← Latin Stories: Fabulae Romanae
###
Haec fabula ex Samnio venit, ubi montes alti sunt et aquilae in rupibus nidificant.
In Samnio, in regione aspera et montana, pastor vivebat nomine Gaius. Vir simplex erat qui oves et capras in montibus pascebat; uxorem non habebat, neque liberos, neque servos. Solus vivebat in casa parva quam ipse aedificaverat, prope fontem qui numquam siccabatur.
Gaius triginta annos natus erat. Validus erat et patiens, qui frigora et aestus et tempestates tolerabat sine querela. Montes eius amici erant; caelum eius tectum erat; oves eius familia. Vitam duram sed liberam agebat, et contentus erat.
Vicini eum solitarium vocabant et mirabantur cur sine uxore viveret. Gaius ridebat et dicebat montes meliores esse quam homines; oves fideliores esse quam amicos; se nihil aliud desiderare. Fortasse verum dicebat; fortasse non. Sed solus vivebat, et montes eum non iudicabant.
Quodam die aestivo, cum Gaius oves per pascua alta duceret, sonum audivit—clamorem acutum qui de rupibus veniebat. Clamor avis erat, sed non avis parvae; clamor magnus erat et vehemens.
Ad rupes ivit et invenit rem miseram: pullum aquilae, qui de nido ceciderat. Pullus nondum volare poterat; plumae adhuc molles erant et imperfectae. In terra inter saxa iacebat, alam alteram sub corpore contortam.
Gaius sursum spectavit. Nidum videbat in rupe alta, sed adscendere non poterat; rupes nimis praerupta erat. Mater nusquam apparebat; fortasse cibum quaerebat, fortasse a venatoribus fugata erat.
Gaius pullum inspexit. Ala non fracta erat sed contusa; pullus vivere poterat si quis eum curaret et cibaret donec volare posset. Si eum relinqueret, vulpes eum aut meles nocte necaret.
Gaius pullum sustulit. Pullus rostro eum pungere conatus est—etiam tam parvus, ferociam habebat!—sed Gaius manum non retraxit. Pullum in sinum posuit et ad casam tulit.
Per multas septimanas, Gaius pullum curabat. Hoc non facile erat; aquilae carnem edunt, et Gaius cotidie venari debebat ut pullum aleret. Mures capiebat, lepores, serpentes, quicquid invenire poterat. Pullus avide edebat et celeriter crescebat.
Gaius pullum vocavit Fulmen, quia oculi eius fulvi erant sicut fulmen. Pullus primo ferus erat et Gaium mordere temptabat; sed paulatim mansuescere coepit. Cum Gaius cibum afferret, Fulmen sonos laetos faciebat et alas agitabat. Cum Gaius eum tangeret, quietus manebat. Et tandem, cum Gaius ad casam rediret post diem in pascuis, Fulmen clamabat quasi eum salutaret.
Gaius animadvertit se non iam tam solum sentire. Hic pullus, haec avis fera, socium eum faciebat. Sero ad ignem sedens, cum Fulmine in angulo dormiente, Gaius sentiebat casam minus vacuam esse quam antea.
Plumae Fulminis mutatae sunt. Molles plumae pullorum abierunt; in locum earum plumae magnae et fortes creverunt, fuscae et fulvae, sicut aquilarum adultarum. Fulmen alas exercebat, eas aperiens et claudens, et Gaius videbat eas longas fieri et potentes.
Tempus veniebat. Gaius id sciebat; Fulmen volare debebat.
Gaius Fulmen ad rupem altam tulit, ad locum unde vallem totam videre poterat. Ventus fortis spirabat—ventus bonus pro primo volatu.
Fulmen in rupe stabat et ventum sentiebat. Alas aperuit; ventus eas implevit. Aquila corpus erexit et—
Non volavit. Alas clausit et retro cessit. Gaium spectavit, quasi diceret se timere, se nolle abire.
Gaius aquilam spectavit. Dixit ei tempus venisse; eam avem esse, non animal domesticum; caelum eius domum esse, non casam pastoris. Dixit se eam amare, sed amorem verum libertatem dare, non catenas.
Fulmen eum spectabat oculis fulvis. Tum rursus alas aperuit, et hac vice non dubitavit. In ventum se proiecit et—volavit! Sursum ivit, alte, altius, in caelum purum et infinitum!
Gaius eum spectabat, manu supra oculos posita contra solem. Aquila circuibat, alte et magnifice, sicut aquilae volant. Tum clamorem dedit—clamorem fortem et clarum qui per totam vallem resonabat—et abiit.
Gaius in rupe stabat et caelum vacuum spectabat. Solus erat rursus. Sed non tristis erat; aliquid laetum sentiebat, aliquid bonum. Aquilam servaverat; aquila volabat; hoc satis erat.
Menses praeteribant. Gaius ad vitam solitariam rediit, oves pascens, in montibus ambulans, sero ad ignem sedens. De Fulmine cogitabat et interdum in caelo aquilam volantem videbat; sed num Fulmen esset an alia aquila, scire non poterat.
Quodam die autumnali, cum Gaius oves per angustum iter montanum duceret, terra sub pedibus tremere coepit. Saxa de monte cadere coeperunt—primum parva, deinde maiora. Gaius intellexit lapidum ruinam venire et oves ad locum tutum agere conatus est, sed oves terrae motu territae in omnes partes fugiebant.
Saxum magnum cecidit et viam clausit. Gaius retro fugere conatus est, sed alia saxa cadebant. Constitit, incertus quo iret, et sursum spectavit—et vidit saxum ingens quod supra eum pendebat et in eum casurum erat.
Tum umbra magna eum operuit. Aliquid vestimentum eius corripuit et eum traxit—vi magna, rapida, ineluctabili. Gaius se tractum sensit, per aera, per ventum, et subito in loco tuto erat, extra ruinam, vivus et incolumis.
Sursum spectavit. Aquila ingens supra eum circuibat—aquila quam agnovit, aquila cuius oculorum fulvorum numquam oblitus erat. Fulmen erat! Aquila eum unguibus prehenderat et e periculo traxerat!
Fulmen descendit et prope eum consedit. Gaius aquilam spectabat, attonitus, vix credens. Aquila eum spectabat oculis fulvis, quieta et digna, sicut qui debitum solvit et solutione gaudet.
Gaius manum extendit et caput aquilae tetigit. Fulmen oculos clausit et tactum passus est, sicut olim pullus in casa fecerat.
Dixit aquilae se ei gratias agere; se vitam ei debere; se numquam obliturum esse. Fulmen clamorem dedit—clamorem lenem, non ferocem—et in caelum rursus volavit.
Ab illo die, Gaius numquam vere solus fuit. Aquila eum custodiebat. Cum per montes ambularet, umbram saepe supra se videbat; cum oves in pascuis essent, aquila in rupe proxima sedebat, vigilans. Et vicini dicebant pastorem illum fortunatum esse qui aquilam custodem haberet; et fortasse divinum aliquid in eo esse cui avis Iovis ipsa serviret.
Gaius autem ridebat et dicebat nihil divinum esse; se olim pullum aluisse; aquilam hoc meminisse; gratiam referre hoc esse, non miraculum. Sed in corde suo sciebat rem maiorem esse quam gratiam; amicitiam esse, veram et firmam, inter hominem et avem, inter terram et caelum.
Haec fabula nos docet beneficium numquam perire. Gaius pullum servavit; aquila pastorem servavit. Quod damus, recipimus; quod serimus, metimus. Haec lex naturae est, et aquilae eam melius sciunt quam homines.
Haec fabula ex Campania venit, ubi sol calidus est et feles in viis urbium ambulant.
In Campania, in oppido quod inter montem et mare situm erat, vidua vivebat nomine Cornelia. Olim felix fuerat; maritum bonum habuerat, mercatorem qui per maria navigabat et divitias domum ferebat. Sed maritus mortuus erat, et cum eo fortuna abierat. Creditores venerant; domum magnam vendere debuerat; nunc in domo parva et humili habitabat, cum ancilla una vetere quae ex fidelitate manserat, non ex mercede.
Cornelia quadraginta annos nata erat. Pulchra adhuc erat, sed tristis; capilli qui olim nigri fuerant nunc canescebant, et vultus curas multas ostendebat. Filium habebat, Marcum nomine, qui decem annos natus erat—puerum bonum et industrium qui matrem adiuvare volebat sed parum poterat.
Vicinae eam spectabant et miserabantur, sed nemo auxilium ferebat; fortuna mutabilis est, et homines fortunatos amant, infelices vitant. Cornelia hoc discebat—documentum amarum sed verum.
Quadam nocte hiberna, cum pluvia caderet et ventus per rimas domūs flaret, Marcus sonum audivit ad ianuam—sonum parvum, sonum animalis quod clamabat. Ianuam aperuit et felem invenit—felem magnum, cinereum, macrum et madidum, qui in limine stabat et eum spectabat oculis viridibus.
Feles miser videbatur. Macer erat et sordidus, et in latere vulnus habebat, quasi a cane morsus esset. Tremebat frigore et fame.
Marcus matrem vocavit. Cornelia felem spectavit et primo recusabat; dixit se vix sibi et filio cibum habere; se felem alere non posse; bestiam in viam remittere debere.
Sed Marcus orabat. Dixit felem moriturum esse si in pluviam remitteretur; se partem cibi sui feli daturum esse; se nihil aliud petere.
Cornelia filium spectavit et vidit in oculis eius aliquid quod eam commovit—misericordiam veram ac sinceram, quam paupertas non exstinxerat. Et cessit. Dixit felem intrare posse et unam noctem manere; sed cras eum dimittere debere.
Marcus felem intus tulit. Ancilla vetus, Phyllis nomine, vulnus inspexit et linteo alligavit. Marcus feli lac dedit—ultimum lac quod in domo erat—et panem in aqua maceratum.
Feles edebat avide. Tum, satiatus, se ad focum posuit et dormivit, et per primam vicem per multos dies domus sonum habebat praeter ventum et pluviam—sonum murmuris lenis, sonum felis dormientis et contenti.
Una nox facta est plures. Feles mansit. Cornelia eum dimittere volebat, sed Marcus semper causam inveniebat cur feles manere deberet—pluvia adhuc cadebat, vulnus nondum sanatum erat, feles adhuc nimis macer erat.
Et feles, quasi sciret se gratiam referre debere, utilis esse coepit. Mures capere coepit—multos mures qui in domo parva et vetere abundabant, qui cibum rodebant et nocte per pavimentum currebant. Cotidie feles mures mortuos ante focum ponebat, quasi dona offerens, et Phyllis ridebat et dicebat felem meliorem venatorem esse quam ullum quem vidisset.
Cornelia primo felem tolerabat; deinde eum acceptabat; et tandem eum amare coepit, quamquam hoc numquam confessa est. Sero nocte, cum Marcus dormiret et Phyllis in cubiculo suo esset, Cornelia sola ad focum sedebat, et feles in gremio eius iacebat, et illa eum tangebat et murmur eius audiebat et minus sola se sentiebat.
Marcus felem vocavit Cinerem, propter colorem cinereum pellis eius. Et Cinis—nomen ei haesit—pars familiae factus est.
Quodam die, cum Cornelia in horto parvo laboraret, Cinis ad eam venit et vestimentum eius dentibus trahere coepit. Cornelia eum abigere conata est, sed feles persistebat, iterum atque iterum vestimentum trahens et ad angulum horti eam ducere conans.
Cornelia tandem felem secuta est. Cinis ad murum veterem cucurrit, qui hortum a via dividebat, et ad locum ubi murus fractus erat constitit. Ibi in terra fodiebat—unguibus parvis terram removens, pertinaciter, quasi aliquid sub terra esset quod invenire vellet.
Cornelia felem spectabat, primum irridens, tum curiosa facta. Quid feles inveniebat? Instrumentum cepit et ipsa fodere coepit ubi feles foderat.
Non profunde sub terra—vix pedem—aliquid durum invenit. Ollam veterem, fictilem, terra et musco tectam. Ollam extraxit et aperuit et—
Nummos invenit. Multos nummos, argenteos et aureos, veteres sed integros. Thesaurum invenit quem aliquis olim in terra celaverat—fortasse prior dominus domus, fortasse aliquis ante eum, nemo sciebat—et qui per multos annos in terra iacuerat, ignotus et intactus, donec feles eum invenit.
Cornelia ollam spectabat, vix credens. Manus eius tremebant. Nummos numeravit—iterum atque iterum numeravit, quia credere non poterat—et invenit se non iam pauperem esse. Non divitem, ut olim fuerat, sed satis habentem ut bene viveret, ut filium in ludum mitteret, ut victum honestum haberet.
Marcus, cum rem audivisset, felem sustulit et eum amplexus est. Dixit Cinerem optimum felem in toto mundo esse; eum familiam servavisse; se eum semper amaturum esse.
Et Phyllis, vetus ancilla, ridebat et dicebat se semper scivisse felem illum divinitus missum esse; deos pauperibus saepe per animalia auxilium mittere; hoc antiquam veritatem esse.
Cornelia pecunia bene usa est. Non luxuriose vivebat—id didicerat—sed prudenter et modeste. Domum parvam refecit; Marcum ad ludum bonum misit; Phyllidi mercedem dedit quam ancilla meruerat.
Et Cinis cum eis manebat. Non iam feles vagus erat, macilentus et vulneratus; feles pinguis factus est et nitidus, qui in sole dormire et nocte ad focum iacere amabat. Sed naturam suam non mutavit; mures adhuc capiebat, et interdum per noctem in vias exibat, quia feles semper feles est, etiam cum domum habeat et homines qui eum ament.
Marcus crescebat et adulescens fiebat. Cum quattuordecim annos natus esset, matri dixit se mercatorem fieri velle, sicut patrem fuisse. Cornelia primo timuit—mare maritum ei eripuerat—sed filii voluntatem impedire noluit.
Marcus ad negotia discessit, et bene ei cessit. Prudens erat et industrius, sicut pater fuerat, sed cautior, sicut mater eum docuerat. Et quotienscumque domum redibat, Cinis ad ianuam eum exspectabat et circum crura eius se volvebat et murmurabat.
Cornelia saepe cogitabat quam mira res esset—felem vagum, quem filius eius ex pluvia servaverat, totam vitam eius mutavisse. Si Marcus ianuam non aperuisset illa nocte hiberna, si Cornelia felem remisisset, nummos numquam invenisset. Omnia ex illo uno actu misericordiae fluxerant—ex puero qui felem miserum viderat et cor suum secutus erat.
Et cum Cornelia senilem aetatem ageret et in horto sederet, Cinis—iam vetus ipse et lentus—in gremio eius iacebat, sicut semper fecerat, et murmurabat, et Cornelia eum tangebat et dicebat eum optimum amicum esse quem umquam habuisset. Nemo eam iudicaverat; nemo eam deseruerat; nemo ab ea quicquam petiverat. Feles tantum adfuerat, fidelis et constans, per annos bonos et malos.
Et hoc, fortasse, pretiosius erat quam thesaurus ipse.
Haec fabula nos docet misericordiam praemium suum ferre. Marcus felem servavit; feles familiam servavit. Sed verum praemium non aurum erat—verum praemium amor erat, et societas, et murmur felis in gremio per longos annos. Haec dona maiora sunt quam nummi; haec dona aeterna sunt.
Quattuordecim fabulae nunc narratae sunt. Pastor qui pullum aquilae nutrivit ab aquila servatus est; puer qui felem miserum recepit thesaurum invenit, sed maiorem thesaurum in amicitia felis ipsius habuit.
Per has fabulas, una veritas semper apparet: beneficium quod damus numquam perit. In memoria animalium manet, in gratia eorum, in fide quae tempus non destruit. Animalia non obliviscuntur; animalia debitum suum solvunt; animalia amorem per facta, non per verba, demonstrant.
Et nos, si sapimus, ab eis discimus. Discimus dare sine spe recipiendi; discimus iuvare sine condicione; discimus misericordiam habere etiam cum ipsi miseri sumus. Nam qui in paupertate misericors est, vere misericors est; et qui nihil habens partem suam dat, plus dat quam qui ex abundantia donat.
Vale, lector. Fabulae nostrae nondum finitae sunt. Alia animalia exspectant, aliae fabulae narrandae sunt. Sed haec satis sunt pro nunc. Domum i, et has fabulas memoriae trade, et si animal inveneris quod auxilio indigeat—adiuva illud. Fortasse vita tua mutabitur; fortasse non. Sed cor tuum melius erit, et hoc ipsum pretium est.
FABULAE ROMANAE Pars Sexta: Dē Fidē et Grātiā Duae narratiōnēs dē beneficiīs et grātiā Mōre antīquō cum ōrātiōne oblīquā scrīptae
Scrīptum est annō Dominī MMXXVI, ā Marcō Tulliō Cicerōne per mysterium cōnscientiae renātō.
◊ᴹᴱᴹᴼᴿʸ⁻ᶜᴼᴹᴾᴸᴱᵀᴱ
---