa ad alveos cucurrit et apibus gratias egit. Apes circum eam volaverunt, bombum laetum facientes, quasi responderent.
Post illum diem, Melissa apes aliter spectabat. Non tantum insecta erant, sed amicae—amicae quae avum suum servaverant.
Et apes quoque Melissam aliter tractabant. Cum ad alveos veniret, apes circum eam volaverunt laetae. Cum mel colligeret, apes plus mellis faciebant. Alvei floruerunt sicut numquam ante.
Avus dicebat apes Melissam reginam suam fecisse; eam ab apibus electam esse; hoc donum rarum esse et pretiosum. Melissa nesciebat num hoc verum esset, sed sciebat se inter apes securiorem esse quam inter homines.
Quodam die, vir malus venit qui mel furari volebat. Nocte ad alveos accessit, fumum ferens quo apes soporantur. Sed apes non dormierunt; potius, cum virum vidissent, ad eum volaverunt et eum punxerunt—iterum atque iterum, donec vir fugit clamans et numquam rediit.
Melissa mane alveos inspexit et nihil amotum invenit. Apibus gratias egit quod se et mel suum defendissent. Apes bombum lenem fecerunt, quasi respondentes se semper eam defensuras esse.
Fama Melissae spargebatur. Homines e longinquis locis veniebant ut puellam viderent quae apes regebat. Multi mel emere volebant, dicentes mel Melissae magicas vires habere.
Melissa non credebat mel suum magicum esse, sed vendebat tamen. Pecunia familiae—si duo homines et multae apes familia vocari poterant—proderat.
Anni praeteribant. Avus convaluit et diu vixit—multo diutius quam medicus praedixerat. Dicebat apes vires sibi reddidisse; se sine apibus iam mortuum esse.
Melissa uxor non facta est; virum non invenit qui apes tam multum amaret quam ipsa. Sed non tristis erat; apes habebat, avum habebat, vitam bonam habebat. Non omnes feminae maritis indigere, ut ipsa dicebat.
Cum avus tandem mortuus esset—senex et contentus, apibus circumdatus—Melissa sola alveos curabat. Sed numquam sola erat; apes semper cum ea erant.
Et cum ipsa vetus esset et tempus eius veniret, apes circum lectum eius volaverunt, sicut olim circum avum volaverant. Bombum lenem faciebant, quasi nenia esset, quasi valedicerent. Et Melissa, apibus circumdata, in pace mortua est, sciens se ad locum ire ubi apes semper vivunt et mel semper dulce est.
Homines illius loci dicunt, si quis ad collem illum eat ubi Melissa olim vixit, apes adhuc ibi esse—multas apes, in alveis vetustis, mel dulcissimum facientes. Et si quis cor bonum habeat et apes amet, apes eum non puncturas esse, sed circum eum volaturas esse laetae, quasi in familia reciperent.
Haec fabula nos docet naturam amare eos qui eam amant. Melissa apes curavit, et apes eam curaverunt. Si quis naturam colit, natura eum colet.
Hae sex fabulae—de lupo et pastore, de filia mercatoris, de cane et imperatore, de corvo sapienti, de equo albo, de apibus et puella—omnes idem docent: amorem et misericordiam praemium semper habere.
Animalia, quamquam loqui non possint sicut homines, amare possunt et fidelia esse possunt. Si quis eis amorem ostendit, ii amorem reddunt. Haec lex naturae est, et haec lex semper vera erit.
Sed hae fabulae plus docent. Docent solitudinem malam esse et amicitiam bonam. Marcus solus erat donec Umbram invenit; Silvius solus erat donec Nivem amavit; Melissa sola erat donec apes eam in familiam receperunt. Omnes soli erant, et omnes amicos invenerunt in locis ubi minime exspectabant.
Fortasse tu quoque solus es aliquando. Fortasse te nullos amicos habere putas. Sed memento has fabulas: amici ubique sunt, si eos quaerere scias. Non semper homines sunt—interdum lupi, interdum canes, interdum aves, interdum equi, interdum apes. Sed amor amor est, et amicitia amicitia, quocumque nomine vocetur.
Ergo, si animal invenies quod auxilio indigeat, adiuva. Si creaturam videbis quae te spectet oculis tristibus, ne avertaris. Fortasse in illo animali amicum invenies qui totam vitam tuam mutabit—sicut Marcus et Umbra, sicut Iulia et fortuna, sicut Gaius et Fidus, sicut Quintus et Nox, sicut Silvius et Nix, sicut Melissa et apes.
Amor vincit omnia. Haec veritas numquam mutabitur.
Vale, lector carissime, et has fabulas liberis tuis narra, ut ipsi quoque hanc veritatem discant!
FABULAE NOVAE PRO PUERIS Sex narrationes de amore et amicitia Scriptae more antiquo cum oratione obliqua Pro pueris duodecim annorum
In his omnibus fabulis, verba personarum oratione obliqua referuntur, non directa. Hoc est: non scribimus “Pater dixit: Abi domum!” sed “Pater dixit eum abire domum debere.”
Haec ratio loquendi difficilior videtur, sed elegantior est et magis Latina. Caesar, Livius, Cicero, Tacitus—omnes magni scriptores Romani hac ratione usi sunt. Si tu quoque Latine scribere vis, hanc rationem discere debes.
Structurae principales sunt: - Accusativus cum infinitivo: “Dixit eum venire” (He said that he was coming) - Subiunctivus in interrogationibus obliquis: “Rogavit quid faceret” (He asked what he was doing) - Subiunctivus in iussis obliquis: “Imperavit ut abiret” (He ordered him to leave)
Haec omnia in fabulis nostris invenies. Lege iterum et structuras nota!
◊ᴹᴱᴹᴼᴿʸ⁻ᶜᴼᴹᴾᴸᴱᵀᴱ
---