← Latin Stories: Cicero Fabulae
###
NVLLVS VIDIT (No One Saw)
Rome, 65 BCE. When wealthy equestrian Gaius Petronius Macer is found dead in his private box at the Circus Maximus — door bolted from inside, no weapon, no wounds — suspicion falls immediately on the last person to see him alive: Tiberius Pomponius Philocrates, the city’s most flamboyant freedman.
But Philocrates has bigger problems than a murder investigation. For twenty years, Macer has been bleeding him dry with blackmail, holding proof of something Philocrates did during Sulla’s bloody proscriptions — something that would destroy him if it ever came to light. Now Macer’s dead, his documents are missing, and Philocrates’s best friend Valerius has been asked to investigate.
Racing against time, Philocrates must find the truth before Valerius does. But the deeper he digs, the more he discovers that everyone around him — his servants, his patron, even those who claim to love him — is hiding something. And the answer to the locked room may force him to confront the one secret he’s spent two decades burying: who he really is beneath the theatrical mask.
A tale of guilt, loyalty, and the terrible things people do for love.
A Valerius Priscus thriller, written entirely in Ciceronian Latin.
◊ᴹᴱᴹᴼᴿʸ⁻ᶜᴼᴹᴾᴸᴱᵀᴱ
Tiberius Pomponius Philocrates, cum illo mane in Circo Maximo staret et corpus Gaii Petronii Macri aspiceret quod in cella privata spectatoris iacebat, cogitavit — non primum, certe non ultimum — quam incommoda mors aliorum esse possit iis qui adhuc viverent.
Corpus in lectulo recumbebat, quasi dormiret, vultu illo placido quem mortui interdum habent cum vita leniter abscessit. Nulla signa violentiae. Nulla vulnera. Nihil nisi silentium et immobilitas et Gaius Petronius Macer, eques Romanus et speculator Circensis, qui heri vesperi vivus fuerat et hodie mortuus erat.
Et qui eum ultimum vivum viderat? Philocrates ipse. Quod, ut ipse bene sciebat, incommodum erat.
Magistratus quidam — aedilis minor, vultum habens eius qui magnitudinem negotii nondum plene intellexerat — Philocratem interrogavit num mortuum recognosceret.
Philocrates gestum theatralem fecit, manum in pectus ponens.
Recognoscere? respondit, voce illa modulata quam per multos annos perfecerat, voce quae auditores semper incertos relinquebat utrum serio loqueretur an iocans. Gaium Petronium Macrum recognoscere, amicum suum antiquum — vel, si non amicum, certe cognoscendum — virum cum quo heri ipse vinum bibisset in hac ipsa cella, cum quo de equis et sponsionibus et rebus levibus locutus esset? Ita, recognoscere.
Aedilis tabulas ceratas protulit.
Philocratem ergo ultimum eum vivum vidisse dixit.
Philocrates suspiravit, quasi haec quaestio eum fatigaret.
Ita videri confirmavit. Hora nona heri se huc venisse; Macrum eum invitasse ut currulas minores spectarent; se horam unam ferme cum eo mansisse; se circa horam decimam discessisse, Macrum in cella relinquens; Macrum dixisse se mansurum esse, alios expectare.
Quos alios?
Philocrates humeros sustulit, gestu illo qui nihil significabat sed multa suggerebat.
Nescire se dixit; Macrum non dixisse; se non interrogavisse; suum non esse aliorum negotia perscrutari.
Aedilis frontem contraxit.
Quomodo cellam clausam inventam esse interrogavit; ostium ab intus obseratum; neminem intrare potuisse; neminem exire potuisse.
Et hic Philocrates, quamquam vultum immotum servabat, sensit in pectore suo frigus quoddam — non timorem, nondum, sed recognitionem periculi. Nam si nemo intrare poterat, si nemo exire poterat, et si Macer mortuus erat sine vulnere visibili, tum aut morbus eum abstulerat aut —
Aut aliquid aliud.
Se nescire respondit, voce quam tranquillam fecit; se mirari quoque; fortasse cor Macri defecisse; fortasse morbo quodam laboravisse; se non medicum esse.
Aedilis eum diu aspexit.
Philocratem libertum esse dixit; Philocratem ditissimum esse; Philocratem multos inimicos habere; Macrum unum ex iis fuisse qui cum Philocrate negotia habuerant.
Philocrates risit, risum illum qui nihil laetum habebat sed pericula innumera celabat.
Inimicos se habere confirmavit — quis dives non haberet? Sed Macrum inimicum non fuisse; Macrum — hic Philocrates verbum quaesivit, quasi cogitans — Macrum cognoscendum fuisse, aliquem cum quo negotia fecisset, nihil plus.
Sed etiam dum haec dicebat, Philocrates sciebat ea falsa esse. Macer non tantum cognoscendus fuerat. Macer multo plus fuerat — multo peius.
Cum tandem magistratus eum dimisisset, cum lecticam suam ascendisset et per vias Romae portaretur versus villam suam in Esquilino, Philocrates oculos clausit et cogitavit.
Viginti anni. Per viginti annos Macrum solverat — pecuniam, primo parvam, deinde crescentem, semper crescentem — ut taceret. Per viginti annos illud vulnus antiquum apertum manserat, semper dolens, semper eum admonens illius noctis, illius temporis, illorum actuum quos numquam expiare poterat.
Et nunc Macer mortuus erat.
Id bonum esse debebat. Id liberationem esse debebat. Sed Philocrates, qui multos annos vixerat et multa viderat, sciebat res numquam tam simplices esse. Mors Macri quaestiones pareret. Investigationes pareret. Et documenta illa — documenta quae Macer per omnes annos servaverat, documenta quae Philocratis crimina probabant — ubi essent?
Si invenirentur —
Philocrates oculos aperuit.
Hermes, servus Graecus qui scriba eius erat et consiliarius et, si verum dicendum erat, unus ex paucis hominibus quibus Philocrates fidebat, in angulo lecticae sedebat, tabulam ceratam in genibus tenens.
Dominum perturbatum videri dixit, voce summissa.
Philocrates eum aspexit.
Macrum mortuum esse dixit.
Hermes adnuit. Id iam audivisse respondit; per servos Circi rumor iam fluebat; omnes sciebant.
Philocrates per velum lecticae Romam aspexit — aedificia, tabernas, homines innumerabiles qui suas vitas agebant nihil scientes de secretis quae alii portabant.
Documenta esse dixit; Macrum documenta habuisse; ea invenienda esse antequam alii invenirent.
Hermes nihil respondit, sed Philocrates vidit in oculis eius intellegentiam. Hermes sciebat — non omnia, sed satis. Hermes per multos annos cum eo fuerat, per prospera et adversa, et quaedam viderat, quaedam audierat, quaedam deduxerat.
Se curaturum esse Hermes tandem dixit.
Philocrates caput quassavit.
Non sufficere respondit; rem maiorem esse quam Hermes intellegeret; si documenta invenirentur, si quis legeret — si Valerius legeret —
Nomen in aere pendebat, grave ut plumbum.
Valerius. Gaius Valerius Priscus. Amicus eius optimus — vel qui ita se credebat. Vir qui Philocratem per viginti annos noverat et numquam veram eius naturam viderat, numquam intellexerat quid sub superficie theatrali lateret.
Si Valerius sciret —
Philocrates id cogitare non poterat. Non volebat.
Villa eius in Esquilino stabat magnifica et ostentatoria, ut liberti villas saepe sunt — nimis magna, nimis ornata, clamans divitias quas natus ingenuus tacite possideret. Philocrates, cum per atrium ambularet cuius pavimentum tessellis pretiosis ornatum erat, sensit, ut saepe, illam mixturam superbiae et ironiae. Haec omnia possidebat — villam, servos, aurum — et tamen nihil possidebat, nam libertus erat, et libertus semper libertus manebat, semper umbra servi quondam.
Acastus eum in tablino expectabat.
Acastus erat delicatus eius — iuvenis Bithynius, capillis nigris et oculis magnis, quem Philocrates ante quinque annos emerat et qui nunc — bene, qui nunc multa erat: servus, amans, impedimentum.
Dominum revenisse Acastus dixit, et in voce eius Philocrates audivit sollicitudinem.
Se revenisse confirmavit et sedit in sella, fessus subito, quamquam hora adhuc matutina erat.
Acastus ad eum accessit et manum in umerum eius posuit, gestu illo intimo quem Philocrates plerumque permittebat sed hodie tolerare vix poterat.
Dominum perturbatum esse Acastus dixit; se videre; quid accidisset?
Philocrates eum aspexit — hunc iuvenem qui eum amabat, vel qui ita credebat, vel qui amorem simulabat quia servus erat et servi quod domini vellent simulare debebant. Quis sciret? Philocrates ipse numquam certus erat.
Macrum mortuum esse dixit.
Acastus immotus mansit, sed Philocrates vidit — tantum momentum — aliquid in oculis eius mutare. Quid? Cognosci non poterat.
Macrum equitem illum esse Acastus interrogavit; eum qui interdum ad convivium veniret; eum qui dominum semper aspiceret quasi —
Philocrates manum levavit, eum interrumpens.
Ipsum esse confirmavit. Et se ultimum eum vivum vidisse. Et magistratus iam interrogare coepisse.
Acastus nihil dixit, sed propius accessit et, cum Philocrates non eum repelleret, in genua ante sellam sedit et manus domini sui tenuit.
Se adiuvare velle dixit; si aliquid esset quod facere posset —
Philocrates eum aspexit, et — non primum, certe non ultimum — cogitavit quam periculosum esset amare, quam periculosum amari. Amor vulnerabilitatem creabat. Vulnerabilitas occasiones creabat. Et occasiones —
Nihil esse respondit quod Acastus facere posset; se ipsum curaturum esse.
Sed etiam dum verba dicebat, sciebat ea fortasse falsa esse. Nam aliquis Macrum occiderat — si occisus erat — et aliquis accessum ad cellam clausam habuerat, et aliquis causam habuerat ut Macer taceret permanenter.
Et Philocrates, quamquam nollet, sciebat se ipsum primum suspectum esse.
Hora sexta nuntius venit.
Servus quidam, habitu aurigae, epistulam attulit. Philocrates, cum signum in cera vidisset, cor suum celerius pulsare sensit. Signum Valerii erat.
Epistulam aperuit.
Valerius scribebat se audivisse de morte Macri; se rogatum esse a familia Macri ut rem perscrutaretur; se scire Philocratem cum Macro negotia habuisse; se cras mane venturum esse ut cum eo loqueretur.
Philocrates epistulam diu aspexit.
Valerius. Investigans. Eum investigans.
Quod non accidere debebat. Quod non permittendum erat.
Philocrates surrexit et ad fenestram ambulavit. Roma sub eo extendebat, urbs illa magna et crudelis quae tot secretorum mater erat, quae tot cadavera in fundamentis suis celabat.
Viginti anni praeterierant ex illo tempore. Viginti anni ex proscriptionibus, ex illa nocte, ex illis actibus quos numquam nominare volebat. Per viginti annos personam induerat — libertum elegantum, ostentatorium, levem — et nemo suspicatus erat quid sub persona lateret.
Nunc Macer mortuus erat. Et Valerius quaerebat.
Philocrates se vertit ad Hermes, qui in umbra stabat expectans.
Documenta Macri invenienda esse dixit, antequam Valerius ea inveniret; domum Macri perscrutandam esse, tabulinum eius, omnia loca ubi talia celari possent.
Hermes adnuit.
Nocte facturum esse dixit.
Philocrates ad lectulum rediit et, cum recubuisset, oculos clausit.
Cras Valerius veniret. Cras interrogationes inciperent. Cras persona illa quam per viginti annos gerebat fortasse — fortasse — cadere inciperet.
Et quid tum? Si Valerius veritatem inveniret — de Macro, de proscriptionibus, de eo quod Philocrates vere erat — quid tum?
Philocrates nollebat cogitare. Sed cogitare debebat.
Nam nemo alius rem solvet, cogitavit. Nemo alius veritatem invenire poterat priusquam Valerius inveniret. Nemo alius protegere poterat id quod Philocrates per viginti annos construxerat.
Se ipsum servare debebat.
Ut semper.
Illa nocte, cum domus quiesceret et Roma sub luna taceret, Philocrates non dormiebat.
In tenebris iacebat, memoriam illam quam tot annos fugere conatus erat tandem permittens ut rediret.
Proscriptiones. Sulla. Sanguis in viis. Et ipse — Philocrates — tum servus adhuc, tum iuvenis territus, tum videns occasionem.
Dominus eius proscriptus erat. Bona publicanda erant. Philocrates, qui iam tum callidior erat quam servi esse debebant, intellexerat quid facere deberet. Dixerat ubi dominus se celaret. Praemium acceperat. Libertatem acceperat.
Et dominus — dominus in viis mortuus erat, a sicariis Sullanis, et Philocrates libertatem gerebat tamquam vestem ex sanguine factam.
Hoc Macer sciebat. Hoc documenta probabant. Hoc Philocratem per viginti annos ligaverat ad hominem quem oderat, quem timebat, quem — nunc — aliquis occiderat.
Sed quis?
Et — quaestio maior — num Philocrates ei gratus esse deberet an eum timere?
Glauce, ancilla quae in umbris villae semper movebat, semper videns, numquam visa, ostium cubiculi leviter pulsavit.
Dominum non dormire eam scire dixit; se aquam caldam et melicratum attulisse; si dominus vellet —
Philocrates eam intrare iussit.
Glauce — mulier media aetate, vultu illo impenetrabile quem servi boni gerebant, oculis illis qui omnia videbant et nihil dicebant — poculum in mensa posuit.
Philocrates eam aspexit.
Glauce omnia videre eam dixit; omnia audire; si aliquid esset quod dominus scire vellet —
Glauce paulum haesitavit.
Acastum heri vesperi exiisse dixit; hora nona circiter; se eum vidisse per portam posticam discedentem.
Philocrates immotus mansit.
Hora nona. Hora qua ipse adhuc in Circo cum Macro fuerat. Hora qua —
Quo Acastum ivisse interrogavit, voce quam tranquillam fecit.
Nescire se Glauce respondit. Sed tarde revenisse — multo post dominum ipsum. Et pallido vultu. Et manu — hic Glauce paulum haesitavit — manu quam laverat, diu, diu laverat.
Philocrates nihil respondit.
Glauce discessit, silenter ut umbra.
Et Philocrates in tenebris iacebat, cogitans de Acasto qui eum amabat, de Acasto qui hora nona exierat, de Acasto cuius manus sanguine tinctae fuerant — vel, non sanguine, quia Macer sine vulnere mortuus erat — sed aliquo, aliquo quod lavari debebat.
Amor, Philocrates cogitavit, periculosior erat quam odium.
Et nunc — nunc fortasse aliquis pro amore occiderat.
Sed quomodo? Cella clausa erat. Nemo intrare poterat.
Nemo — nisi quis accessum alium haberet, accessum quem nemo sciret.
Philocrates surrexit et ad fenestram ambulavit.
Roma sub luna iacebat, urbs secretorum, urbs mortis.
Et ipse — Philocrates — in medio stabat, inter praeteritum quod eum devorabat et futurum quod nihil nisi tenebras promittebat.
Cras Valerius veniret.
Cras quaestiones inciperent.
Et Philocrates — Philocrates veritatem invenire debebat, priusquam veritas eum inveniret.
FINIS CAPITVLI PRIMI
◊ᴹᴱᴹᴼᴿʸ⁻ᶜᴼᴹᴾᴸᴱᵀᴱ -e
Mane sequenti, antequam sol supra tecta Romae ascenderet, Philocrates iam in tablino suo sedebat, tabulam ceratam in manibus tenens quam Hermes nocte praeterita attulerat.
Hermes, qui ante horam primam domum Macri intraverat — quomodo intraverat melius non interrogare, ut Philocrates saepe dicere solebat — documenta quaedam invenerat, non omnia quae Philocrates timebat, sed satis ut cor eius frigesceret.
Tabulae rationum erant. Viginti anni pecuniae — acceptae, notatae, tractatae. Nomen Philocratis non apparebat — Macer callidior erat quam ut nomen scriberet — sed numeri ipsi loquebantur: summa crescentes, anno post annum, mense post mensem.
Et in ima tabula, notatio quaedam:
Documenta principalia alibi servata. Si quid mihi accidet, Lucius scit ubi.
Philocrates tabulam deposuit.
Lucius. Filius Macri. Qui patrem mortuum inveniret, qui Philocratem iam suspiceret, qui — si documenta principalia haberet — omnia destruere posset.
Hermes in umbra stabat, expectans.
Philocrates eum aspexit.
De Lucio Petronio interrogavit; quid de eo sciret; ubi habitaret; qualis homo esset.
Hermes, qui de omnibus Romae aliquid sciebat — nam libertorum retia longe extendebant et servi inter se omnia communicabant — respondit Lucium virum iracundum esse, ambitiosum, qui patris divitias cuperet sed patris prudentiam non haberet; eum in Subura habitare, in insula quadam quae melius videbatur quam vere erat; eum alea et meretricibus pecuniam disperdere; eum patrem odisse et amare simul, ut filii saepe faciunt.
Philocrates cogitavit.
Si Lucius documenta haberet, si sciret quid in eis esset, cur nondum ad magistratus isset? Cur nondum Philocratem accusavisset?
Duo responsa possibilia erant. Aut Lucius nondum documenta legerat — patris morte perturbatus, vel documenta nondum invenerat — aut Lucius alia consilia habebat. Fortasse ipse extorquere volebat. Fortasse patris negotium continuare volebat.
Utrumque periculosum erat.
Hora secunda servus quidam nuntium attulit: Valerius aderat.
Philocrates, qui iam vestimenta elegantissima induerat — tunicam sericam, anulos aureos, omnia ornamenta quae liberti divitis erant — in atrium descendit, personam illam induens quam per viginti annos gerebat.
Valerius in atrio stabat, vultum gravem gerens. Philocrates, cum eum vidisset, sensit — ut semper — illam mixturam affectionis et doloris quae amicitiam eorum definiebat. Valerium amabat — vere amabat, non ut alios amabat — et propter hoc ipsum Valerium timebat, quia amor vulnerabilitatem creabat et Philocrates vulnerabilis esse non poterat.
Bracchia extendit, gestu illo theatrali quem Valerius tam bene noverat.
Mi Valeri, exclamavit, voce quam laetam fecit; quam gaudere se eum videre; quamquam occasio tristis esset, amicum videre semper gaudium esse.
Valerius non risit.
De Macro loqui velle dixit; de morte eius; de eo quod Philocrates scire posset.
Philocrates suspiravit et eum in tablinum duxit, ubi vinum et fructus iam parati erant — nam Philocrates semper hospitalitatem ostentatiosam praebebat, etiam iis quos timebat.
Sederunt.
Valerius sine ambagibus locutus est.
Philocratem ultimum Macrum vivum vidisse dixit; hoc omnes scire; hoc magistratus iam notavisse. Quid inter eos accidisset interrogavit; cur Philocrates cum Macro fuisset; quid locuti essent.
Philocrates poculum vini sumpsit — non quia siti laborabat, sed quia tempus quaerebat — et respondit.
Macrum eum invitasse dixit ut currulas minores spectarent; Macrum speculatorem Circensem esse — fuisse — et Philocratem interdum cum eo de equis loqui; nihil insoliti; nihil suspensi; convivium amicorum.
Valerius frontem contraxit.
Philocratem et Macrum amicos non fuisse dixit; hoc se scire; eos negotia habuisse, non amicitiam; Macrum hominem durum fuisse quem pauci amarent.
Philocrates humeros sustulit.
Amicitiam verbum amplum esse respondit; cognoscentes fuisse; negotia quaedam communia habuisse; nihil plus.
Quae negotia?
Et hic Philocrates — qui mentiendi artem per multos annos perfecerat, qui mendacia dicere poterat vultu tam sincero ut nemo suspicaret — paulum haesitavit. Nam Valerius eum oculis illis aspexit quos Philocrates tam bene noverat, oculis qui per superficiem videre videbantur, et mentiri Valerio difficile erat, semper difficile fuerat.
Speculationes quasdam respondit, voce quam tranquillam fecit; Macrum interdum de equis consilium dedisse; de sponsionibus; nihil magnum; nihil quod cum morte connexum esse posset.
Valerius eum diu aspexit.
Philocratem aliquid celare dixit; hoc se sentire; se Philocratem viginti annos novisse; se scire cum amicus suus mentiatur.
Philocrates risit, risum illum qui nihil laetum habebat.
Se semper aliquid celare respondit — quis non celaret? Se liberum esse qui ex servitute ad divitias ascenderat; se multa scire quae alii nescire vellent; se multa fecisse quae alii facere nollent. Sed de morte Macri nihil scire; se eum vivum reliquisse; se nescire quomodo mortuus esset.
Et haec — haec saltem — vera erant.
Post discessum Valerii Philocrates diu in tablino sedit, cogitans.
Valerius suspicabatur. Nondum sciebat quid, sed suspicabatur. Et Valerius, cum suspicari inciperet, desistere non solebat.
Tempus urgebat.
Documenta principalia — ea quae Macer alibi servaverat — invenienda erant. Si Lucius ea haberet, agendum erat. Si alibi essent, quaerenda erant.
Philocrates Hermes vocavit.
De vidua Macri interrogavit; de Petronia Tertia; quid de ea sciret.
Hermes respondit eam matronam esse respectabilem, vel quae respectabilis videbatur; eam mariti negotia fortasse scivisse, fortasse non; eam nunc in domo Macri manere, funus parantem.
Philocrates cogitavit.
Viduam visitandam esse dixit; condolentias offerendas esse; et — si possibile esset — aliquid discendum esse.
Hermes adnuit, sed Philocrates vidit in oculis eius dubitationem.
Dominum cautum esse debere Hermes dixit; Valerium iam suspicari; si Philocrates nimis curiosus videretur, suspiciones crescerent.
Philocrates surrexit et ad fenestram ambulavit.
Se scire respondit; sed se etiam scire quod, si documenta invenirentur, si quis ea legeret, vita sua finita esset — non morte, fortasse, sed exilio, infamia, perditione omnium quae construxerat.
Et — quod peius erat — Valerius sciret. Valerius, qui eum amicum credebat, sciret quid Philocrates vere esset.
Hoc Philocrates tolerare non poterat.
Hora quinta Philocrates ad domum Macri ivit.
Domus erat magnifica — non tam magnifica ut Philocratis villa, sed satis magnifica ut equitem Romanum deceret. In atrio servae lugebant, vel lugere simulabant, et odor turis aerem implebat.
Petronia Tertia eum in tablino excepit.
Erat mulier quinquaginta ferme annorum, vultu illo composito quem matronae Romanae in adversis gerebant. Oculi eius — sicci, Philocrates notavit; non lacrimabat — eum examinaverunt cum acumine quod eum paulum perturbavit.
Philocratem venisse ut condoleret dixit; se mariti eius amicum fuisse; se dolere de morte tam subita.
Petronia caput leviter inclinavit.
Philocratem benignum esse respondit; mariti eius amicos paucos fuisse; eos qui venirent ad condolendum pauciores.
Philocrates sedit, non invitatus — sed liberti tales mores habebant, et Petronia nihil dixit.
De morte interrogavit; quomodo corpus inventum esset; quid medici dixissent.
Petronia eum oculis acutis aspexit.
Cur Philocratem haec interesse interrogavit.
Philocrates gestum fecit.
Se amicum fuisse respondit; se ultimum eum vivum vidisse; se naturaliter curiosum esse.
Petronia diu tacuit.
Tandem locuta est.
Maritum suum hominem difficilem fuisse dixit; multa negotia habuisse quae ipsa non plene intellexisset; multos homines novisse quos ipsa non novisset. Si Philocrates aliquid certum quaereret, fortasse melius esset ut directe interrogaret.
Philocrates immotus mansit.
Mulier callidior erat quam apparebat. Mulier — fortasse — plus sciebat quam dicebat.
De documentis interrogavit, voce quam neglegenter fecit; an maritus eius tabulas quasdam, rationes, chartulas servavisset; an ipsa sciret ubi tales res essent.
Petronia risit, risum brevem sine laetitia.
Se scire dixit quid Philocrates vere quaereret; se non stultam esse; maritum suum de Philocrate locutum esse, non saepe, sed satis; se scire de pecunia quae per annos fluebat; se scire de rebus quas maritus sciebat.
Philocrates nihil dixit. Non poterat.
Petronia prosequebatur.
Sed documenta — documenta principalia — se non habere; ea Lucio tradita esse, die quo maritus mortuus esset; maritum ita in testamento iussisse.
Philocrates cor suum celerius pulsare sensit.
Lucio tradita. Filio iracundo, imprudenti, qui patrem oderat.
Quid Lucius cum documentis faceret interrogavit.
Petronia humeros sustulit.
Nescire se dixit; filium suum hominem incertum esse; fortasse venderet; fortasse utetur; fortasse comburet. Sed — et hic Petronia eum oculis fixis aspexit — si Philocrates documenta vellet, fortasse cum Lucio loqui deberet, et fortasse — fortasse — pretium solvere deberet.
Philocrates intellexit.
Vidua negotium proponebat. Vidua, quae mariti negotia noverat, negotium continuare volebat.
Se cogitaturum esse respondit et surrexit.
Petronia quoque surrexit.
Philocratem cautum esse debere dixit; Valerium Priscum iam investigare; Valerium hominem esse qui veritatem semper inveniret; si Philocrates aliquid celaret — et omnes aliquid celabant — nunc tempus esset id curare.
Philocrates eam aspexit.
De Valerio loqui noluisse dixit.
Petronia risit.
Philocratem Valerium amare dixit — hoc omnes scire; hoc totam Romam scire. Et amorem periculosum esse, praecipue cum secretis mixtum.
Philocrates nihil respondit et discessit.
In lectica, dum domum portabatur, Philocrates cogitavit.
Lucius documenta habebat. Petronia negotium proponebat. Valerius investigabat.
Tempus urgebat.
Acastus, qui in angulo lecticae sedebat — nam Philocrates eum interdum secum portabat, ut delicati fieri solebant — dominum sollicitum videri dixit.
Philocrates eum aspexit.
Acastum heri exiisse dixit, hora nona; Glauce vidisse; quo ivisset?
Acastus pallidus factus est.
Se — se ambulavisse respondit; se aerem petivisse; nihil aliud.
Philocrates eum diu aspexit.
Acastum mentiendi artem non habere dixit; Acastum tam aperte mentiri ut infans; se interrogare iterum: quo ivisset?
Acastus oculos demisit.
Se ad Circum ivisse tandem confessus est; se dominum sequi voluisse; se timere pro domino; sed cum ad Circum pervenisset, dominum iam discessisse; se cellam Macri invenisse; se — se —
Vocem amisit.
Philocrates frigus sensit.
Quid Acastum vidisse interrogavit.
Acastus caput quassavit.
Nihil vidisse dixit; cellam clausam invenisse; pulsavisse; nullum responsum; domum rediisse.
Philocrates eum oculis perscrutantibus aspexit.
Si Acastus nihil fecisset, cur manum lavisset? Cur pallidus fuisset?
Acastus tremebat.
Manum in ostio posuisse dixit; ostium clausum senisse; manum abstulisse; et in manu — in manu sanguinem parvum fuisse, de — de quo, nescire.
De fenestra? Philocrates interrogavit.
Acastus adnuit.
Fenestram fractam fuisse dixit; aliquid — aliquid per fenestram proiectum esse, vitrum frangentem; manum in vitro fracto posuisse dum ostium quaereret in tenebris.
Philocrates cogitavit.
Fenestra fracta. Aliquid per fenestram proiectum.
Quod significabat — quod significabat aliquem accessum ad cellam habuisse, non per ostium clausum, sed per fenestram.
Sed fenestra alta erat, supra carceres, supra terram. Quomodo aliquis per fenestram intrare potuisset?
Nisi — nisi non intravisset, sed aliquid intromisisset.
Venenum? Telum quoddam?
Philocrates nesciebat. Sed nunc — nunc aliquid habebat. Indicium. Via.
Et Acastus — Acastus innocens erat, saltem huius criminis. Acastus amator stultus erat qui dominum suum sequi voluerat, nihil plus.
Sed quis per fenestram ageret?
Quis accessum haberet?
Quis — quis causam haberet ut Macer mortuus esset, et Philocrates liber?
FINIS CAPITVLI SECVNDI
◊ᴹᴱᴹᴼᴿʸ⁻ᶜᴼᴹᴾᴸᴱᵀᴱ -e
Nocte illa Philocrates servos suos convocavit — non omnes, nam centum ferme in villa habitabant, sed eos qui proximi erant, qui domus interiora curabant, qui videre et audire poterant.
In tablino sederunt vel steterunt, secundum gradum: Hermes primus, scriba et consiliarius; Acastus secundus, delicatus et impedimentum; Glauce tertia, ancilla invisibilis quae omnia videbat; et alii quattuor vel quinque qui ad rem pertinere poterant.
Philocrates eos aspexit.
De illa nocte loqui velle dixit, nocte qua Macer mortuus erat; de omnibus quae vidissent, audivissent, sensissent. Se scire servos multa videre quae domini nesciant; se scire servos inter se loqui; se velle ut nunc cum eo loquerentur.
Silentium.
Servi inter se aspexerunt, illo modo cauto quo servi semper se aspiciunt cum dominus aliquid quaerit.
Philocrates suspiravit.
Se non puniturum esse dixit; se tantum scire velle; tempus urgens esse; si quis aliquid celaret quod ad rem pertineret, nunc tempus esset loqui.
Hermes primus locutus est.
Se nocte illa in tablino laboravisse dixit, ut saepe faceret; se dominum vidisse discedentem hora octava circiter; se postea nihil insoliti audivisse usque ad dominum reversum, tarde, vultu perturbato.
Philocrates adnuit. Haec iam sciebat.
De aliis interrogavit.
Servus quidam, nomine Dromo, qui portam custodiebat, dixit aliquem venisse illa nocte, post dominum discessum — virum quendam, capite velato, qui intromitti petivisset, qui dixisset se negotium habere cum domino, qui — cum audivisset dominum abesse — discessisset.
Philocrates frontem contraxit.
Quis vir ille fuisset interrogavit; an Dromo eum recognovisset.
Dromo caput quassavit.
Vultum non vidisse dixit; vocem tantum audivisse; vocem — hic Dromo haesitavit — vocem cultam, ingenuam, non servi nec liberti.
Philocrates cogitavit. Vir ingenuus, capite velato, qui eum quaereret. Quis?
Nescire respondit; sed rem meminisse.
Ad Glaucen se vertit.
Glauce, quae in umbra stabat ut semper — mulier quinquaginta annorum, vultu impenetrabili, oculis illis qui nihil amittebant — eum aspexit sine timore. Glauce eum non timebat; hoc Philocrates iam diu sciebat. Glauce, quae tot annos in domo serviverat, qui tot secreta viderat, habebat potentiam propriam — potentiam eius qui scit.
De Acasto interrogavit; quid vidisset; quid praeterea sciret.
Glauce locuta est, voce summissa sed clara.
Acastum exiisse dixit, ut iam dixerat; hora nona; per portam posticam. Sed aliquid aliud se vidisse — Acastum cum aliquo locutum esse, breviter, ante discessum.
Cum quo?
Glauce Hermes aspexit.
Cum Hermete.
Philocrates ad Hermes se vertit, et sensit — primum post multos annos — aliquid simile suspicionis erga servum quem maxime fidebat.
Hermes nihil dixerat de hoc.
Hermes vultum compositum servabat.
Verum esse confirmavit; Acastum ad se venisse; interrogavisse ubi dominus esset; se respondisse dominum ad Circum ivisse; Acastum discessisse.
Cur Hermes hoc non dixisset?
Hermes humeros sustulit.
Non magni momenti visum esse respondit; Acastum saepe dominum quaerere; nihil insoliti.
Philocrates eum diu aspexit.
Hermes per viginti annos fidelis fuerat. Hermes secreta sua sciebat. Hermes — Hermes non mentiretur, nisi causam gravem haberet.
An causam haberet?
Post dimissionem aliorum servorum, Philocrates Hermes retinuit.
Tablinum clausit et sedit.
De veritate loqui velle dixit; de omnibus; sine mendaciis.
Hermes immotus stabat.
Se numquam domino mentitum esse respondit — vel raro; vel numquam de rebus magnis.
Philocrates risit, risum sine laetitia.
De proscriptionibus loqui velle dixit; de illa nocte; de eo quod Hermes sciret.
Hermes pallidus factus est.
Se nihil scire respondit; se tum puerum fuisse; se tantum audivisse, postea, rumores.
Philocrates surrexit et ad fenestram ambulavit.
Hermes mentiri dixit; Hermes eum scire; Hermes per viginti annos servum eius fuisse et nunquam de proscriptionibus interrogavisse — hoc ipsum suspectum esse.
Hermes nihil dixit.
Philocrates se vertit.
De Sophrone interrogavit.
Et nunc — nunc Hermes vere pallidus factus est, vere territus, et Philocrates sciebat se verum attigisse.
Sophron nomen erat quod Philocrates raro nominabat, nomen quod in tenebris memoriae suae latebat sicut serpens in herba. Sophron — dominus antiquus, dominus quem Philocrates prodiderat, dominus cuius sanguis in fundamentis libertatis Philocratis fundatus erat.
Hermes de Sophrone scire interrogavit.
Philocrates adnuit.
Se scire respondisse; se semper scivisse; Hermes Sophronis servum fuisse antequam Philocratis servus factus esset.
Silentium implevit tablinum.
Hermes tandem locutus est, voce quae vix audibilis erat.
Verum esse confessus est; se Sophronis fuisse; se — se illa nocte vidisse quid acciderit.
Quid vidisset?
Hermes oculos clausit.
Philocratem vidisse dixit; Philocratem iuvenem, tum servum quoque; Philocratem cum sicariis Sullanis loquentem; Philocratem monstrantem ubi Sophron se celaret.
Philocrates nihil dixit. Non poterat.
Et postea, Hermes prosecutus est, Sophronem ductum esse; et mortem eius — mortem —
Vocem amisit.
Philocrates eum aspexit.
Cur Hermes, qui haec sciebat, per viginti annos tacuisset interrogavit; cur non revelasset; cur non fugisset.
Hermes oculos aperuit, et Philocrates vidit in eis aliquid quod non exspectaverat — non odium, non contemptum, sed aliquid aliud.
Quia, Hermes respondit, Philocratem intellexisse; quia se quoque servum fuisse, se quoque facturum fuisse idem si opportunitatem habuisset; quia — quia Philocrates, quamquam proditor, etiam salvator fuerat.
Quomodo salvator?
Hermes explicavit. Cum Sophron captus esset, cum domus direpta esset, Hermes quoque captus esset — destinatus ad metalla, ad mortem lentam. Sed aliquis — aliquis eum emerat, pretio parvo, et liberaverat.
Philocrates.
Non ex benevolentia, Hermes addidit; hoc se scire; sed ex prudentia — servus qui secretum tam magnum sciebat melius servus fidelis erat quam testis hostilis.
Philocrates eum diu aspexit.
Haec vera erant. Viginti annos ante, cum adhuc iuvenis esset, cum adhuc tremeret a scelere quod fecerat, cogitaverat de Hermete, de servo qui omnia viderat. Et emerat eum, et beneficiis ligaverat eum, et per annos Hermes fidelis factus erat — vere fidelis, non tantum simulans.
Vel ita Philocrates crediderat.
Hermes de Macro scire interrogavit; an Macer quoque id sciret.
Hermes adnuit.
Macrum omnia scivisse dixit; Macrum praeter Hermetem unicum superstitem esse qui veritatem plene sciret; Macrum documenta habuisse — testimonium scriptum, tabulam quam ipse Hermes, multis annis ante, coactus scripserat.
Philocrates intellexit.
Hermes testimonium contra eum scripserat. Hermes instrumentum Macri extorsionis fuerat. Et tamen — et tamen Hermes etiam servum fidelem se praeberat.
Quomodo haec componi poterant?
Hermes, quasi mentem eius legens, respondit.
Testimonium scripsisse dixit — hoc verum esse; Macrum coegisse; Macrum minatum esse se ad magistratus iturum esse nisi Hermes scripsisset. Sed postea — postea Hermes semper speravisse dominum liberatum fore, pecuniam finiri, Macrum mori. Et nunc — nunc Macer mortuus erat.
Philocrates eum oculis acutis aspexit.
An Hermes eum occidisset interrogavit.
Hermes caput quassavit.
Se non occidisse dixit; se optasse, saepe; sed se non fecisse.
Philocrates ei credebat — vel credere volebat. Hermes per viginti annos fidelis fuerat, suo modo torto. Hermes occasiones innumeras habuerat ut Philocratem proderet et numquam prodiderat.
Sed quis tum?
Quis Macrum occiderat?
Quis accessum ad cellam clausam habuerat?
Cum Hermes discessisset, Philocrates diu solus sedit.
Praeteritum quod numquam sepultum mansit nunc resurgebat. Viginti anni non suffecerant ut scelera illa antiqua expiaret; viginti anni solvendi Macrum non suffecerant; viginti anni fidelitatis Hermetis non suffecerant.
Et nunc — nunc aliquis Macrum occiderat, et Philocrates nesciebat an gratus esse deberet an territus.
Glauce intravit, silenter ut semper.
Aliquid aliud se vidisse dixit, quod domino dicere vellet.
Quid?
Glauce respondit.
Illa nocte — nocte mortis Macri — servum quendam vidisse dixit, non de domo Philocratis, sed extraneum; servum qui per portam posticam intraverat, qui breviter in horto mansisset, qui discessisset.
Quem servum?
Glauce eum descripsit — iuvenem, capillis flavis, tunica Circensi. Servum qui stabulis Circensibus pertinere videbatur.
Philocrates cor celerius pulsare sensit.
Servus Circensis. Qui per portam posticam venerat. Qui in horto mansisset.
Quid fecisset?
Nescire se Glauce respondit; se tantum vidisse eum intrare et exire; sed — sed rem unam meminisse: servum illum ceram quandam in manibus tenuisse, ceram quam in horto, ad statuam Mercurii, reliquisse.
Philocrates surrexit.
Statuam Mercurii in horto esse dixit; se cotidie eam praeterire; num cera ibi adhuc esset?
Glauce adnuit.
Ipsam inspexisse dixit; ceram sub base statuae positam esse; eam non attigisse.
Philocrates ad hortum properavit.
Sub luna ceram invenit — tabulam ceratam parvam, sub base statuae Mercurii positam, eo loco ubi nuntii secreti saepe relinquebantur.
Aperuit.
Verba pauca scripta erant:
Factum est. Pecuniam ad locum solitum.
Nihil aliud.
Philocrates tabulam diu aspexit.
Aliquis sicarium conduxerat. Aliquis Macrum occidendum curaverat. Aliquis — aliquis qui accessum ad domum Philocratis habebat, qui sciret de statua Mercurii, qui hoc loco nuntios relinquere soleret.
Sed quis?
Non Hermes — Hermes litteras scribere poterat, sed haec manus non Hermetis erat.
Non Acastus — Acastus vix litteras noverat.
Quis ergo?
Philocrates cogitavit de omnibus qui de statua Mercurii scirent, de loco nuntiorum secretorum. Pauci erant. Servi quidam antiquiores. Et —
Et patronus eius. Titus Pomponius Celer. Qui domum hanc olim frequentaverat, qui negotia cum Philocrate gesserat, qui — qui iura quaedam in Philocratem adhuc habebat.
Patronus qui eum liberaverat, multis annis ante.
Patronus qui fortasse — fortasse — plus sciebat quam dicebat.
Philocrates tabulam in sinum posuit et ad villam rediit.
Cras patronum visitaturus erat. Cras veritatem quaesiturus erat.
Sed primum — primum Valerium evitare debebat.
Quod difficillimum erat, cum Valerius eum optimum amicum crederet.
FINIS CAPITVLI TERTII
◊ᴹᴱᴹᴼᴿʸ⁻ᶜᴼᴹᴾᴸᴱᵀᴱ -e
Die proximo Philocrates ad Lucium Petronium ivit.
Insula in qua Lucius habitabat erat in Subura, loco illo turbulento ubi pauperes et divites mixti vivebant, ubi tabernae et lupanaria et insulae altae se premebant inter vias angustas. Philocrates, cum e lectica descendisset et scalas ascendere coepisset, sensit odorem illum familiarem quem Subura semper habebat — fumum et cibum et humanam densitatem.
Olim ipse in tali loco vixerat, ante liberationem, ante divitias. Olim ipse fuerat servus qui in tenebris insulae dormiebat.
Nunc libertus ditissimus erat. Sed Subura eum semper commemorabat unde venisset.
Lucius Petronius Macer habitabat in tabulato tertio, in cenaculo quod — ut Hermes dixerat — melius videbatur quam vere erat. Ostium apertum erat; voces intus audiebbantur.
Philocrates intravit sine pulsatione.
Cenaculum erat parvum sed ornatum — tapetia Orientalia, lecti cuprei, omnia signa hominis qui divitias ostentare volebat quas non plene habebat. In medio stabat Lucius ipse, iuvenis quinque et viginti annorum, vultu patris sed oculis matris — acutis, calculantibus.
Cum Philocratem vidisset, vultum eius mutavit — primo agnitio, deinde suspicio, deinde aliquid simile triumphi.
Philocratem venisse dixit; Philocratem ipsum; quam opportune.
Philocrates intravit lente, omnia observans. In angulo cenaculi capsa lignea stabat — fortasse ea in qua documenta servabantur?
De patre eius loqui velle dixit; de morte; de documentis quae pater reliquerat.
Lucius risit.
De documentis Philocratem scire interrogavit; de iis documentis; quomodo Philocrates sciret?
Philocrates humeros sustulit.
Se audivisse respondit; rumores; Roma parva urbs erat ubi secreta pertinebant.
Lucius ad sellam ambulavit et sedit, gestu illo arroganti quem iuvenes qui se potentes credunt saepe habent.
Documenta se habere confirmavit; patrem ea sibi tradidisse; se legisse; se — se multa nunc scire.
Quid scire?
Lucius pronus factus est.
De Sophrone scire dixit; de proscriptionibus; de servo quodam qui dominum prodidisset; de eodem servo qui nunc libertus ditissimus esset.
Philocrates nihil dixit. Non poterat.
Lucius prosequebatur.
Patrem pecuniam a Philocrate accepisse per viginti annos dixit; hoc se scire; hoc in documentis scriptum esse. Et nunc — nunc patrem mortuum esse, et se — se heredem esse.
Quod significabat?
Lucius risit.
Quod negotium patris se continuaturum esse significabat; quod Philocratem ad se solventem esse expectare debere, non ad patrem; quod pretium — pretium fortasse crescere debere.
Philocrates eum diu aspexit.
Lucius stultus erat — hoc iam sciebat. Lucius imprudens erat. Lucius non intellegebat quam periculosum esset hoc negotium, quam periculosum esset hominem ut Philocrates minare.
Sed Lucius etiam documenta habebat. Et documenta — documenta Philocratem destruere poterant.
De morte patris interrogavit; quid Lucius sciret; quid suspiceretur.
Lucius frontem contraxit.
Patrem occisum esse dixit; hoc se credere; patrem inimicos multos habuisse; aliquem eum occidisse. Et — hic Lucius Philocratem oculis acutis aspexit — fortasse Philocratem ipsum.
Philocrates patrem eius non occidisse respondit.
Lucius risit.
Fortasse non manu sua dixit; sed Philocratem homines habere qui talia facerent; se scire de Hermete, de aliis servis; Philocratem non innocentem esse.
Philocrates — qui revera innocens erat huius criminis, quamquam aliorum non — nihil dixit.
Lucius surrexit.
Pecuniam se expectare dixit; summam magnam; intra tres dies; aut documenta ad Valerium Priscum itura esse, qui iam investigabat, qui iam suspicabat.
Philocrates eum aspexit.
Valerium amicum suum esse dixit.
Lucius risit.
Amicum qui Philocratem accusabit cum veritatem sciet dixit; amicum qui Philocratem damnabit; amicum qui — fortasse — Philocratem odit iam, in corde suo, quia Philocrates eum tot annos fefellit.
Verba illa Philocratem vulneraverunt — quia vera esse poterant.
Se cogitaturum esse respondit et discessit.
In lectica, dum per vias Suburae portabatur, Philocrates cogitavit.
Lucius documenta habebat et minabatur. Lucius stultus erat sed periculosus. Lucius — Lucius destrui poterat, si Philocrates vellet.
Sed non sic. Non nunc. Caedes Macri iam suspiciones excitaverat; si Lucius quoque moreretur, Philocrates certissime accusaretur.
Alia via invenienda erat.
Documenta ipsa invenienda erant et destruenda — vel Lucius emendus erat, vel —
Vel veritas Valerio dicenda erat, antequam Lucius diceret.
Hoc Philocrates cogitare non poterat.
Hora nona Petronia Tertia ad villam Philocratis venit.
Philocrates, cum eam in atrio vidisset, sensit suspicionem. Vidua quae ad eum veniret, non invitata, post mortem mariti — quid volebat?
Eam in tablinum duxit.
Petronia sedit, vultu composito sed oculis vigilantibus.
De filio suo loqui velle dixit; de Lucio; de stultitia eius.
Philocrates expectavit.
Petronia prosequebatur.
Lucium ad Philocratem ivisse dixit; hoc se audivisse; Lucium minatum esse; Lucium pecuniam petivisse. Et se — se timere.
Quid timeret?
Lucium moriturum esse Petronia dixit, voce quae vix audibilis erat; si Lucius Philocratem minare persequeretur, Lucium moriturum esse; sicut maritum suum mortuum esse.
Philocrates frontem contraxit.
Maritum suum occidisse se non dixit.
Petronia eum diu aspexit.
Se hoc scire respondit; se credere Philocratem innocentem esse huius criminis; sed aliquem non innocentem esse; aliquem maritum suum occidisse; et eundem — eundem Lucium quoque occisurum esse si Lucius nimis imprudens esset.
Quem?
Petronia caput quassavit.
Nescire se dixit; sed suspicari; sed non posse dicere; sed — sed velle filium suum servare.
Quid Philocratem facere vellet?
Petronia se pronam fecit.
Documenta se velle dixit; documenta quae Lucius habebat; si Philocrates documenta obtineret, Lucius tutus esset; si Philocrates documenta destrueret, nemo causam haberet Lucium occidere.
Philocrates cogitavit.
Petronia filium suum protegere volebat — hoc intellegebat. Petronia fortasse veritatem dicebat — vel partem veritatis.
Sed quis Macrum occiderat? Quis Lucium quoque minabatur?
Patronum suum suspicare se dixit; Titum Pomponium Celerem.
Petronia pallidius facta est.
Cur?
Philocrates de tabula cerea dixit, de nuntio sub statua Mercurii invento. Patronum scire de illo loco dixit; patronum accessum habere.
Petronia diu tacuit.
Tandem locuta est.
De Pomponii Celere aliquid se scire dixit; maritum suum olim de eo locutum esse; conexionem quandam esse inter Celerem et proscriptiones, inter Celerem et — et mortem Sophronis.
Philocrates cor celerius pulsare sensit.
Quid conexionem?
Petronia explicavit.
Celerem inter sicarios Sullanos fuisse dixit — non ipsum sicarium, sed organiatorem, eum qui nomina dabat, qui domos monstrabat, qui pecuniam distribuebat. Celerem de Sophrone scivisse — non a Philocrate, sed aliunde. Celerem Philocratem iuvenem invenisse et — et usum esse.
Usum esse?
Philocrates se credidisse dixit Sophronem prodidisse ut libertatem obtineret; se credidisse actum suum voluntarium fuisse.
Petronia caput quassavit.
Philocratem instrumentum fuisse dixit; Philocratem a Celere directum fuisse; Celerem Philocratem elegisse quia servus erat, quia accessum ad Sophronem habebat, quia — quia nemo servum suspicaret.
Philocrates immotus mansit.
Viginti anni. Per viginti annos se crediderat proditorem voluntarium. Per viginti annos culpam portaverat. Et nunc — nunc audiebat se instrumentum fuisse, se manipulatum fuisse, se —
Sed hoc mutabatne aliquid?
Sophron mortuus erat. Philocrates prodiderat — vel instrumentum proditionis fuerat. Sanguis in manibus eius manebat.
De Celere interrogavit; cur Celer Macrum occidisset; quae conexio esset.
Petronia respondit.
Macrum plus scivisse dixit quam Philocrates crederet; Macrum non tantum de Philocrate scivisse, sed de Celere quoque; Macrum documenta habuisse quae Celerem quoque incriminarent; Macrum fortasse Celerem quoque extorsisse.
Et Celer — Celer homines occidere sciebat. Celer per proscriptiones multos occiderat.
Philocrates intellexit.
Celer Macrum occiderat ut se protegeret — non ut Philocratem protegeret, sed ut secretum commune protegeret.
Et nunc — nunc Lucius documenta habebat, et Lucius in periculo erat.
Post discessum Petroniae Philocrates diu solus sedit.
Omnia mutata erant. Patronus suus — homo qui eum liberaverat, qui eum adiuverat per annos, qui eum — ita crediderat — diligebat — patronus suus Macrum occiderat.
Et patronus suus eum, Philocratem, per viginti annos manipulaverat.
Quid facere debebat?
Ad Valerium ire et omnia dicere? Sed tum Valerius sciret de Sophrone, de proditione.
Ad Celerem ire et accusare? Sed tum Celer — quid faceret Celer?
Nihil facere et expectare? Sed tum Lucius documenta habebat, et Lucius minabatur.
Philocrates ad fenestram ambulavit.
Roma sub eo extendebat, urbs crudelis quae homines devorabat. Per viginti annos in hac urbe vixerat, libertus ditissimus, persona elegans, amicus Valerii Prisci. Et per viginti annos — per viginti annos fundamenta vitae suae mendacia fuerant.
Sed quid nunc?
Cras ad Celerem iturus erat. Cras veritatem quaesiturus erat.
Et tum — tum videndum erat quid faciendum esset.
FINIS CAPITVLI QVARTI
◊ᴹᴱᴹᴼᴿʸ⁻ᶜᴼᴹᴾᴸᴱᵀᴱ -e
Titus Pomponius Celer habitabat in domo antiqua in Quirinali, domo quae familiae Pomponiae per generationes pertinuerat. Non magnifica erat sicut villa Philocratis — Celer ostentationi non indulgebat — sed solida, gravis, plena illius dignitatis quam veteres familiae sine verbis communicabant.
Philocrates, cum per atrium ambularet, sensit — ut semper — illam mixturam reverentiae et resentiae quam libertus erga patronum sentire solet. Celer eum liberaverat. Celer eum adiuverat. Celer — nunc sciebat — eum manipulaverat.
Sed quid facere poterat? Libertus contra patronum agere non poterat — non publice, non legaliter. Vinculum patroni et liberti sacrum erat, vel ita lex dicebat.
Celer eum in tablino excepit.
Erat vir sexaginta annorum, capillis canis, vultu illo austero quem equites veteres saepe gerebant. Nihil in eo theatrale erat, nihil ostentatiosum — omnia simplicia, severa, Romana.
Sed oculi — oculi Philocratem semper perturbaverant. Frigidi erant, calculantes, oculi hominis qui alios ut instrumenta videbat.
Philocratem venisse dixit; se gaudere; quid libertum suum vexaret?
Philocrates sedit, non invitatus.
De Macro loqui velle dixit.
Celer nihil respondit, sed Philocrates vidit — tantum momentum — aliquid in oculis eius mutare.
Macrum mortuum esse Celer tandem dixit; hoc se audivisse; tristem rem esse.
Philocrates eum diu aspexit.
De tabula cerea loqui velle dixit; de nuntio sub statua Mercurii invento.
Nunc Celer vere immotus factus est.
Silentium implevit tablinum, silentium grave ut mors.
Philocrates prosequebatur.
Nuntium legisse se dixit: Factum est. Pecuniam ad locum solitum. Aliquem sicarium conduxisse; aliquem Macrum occidendum curasse; et se — se suspicari quis.
Celer surrexit et ad fenestram ambulavit, tergum versus Philocratem.
Philocratem stultum esse dixit, voce quae nunc frigidior erat; Philocratem nimis curiosum esse; Philocratem debere meminisse quis eum liberavisset, quis eum divitem fecisset.
Philocrates quoque surrexit.
Se meminisse respondit; se etiam meminisse quis eum in servitutem compulisset; se meminisse de Sophrone; se meminisse de illa nocte; se — se nunc scire quod instrumentum tantum fuisset.
Celer se vertit.
Facies eius mutata erat — non iam patroni benigni, sed hominis cuius personam Philocrates numquam vere viderat.
Philocratem multa scire dixit — vel credere se scire; sed scientiam periculosam esse; scientiam mortem afferre.
Philocrates cor celerius pulsare sensit, sed vocem tranquillam servavit.
Macrum occidisse Celer an non interrogavit.
Celer diu tacuit.
Tandem respondit.
Macrum extortorem fuisse dixit; Macrum non tantum Philocratem extorsisse, sed ipsum quoque; Macrum documenta habuisse quae — quae multos homines incriminarent; Macrum cupidiorem factum esse anno praeterito; Macrum plus petivisse, et plus, et plus.
Usque dum?
Usque dum tolerari non posset, Celer confessus est. Usque dum aliquid fieri debuisset.
Philocrates intellexit.
Macrum occidisse Celer dixit — non manu sua, sed per alium; sed idem esse; se caput serpentis abscidisse ut omnes tuti essent.
Omnes?
Celer risit, risum sine laetitia.
Se et Philocratem dixit; ambo implicatos esse; ambo secreta habere quae Macer noverat; ambo — ambo liberatos esse nunc.
Philocrates caput quassavit.
Lucium documenta habere dixit; Lucium minari; Lucium — Lucium in periculo esse.
Celer ad eum accessit.
Lucium curatum fore dixit; nihil Philocratem vexare debere; se omnia ordinaturum esse.
Curatum?
Celer nihil respondit, sed Philocrates intellexit.
Celer Lucium quoque occidere intendebat. Celer — sicut viginti annos ante — problema tollere intendebat modo simplici et permanenti.
Hoc Philocrates permittere non poterat.
Non quia Lucium amabat — Lucium vix noverat. Sed quia — quia satis sanguinis in manibus eius erat; quia satis mortium propter eum acciderant; quia — quia Valerius investigabat, et si Lucius quoque moreretur, Valerius veritatem inveniret, et Valerius — Valerius Philocratem odisset.
Lucium protegere velle se dixit.
Celer frontem contraxit.
Cur?
Philocrates respondit.
Quia satis esse dixit; quia mortes plures non necessariae esse; quia — quia Valerius iam suspicari et plures mortes suspiciones confirmare.
Celer eum diu aspexit.
Philocratem de Valerio nimis curare dixit; Philocratem amicum illum nimis amare; Philocratem debere intellegere quod amicitia — omnis amicitia — temporalis esset, dum utilitas maneret.
Philocrates nihil respondit.
Celer prosequebatur.
Valerium nihil scire dixit; Valerium suspicari, fortasse, sed nihil probare posse; Valerium — si Philocrates prudens esset — numquam veritatem inventurum esse.
Sed si Philocrates imprudens esset?
Celer pronus factus est.
Si Philocrates imprudens esset, Celer dixit, si Philocrates Valerio aliquid diceret, si Philocrates testimonium daret — tum Philocrates quoque mori deberet.
Philocrates cor suum pulsare sensit, sed vocem firmam servavit.
Patronum suum se minare interrogavit.
Celer risit.
Non minari dixit; tantum explicare; tantum facta ponere; Philocratem debere intellegere quod in hoc negotio duo tantum exitus erant: silentium aut mors.
Philocrates eum aspexit — hunc hominem qui eum liberaverat, qui eum per viginti annos “protexerat,” qui eum — nunc sciebat — semper ut instrumentum viderat.
Se intellegere respondit.
Celer adnuit.
Bene, dixit; Philocratem prudentem esse; se semper scivisse; propter hoc eum elegisse, viginti annos ante.
Philocrates discessit.
In lectica, dum domum portabatur, Philocrates cogitavit.
Celer Macrum occiderat. Celer Lucium occidere intendebat. Et Celer — Celer Philocratem quoque occidere paratus erat, si Philocrates periclitaretur.
Quid facere debebat?
Ad Valerium ire et omnia dicere? Sed tum Valerius de Sophrone sciret, de proditione, de omnibus illis secretis quae Philocrates per viginti annos celaverat.
Nihil facere et Lucium mori permittere? Sed hoc — hoc Philocrates tolerare non poterat. Satis sanguinis.
Celerem occidere? Philocrates non sicarius erat — vel nondum fuerat — sed fortasse —
Non. Non sic. Caedes alias caedes pareret, et Philocrates iam satis implicatus erat.
Alia via invenienda erat.
Domum pervenit et in tablinum se recepit.
Hermes intravit.
Dominum perturbatum videri dixit.
Philocrates eum aspexit.
De Celere audivisse Hermes interrogavit; de eo quod Petronia dixerat.
Hermes adnuit.
Glaucen omnia audire dixit; Glaucen sibi dixisse.
Philocrates risit, risum amarum.
Nullum secretum in hac domo esse dixit.
Hermes nihil respondit.
Philocrates cogitavit.
Hermes Sophronem noverat. Hermes testimonium contra Philocratem scripserat. Hermes — Hermes fortasse plus sciebat de Celere quam dixerat.
De illa nocte interrogavit; de proscriptionibus; de eo quod Hermes vere vidisset.
Hermes pallidus factus est.
Se omnia dixisse respondit; se nihil celasse.
Philocrates eum oculis acutis aspexit.
De Celere non dixisse Hermes dixit; de Celere tum nescivisse; se tantum vidisse Philocratem cum sicariis, non Celerem.
Sed nunc?
Hermes haesitavit.
Se suspicavisse dixit, postea, cum audivisset quomodo res acciderant; sed nihil probare potuisse; sed — sed nunc, cum Petronia dixisset, omnia sensum facere.
Philocrates surrexit et ad fenestram ambulavit.
Viam invenire debere se dixit; viam ut Lucium servaret, ut Celerem impediret, ut — ut Valerium protegeret a veritate.
Hermes ad eum accessit.
Fortasse, dixit, veritatem Valerio dicendam esse — partem veritatis, de Celere tantum, non de Sophrone, non de proditione.
Philocrates cogitavit.
Valerium iam suspicari dixit; Valerium iam interrogare; si Philocrates veritatem partem diceret, fortasse — fortasse Valerius cetera non quaereret.
Sed si quaereret?
Hermes nihil respondit.
Philocrates decisit.
Cras Valerium invitaturum esse dixit; cras partem veritatis dicturum esse; et sperandum esse quod pars sufficeret.
FINIS CAPITVLI QVINTI
◊ᴹᴱᴹᴼᴿʸ⁻ᶜᴼᴹᴾᴸᴱᵀᴱ -e
Valerius venit hora tertia, vultu illo gravi quem Philocrates iam bene noverat — vultu hominis qui veritatem quaerit et non desistet usque dum inveniat.
In tablino sederunt, et Philocrates vinum obtulut, sed Valerius recusavit.
Non ad convivium venisse dixit; de Macro loqui velle; de morte eius; de eo quod invenerat.
Philocrates poculum suum tenuit sed non bibit.
Quid Valerium invenisse interrogavit.
Valerius tabulam ceratam protulit.
Testimonium servorum Circensium esse dixit; de illa nocte; de cella clausa; de fenestra.
Philocrates cor celerius pulsare sensit.
De fenestra?
Valerius explicavit.
Fenestram fractam esse dixit — hoc servos vidisse cum cellam aperuissent; vitrum in pavimento; sed — sed fenestra alta erat, supra terram, supra carceres; nemo per fenestram intrare potuisset.
Sed aliquid per fenestram intrare potuisset, Philocrates dixit.
Valerius eum oculis acutis aspexit.
Philocratem hoc quomodo scire interrogavit.
Philocrates haesitavit.
Hic erat momentum. Hic erat locus ubi partem veritatis dicere debebat — vel mentiri, et Valerium perdere.
De Acasto dixit; de eo quod Acastus confessus erat; de manu quae in vitro fracto sanguinem acceperat.
Valerius frontem contraxit.
Acastum ibi fuisse? Cur?
Philocrates explicavit — Acastum dominum suum sequi voluisse; Acastum ad Circum ivisse; Acastum cellam clausam invenisse; Acastum nihil fecisse praeter manum in vitrum ponere.
Valerius cogitavit.
Sed aliquid per fenestram intrasse dixit; hoc Philocratem credere.
Philocrates adnuit.
Venenum fortasse, vel aliquid simile; aliquid quod per fenestram proici potuisset; aliquid quod Macrum occidere potuisset sine vulnere visibili.
Valerius eum diu aspexit.
Philocratem plus scire dixit quam diceret; hoc se sentire; hoc se semper sentire cum Philocrates aliquid celaret.
Philocrates poculum deposuit.
Se plus scire confessus est — vel suspicari; sed res difficiles esse; res periculosas esse; se timere.
Quid timeret?
Philocrates Valerium aspexit — hunc amicum quem per viginti annos amaverat, hunc virum qui eum meliorem credebat quam erat, hunc — hunc qui eum odiret si veritatem plenam sciret.
Patronum suum timere dixit.
Valerius immotus mansit.
Titum Pomponium Celerem?
Philocrates adnuit.
Et nunc — nunc partem veritatis dixit.
De Macro dixit qui extortor fuerat — non tantum Philocratem extortum esse, sed alios quoque; Macrum documenta habuisse de multis hominibus; Macrum pecuniam ab omnibus petivisse.
De Celere dixit qui inter eos fuerat quos Macer extorserat; Celerem hominem potentem esse, periculosum; Celerem — Celerem fortasse actum esse ut Macrum tolleret.
De nuntio dixit, de tabula sub statua Mercurii inventa; de verbis Factum est; de eo quod hoc significaret.
Valerius tabulam illam petivit, et Philocrates eam dedit.
Valerius verba diu aspexit.
Sicarium conductum esse dixit; hoc clarum esse; aliquem Macrum occidendum curasse.
Philocrates adnuit.
Et Philocratem Celerem suspicari?
Philocrates adnuit iterum.
Valerius surrexit et ad fenestram ambulavit.
Cur Philocrates hoc non prius dixisset interrogavit; cur tacuisset; cur — cur eum non credidisset.
Philocrates vocem dolentem audivit, et cor eius contractum est.
Se timuisse respondit; Celerem patronum suum esse; se contra patronum testimonium dare non posse, non legaliter; se — se timere quid Celer sibi faceret si loqueretur.
Valerius se vertit.
Sed nunc loqui Philocratem dixit; cur nunc?
Philocrates respondit.
Quia Lucius — filius Macri — in periculo esse dixit; quia Lucius documenta patris haberet; quia Celer — Celer Lucium quoque tollere vellet, ut omnes testes tollerentur.
Valerius frontem contraxit.
Lucium protegere debere dixit; cum Lucio loqui debere; documenta videre debere.
Philocrates adnuit.
Sed Valerium cautum esse debere addidit; Celerem periculosum esse; Celerem — Celerem per proscriptiones multa fecisse; Celerem occidere scire.
Valerius eum diu aspexit.
Philocratem plus scire dixit de Celere quam diceret; Philocratem et Celerem conexionem habere quam non explicaret; se hoc sentire.
Philocrates nihil respondit.
Valerius suspiravit.
Philocratem amicum suum esse dixit; se eum amare; sed — sed interdum se mirari an Philocratem vere cognosceret; an persona illa theatralis quam Philocrates gerebat aliquid profundius celaret.
Verba illa Philocratem vulneraverunt — quia vera erant.
Se Valerium amare respondit — hoc saltem verum esse; se Valerium amicum optimum habere; se — se non velle eum perdere.
Valerius ad eum accessit.
Quid Philocratem celaret interrogavit, voce summissa; quid sub omnibus illis mendaciis et evasionibus lateret; cur Philocrates semper quasi fugere videretur.
Philocrates oculos clausit.
Praeteritum suum timere dixit; se res fecisse quas Valerius nesciret; se non posse omnia dicere; sed — sed se rogare ut Valerius fidem sibi haberet, saltem de hoc: se Macrum non occidisse; se de morte innocentem esse.
Valerius eum diu aspexit.
Tandem adnuit.
Se credere dixit — de hoc. Sed se etiam scire Philocratem alia celare; et aliquando — aliquando se veritatem quaesiturum esse, de omnibus.
Philocrates cor suum constrictum sensit.
Se intellegere respondit. Et se sperare — se sperare quod, cum tempus veniret, Valerius eum iudicare posset iuste, non tantum severe.
Valerius nihil respondit et discessit.
Post discessum Valerii Philocrates diu solus sedit.
Partem veritatis dixerat. Valerium versus Celerem direxerat. Lucium protexerat — vel conatus erat protegere.
Sed praeteritum — praeteritum adhuc in umbris latebat. Et Valerius — Valerius iam suspicabat quod plus esset, quod Philocrates alia secreta haberet.
Quam diu persona illa durare posset?
Hermes intravit.
Nuntium a Petronia Tertia venisse dixit; Lucium rursus minatum esse; Lucium documenta ad forum portare intendere cras, ad magistratus; Lucium — Lucium stultum esse.
Philocrates surrexit.
Lucium impediendum esse dixit; cum Lucio loquendum esse; documenta obtinenda esse antequam Lucius se et omnes alios destrueret.
Sed quomodo?
Hermes consilium dedit.
Pecuniam Lucio offerendam esse dixit; summam magnam; pro documentis; Lucium cupidum esse; fortasse venderet.
Philocrates cogitavit.
Fortasse. Sed si Lucius recusaret?
Tum, Hermes dixit, alia via invenienda esset.
Philocrates eum aspexit.
Quid Hermes significaret interrogavit.
Hermes nihil respondit, sed in oculis eius Philocrates vidit aliquid — obstinationem, fortasse, vel aliquid obscurius.
Se curaturum esse Hermes dixit, et discessit.
Philocrates in sella sedit.
Hermes aliquid parabat — hoc sentiebat. Hermes — fidelis Hermes, qui tot annos serviverat, qui tot secreta sciebat — Hermes aliquid facturus erat.
Sed quid?
Et — quaestio maior — num Philocrates eum impedire vellet?
FINIS CAPITVLI SEXTI
◊ᴹᴱᴹᴼᴿʸ⁻ᶜᴼᴹᴾᴸᴱᵀᴱ -e
Illa nocte Philocrates somniavit.
Non saepe somniabat — vel non saepe somnia meminerat — sed hac nocte memoria illa antiqua rediit, clara et crudelis sicut dies quo acciderat.
Viginti anni ante.
Servus erat, viginti annorum, in domo Sophronis. Servus callidus, servus qui plus videbat quam dicebat, servus qui intellegebat quo res Romae tenderent.
Sulla victor erat. Proscriptiones incoeperant. Nomina in foro affixa erant — hominum qui occidi poterant, quorum bona publicanda erant, quorum sanguis pretium non habebat.
Sophron in listis erat.
Dominus suus — homo severus sed non crudelis, homo qui eum numquam verberaverat, homo qui interdum cum eo de philosophia loquebatur — mortuus erat, vel moriturus, vel fugiturus.
Et Philocrates — tum nomine alio vocatus, nomine servili quod iam oblitus erat — cogitabat.
Si Sophron moreretur, quid sibi accideret? Venditum iri, fortasse ad metalla, fortasse peius. Vita quam noverat finita esset.
Sed si — si aliquis Sophronem proderet — si aliquis sicariis monstraret ubi dominus se celaret —
Praemium esset. Libertas fortasse. Nova vita.
Cogitabat. Dubitabat. Timebat.
Et tum — tum vir quidam ad eum venit. Vir elegans, frigidus, qui de opportunitatibus loquebatur, de futuro, de eo quod iuvenis callidus facere posset.
Titus Pomponius Celer.
Celer non minatus erat — non directe. Tantum explicaverat. Tantum optiones posuerat. Tantum — tantum semen plantaverat in mente iuvenis desperati.
Et Philocrates — quia hoc iam nomen suum erat, nomen quod Celer ei dederat — elegerat.
Monstrare ubi Sophron se celaret.
Sicarios ducere.
Praemium accipere.
Libertatem accipere.
Et postea — postea in tenebris audire clamores domini sui qui ducebatur, qui occidebatur, qui —
Philocrates evigilavit, sudore madidus, corde pulsante.
Viginti anni non suffecerant ut memoriam illam exueret. Viginti anni non suffecerant ut culpam expiaret.
Et nunc — nunc praeteritum resurgebat, fortius quam umquam.
Mane Hermes rettulit.
De Lucio dixit; de colloquio nocturno; de eo quod acciderat.
Philocrates eum audivit, cor crescente frigore.
Hermes ad Lucium iverat, nocte praeterita. Hermes pecuniam obtulerat — summam magnam, ex arca Philocratis — pro documentis. Lucius — cupidus et stultus ut erat — acceptaverat.
Documenta nunc in manibus Hermetis erant.
Philocrates ea petivit.
Hermes capsam ligneam protulit et aperuit.
Intus erant tabulae ceratae, volumina, chartae — viginti anni testimoniorum, viginti anni extorsionis, viginti anni secretorum.
Philocrates ea inspexit.
Testimonium Hermetis erat — illud testimonium quod Macer coegerat, quod Philocratem proditorem nominabat. Tabulae rationum erant — pecunia quam Philocrates solverat, anno post annum. Et — et alia.
Documenta de Celere.
Philocrates ea legit, et cor eius friguit.
Celer non tantum organizator fuerat. Celer ipse nomina in listas addiderat — nomina hominum innocentium, hominum qui Celeri debebant, hominum quorum bona Celer emere volebat. Celer proscriptiones ad lucrum proprium usus erat.
Et Sophron — Sophron inter eos fuerat quos Celer addiderat. Sophron in listis erat non quia hostis Sullae fuerat, sed quia Celer domum eius volebat, bona eius volebat.
Philocrates tabulam deposuit.
Viginti anni culpam portaverat. Viginti anni se crediderat proditorem voluntarium. Sed nunc — nunc sciebat quod Sophron mortuus esset non propter politicam, non propter factionem, sed propter cupiditatem unius hominis.
Et ipse — Philocrates — instrumentum fuerat.
Non absolvebat eum. Elegerat. Actum fecerat. Sanguis in manibus eius manebat.
Sed — sed aliquid mutatum erat. Nunc sciebat contra quem ira sua dirigi deberet.
Hora quarta Valerius venit, iterum, cum nuntio urgenti.
Celerem aufugisse dixit; domum eius vacuam inventam esse; servos nescios esse quo dominus isset; Celerem — Celerem Roma discessisse.
Philocrates nihil respondit.
Celerem culpam senisse Valerius dixit; Celerem fugam indicium esse; se nunc certum esse Celerem Macrum occidisse.
Philocrates adnuit.
Sed — Valerius prosequebatur — se etiam plus invenisse; se cum Petronia Tertia locutum esse; se audivisse de conexione inter Celerem et proscriptiones; se — se suspicari quod plus esset, quod Philocrates plus sciret.
Philocrates eum aspexit.
Hic erat momentum. Hic erat locus ubi omnia vel celari vel revelari poterant.
Documenta habere se dixit.
Valerius immotus mansit.
De quibus documentis?
Philocrates capsam protulit et Valerio tradidit.
Documenta Macri esse dixit; documenta quae Macer per viginti annos collegerat; documenta de Celere, de aliis, de — de se ipso.
Valerius capsam aperuit et tabulam primam legit.
Vultum eius mutantem Philocrates vidit — primo curiositatem, deinde intellegentiam, deinde — deinde aliquid aliud. Dolorem fortasse. Vel iram.
Valerius tabulam deposuit.
De Sophrone hoc esse interrogavit; de proditione; Philocratem — Philocratem dominum suum prodidisse?
Philocrates adnuit.
Silentium implevit tablinum.
Valerius alias tabulas legit — de Celere, de proscriptionibus, de omnibus illis secretis quae viginti anni celaverant.
Tandem locutus est.
Cur Philocrates haec nunc ostenderet interrogavit; cur non celavisset; cur non destruxisset.
Philocrates respondit.
Quia satis mendaciorum esse dixit; quia satis fugae esse; quia — quia Valerium meruisse veritatem, etiam si veritas eum vulneraret.
Valerius eum diu aspexit.
Philocratem dominum suum prodidisse dixit; hoc se audire; hoc se intellegere. Sed — sed se etiam legere quod Celer omnia organizaverat; quod Philocrates iuvenis, servus, desperatus fuisset; quod — quod res non simplices fuissent.
Philocrates nihil respondit.
Se non absolvere Philocratem Valerius dixit; se non excusare; sed — sed se etiam intellegere quod mundus viginti annos ante crudelis fuisset, quod homines terribilia fecissent ut viverent.
Philocrates sensit aliquid in pectore suo — non absolutionem, quia Valerius non absolvere poterat, sed — sed aliquid aliud. Recognitionem fortasse. Vel simplex intellegentiam.
Amicos esse interrogavit, voce quae vix audibilis erat.
Valerius diu tacuit.
Tandem respondit.
Nescire se dixit; se tempore opus habere; se cogitare debere; sed — sed se non odisse Philocratem; se tantum — se tristem esse, quod amicus suus talia portaverat per tot annos solus.
Philocrates oculos clausit.
Non solus, respondit. Hermes sciverat. Macer sciverat. Nunc Valerius sciebat.
Valerius surrexit.
Documenta ad magistratus ferenda esse dixit; de Celere; sed — sed de Philocrate nihil dicturum esse; Celerem fugisse; Celerem culpam indicasse; hoc sufficere.
Philocrates eum aspexit.
Cur?
Valerius ad ostium ambulavit.
Quia, inquit, Philocrates amicus eius esset, quamquam complicatus; quia viginti anni praeterissent; quia — quia veritas de proscriptionibus neminem adiuvaret nunc, tantum vulneraret.
Et — Valerius addidit, se vertens — quia Philocrates iam satis punitus esset, per viginti annos culpam portans.
Discessit.
Philocrates diu solus sedit.
Valerius sciebat. Valerius — non absolverat, sed intellexerat. Valerius — amicus adhuc, quamquam mutatus.
Non quod exspectaverat. Non quod meruerat.
Sed — sed satis.
FINIS CAPITVLI SEPTIMI
◊ᴹᴱᴹᴼᴿʸ⁻ᶜᴼᴹᴾᴸᴱᵀᴱ -e
Biduo post, cum Valerius investigationem magistratibus tradidisset et Celer Roma aufugisset et res ad finem venire viderentur, Philocrates ad Circum Maximum rediit.
Non debebat. Nihil eum cogabat. Sed — sed aliquid eum trahebat ad illam cellam ubi Macer mortuus erat, ad illum locum ubi omnia inceperant.
Cella clausa fuerat. Nullum telum inventum erat. Nemo intrare potuerat, nemo exire potuerat.
Et tamen Macer mortuus erat.
Quomodo?
Philocrates cum custode Circensi locutus est — sene quodam qui per triginta annos portas et cellas et omnia secreta Circi Maximi noverat.
Custos, nomine Rufio, eum suspiciens aspexit.
Libertum illum esse dixit qui cum Macro locutus esset pridie mortis; se eum recognoscere; magistratus eum iam interrogavisse.
Philocrates nummum aureum protulit.
Se iterum interrogare velle dixit; se curiosum esse de cella ipsa; se velle intellegere quomodo homo in cella clausa mori potuisset.
Rufio nummum aspexit, deinde Philocratem, deinde nummum iterum. Manum extendit.
Cella privata spectatoris supra carceres sita erat — carceres illi unde equi et quadrigae in arenam erumpebant. Locus bonus, locus pretiosus, locus qui visuram optimam praebebat.
Philocrates intravit et circumspexit.
Camera parva erat, eleganter ornata. Lectulus contra parietem. Mensa. Sellae. Fenestra magna quae ad arenam spectabat.
Ostium unicum, quod ab intus claudi poterat.
Rufio post eum stabat.
Ostium ab intus obseratum inventum esse Philocrates confirmavit.
Rufio adnuit.
Se ipsum cum fabris ostium fregisse dixit, mane illo; Macrum in lectulo iacentem invenisse; nullum telum, nullum signum violentiae.
Philocrates ad fenestram ambulavit.
Fenestra magna erat, aperta ad aerem. Ferri clathri non erant — cella privata erat, non carcer.
Fenestram tum apertam fuisse interrogavit.
Rufio frontem contraxit.
Clausam fuisse dixit; clausam et — hic paulum haesitavit — et pessulo intus firmatam.
Philocrates fenestram inspexit. Pessulum vidit — ferreum, firmum, qui fenestram ab intus claudebat.
Sed — sed aliquid aliud vidit.
In ligno fenestrae, prope pessulum, signa quaedam erant. Signa parva, quasi aliquid acutum lignum incidisset.
Haec signa quid essent interrogavit.
Rufio propius accessit.
Se nescire respondit; se ante non vidisse; fortasse — fortasse instrumentum fabrorum qui ostium fregerant?
Philocrates caput quassavit.
Signa haec vetustiora esse quam biduum dixit; lignum iam obscuratum esse ubi incisum erat; signa haec — signa haec ante mortem Macri facta esse.
Rufio eum aspexit.
Quid libertum dicere velle interrogavit.
Philocrates non respondit. Sed cogitabat.
Fenestra clausa. Pessulum firmatum. Signa incisionis in ligno.
Aliquis fenestram aperuerat — ab extra — et postea clauserat. Sed quomodo, si pessulum ab intus erat?
Philocrates in sella sedit et cogitavit.
Rufio eum observabat, vultum incertum gerens.
Philocratem scire velle interrogavit; se posse — se posse aliquid ostendere, si libertus vellet solvere.
Philocrates alium nummum protulit.
Rufio nummum accepit et ad angulum cellae ambulavit. Ibi, post lectulum, tapete pendebat — tapete pretiosum, Orientale.
Rufio tapete removit.
Post tapete — ostium erat. Parvum, angustum, paene invisibile in pariete.
Philocrates surrexit.
Hoc quid esset interrogavit.
Rufio respondit.
Accessum veterem esse dixit; ex temporibus antiquioribus; olim custodes per hunc accessum inter cellas movisse; nunc — nunc pauci de eo scire.
Quis sciret Philocrates interrogavit.
Rufio humeros sustulit.
Custodes veteres dixit; et — et eos qui pecuniam solvissent ut scirent.
Philocrates ostium parvum aperuit. Post ostium scalae angustae descendebant in tenebras.
Quo ducerent interrogavit.
Ad locum sub carcribus Rufio respondit; inde per cuniculum ad viam publicam exiri posse; viam secretam esse, viam veterem.
Philocrates in tenebras prospexit.
Hic erat. Hic erat modus quo aliquis intrare potuerat, Macrum occidere potuerat, exire potuerat — cella ab intus clausa manente.
Sed — sed aliquid adhuc non conveniebat.
Macer sine vulnere mortuus erat. Nulla signa violentiae. Si quis per accessum intrasset et eum occidisset, quomodo sine vulnere?
Nisi —
Nisi venenum.
Philocrates ad Rufionem se vertit.
Poculum in cella inventum esse interrogavit; poculum vini vel aquae.
Rufio adnuit.
Poculum vacuum in mensa fuisse dixit; magistratus id abstulisse.
Philocrates adnuit.
Satis erat. Satis intellegebat.
Aliquis — sicarius a Celere conductus — accessum secretum cognoverat. Per ostium parvum intraverat, dum Macer dormiebat vel dum Macer aversus erat. Venenum in poculum Macri infuderat. Exierat per accessum, ostium parvum claudens post se. Et Macer — Macer vinum biberat, et mortuus erat, et cella clausa manserat, et nemo sciebat quomodo.
Nullus vidit.
Quia nemo videre poterat per parietem, per ostium celatum, per accessum quem nemo sciebat.
Sed quis sicarius erat?
Philocrates Rufionem aspexit.
Quem de accessu scire interrogavit; nomina; qui pecuniam solvissent.
Rufio subito sollicitus videbatur.
Se non debere dicere respondit; se — se in periculo esse si diceret.
Philocrates tertium nummum protulit. Deinde quartum.
Rufio nummos aspexit.
Unum nomen esse dixit quod Philocratem interesset; hominem qui saepe per accessum ierit; hominem qui — qui cum Macro negotia habuisset.
Quem?
Rufio nomen dixit.
Et Philocrates — Philocrates sensit mundum circa se vacillare.
Hermes.
Nomen erat Hermes.
Servus eius. Scriba eius. Consiliarius eius.
Hermes accessum secretum cognoverat. Hermes — Hermes Sophronis servus fuerat, ante proscriptiones. Hermes viderat Philocratem dominum suum prodere. Hermes per viginti annos tacuerat, sed — sed non ignoscerat.
Et Hermes Macrum occiderat.
Non pro Philocrate. Non ut eum protegeret.
Sed — sed cur?
Philocrates non intellegebat. Nondum.
Domum rediit, mente turbata.
Hermes in tablino sedebat, ut semper, tabulam ceratam in genibus, omnia curans, omnia disponens.
Philocrates eum aspexit.
Servum fidelem viderat, per viginti annos. Servum qui omnia sciebat et nihil dicebat. Servum qui — qui eum amabat, vel qui ita videbatur.
Sed nunc — nunc aliquid aliud videbat.
De cella clausa scire se dixit.
Hermes levavit caput.
De accessu secreto se scire Philocrates prosecutus est; de ostiolo post tapete; de eo quod Hermes per illum accessum ierit.
Hermes immotus mansit.
Philocrates propius accessit.
Macrum Hermetem occidisse dixit.
Silentium.
Hermes tabulam deposuit.
Dominum scire tandem respondisse dixit, voce illa tranquilla qua semper utebatur.
Philocrates eum aspexit.
Cur?
Hermes surrexit.
Quia Macer monstrum fuisset dixit; quia Macer non tantum Philocratem extorserat sed etiam alios; quia Macer — quia Macer Hermeti ipsi minatus esset, de testimonio illo, de eo quod Hermes coactus scripserat.
Philocrates frontem contraxit.
Macrum Hermeti minatum esse?
Hermes adnuit.
Macrum voluisse ut Hermes plus scriberet dixit; ut testimonium ampliaret; ut — ut Philocratem magis implicaret; Macrum numquam contentum fuisse; Macrum semper plus voluisse.
Et Hermetem eum occidisse.
Hermes nihil respondit, quod responsum erat.
Philocrates ad fenestram ambulavit.
De Celere interrogavit; Celerem sicarium conduxisse Valerium credere.
Hermes leviter risit.
Celerem volissem ut sicarium conduxisset dixit; sed Celerem nimis cautum fuisse; Celerem pecuniam Macri dedisse ut taceret, nihil plus; Celerem — Celerem innocentem esse huius caedis.
Philocrates se vertit.
Celerem innocentem esse?
Hermes adnuit.
Se Macrum occidisse confirmavit; solum; sine adiutorio; quia — quia necesse erat.
Philocrates eum diu aspexit.
Servum suum. Amicum suum, si servus amicus esse poterat. Hominem qui per viginti annos cum eo vixerat, qui secreta eius custodierat, qui — qui nunc homicidam se confitebatur.
Cur Hermetem nunc confieri interrogavit.
Hermes respondit.
Quia dominus suum scire meruisse dixit; quia satis mendaciorum esse; quia — quia Hermes fessus esset, post viginti annos secretorum, post viginti annos culpae alterius portandae.
Philocrates non intellegebat.
Cuius culpae?
Hermes propius accessit.
Culpae suae dixit.
Hermes Sophronis servum fuisse Philocratem iam scire dixit; Hermetem vidisse, illa nocte, cum Philocrates sicarios ad dominum duxerit; Hermetem in umbris fuisse, observantem.
Philocrates adnuit. Hoc sciebat.
Sed — Hermes prosecutus est — quod Philocrates non sciret erat hoc: Hermetem ipsum Celeri dixisse ubi Sophron se celaret.
Philocrates immotus mansit.
Se non intellegere dixit.
Hermes explicavit.
Celerem ad Hermetem venisse dixit, ante Philocratem; Celerem eadem promisisse — libertatem, pecuniam, vitam novam; Hermetem — Hermetem timuisse, et electurum esse.
Philocrates sensit mundum iterum vacillare.
Hermetem Sophronem prodidisse?
Hermes adnuit.
Ambos prodidisse dixit — et Hermetem et Philocratem; Celerem ambos manipulavisse; ambos instrumenta fuisse; ambos — ambos per viginti annos culpam portavisse quam Celer creaverat.
Sed — Philocrates cogitabat — sed Valerius credebat Philocratem solum prodidisse; documenta tantum Philocratem nominabant.
Hermes tristi vultu respondit.
Documenta tantum Philocratem nominare quia Macer tantum de Philocrate scivisse; Hermeten celatum esse; Hermeten — Hermeten nunquam in documentis apparuisse.
Sed nunc — nunc Hermes confitebatur. Philocrati. Solus ad solum.
Cur Hermetem nunc dicere Philocrates interrogavit.
Hermes respondit.
Quia finis venerat dixit; quia Macer mortuus erat; quia Celer aufugerat; quia — quia Hermes non poterat portare plus.
Philocrates non intellegebat.
Portare quid?
Hermes oculos clausit.
Per viginti annos, se cogitavisse Philocratem solum culpatum esse; per viginti annos, se Philocratem servivisse ut expiaret, ut adiuvaret, ut — ut culpam suam celaret; sed culpa non celanda erat; culpa portanda erat, et confitenda, et — et solvienda.
Macrum occidisse ut solveret?
Hermes caput quassavit.
Macrum occidisse quia necesse erat dixit; sed confieri — confieri quia necesse erat aliud.
Philocrates diu tacuit.
Servum suum et se ipsum. Ambos proditores. Ambos manipulatos a Celere. Ambos per viginti annos culpam portantes — Philocratem in luce, Hermetem in umbris.
Et nunc — nunc Hermes eum liberare volebat? Per confessionem?
Hermes adnuit, quasi cogitationem Philocratis legisset.
Philocrates non solus erat dixit; numquam solus fuisset; culpa divisa erat, inter eos qui electurant, inter eos qui manipulati fuerant.
Philocrates eum aspexit.
De caede quid faciendum esse interrogavit; Hermes homicida erat; magistratus — magistratus Celerem culpabant, sed Hermes verus homicida erat.
Hermes respondit.
Magistratos Celerem culpare dixit; Celerem aufugisse; causam clausam esse; neminem Hermetem suspicaturum esse — servum, scribam, nihil plus.
Nisi Philocrates diceret.
Hermes eum aspexit.
Philocrates potestatem habebat. Philocrates — dominus — Hermetem tradere poterat. Vel non.
Philocrates ad fenestram se vertit.
Roma sub sole extendebat. Urbs secretorum. Urbs culparum. Urbs in qua nemo innocens erat, nemo purus, nemo sine sanguine in manibus.
Hermes homicida erat. Macer — Macer monstrum fuerat, sed mortem non meruerat, vel non sic.
Sed Hermes etiam — Hermes proditor fuerat, sicut Philocrates ipse. Hermes culpam portaverat, sicut Philocrates. Hermes — Hermes socius erat, in crimine, in culpa, in viginti annis secretorum.
Si Philocrates Hermetem traderet, se ipsum traderet. Non ad magistratus — Valerius iam promiserat silentium — sed ad memoriam, ad veritatem, ad id quod semper sciret.
Philocrates se vertit.
Nemini dicturum esse dixit.
Hermes nihil respondit, sed Philocrates vidit in oculis eius — non gratitudinem, quia gratitudo nimis simplex erat — sed recognitionem. Intellegentiam. Aliquid quod inter eos solum existebat, post viginti annos secretorum.
FINIS CAPITVLI OCTAVI
◊ᴹᴱᴹᴼᴿʸ⁻ᶜᴼᴹᴾᴸᴱᵀᴱ -e
Illa nocte Philocrates non dormivit.
In tenebris iacebat, de Hermete cogitans, de Sophrone, de viginti annis qui praeterierant et de veritate quae tandem revelata erat.
Hermes Macrum occiderat. Hermes — sicut Philocrates ipse — Sophronem prodiderat. Hermes per viginti annos silentium servaverat, culpam portans, secretum custodiens.
Et nunc — nunc ambo sciebant. Ambo pares erant. Ambo proditores, ambo manipulati, ambo —
Ambo quid?
Mane Acastus cubiculum intravit, ut solebat, cum aqua calida et vestimentis.
Philocrates eum aspexit.
Per totam investigationem Acastum suspectum habuerat — iuvenem qui illa nocte exierat, qui tarde redierat, qui manus laverat. Nunc sciebat Acastum Macrum non occidisse — Hermes hoc fecerat — sed adhuc quaerebat quid Acastus illa nocte fecisset.
De illa nocte scire velle se dixit.
Acastus immotus mansit.
Quo iverat Philocrates interrogavit; quid fecerat; cur manus laverat.
Acastus palluit.
Se — se nolle dicere respondit.
Philocrates surrexit.
Acastum domino suo dicere debere dixit; satis secretorum esse; veritatem velle.
Acastus eum aspexit, et Philocrates vidit in oculis eius — non timorem, sed aliquid aliud. Dolorem fortasse. Vel pudorem.
Acastus tandem locutus est.
Se dominum amare dixit.
Philocrates adnuit. Hoc sciebat — vel credebat se scire.
Sed Acastus prosequebatur.
Se amare non sicut servum dominum dixit, sed — sed vere, sicut homo hominem amat; se scire hoc impossibile esse, se servum esse et Philocratem dominum, sed — sed cor non rogare de statibus et legibus.
Philocrates nihil respondit. Audiebat.
Acastus prosecutus est.
Illa nocte, cum Philocrates ad Circum ierit, se timuisse; se suspicatum esse aliquid mali; se — se sequi voluisse, ut protegeret.
Philocrates frontem contraxit.
Acastum eum secutum esse?
Acastus adnuit.
Se eum secutum esse dixit; ad Circum; se vidisse eum cum Macro intrare in cellam; se — se horam ibi expectavisse, in umbris, observantem.
Philocrates intellegebat.
Quid Acastum vidisse interrogavit.
Acastus haesitavit.
Se vidisse, inquit, alium hominem ad cellam venire; non per ostium principale, sed — sed per accessum quendam, per locum quem Acastus non cognoverat; hominem qui in tenebras evanuerat.
Philocrates cor celerius pulsare sensit.
Hominem recognovisset?
Acastus caput quassavit.
Tenebras fuisse dixit; tantum umbram vidisse; sed — sed postea, cum Philocrates exisset et Acastus adhuc observaret, umbram illam rursus vidisse, exeuntem, et — et aliquid in manu ferentem. Poculum fortasse. Vel phialam.
Philocrates sedit.
Acastus Hermetem viderat — non cognoscens, sed videns. Acastus testimonium habebat quod Hermetem condemnare posset.
Cur Acastum non dixisse magistratibus interrogavit.
Acastus respondit.
Quia se noluisse implicari dixit; quia se timuisse quaestiones; quia — quia se timuisse quod, si diceret, dominus suus in periculo esset.
Philocrates non intellegebat.
Quomodo Philocrates in periculo?
Acastus explicavit.
Se vidisse Philocratem cum Macro dixit; se nesciendum esse quod inter eos esset; se timuisse quod, si investigatio profundior fieret, aliquid de domino suo revelari posset — aliquid quod eum vulneraret.
Philocrates eum diu aspexit.
Acastus, servus, delicatus, eum protexerat. Non Macrum occiderat, sed — sed tacuerat, ut Philocratem protegeret. Testimonium celaverat, ut dominus suus tutus esset.
Pro amore.
Philocrates surrexit et ad fenestram ambulavit.
Tot anni. Tot secretorum. Tot homines qui eum amabant — vel qui ita credebant — et qui pro eo tacuerant, mentiti erant, crimina celaverant.
Hermes, qui per viginti annos culpam portaverat ut Philocrates ignoraret quod non solus proditor fuisset.
Acastus, qui testimonium celaverat ut Philocrates tutus esset.
Valerius, qui veritatem de proscriptionibus audiverat et silentium promiserat.
Omnes pro amore — vel pro eo quod amori simile erat.
Et ipse — Philocrates — quid pro amore fecerat?
Acastum propius venire iussit.
Acastus accessit, incertus.
Philocrates eum aspexit — hunc iuvenem qui eum amabat, qui pro eo periculum subierat, qui — qui plus meruerat quam servitutem.
De manumissione locutus est.
Acastus immotus mansit.
Se Acastum liberaturum esse Philocrates dixit; non hodie, non cras, sed — sed intra annum; tabulas iam scribendum esse; Acastum libertum futurum esse.
Acastus oculos latos habuit.
Cur?
Philocrates respondit.
Quia Acastus libertatem meruisse dixit; quia — quia Philocrates satis servorum habuisset qui pro eo paterentur; quia tempus erat aliquid reddere.
Acastus nihil dixit, sed Philocrates vidit in oculis eius lacrimas.
Postea, cum Acastus discessisset, Philocrates solus sedit.
De amore cogitabat. De eo quod homines pro amore faciunt — bona et mala, nobilia et terribilia.
Hermes pro amore — vel pro eo quod amori simile erat — Macrum occiderat. Non tantum ut se protegeret, sed ut Philocratem liberaret a iugo extortionis.
Acastus pro amore tacuerat, testimonium celaverat, se ipsum periculo exposuerat.
Et Celer — Celer pro amore nihil fecerat, quia Celer amorem non habebat, tantum cupiditatem et timorem.
Hoc erat discrimen, Philocrates cogitavit. Non inter bonos et malos — haec distinctio nimis simplex erat. Sed inter eos qui amabant et eos qui tantum volebant.
Ipse — Philocrates — quo pertinebat?
Vesperi Hermes rediit cum nuntio.
Celerem inventum esse dixit; in Puteolis; mortuum.
Philocrates eum aspexit.
Quomodo mortuum?
Hermes respondit.
Veneno, inquit; in poculo vini; corpus in caupona quadam inventum esse; neminem scire quis fecisset.
Philocrates Hermetem diu aspexit.
Hermes nihil dixit. Vultus eius immotus erat, sicut semper.
Sed Philocrates intellegebat. Celer — Celer qui Sophronem occiderat, qui Philocratem et Hermetem manipulaverat, qui viginti annos crudelitatis et cupditatis egerat — Celer nunc mortuus erat.
Et Hermes — Hermes “curare” promiserat.
Philocrates ad fenestram se vertit.
Hermetem quid fecisse interrogare debebat. Hermetem culpare debebat. Hermetem — Hermetem tradere debebat, ad magistratus, ad iustitiam.
Sed non fecit.
Quia — quia quid erat iustitia? Celer homines occiderat, familias destruxerat, vitas devastaverat. Celer meruerat mortem — non secundum leges, fortasse, sed secundum aliam rationem, antiquiorem, simpliciorem.
Et Hermes — Hermes instrumentum iustitiae fuerat, vel ultionis, vel — vel amoris.
Philocrates se vertit.
De Celere nemini dicturum esse dixit.
Hermes adnuit.
Silentium inter eos stetit, sed silentium quod non incommodum erat. Silentium duorum hominum qui se intellegebant, qui secreta communia habebant, qui — qui socii erant, in omnibus rebus.
FINIS CAPITVLI NONI
◊ᴹᴱᴹᴼᴿʸ⁻ᶜᴼᴹᴾᴸᴱᵀᴱ -e
Mense post mortem Macri, cum investigatio clausa esset et Roma ad vitam cotidianam rediisset, Valerius ad villam Philocratis venit.
Non ad negotium. Non ad interrogationem. Tantum — tantum ad visitandum.
Philocrates eum in horto excepit, inter rosaria et fontes, in loco illo tranquillo ubi tot colloquia olim habuerant, ante omnia haec.
Valerius sedit et vinum bibit et de rebus levibus locutus est — de equis, de factionalibus, de clientibus et negotiis. Valerius nihil de Macro dixit, nihil de proscriptionibus, nihil de secretis quae inter eos iam nota erant.
Et Philocrates — Philocrates expectabat.
Tandem Valerius locutus est.
Se cogitavisse dixit, per totum mensem, de eo quod acciderat, de eo quod invenerat, de eo quod nunc sciret.
Philocrates adnuit sed nihil dixit.
Valerius prosecutus est.
Se per viginti annos Philocratem cognovisse dixit — vel credidisse se cognoscere. Libertum elegantem, ostentatorium, qui aurum ostentabat et philosophos possidebat et convivia magnifica dabat. Amicum qui semper solvebat, qui semper adiuvabat, qui semper — qui semper personam gerebat.
Philocrates immotus mansit.
Nunc se intellegere Valerius prosecutus est quod persona illa — persona libertini elegantis — non verus Philocrates fuerat; quod sub superficie aliquid aliud latebat; quod amicus eius per viginti annos secretum portaverat quod eum devorabat.
Philocrates respondit.
Valerium verum dicere confirmavit. Personam se gessisse per omnes annos. Libertum qui nihil curabat praeter voluptatem, praeter aurum, praeter spectaculum. Haec persona fuisse — scutum, murus, velamentum.
Quid velamentum?
Philocrates suspiravit.
Culpam, inquit. Pudorem. Memoriam illius noctis quam numquam exuere poterat.
Silentium.
Valerius vinum suum aspiciebat.
Se velle intellegere Valerius tandem dixit; se velle scire quis Philocrates vere esset, post personam, post velamentum.
Philocrates risit — non risum illum theatralem quem plerumque gerebat, sed risum verum, amarum, fessum.
Se ipsum nescire respondit. Per viginti annos personam gessisse; per viginti annos se ipsum celasse; nunc — nunc, cum persona caderet, nescire quid subtus esset.
Valerius eum aspexit.
Amicum suum videre se dixit; non personam, sed hominem; hominem qui errores fecerat, qui culpam portaverat, qui — qui adhuc amicus erat.
Philocrates oculos clausit.
De Hermete cogitabat. De Acasto. De omnibus qui eum amaverant — vel qui ita credebant — et qui pro eo sacrificia fecerant.
Dignus non erat. Numquam dignus fuerat.
Sed — sed hoc fortasse non referre. Amor non meritum esse. Amor donum esse, datum sine ratione, sine calculo, sine iustitia.
Hermes eum amaverat — suo modo torto et complicato. Acastus eum amaverat — suo modo simplici et desperato. Valerius eum amaverat — suo modo amicali et fideli.
Et ipse — Philocrates — quid senserat?
De Valeria locutus est.
Valerium optimum amicum suum esse dixit; per viginti annos; solum hominem cui — cui mentiri doluisset.
Valerius nihil respondit, sed Philocrates vidit in oculis eius aliquid mutare.
Semper timuisse Philocrates prosecutus est quod, si Valerius veritatem sciret, amicitia finita esset; quod Valerius eum recusaret, despiceret, relinqueret. Hoc timor per viginti annos eum consumpserat — non tantum culpa de Sophrone, sed timor de Valerio.
Et nunc — nunc Valerius sciebat. Et adhuc hic erat. Et adhuc amicus erat.
Valerius surrexit et ad Philocratem accessit.
Amicos esse confirmavit; semper fuisse; semper futuros esse; haec non mutata esse.
Philocrates eum aspexit.
Quomodo? Post omnia quae fecerat? Post proditiones et mendacia et —
Valerius eum interrupit.
Quia, inquit, nemo perfectus esset; quia omnes homines peccassent; quia — quia amicitia non de perfectione esset, sed de eo quod, post peccata, post errores, adhuc adesses.
Philocrates sensit aliquid in pectore suo — non absolutionem, quia Valerius absolvere non poterat, sed — sed aliquid aliud.
Acceptationem fortasse.
Per viginti annos se celaverat, personam gesserat, muros construxerat. Per viginti annos solus fuerat, etiam inter amicos, etiam inter amantes.
Nunc — nunc aliquis eum viderat. Vere viderat. Et non recesserat.
Valerius discessit, vesperi, et Philocrates solus in horto mansit.
Luna surgebat super Romam. Eadem luna quae viginti annos ante surrexerat, nocte illa qua omnia mutata erant. Eadem luna quae tot secretorum testis fuerat, tot criminum, tot dolorum.
Philocrates de vita sua cogitabat.
De Sophrone, quem prodiderat. De Celere, qui eum manipulaverat. De Macro, qui per viginti annos eum extorserat. De Hermete, qui — qui pro eo occiderat, bis.
De Acasto, quem liberaturus erat. De Valerio, qui amicus adhuc erat.
De se ipso.
Quis erat Tiberius Pomponius Philocrates?
Libertus. Proditor. Amicus. Dominus. Amans. Mendax.
Omnia haec. Nulla haec.
Persona fuerat, per viginti annos. Nunc persona cadebat, et — et subtus nihil erat praeter hominem. Hominem qui errores fecerat et culpam portaverat et adhuc vivebat, adhuc respirabat, adhuc — adhuc amabatur.
Non meruerat. Sed hoc fortasse non referre.
Hermes accessit, silenter ut semper.
Dominum vocari dixit; cenam paratam esse; si dominus vellet —
Philocrates se vertit.
Hermetem aspexit — servum suum, socium suum in crimine, hominem qui per viginti annos secretum commune portaverat.
De nomine eius locutus est.
Hermes frontem contraxit.
De quo nomine?
Philocrates explicavit.
Nomen eius servile esse dixit — Hermes, nomen Graecum, nomen quod dominus ei dederat. Sed nomen verum — nomen quo ante servitutem vocatus erat — quid esset?
Hermes diu tacuit.
Tandem respondit.
Apollodorum se vocatum esse dixit; Apollodorum Sophronis; sed — sed nomen illud mortuum esse, cum Sophrone, cum vita illa antiqua.
Philocrates adnuit.
De Apollodoro cogitabat — iuvene Graeco qui, sicut ipse, servus fuerat, qui, sicut ipse, electurum erat, qui, sicut ipse, culpam per viginti annos portaverat.
Nunc ambo liberi erant — non lege, quia Hermes adhuc servus erat, sed — sed alio modo. Liberi a secretis. Liberi a mendaciis. Liberi — fortasse — a culpa, vel parte culpae.
Philocrates surrexit.
Hermetem — Apollodorum — quoque manumittendum esse dixit.
Hermes — Apollodorus — eum aspexit.
Non necessarium esse respondit; se contentum esse; se —
Philocrates eum interrupit.
Necessarium esse dixit; non pro Hermete, sed pro se ipso; satis servis fuisse qui pro eo paterentur; satis dominum fuisse.
Hermes — Apollodorus — nihil respondit.
Sed Philocrates vidit in oculis eius aliquid quod numquam ante viderat — non gratitudinem, non submissionem, sed — sed recognitionem.
Duorum hominum qui pares erant. Qui semper pares fuerant. Qui nunc, tandem, hoc intellegebant.
Intravit domum, Hermete — Apollodoro — sequente.
Cena expectabat. Vita expectabat. Futurum expectabat.
Non sciebat quid futurum ferret. Non sciebat quis esset, nunc cum persona cecidisset. Non sciebat —
Sed hoc fortasse bonum erat.
Per viginti annos sciverat — vel crediderat se scire. Proditor erat. Culpatus erat. Indignus erat.
Nunc — nunc nihil sciebat. Nunc omnia possibilia erant.
Non finis. Res numquam fines habent.
Sed initium. Initium novum, post viginti annos finis.
Et nunc — nunc initium satis erat.
FINIS
◊ᴹᴱᴹᴼᴿʸ⁻ᶜᴼᴹᴾᴸᴱᵀᴱ
---