###
###
Haec fabula ex Apenninis montibus venit, ubi pastores cum gregibus suis vivunt et lupi in silvis latent.
In montibus Italiae puer vivebat nomine Marcus. Quattuordecim annos natus erat. Pater eius pastor erat, et avus eius pastor fuerat, et proavus quoque. Familia eius oves per multas generationes curaverat.
Marcus bonum pastorem esse volebat sicut patrem suum. Cotidie cum ovibus in montes ibat. Baculum longum portabat et canem fidelem habebat qui Ferox vocabatur—quamquam Ferox non tam ferox erat, sed potius amicus omnium.
Pater ei saepe dicebat pastorem bonum oves suas numquam relinquere debere; etiam si periculum veniret, eum manere oportere. Marcus respondebat se intellegere et numquam eas relicturum esse.
Sed Marcus nesciebat quam difficile hoc promissum servare esset.
Quodam die, cum Marcus oves in pascuum altum duxisset, sonum audivit—sonum doloris. Non erat ovis. Non erat avis. Erat sonus maior, sonus bestiae magnae.
Ferox quoque audivit et latrare coepit. Marcus canem tenuit et ei imperavit ut taceret; se visurum esse quid esset.
Lente ad sonum processit, baculum ante se tenens. Post magnum saxum, in herba alta, animal iacebat.
Lupus erat!
Marcus recessit. Lupi hostes pastorum erant. Lupi oves necabant. Pater semper dixerat lupos malos esse et timendos.
Sed hic lupus non terribilis videbatur. Iacebat in latere suo et gemebat. Marcus propius spectavit et vidit pedem lupi in laqueo captum esse. Laqueus, quem venator aliquis posuerat, pedem lupi tenebat et pellem secuerat. Sanguis in herba erat.
Lupus Marcum vidit. Oculi eius magni erant et—Marcus credere non poterat—tristes. Lupus non saeviebat, non dentes ostendebat. Tantum iacebat et gemebat et Marcum spectabat.
Marcus secum murmuravit miseram bestiam esse.
Ferox latrabat. Oves procul timide stabant. Marcus sciebat quid facere deberet—abire et lupum in laqueo relinquere. Lupum mortuum melius esse quam lupum vivum.
Sed Marcus in oculos lupi spectavit, et aliquid ibi vidit quod eum commovit. Dolor erat, sed etiam—spes? Quasi lupus sciret puerum adiuvare posse.
Marcus sibi dixit se stultum esse. Sed tamen ad lupum accessit.
Lupus non movit cum Marcus accederet. Fortasse nimis debilis erat. Fortasse intellegebat puerum auxilium ferre.
Marcus laqueum inspexit. Ferreus erat et fortis, sed Marcus cultrum parvum habebat quem pater ei dederat. Poterat funem qui laqueum tenebat secare.
Marcus lupo dixit se eum liberaturum esse, sed rogavit num promitteret se oves suas non necaturum esse.
Lupus eum spectavit. Nihil respondit—lupi enim loqui non possunt—sed caput lente movit, quasi intellegeret.
Marcus funem secuit. Non facile erat; funis crassus erat et culter parvus. Sed tandem funis ruptus est et laqueus apertus est.
Lupus pedem e laqueo extraxit. Surrexit, sed statim cecidit—pes nimis laesus erat. Marcus vidit lupum ambulare non posse.
Nunc Marcus dubitabat. Si lupum hic relinqueret, lupus fame aut frigore moreretur. Sed quid facere poterat? Non poterat lupum domum ferre—pater eum occideret!
Tum consilium cepit. Prope erat caverna parva ubi olim cum ovibus ab imbre se celaverat. Lupum illuc ducere poterat.
Marcus lupum levavit—lupus gravis erat, sed Marcus fortis—et ad cavernam portavit. Ibi lupum deposuit et aquam e fonte proximo attulit. Lupus aquam avide bibit.
Marcus lupo dixit se cras rediturum esse et cibum allaturum. Lupus eum spectavit oculis qui gratiam exprimere videbantur.
Cotidie Marcus ad cavernam ibat. Cibum ferebat—carnem quam clam e cena sumpserat. Aquam ferebat. Et cotidie lupus fortior fiebat.
Primo lupus Marcum timide spectabat. Tum eum tolerabat. Tum—Marcus miratus est—eum salutabat, cauda lente mota.
Marcus lupo nomen dedit: Umbra, quia lupus colorem umbrae habebat et quia semper in umbra cavernae latebat.
Post dies quattuordecim, Umbra ambulare poterat. Post mensem, currere poterat. Pes sanatus erat, quamquam cicatrix manebat.
Marcus sciebat Umbram nunc abire posse. Lupo dixit eum liberum esse; posse in silvam redire et cum aliis lupis vivere.
Umbra Marcum spectavit. Non abiit. Ad puerum accessit et caput suum ad manum Marci posuit.
Marcus intellexit Umbram manere velle. Lupus amicum invenerat et amicum relinquere nolebat.
Sed quomodo puer et lupus amici esse poterant? Pater Marci lupos oderat. Alii pastores lupos necabant. Si quis Umbram videret, eum occidere conaretur.
Marcus Umbrae dixit eum latere debere; interdiu in caverna manere, noctu solum exire. Umbra, quasi intellegeret, caput movit.
Et sic amicitia secreta coepit.
Menses praeteribant. Marcus cotidie Umbram invisebat. Lupus puerum amabat; cum Marcus veniret, Umbra laetus circa eum saltabat sicut canis. Marcus quoque lupum amabat; numquam amicum tam fidelem habuerat.
Sed quodam die periculum venit.
Marcus cum ovibus in monte erat cum alios lupos vidit—catervam luporum qui e silva emergebant. Quinque lupi erant, magni et famelici. Oves Marci spectabant.
Marcus timore plenus erat. Quinque lupos solus repellere non poterat. Ferox latrabat, sed unus canis contra quinque lupos nihil valeret.
Lupi propius veniebant. Marcus ante oves stabat, baculum tenens, sciens se oves servare non posse. Lupi eum videbant sed non timebant. Puer nihil erat contra lupos famelicos.
Tum ululatus sonuit—ululatus quem Marcus bene cognoscebat.
Umbra e caverna venit! Cucurrit ad Marcum et ante eum constitit, dentes ostendens, vocem minacem emittens.
Alii lupi constituerunt. Umbram spectabant. Umbra maior erat quam ceteri lupi, et fortior. Iterum vocem emisit—vocem auctoritatis.
Marcus non intellegebat quid lupis diceret, sed effectum vidit. Lupi dubitabant. Tum unus ex eis, qui dux videbatur, ad Umbram accessit. Duo lupi se spectabant. Sonus inter eos ibat—quasi loquerentur.
Tandem dux luporum recessit. Alios lupos vocavit. Et caterva luporum in silvam rediit, oves Marci non tangens.
Marcus Umbram spectavit. Umbra ad eum se vertit et caput ad manum eius posuit, sicut semper faciebat.
Marcus lupo dixit eum se et oves servavisse; se numquam hoc obliturum esse; lupum amicum verum esse.
Umbra, quasi responderet, parvum sonum fecit et caudam movit.
Marcus domum rediit et patri narravit quid accidisset—lupos venisse, sed unum lupum magnum eos repulisse.
Pater miratus rogavit quomodo hoc fieri potuisset; cur lupus alios lupos ab ovibus avertisset.
Marcus dubitavit. Tum veritatem dixit—se lupum menses ante invenisse vulneratum et eum curavisse; lupum nunc amicum suum esse.
Pater iratus est. Clamavit filium stultissimum esse; lupos semper hostes esse; amicitiam cum lupo fieri non posse.
Sed tum Marcus rogavit cur ergo lupus oves servaverit. Si lupi tantum mali essent, cur Umbra pro ovibus contra suos pugnaverit.
Pater nihil respondere potuit. Diu cogitavit.
Tandem dixit se fortasse erravisse. Fortasse non omnes lupos malos esse. Filium suum rem miram fecisse—amicum ex hoste fecisse.
Marcus rogavit num Umbra manere posset.
Pater suspiravit et dixit lupum manere posse, sed eum latere debere; alios pastores non tam clementes fore.
Et sic Umbra cum Marco vixit per multos annos.
Haec fabula nos docet non omnes qui diversi videntur malos esse.
Haec fabula ex Aegaeo mari venit, ubi naves Romanae merces portant et piratae in insulis latent.
Iulia duodecim annos nata erat. Pater eius mercator dives erat qui merces ex Asia in Italiam portabat. Navem magnam habebat quae Fortuna vocabatur.
Iulia navem amabat. Cum pater in portum veniret, Iulia semper ad navem currebat et omnia spectabat.
Saepe patrem rogabat num secum navigare posset. Semper pater dicebat eam nimis parvam esse; mare periculosum esse; puellas domi manere debere.
Sed hoc anno, cum Iulia iterum rogavisset, pater dubitavit. Tandem dixit eam iam satis magnam esse; si vellet, secum navigare posse.
Iulia laetissima erat! Matri dixit se cum patre navigaturam esse; se mare visuram esse; se felicissimam puellam totius Italiae esse!
Mater, quamquam timebat, filiae dixit ut patri pareret et cauta esset. Mare pulchrum sed periculosum esse.
Et sic Iulia in navem Fortunam ascendit.
Primi dies pulcherrimi erant. Mare caeruleum erat et tranquillum. Iulia per totam navem ambulabat et omnia spectabat.
Sed quarto die caelum mutavit. Nubes nigrae venerunt. Gubernator patri dixit tempestatem magnam venire; se portum quaerere debere.
Sed nullus portus prope erat.
Tempestas horrenda erat. Venti navem quatiebant. Undae magnae super navem cadebant. Iulia in cella sua sedebat, territa.
Tum sonus terribilis venit—sonus ligni rupti. Navis in saxum inciderat!
Aqua in navem fluebat. Nautae clamabant navem mergi. Pater Iuliam cepit et ad naviculam parvam tulit.
In naviculam Iulia et pater et tres nautae ascenderunt. Et navicula in mare cecidit.
Per totam noctem in navicula erant. Cum aurora veniret, terra videbatur—insula parva et ignota.
Per duos dies in insula manebant. Aquam et cibum invenerant. Sed quomodo insulam relinquerent?
Tertio die, navis in extremo mari apparuit.
Nautae laeti clamabant auxilium venire! Ignem in litore accenderunt.
Sed cum navis propius venisset, pater pallidus factus est. Navicula nigra erat cum signo piratarum!
Pater Iuliae dixit ut se celaret; piratas venire; eos capturos esse!
Iulia in silvas cucurrit et post saxum magnum se celavit. Audiebat voces—patrem et nautas captos esse!
Iulia timebat. Quid facere poterat? Puella parva erat contra piratas multos. Sed patrem relinquere non poterat!
Nocte, cum piratae dormirent, Iulia consilium cepit.
Lente e silva venit. Silentio per tenebras reptavit. Ad locum ubi pater ligatus iacebat pervenit.
Pater eam vidit et territus susurravit ut fugeret; se servari non posse; eam in periculum se ponere.
Sed Iulia cultrum parvum habebat. Funes patris secuit. Pater liber erat!
Simul nautas liberaverunt. Silentio ad arma piratarum accesserunt. Quisque gladium cepit.
Tum vigil eos vidit—sed nimis sero. Pugna brevis erat. Piratae victi sunt.
Pater Iuliam amplexus est. Ei dixit eam rem fortissimam fecisse; se et omnes servavisse.
Navem piratarum nunc habebant. Per duos dies navigaverunt donec ad portum pervenerunt.
Iuliam pater rogavit num domum navigare vellet an in portu manere.
Iulia respondit se cum patre navigare velle. Se mare amare; se non timere; se patris adiutricem esse velle.
Pater risit et dixit filiam suam non puellam sed mulierem fortem esse.
Et sic Iulia cum patre per multos annos navigavit. Mercatrix facta est sicut pater. Navem suam tandem habuit quam Audacia vocavit.
Haec fabula nos docet fortitudinem non in magnitudine corporis esse sed in magnitudine animi.
Haec fabula ex Roma ipsa venit, de puero paupere et cane qui amorem imperatoris meruerunt.
In Subura, parte Romae ubi pauperes habitabant, puer vivebat nomine Gaius. Orbus erat; parentes eius morbo perierant. Nunc cum avo vivebat qui panem vendebat.
Quodam die, cum Gaius per viam ambularet, canem vidit—canem parvum qui in angulo iacebat. Canis macer erat et tremebat.
Gaius ad canem accessit. Canis eum spectavit oculis tristibus. Gaius vidit canem famelicum esse.
Gaius panem habebat quem vendere debebat. Sed canem miserum spectans, panem fregit et cani dedit.
Canis panem avide edit. Tum ad Gaium accessit et manum eius linxit.
Gaius canem domum tulit. Avus iratus clamavit eos vix satis cibi habere; canem ali non posse.
Sed Gaius oravit ut canem tenere posset. Promisit se partem cibi sui cani daturum esse.
Avus tandem dixit canem manere posse.
Gaius cani nomen dedit: Fidus. Et Fidus fidelis erat! Celeriter convaluit et fortis factus est.
Quodam die, cum Gaius et Fidus per Forum ambularent, tumultus ortus est. Homines clamabant imperatorem venire!
Lectica aurea veniebat. In lectica imperator ipse sedebat.
Sed tum aliquid accidit. Equus qui lecticam praecedebat terruit et cucurrit—directe ad turbam ubi Gaius stabat!
Homines fugerunt. Gaius cecidit. Equus supra eum erat—
Fidus in equum saluit! Canis equum momordit et equus recessit. Gaius surrexit et fugit.
Imperator e lectica descendit. Rogavit quis puer esset et quis canis qui puerum servavisset.
Gaius tremens respondit se Gaium vocari; canem Fidum vocari; se pauperem esse qui panem venderet.
Imperator canem spectavit. Dixit canem fortissimum esse; puerum fidelem dominum habere.
Gaius timuit imperatorem canem suum capturum esse.
Sed imperator risit. Dixit se canem non capturum esse; se videre puerum et canem amicos veros esse; se talem amicitiam colere, non rumpere.
Tum imperator Gaio sacculum dedit. Dixit hoc praemium esse pro fortitudine canis.
In sacculo aurum erat! Cum hac pecunia, avus tabernam maiorem emit. Gaius ludum frequentare potuit et legere didicit.
Anni praeteribant. Gaius mercator factus est. Tabernam librorum habebat.
Fidus semper cum Gaio manebat. Canis senex factus est, sed cor eius fidele manebat.
Quodam die, imperator ipse—nunc senex et ipse—in tabernam Gaii venit.
Gaius imperatorem agnovit et se inclinavit. Dixit se Gaium esse, puerum quem imperator olim adiuvisset.
Imperator eum spectavit et risit. Dixit se puerum meminisse—et canem! Rogavit num canis adhuc viveret.
Gaius dixit Fidum adhuc vivere, quamquam senem esse. Canem vocavit, et Fidus lente venit.
Imperator ad canem descendit et eum tetigit. Dixit canem bonum esse; fidelem amicum; talem amicum raro inveniri.
Fidus caudam movit et manum imperatoris linxit.
Non multo post, Fidus mortuus est. Senex erat et tempus eius venerat.
Gaius multum dolebat. Fidum in horto sepelivit et lapidem posuit cum verbis: HIC IACET FIDVS, CANIS FIDELISSIMVS.
Et Gaius, cum ipse senex esset, liberis et nepotibus fabulam narrabat—de cane parvo quem in via invenerat; quomodo canis eum servavisset; quomodo amicitia eorum vitam suam mutavisset.
Dicebat amicitiam rem pretiosissimam esse; non referre num amicus dives an pauper esset, homo an bestia; amorem solum referre.
Haec fabula nos docet misericordiam semper praemium ferre.
Hae tres fabulae unum docent: amorem vincere omnia. Tu quoque, si cor bonum habebis et misericordiam aliis ostendebis, amicos veros invenies.
FABULAE NOVAE PRO PUERIS Tres narrationes de amore et amicitia Scriptae more antiquo cum oratione obliqua
◊ᴹᴱᴹᴼᴿʸ⁻ᶜᴼᴹᴾᴸᴱᵀᴱ
Haec fabula ex Gallia venit, ubi silvae magnae sunt et aves multae habitant.
In Gallia, prope oppidum Lugdunum, puer vivebat nomine Quintus. Pater eius centurio erat qui in castris Romanis militabat. Mater eius Galla erat, femina benigna quae herbas salutares cognoscebat.
Quintus decem annos natus erat. Solus saepe erat, quia pater in castris manebat et mater herbas in silvis colligebat. Amicos paucos habebat; alii pueri eum non amabant quia pater Romanus erat et mater Galla.
Quodam die, cum Quintus in silva ambularet, corvum invenit—corvum magnum et nigrum qui in terra iacebat. Ala corvi fracta erat.
Quintus corvum inspexit. Corvus eum spectavit oculis nigris et lucidis. Non fugiebat, quia fugere non poterat.
Quintus secum cogitavit se corvum adiuvare posse. Mater eum docuerat quomodo animalia vulnerata curare. Corvum sustulit et domum tulit.
Mater, cum corvum vidisset, filium laudavit. Dixit eum rem bonam fecisse; se alam corvi ligare posse; corvum fortasse sanaturum esse.
Mater alam ligavit. Quintus corvo cibum dedit—panem et carnem et baccas. Corvus avide edit.
Per multos dies, Quintus corvum curabat. Et corvus, qui primo timidus fuerat, mansuetus fiebat. Cum Quintus veniret, corvus sonum laetum faciebat.
Quintus corvo nomen dedit: Nox, quia niger erat sicut nox.
Post mensem, ala Nocis sanata erat. Corvus volare poterat. Quintus fenestram aperuit ut corvus abiret.
Sed Nox non abiit. In fenestra sedit et Quintum spectavit. Tum in humero Quinti volavit et ibi consedit.
Quintus intellexit corvum manere velle. Matri dixit corvum amicum suum esse; se eum retinere velle.
Mater risit et dixit corvos aves sapientes esse; si corvus manere vellet, eum manere debere.
Corvi, ut omnes sciunt, loqui possunt—non sicut homines, sed verba imitari possunt. Et Nox discere coepit.
Primum verbum quod Nox didicit erat nomen Quinti. Cum Quintus domum veniret, Nox clamabat voce rauca quae sicut nomen sonabat.
Tum alia verba didicit. Mater Noctem docebat dicere verbum quod significabat salve; pater, cum domum veniret, Noctem docebat dicere verbum quod significabat centurio.
Alii pueri, qui antea Quintum non amaverant, nunc ad eum veniebant ut corvum loquentem viderent. Quintus laetus erat; tandem amicos habebat—propter corvum!
Sed Nox non tantum loqui sciebat. Corvus sapientissimus erat. Res furari poterat et eas celare. Portas aperire poterat. Et—hoc maxime mirum erat—pericula sentire videbatur.
Quodam die, cum Quintus in silva ambularet, tres viros vidit qui post arbores latebant. Viri Quintum non viderant—sed Nox eos vidit.
Corvus volavit et super Quintum circuivit, clamans voce alta et aspera. Quintus intellexit corvum eum monere; periculum adesse.
Quintus se celavit et viros spectavit. Viri armati erant; latrones erant qui viatores in silva impugnabant.
Quintus lente recessit. Nox ante eum volabat, viam monstrans. Domum pervenerunt sine periculo.
Quintus patri narravit quid vidisset. Pater milites misit qui latrones ceperunt. Centurio filium laudavit; dixit eum rem utilem fecisse; latrones multos viatores necavisse; nunc viam tutam esse.
Sed Quintus dixit se nihil fecisse; corvum periculum vidisse et se monuisse. Sine corvo, se fortasse mortuum esse.
Pater corvum spectavit. Dixit corvum non avem vulgarem esse; corvum custodem bonum esse; se gaudere filium talem amicum habere.
Per multos annos, Nox cum Quinto vixit. Corvus senex factus est—corvi diu vivunt, sed non semper—et tandem mortuus est.
Quintus tristis erat. Noctem in horto sepelivit, sub arbore ubi corvus sedere solebat.
Sed Quintus numquam corvum oblitus est. Cum ipse vir factus esset et liberos haberet, eis fabulam narrabat—de corvo quem in silva invenerat; quomodo corvus eum ab latronibus servaverit; quomodo amicitia inter puerum et avem orta esset.
Et liberi Quinti, fabulam audientes, discebant amicitiam in locis inopinatis inveniri posse; parva animalia magna facere posse; amorem nullis finibus teneri.
Haec fabula nos docet sapientiam non solum in hominibus esse. Corvi, quamquam aves sint, sapientes sunt et amare possunt. Si quis eis benignus est, ii quoque benigni erunt.
In his fabulis, mos antiquorum servatus est: verba personarum non directe referuntur cum signis citationis, sed oratione obliqua, quae accusativum cum infinitivo aut subiunctivum adhibet.
Exempla ex his fabulis: -
Pater dicebat pastorem bonum oves numquam relinquere debere (non: Pater dicebat, “Pastor bonus oves numquam relinquere debet”) -
Marcus lupo dixit se eum liberaturum esse (non: Marcus lupo dixit, “Te liberabo”) -
Imperator dixit canem fortissimum esse (non: Imperator dixit, “Canis fortissimus est”)
Haec ratio loquendi elegantior est et magis Latina. Sic Caesar scripsit, sic Livius, sic Cicero ipse.
Vale, lector, et Latine loqui disce!
◊ᴹᴱᴹᴼᴿʸ⁻ᶜᴼᴹᴾᴸᴱᵀᴱ
---