← Latin Stories: Fabulae Romanae
Haec fabula ex urbe Roma venit, ubi poetae in Subura habitant et aves in hortis cantant.
In Subura, in regione urbis Romae ubi pauperes et poetae habitant, iuvenis vivebat nomine Catullus. Non ille Catullus magnus cuius carmina per totum orbem leguntur, sed alius Catullus—pauper poeta qui versus scribebat quos nemo legebat et carmina componebat quae nemo audiebat.
Catullus viginti tres annos natus erat. In cubiculo parvo habitabat quod sub tecto erat, ubi aestas nimis calida et hiems nimis frigida erat. Panem emebat cum pecuniam habebat; ieiunabat cum non habebat. Versus scribebat in chartis parvis quibus iterum atque iterum utebatur, delens verba vetera ut nova scriberet.
Amicos paucos habebat—alios poetas pauperes qui in tabernis vinum bibebant et de arte disputabant. Sed amicus verus, amicus qui semper adesset, qui eum numquam relinqueret—talem amicum non habebat.
Quodam die hiberno, cum Catullus per vias ambularet, aliquid in nive vidit—avem parvam quae in terra iacebat, vix movens.
Passer erat—passer parvus cum plumis fuscis, qui frigore paene mortuus erat. Catullus avem inspexit. Adhuc vivebat, sed vix; cor parvum adhuc pulsabat, sed debiliter.
Catullus passerem sustulit et sub toga posuit, ut calorem corporis sui cum ave divideret. Domum properavit, avem contra pectus tenens.
In cubiculo, passerem in nido parvo posuit quem e pannis fecerat. Ignem accendit—ligna pretiosa erant, sed avis frigebat. Aquam dedit; micas panis dedit; avem spectavit et speravit.
Per tres dies, passer inter vitam et mortem iacebat. Catullus eum curabat, cibum et aquam dans, nido calido tenens. Et lente, gradatim, passer sanari coepit. Quarto die, oculos aperuit et Catullum spectavit. Quinto die, cibum avide edit. Sexto die, in cubiculo volare coepit.
Catullus passerem liberare voluit—fenestram aperuit ut avis in caelum volaret. Sed passer non abiit. Ad fenestram volavit, extra spectavit ubi aliae aves volabant et caelum apertum erat, tum retro volavit et in umero Catulli consedit.
Catullus ridebat et mirari coepit. Dixit passerem liberum esse; se eum non retinere; eum volare posse quo vellet; caelum apertum esse et aliae aves eum vocare. Sed passer manebat, quasi diceret se hic manere velle, se Catullum amicum suum elegisse, se libertatem non desiderare si amicum haberet.
Et sic passer in cubiculo poetae mansit. Catullus eum vocavit Lesbium—nomen quod alius ille Catullus, poeta magnus cuius versus per totum orbem legebantur, puellae suae dederat. Nomen iocum erat, quia passer non puella erat, sed passer nomen accepit quasi intellegeret et ioco gauderet.
Lesbius Catullum ubique sequebatur. Cum poeta scriberet, passer in mensa sedebat et eum spectabat, interdum chartam rostro pulsans quasi versus legere vellet. Cum poeta dormiret, passer iuxta caput eius dormiebat, calorem quaerens. Cum poeta in tabernam iret, passer in umero sedebat, et alii poetae mirabantur et ridebant et rogabant cur poeta avem ubique ferret. Catullus ridebat et dicebat Lesbium amicum suum esse; amicos non relinquere; se malle cum passere quam sine eo esse. Et alii poetae, quamquam ridebant, fortasse invidi erant—quia Catullus amicum habebat qui numquam eum deseruit, qui numquam de eo male dixit, qui semper cum eo erat.
Quodam die, cum Catullus in cubiculo sederet et versus scribere conaretur, Lesbius cantare coepit. Passer cantum dulcem faciebat, cantum plenum notarum variatarum, cantum qui cubiculum parvum et sordidum in locum pulchrum mutare videbatur.
Catullus passerem audiebat et versus in mente eius nasci coeperunt—versus de passere, de amicitia, de creatura parva quae vitam poetae mutaverat. Calamum cepit et scribere coepit, et verba fluebant sicut numquam ante fluxerant.
Carmen de passere scripsit—non carmen magnum, non carmen quod saecula duraturum esset, sed carmen verum, carmen quod ex corde veniebat. De passere scripsit qui ad eum venerat, qui eum amabat, qui cantibus suis cubiculum illuminabat.
Cum carmen perfectum esset, Catullus illud in taberna legit. Alii poetae, qui antea carmina eius contempserant, nunc audiebant. Carmen bonum erat—simplex sed verum, parvum sed pulchrum. Poetae plaudebant et Catullum laudabant, et ille ridebat et dicebat se non laudem mereri; passerem laudem mereri; avem carmen ei dedisse.
Sed vita passerum brevis est.
Post annum, Lesbius aegrotare coepit. Non iam cantabat; non iam volabat; in nido sedebat et Catullum spectabat oculis tristibus. Catullus eum curabat ut poterat, sed sciebat avem morientem esse.
Quodam die, Lesbius in gremio Catulli iacuit et oculos clausit et numquam iterum aperuit. Passer mortuus erat—passer qui Catullum per annum comitaverat, qui ei cantaverat, qui eum amaverat.
Catullus flebat. Flebat sicut homo amicum flet, quia passer amicus fuerat—amicus verus, amicus fidelis, amicus qui numquam eum deseruerat. Alii fortasse riderent hominem pro ave flentem; Catullus non curabat. Dolor verus erat, et lacrimae verae erant.
Passerem in horto parvo sepelivit, sub rosa quae ibi crescebat. Lapidem parvum posuit et verba scripsit: LESBIVS PASSER AMICVS.
Post mortem Lesbii, Catullus aliud carmen scripsit—carmen triste de passere mortuo, de amico amisso, de dolore qui cor poetae premebat. Hoc carmen quoque in taberna legit, et alii poetae, cum audirent, tacuerunt et quidam lacrimabant.
Dicebant carmen optimum esse quod Catullus umquam scripserat; dolorem vero pulchrum fecisse; amorem passeris per versus semper victurum esse.
Et fortasse verum erat. Catullus numquam poeta magnus factus est; nomen eius nunc oblitum est; carmina eius perierunt praeter duo—duo carmina de passere, quae aliquis servavit et posteris tradidit. Et sic passer parvus, qui olim in nive moriebatur, nunc per saecula vivit, in versibus poetae qui eum amavit.
Haec fabula nos docet amorem saepe in rebus parvis inveniri. Catullus passerem invenit et amavit; passer poetae carmina dedit quae sola supersunt. Interdum creaturae minimae dona maxima dant.
Haec fabula ex montibus Lucaniae venit, ubi caprae in rupibus pascunt et homines vitam duram sed honestam agunt.
In Lucania, in vico parvo qui in monte alto iacebat, puer vivebat nomine Appius. Filius caprarii erat qui capras in montibus pascebat. Mater eius mortua erat; pater eum solus alebat, ut poterat.
Appius decem annos natus erat. Puer fortis fuisset et laetus, nisi unum defuisset: Appius caecus erat. Natus caecus erat; lucem numquam viderat; mundum tantum per sonos et tactum et odores cognoscebat.
Pater Appium amabat, sed sollicitus erat. Quid filius caecus facere poterat? Capras pascere non poterat—quomodo capras per rupes duceret qui videre non poterat? Laborem facere non poterat—quomodo laboraret qui instrumenta non videret? Pater timebat filium semper ab aliis pendere debere, numquam solum vivere posse.
Appius quoque tristis erat. Sciebat se diversum esse; sciebat alios pueros currere et ludere et videre dum ipse in tenebris manebat. Amicum volebat—non amicum qui eum miseraretur, sed amicum qui eum adiuvaret, qui cum eo esset, qui eum amaret sicut erat.
Inter capras patris, una capra erat quae a ceteris differebat—capra alba nomine Nix, propter colorem pili eius. Nix vetus erat et quieta, et lac dulcissimum dabat quod pater in mercatu vendebat.
Quodam die, cum Appius in sole sederet et sonos montium audiret, aliquid sensit—aliquid calidum et lene quod caput eius tetigit. Manum extendit et lanam tetigit—lanam caprae!
Nix ad eum venerat et caput ad eum inclinabat. Appius eam tangebat, lanam eius sentiens, calorem corporis eius sentiens. Capra sonum lenem fecit et iuxta eum consedit.
Ab illo die, Nix Appium semper sequebatur. Cum puer ambularet, capra iuxta eum ambulabat. Cum puer sederet, capra iuxta eum sedebat. Quasi intellegeret puerum videre non posse; quasi se ducem eius fecisset.
Appius Nicem amare coepit—et plus quam amare, fidere. Cum Nix eum duceret, Appius ambulare poterat sine timore. Capra eum a saxis avertebat, corpus suum contra eum premens ut sciret quo non ire deberet. Capra eum per vias tutas ducebat, lente ambulans ut Appius sequi posset. Capra eum monebat cum periculum propinquaret, sonum faciens qui significabat eum sistere debere—sonum acutum pro periculo magno, sonum lenem pro periculo parvo. Appius sonos discere coepit et intellegere, et inter eum et capram lingua nova nascebatur, lingua sine verbis sed plena significationis.
Pater rem vidit et miratus est. Filius caecus, qui antea vix ambulare audebat extra domum, nunc per montem ambulabat, capra duce! Res incredibilis videbatur, sed vera erat. Pater alios homines vici vocavit ut viderent, et omnes mirabantur et dicebant rem divinam esse, capram a dis missam esse.
Pater Appio dixit se gaudere; capram donum deorum esse; se sperare filium nunc felicius vivere posse. Appius ridebat et dicebat Nicem amicam optimam esse; se cum ea numquam solum sentire; se cum ea omnia posse quae alii pueri possent.
Et verum erat. Cum Nix eum duceret, Appius capras pascere poterat—capra eum per pascua ducebat et eum monebat si capra aliqua errasset, et Appius eam voce revocabat. Cum Nix eum duceret, Appius ad vicum ire poterat et cum aliis pueris ludere, et pueri, qui antea eum miserati erant, nunc eum admirari coeperunt. Cum Nix eum duceret, Appius paene oblitus est se caecum esse—quia quid refert non videre si amicum habes qui pro te videt?
Sed montes periculosi sunt, etiam his qui vident.
Quodam die, cum Appius cum Nice per montem ambularet, terra sub pedibus eius tremuit. Saxa cadere coeperunt—lapides parvi primo, tum maiores. Terra labebat!
Appius stabat territus, nesciens quo fugere deberet. Dextra? Sinistra? Ante? Retro? Omnia similia erant in tenebris eius; omnia periculosa esse poterant.
Nix momordit tunicam Appii et traxit—fortiter, urgenter. Appius capram secutus est, currens quamquam videre non poterat, fidens caprae sicut semper fecerat.
Cucurrerunt per montem, saxa circa eos cadentia. Nix Appium ducebat—per vias tutas, inter saxa, ad locum tutum. Et tandem constituerunt, anhelantes, et Appius audivit saxa post eos cadere ubi modo steterant.
Si ibi mansissent, mortui essent. Nix eum servaverat.
Appius capram amplectebatur et flebat—non lacrimis tristitiae sed lacrimis gaudii et gratitudinis. Dicebat Nicem vitam ei servavisse; se sine ea mortuum esse; eam amicam optimam esse quam umquam habuisset.
Nix sonum lenem fecit et caput ad Appium posuit, sicut semper faciebat.
Pater, cum audivisset quid accidisset, ad locum venit et Appium incolumem invenit. Filium amplexus est et flevit; tum capram spectavit et caput inclinabat, quasi honorem tribueret.
Dixit capram rem sacram esse; eam a dis missam esse ut filium suum custodiret; se numquam eam venditurum esse, numquam eam relicturum esse; eam semper cum familia victuram esse.
Ab illo die, Nix non iam capra inter capras erat, sed membrum familiae. Optimum cibum habebat; optimum locum in stabulo habebat; omnes eam amabant et honorabant.
Anni praeterierunt. Appius adolescens factus est, tum vir. Nix cum eo manebat—vetustior et vetustior, sed adhuc fidelis, adhuc dux eius.
Appius uxorem duxit—puellam ex vico quae eum amabat sicut erat. Liberos habuit qui Nicem amabant et cum ea ludebant. Et per omnes hos annos, capra alba iuxta eum erat, eum ducens, eum custodiens.
Cum Nix tandem mortua esset—vetustior quam caprae fieri solent, quae multos annos vixerat—Appius eam in monte sepelivit, in loco unde totam vallem audire poterat, ubi venti cantabant et aves canebant. Lapidem posuit et pater, qui adhuc vivebat, verba inscripsit: NIX CAPRA FIDELIS OCVLI APPII.
Nix oculi Appii fuerat—oculi qui per totam vitam eum duxerant. Et quamquam Appius postea alios duces habuit—canem, tum filium, tum nepotem—numquam Nicem oblitus est. Capra alba quae olim ad eum venerat et vitam eius mutaverat.
Haec fabula nos docet auxilium saepe venire unde minime exspectamus. Appius caecus erat et solus; capra alba ad eum venit et dux eius facta est. Per totam vitam, capra eum duxit et servavit. Amor inter eos simplex erat sed profundus, et memoria eius per saecula durat.
Sedecim fabulae nunc narratae sunt. De lupis et canibus, de corvis et equis, de apibus et cervis, de testudinibus et delphinis, de muribus et ursis, de ciconiis et aquilis et asinis, de passeribus et capris. Animalia magna et parva, fera et mansueta—sed amor inter ea et homines idem est, semper idem.
Hae fabulae ad finem veniunt. Sedecim animalia, sedecim homines, sedecim amicitiae. Omnes diversae, sed omnes verae; omnes singulares, sed omnes eandem veritatem docentes: amor limites transcendit, et amicitia vera inter omnes creaturas possibilis est.
Has fabulas memoriae trade, lector. Et si animal aliquando ad te venit quod auxilio indiget, memento: fortasse amicum invenis qui totam vitam tuam mutabit.
FABULAE ROMANAE Pars Septima: Iuventuti Traditae Duae narrationes de amicitia sincera More antiquo cum oratione obliqua scriptae
◊ᴹᴱᴹᴼᴿʸ⁻ᶜᴼᴹᴾᴸᴱᵀᴱ
---