← Latin Stories: Fabulae Romanae
Haec fabula ex silvis Lucaniae venit, ubi apri feri inter quercus vivunt et homines raro intrant.
In Lucania, in regione ubi silvae densae montes tegunt et ubi homines in vicis parvis ad marginem silvarum habitant, puer vivebat nomine Titus. Filius carbonarii erat—patris qui carbones in silva faciebat et ad oppida vendebat.
Titus tredecim annos natus erat. Cum patre saepe in silvam ibat ut eum adiuvaret. Ligna colligebat, ignem custodiebat, carbones in saccos ponebat. Laborem amabat quia silvam amabat—umbram ab arboribus factam, odorem foliorum, sonos avium et animalium quae inter arbores vivebant.
Pater filio dicebat silvam pulchram esse sed periculosam; multa animalia in silva vivere quae hominem laedere possent; apros praecipue timendos esse. Apri magni sunt et feroces; dentibus suis hominem necare possunt; matres cum porcellis ferocissimae omnium sunt.
Titus patrem audiebat et cautus erat. Sed quodam die, res accidit quam nemo exspectaverat.
Titus solus in silva ambulabat, ligna quaerens. Pater prope focum manebat; Titus non longe ibat, semper vocem patris audire poterat.
Tum sonum audivit—sonum parvum, sonum animalis quod clamabat. Non erat sonus avis nec sciuri; sonus diversus erat, acutus et miser.
Ad sonum ivit et rem mirabilem invenit: porcellum apri, parvum et striis ornatum, qui in foveam ceciderat! Porcellus surgere conabatur sed fovea nimis profunda erat. Clamabat voce acuta, matrem vocans quae non respondebat.
Titus circumspexit. Ubi mater erat? Si mater prope esset, in periculo magno esset—matres aprorum filios suos ferociter defendunt et homines qui propinquant oppugnant. Sed matrem non vidit nec audivit. Fortasse venator eam necaverat; fortasse animal maius eam occiderat; fortasse alio modo perierat.
Porcellus tremebat et clamabat. Tam parvus erat, tam miser! Oculi eius parvi Titum spectabant quasi auxilium rogarent. Si Titus eum relinqueret, porcellus fame vel frigore vel lupis moreretur.
Titus in foveam descendit et porcellum cepit. Animal primo resistebat et mordere conabatur, sed dentes eius parvi erant et Titum non laedebant. Titus eum firmiter sed leniter tenebat et e fovea tulit.
Titus porcellum ad patrem tulit. Pater, cum porcellum vidisset, caput movit et frontem contraxit. Dixit rem periculosam esse; aprum animal ferum esse quod mansuefieri non possit; porcellum crescere et magnum et periculosum fieri.
Sed Titus oravit ut porcellum servare posset. Dixit porcellum orphanum esse; se eum curaturum esse; se eum mansuetum facturum esse; se omne periculum accepturum esse.
Pater diu dubitavit et filium spectavit. Tandem dixit porcellum manere posse dum parvus esset; sed cum magnus fieret, eum in silvam remittere debere; se non animal ferum prope domum habere velle. Titus consensit, gaudens—melius erat porcellum aliquamdiu habere quam statim perdere.
Titus porcellum vocavit Silvanum, quia in silva eum invenerat. Per multos dies eum curabat: lac caprinum ei dabat, radices et glandes et poma ei dabat, locum calidum in stabulo ei parabat. Et Silvanus crescebat—celeriter, sicut apri crescunt, maior cotidie.
Porcellus Titum amare coepit. Cum puer veniret, Silvanus ad eum currebat et sonos laetos faciebat, sonos qui grunnitus et susurros mixtos habebant. Cum puer abiret, Silvanus eum sequi conabatur et tristis videbatur. Inter puerum et aprum amicitia nascebatur—res mira quam nemo in vico credebat, sed vera.
Menses praeteribant et aestas in autumnum mutabat. Silvanus non iam porcellus erat sed aper iuvenis, maior cane magno, fortior multis hominibus. Dentes eius crescebant, longi et acuti et curvi; corpus eius durum fiebat, musculis plenum et setis asperis tectum.
Sed Silvanus mansuetus manebat—cum Tito. Alios homines non agnoscebat et eos timebat vel minabatur, setis erectis et dentibus ostensis; sed Titum amabat et ei fidebat sicut porcellus olim ei fiderat. Cum Titus in silva ambularet, Silvanus eum comitabatur sicut canis fidelis, et nullum animal eos oppugnare audebat.
Pater Tito dicebat tempus venire; aprum in silvam remittere debere; Silvanum iam satis fortem esse ut solus viveret; pactum eorum honorandum esse. Titus dolebat sed intellegebat. Silvanus aper erat, non canis; in silva vivere debebat, inter suos, sicut natura voluerat.
Quodam die autumnali, Titus Silvanum in silvam duxit, longius quam umquam ante, ad locum ubi alii apri vivebant et ubi glandes abundabant. Ibi constitit et aprum spectavit.
Silvanus eum spectabat oculis parvis, quasi rogaret quid fieret, quasi diceret se hic non manere velle. Titus apro dixit eum liberum esse; se eum amare sed eum retinere non posse; eum in silva vivere debere ubi felix esset; se semper eum memoriae servaturum esse.
Silvanus diu stabat et Titum spectabat. Tum, lente, in silvam abiit. Semel retro spectavit, quasi vale diceret; tum inter arbores obscuras evanuit.
Titus flebat, sed sciebat se recte fecisse.
Anni praeteribant. Titus adolescens factus est, tum iuvenis, et patrem in carbonibus faciendis adiuvabat. De Silvano interdum cogitabat et quaerebat num viveret, num felix esset, num eum meminisset—sed aprum numquam viderat.
Quodam die autumnali, Titus solus in silva erat, ligna colligens in loco remoto. Pater senex factus erat et domi manserat; Titus solus laborem faciebat, securim ferens et sarcinam trahens.
Tum sonum audivit—sonum hominum qui per silvam veniebant, lente, quasi praedam quaererent. Non erant homines boni; latrones erant qui in silvis illis latebant et viatores spoliabant et interdum necabant!
Titus fugere conatus est, sed latrones eum viderunt et secuti sunt, clamantes et ridentes. Tres erant, armati gladiis et fustibus, facie dira et oculis crudelibus. Titum ceperunt et in terram proiecerunt.
Princeps latronum, homo magnus cum cicatrice in facie, dixit eum pecuniam dare debere; si non daret, eum necaturos esse et corpus eius lupis relinquere. Titus dixit se pecuniam non habere; se carbonarium esse; pauperes nihil habere quod latrones vellent.
Latro iratus gladium levavit. Dixit se non credere; hominem mentientem punire debere; sanguinem videre velle.
Tum sonus terribilis auditus est—sonus apri magni qui per frutices ruebat! E silvis Silvanus venit—Silvanus, nunc aper ingens, maior quam ullus quem Titus viderat, cum dentibus longis sicut gladii et oculis qui ira ardebant!
Aper latrones oppugnavit sine mora et sine timore. Princeps latronum, qui gladium levaverat, primus percussus est; dentibus apri in crure et latere vulneratus, cecidit et clamavit, sanguine in terram fluente. Alter latro aprum gladio ferire conatus est, sed aper eum quoque percussit et prostravit. Tertius latro, territus, sine pugna fugit, gladium et fustem relinquens, clamans socios suos relictos esse.
Silvanus eos non persecutus est. Ad Titum venit, qui in terra iacebat stupefactus, et eum spectavit. Titus, tremens, aprum agnovit—Silvanum, porcellum quem olim servaverat, nunc aprum magnum et terribilem qui eum servaverat!
Titus surrexit et aprum tetigit, manum in setas asperas ponens. Silvanus sonum lenem fecit, sonum qui grunnitus et susurrus mixtus erat, et caput ad hominem posuit, sicut olim fecerat cum porcellus parvus erat.
Titus apro gratias egit, voce trementi. Dicebat Silvanum vitam suam servavisse; se sine eo mortuum esse; se semper gratum fore; Silvanum amicum optimum esse quem umquam habuisset.
Silvanus eum spectabat oculis parvis qui, quamquam apri erant, amorem ostendere videbantur. Tum, sicut ante, in silvam rediit, ad vitam suam feram, inter arbores ubi semper vixerat.
Titus latrones vulneratos ad magistratum oppidi duxit, et latrones capti et puniti sunt. Homines mirabantur cum audirent aprum ferum iuvenem servavisse; dicebant rem mirabilem esse, rem divinam; dicebant deos fortasse aprum misisse ut hominem bonum servarent.
Sed Titus sciebat veritatem. Non deus aprum miserat; amicitia miserat. Silvanus eum servaverat quia olim ipse Silvanum servaverat. Amor amorem gignit; misericordia misericordiam; beneficium beneficio redditur.
Per multos annos postea, Titus in silva laborabat, et interdum aprum magnum videbat qui procul inter arbores stabat et eum spectabat. Silvanus erat—adhuc vivens, adhuc memor, adhuc custos. Et Titus eum salutabat manu levata, et aper sonos faciebat et caput movebat, et amicitia eorum durabat, etiam cum alter in vico viveret et alter in silva.
Et cum Titus senex esset et nepotibus suis de iuventute narraret, semper de Silvano narrabat—de apro qui amicus fuerat, de amicitia quae inter hominem et feram oriri potest si amor adest et si corda aperta sunt.
Haec fabula nos docet amicitiam nullis finibus contineri. Titus porcellum servavit; aper virum servavit. Anni praeterierant, sed amor non praeterierat. Etiam animalia fera amare possunt et amorem reddere; hoc natura nos docet, si audire volumus.
Haec fabula ex ripa Padi venit, ubi cygni in aquis quietis natant et puellae ad flumen veniunt.
In ripa Padi, ubi flumen lente fluit inter agros virides et harundines in ventis murmurant, puella vivebat nomine Lavinia. Filia piscatoris erat qui in flumine pisces capiebat et ad mercatum vendebat. Mater eius textrix erat quae linum texebat et vestes faciebat.
Lavinia quindecim annos nata erat. Puella pulchra erat, cum capillis flavis qui in sole lucebant et oculis caeruleis qui aquam fluminis imitabantur, sed quieta erat et timida. Aliae puellae vici eam non intellegebant; dicebant eam nimis taciturnam esse, nimis solitariam, semper ad flumen ire quasi amicos ibi haberet quos alii videre non possent.
Et fortasse habebat. Lavinia flumen amabat—aquam quietam quae caelum reflectebat, aves quae in harundibus vivebant et cantabant, pisces qui sub superficie natabant et interdum saliebant. Sed maxime amabat cygnos—aves albas et elegantes quae in flumine natant et quae tam pulchrae sunt ut homines eas spectare nunquam desinant.
Quodam die verno, cum Lavinia ad flumen sederet et cygnum spectaret qui in aqua nataverat, rem tristem vidit: cygnus ad ripam natabat, sed lente, difficulter, et ala eius sanguine tincta erat.
Lavinia surrexit et ad ripam cucurrit. Cygnus in harundines venit et in terra cecidit, quasi vires eum deficerent. Ala dextra vulnerata erat—fortasse venator eum sagitta vulneraverat, fortasse vulpes eum oppugnaverat, fortasse in rem acutam inciderat.
Cygnus vivebat sed debilis erat et volare non poterat. Laviniam spectabat oculis magnis qui dolorem et timorem ostendebant.
Lavinia patrem vocavit, et pater venit currens. Cygnum spectavit et dixit avem vulneratam esse sed non morientem; se alam alligare posse si filia adiuvaret; cygnos fortes esse et saepe sanari si cura bona esset.
Pater et filia alam alligaverunt, lino et herbis salubribus utentes. Cygnus patiens erat, quasi intellegeret eos adiuvare velle. Tum Lavinia cygnum in locum tutum prope domum tulit, ubi eum curare posset—in hortulum parvum ubi aqua collecta erat, non flumen magnum, sed satis pro cygno qui volare et natare longe non poterat.
Per multos dies, Lavinia cygnum curabat. Cibum ei dabat—herbas teneras et semina et panem quem in aqua molliverat ut facilius edere posset. Aquam mundam ei dabat. Alam cotidie inspiciebat ut videret num sanaretur, et linum mutabat cum sordidum factum esset.
Cygnus primo Laviniam timebat, sicut omnes cygni homines timent. Cygni superbi sunt et solitarii; homines qui nimis prope veniunt rostro et alis oppugnant. Sed Lavinia patiens erat et lenis; numquam cygnum terrebat, numquam motus subitos faciebat, semper voce quieta loquebatur.
Paulatim cygnus eam admittere coepit. Cum Lavinia veniret, cygnus eam spectabat et non sibilabat; cum Lavinia cibum daret, cygnus eum capiebat sine timore, interdum manum eius rostro leniter tangens.
Lavinia cygnum vocavit Niveum, quia albus erat sicut nix montium. Cotidie apud Niveum sedebat et ei loquebatur, sicut amico loquitur. De vita sua narrabat, de aliis puellis quae eam non intellegebant et quae eam interdum deridebant, de solitudine quam sentiebat, de somniis quae habebat. Niveus eam audiebat—vel audire videbatur—caput inclinans, oculis eam spectans, et Lavinia minus sola se sentiebat.
Et lente, gradatim, ala sanabat. Niveus alas movere coepit, primo paulum, tum magis, tum plene. Quodam die, alas in horto aperuit et agitavit, et Lavinia vidit eas tam magnas esse, tam pulchras, plumas candidas in sole lucentes, ut lacrimae gaudii in oculos venirent.
Tempus venit ut Niveus liberaretur. Ala sanata erat et fortis; cygnus volare poterat; flumen eum vocabat et alii cygni qui in aquis natabant.
Lavinia Niveum ad flumen tulit et in aquam posuit. Cygnus in aquam descendit et natavit—primo incertus, ut qui diu non nataverat, tum confidentior, celerius, elegantius. Alas aperuit et in aqua agitavit, aquam sparsit, et laetus videbatur, sicut avis quae domum reddit.
Tum Niveus alas aperuit et volavit! In caelum surrexit, circum flumen volavit, altius et altius, et Lavinia eum spectabat, lacrimans sed ridens, gaudens pro amico sed tristis pro se.
Sed Niveus non longe volavit. Circum volavit, tum descendit et in flumine prope Laviniam natavit. Eam spectabat, quasi diceret se non abiturum esse, se hic prope eam mansurum esse, se amicam non relicturum esse.
Et sic fuit. Niveus in flumine mansit, prope locum ubi Lavinia habitabat. Non cum aliis cygnis natavit, qui longius in flumine vivebant et qui eum vocare videbantur; prope domum Laviniae mansit, quasi eam custodire vellet, quasi amicitiam eorum servare vellet.
Per multos menses, per multos annos, Niveus prope Laviniam manebat. Cotidie puella ad flumen veniebat, et cotidie cygnus ad eam natabat, collo longo extenso, sono leni eam salutans. Lavinia ei cibum dabat; Lavinia apud eum sedebat et ei loquebatur; et Niveus eam audiebat et caput ad eam inclinabat, sicut amicus qui audit et intellegit.
Alii homines vici rem mirabilem esse dicebant. Cygni homines non amant; cygni superbi sunt et solitarii et homines qui prope veniunt oppugnant; cygnum qui puellam sequeretur et cum ea maneret nemo umquam viderat. Sed Niveus Laviniam sequebatur—non sicut servus dominum, sed sicut amicus amicum.
Puellae quae antea Laviniam deriserant et solitariam vocaverant nunc eam aliter spectabant. Dicebant eam singularem esse; dicebant eam cum animalibus loqui posse; dicebant eam fortasse a dis amatam esse. Lavinia ridebat et dicebat se non singularem esse nec magicam; se tantum cygnum amavisse et cygnum eam amavisse; hanc rem simplicem esse, non miraculosam—sed pulchram.
Pater et mater filiam et cygnum spectabant et gaudebant. Dicebant filiam suam felicem esse, feliciorem quam ante; dicebant cygnum bonum signum esse, fortunam domui adferre.
Anni praeteribant et Lavinia mutabat. Puella adulta facta est, tum mulier, et virum duxit—virum bonum, piscatorem sicut pater, qui eam amabat et qui cygnum tolerabat et etiam amabat. Liberos habuit, filium et filiam, qui ad flumen veniebant et Niveum spectabant et mirabantur avem tam mansuetam esse.
Niveus adhuc prope domum Laviniae manebat. Cygnus vetustior fiebat—plumae minus candidae, motus lentiores, collum minus erectum—sed adhuc fidelis, adhuc ad Laviniam veniens cum illa ad flumen veniret, adhuc sonum lenem faciens qui salutatio erat.
Quodam die hiberno, cum Lavinia iam mater et avia esset et capilli eius cani facti essent, ad flumen venit ut Niveum videret. Cygnum quaesivit in loco ubi solitus erat natare, sed eum non vidit.
Ad ripam ivit, per harundines, et invenit quod timebat: Niveus in harundibus iacebat, immotus, oculis clausis, mortuus. Valde senex erat, ut cygni senescunt, et tandem mortuus erat—in loco prope domum amicae suae, in harundibus ubi olim vulneratus venerat.
Lavinia iuxta eum sedit et flevit. Per multos annos cygnus amicus eius fuerat, fidelior multis hominibus qui amici dicuntur, constantior multis qui amorem promittunt. Nunc solus in ripa iacebat, albus et pulcher etiam in morte, plumis in vento leviter motis.
Lavinia Niveum sepelivit prope flumen, in loco ubi saepe simul sederant et ubi sol mane lucet. Flores ibi posuit et lapidem parvum, et vir eius verba inscripsit: NIVEVS CYGNUS, AMICVS FIDELISSIMVS.
Et cotidie postea, dum vixit, Lavinia ad locum illum veniebat et apud Niveum sedebat. Ei loquebatur, sicut semper fecerat, de vita sua, de liberis et nepotibus, de rebus bonis et malis quae acciderant. Interdum ridebat, interdum flebat, semper meminerat.
Liberi eius et nepotes fabulam de cygno sciebant et memoriae servabant et posteris tradebant. Et adhuc, ut dicitur, in illa regione ad ripam Padi homines narrant de puella et cygno—de amicitia quae inter puellam et avem orta est et per totam vitam duravit et ultra mortem mansit.
Et si quis ad flumen Padum venerit et cygnum viderit qui non fugiat sed hominem spectet, fortasse hic cygnus de progenie Nivei est—cygnus qui meminit, aliquo modo, amicitiae quae olim inter avem et puellam fuit.
Haec fabula nos docet amicitiam per totam vitam durare posse. Lavinia cygnum sanavit; cygnus Laviniam comitatus est. Per multos annos amici fuerunt, et amicitia eorum nec tempore nec morte finita est—quia amor verus aeternus est, et qui vere amat numquam obliviscitur.
Duodeviginti fabulae nunc narratae sunt. De lupis et canibus, de corvis et equis, de apibus et cervis, de testudinibus et delphinis, de muribus et ursis, de ciconiis et aquilis et asinis, de passeribus et capris, de apris et cygnis. Animalia diversa, loca diversa, tempora diversa—sed veritas una: amor vincit omnia, et amicitia vera mortem superat.
FABULAE ROMANAE Pars Octava: Iuventuti Traditae Duae narrationes de amicitia aeterna More antiquo cum oratione obliqua scriptae
◊ᴹᴱᴹᴼᴿʸ⁻ᶜᴼᴹᴾᴸᴱᵀᴱ
---