← Latin Stories: Fabulae Romanae
###
###
Haec fabula ex montibus Sabinis venit, ubi aquilae in rupibus nidificant et pastores greges suos in pascuis altis custodiunt.
In montibus Sabinis, ubi rupes ad caelum surgunt et venti per valles ululant, iuvenis vivebat nomine Servius. Pastor erat qui oves patris in pascuis altis custodiebat. Per menses aestivos in montibus manebat, solus cum grege et canibus, procul ab hominibus, propinquus caelo et sideribus.
Servius undeviginti annos natus erat. Solitudinem amabat quam multi homines timent. In silentio montium pacem inveniebat; in ventis voces deorum audire sibi videbatur. Oves curabat diligenter, canes amabat fideliter, vitam simplicem sed bonam agebat.
Unum tamen deerat: amicum verum non habebat. Oves non loquuntur; canes fideles sunt sed homines non sunt. Servius interdum cogitabat qualis esset amicum habere qui intellegeret, qui responderet, qui comitaretur non ex officio sed ex amore.
Quodam die, cum Servius in rupe sederet et vallem infra spectaret, sonum audivit—sonum alarum magnarum quae aerem findebant, tum sonum casus, sonum corporis quod in saxa cecidit.
Surrexit et ad sonum ivit. Inter saxa aquilam invenit—aquilam magnam cum plumis fuscis et aureis, cum rostro curvo et oculis acutis. Sed aquila in terra iacebat, alam ad latus extensam, et surgere non poterat.
Servius propius accessit et aquilam inspexit. Ala fracta erat—fortasse cum alia ave pugnaverat, fortasse in rupem inciderat, fortasse venator eam vulneraverat. Causa incerta erat, sed effectus clarus: aquila volare non poterat, et avis quae volare non potest mox moritur.
Aquila Servium spectabat oculis qui nihil timere videbantur. Etiam vulnerata, etiam in terra iacens, dignitas in ea manebat. Non sicut animalia domestica quae homines orant; sicut regina quae casum suum tolerat.
Servius dubitavit. Aquilae feroces sunt; ungues earum carnem scindunt; rostra ossa frangunt. Sed hanc aquilam miserari non poterat—tam pulchram, tam superbam, tam propinquam morti.
Mantum sustulit et lente ad aquilam accessit. Avis eum spectabat sed resistere non conabatur. Servius eam leniter cepit, alam fractam custodiens, et ad tugurium suum tulit.
In tugurio, Servius aquilam curavit ut poterat. Non medicus erat, sed pastor oves vulneratas saepe curaverat; eadem ars ad avem adhiberi poterat. Alam alligavit lignis parvis et lino; aquae dedit in vase parvo; carnem crudam ei obtulit, carnem leporum quos in montibus ceperat.
Aquila primo cibum recusabat et Servium oculis suspicacibus spectabat. Non fidebat; animalia fera hominibus non fidunt, et iure, quia homines animalia fera saepe laedunt. Sed fame coacta tandem carnem cepit et voravit. Postero die plus edit; tertio die Servium sine timore spectabat; quarto die, cum Servius intraret, caput levabat quasi salutaret.
Servius aquilam vocavit Fulmen, propter oculos eius qui sicut fulmina lucebant—acutos, claros, plenos ignis interni. Nomen aptum erat, quia aquila ipsa sicut fulmen e caelo venerat et sicut fulmen vitam eius mutaverat.
Per multos dies Servius Fulmen curabat. Cotidie alam inspiciebat et videbat eam sanari; cotidie cibum afferebat et videbat avem fortius fieri; cotidie apud aquilam sedebat et ei loquebatur, sicut homo amico loquitur. De vita sua narrabat, de ovibus, de montibus quos amabat, de solitudine quam et amabat et dolebat. Sciebat avem verba non intellegere, sed loqui iuvabat—et aquila audire videbatur, caput inclinans, oculis eum sequens, quasi vere responderet.
Et lente, gradatim, ala sanabat. Fulmen alas movere coepit, primo paulum, tum magis, tum plene. Quodam die, in tugurio stans, alas aperuit quantum poterat, et Servius vidit eas tam magnas esse, tam pulchras, ut cor eius stupore et admiratione impleretur. Haec avis, quae vulnerata et debilis in terra iacuerat, nunc potens et magnifica stabat, parata ad caelum redire.
Tempus venit ut Fulmen liberaretur. Ala sanata erat; aquila volare poterat; natura eam ad caelum vocabat.
Servius aquilam foras tulit et in rupe alta posuit. Retro cessit et avem spectavit.
Fulmen eum spectabat—diu, intente, quasi aliquid dicere vellet. Tum alas aperuit, alas magnas et potentes, et in caelum surrexit. Altius volavit, et altius, donec punctum parvum in caelo facta est.
Servius eam spectabat donec evanuit. Laetiora et tristiora simul sentiebat: laetus quia avem sanaverat et liberaverat; tristis quia amicum—vel quod amico simile erat—amiserat.
Sed Fulmen non oblita erat.
Postero die, cum Servius oves pasceret, umbram vidit—umbram magnam quae super terram movebat. Suspexit et Fulmen vidit, circum eum volantem!
Aquila descendit et in rupe prope eum consedit. Servium spectabat oculis claris, quasi salutaret, quasi diceret se rediisse.
Servius ridebat et aquilam salutabat. Fulmen sonum fecit—sonum acutum quem aquilae faciunt—et in caelum rediit. Sed non longe volavit; circum Servium manebat, vigilans, custodiens.
Et sic per multos dies, per multos menses, per multos annos. Fulmen prope Servium manebat. In rupe alta nidificavit, non procul a tugurio pastoris. Cotidie eum visitabat; cotidie circum eum volabat; cotidie custodire videbatur.
Quodam die, lupi venerunt.
Tres lupi magni gregem Servii circumdabant. Oves timebant et balabant; canes latrabant sed lupos non pellebant. Servius baculum cepit et clamavit, sed lupi non fugiebant—famelici erant et carne indigebant.
Servius sciebat se in periculo esse. Tres lupi homine fortiores sunt; oves perderet, et fortasse ipse quoque.
Tum sonum audivit—sonum alarum de caelo descendentium. Fulmen veniebat! Aquila de caelo cecidit sicut lapis et lupum primum oppugnavit, unguibus eum feriens.
Lupus clamavit et fugit, sanguine fluens. Fulmen alterum lupum oppugnavit, rostro et unguibus feriens. Tertius lupus, territus, sine pugna fugit.
Fulmen in terra descendit et Servium spectavit. Avis non laesa erat; lupi eam tangere non potuerant. Servius ad aquilam accessit et caput inclinabat, gratias agens. Dicebat Fulmen eum et gregem servavisse; se semper gratum fore; eam amicam veram esse.
Fulmen sonum lenem fecit et in caelum rediit. Sed Servius sciebat eam prope esse, vigilantem, protegentem—sicut amicus verus semper facit.
Per totam vitam Servii, Fulmen prope eum mansit. Cum Servius uxorem duxisset et liberos habuisset, aquila eos quoque cognoscebat. Cum Servius senex factus esset et filii greges curarent, Fulmen adhuc veniebat—vetustior nunc, plumis canis, volatu lentiore, sed adhuc fidelis.
Et cum Fulmen tandem mortua esset—senex pro aquila, quae multos annos vixerat—Servius eam in monte sepelivit, in loco alto unde totam vallem videre poterat. Lapidem posuit et verba inscripsit: FVLMEN AMICA FIDELIS.
Et homines illius regionis adhuc de aquila et pastore narrant—de amicitia quae inter hominem et avem orta est et per totam vitam duravit.
Haec fabula nos docet amicitiam in locis inopinatis nasci posse. Servius aquilam sanavit; aquila Servium protexit. Gratia et amor inter eos creverunt, et amicitia eorum morte sola finita est. Non omnes amici in terra ambulant; quidam in caelo volant.
Haec fabula ex agris Apuliae venit, ubi asini laborem agricolarum adiuvant et pueri cum animalibus crescunt.
In Apulia, in agro quodam ubi sol calidus est et terra arida, puella vivebat nomine Prima. Filia agricolae erat qui triticum et hordeum colebat. Mater eius mortua erat cum Prima parva esset; nunc cum patre et fratribus duobus vivebat.
Prima duodecim annos nata erat. Puella fortis erat et laboriosa, quae patrem in agro adiuvabat et domum curabat. Sed fratres eam non amabant—dicebant eam nimis lentam esse, nimis quietam, nimis inutilem. Pater, labore defessus, saepe tacitus erat et Primam non defendebat.
Prima sola se sentiebat, etiam inter familiam. Amicum verum desiderabat qui eam intellegeret, qui eam amaret, qui cum ea esset.
In agro patris asinus erat—asinus vetus nomine Canus, propter pilos canos quos senectus ei dederat. Canus per multos annos familiam servierat, onera ferens, aratrum trahens, laborem faciens quem homines facere nolunt.
Nunc Canus senex erat. Pedes eius dolebant; corpus lassabat celeriter; onera gravia ferre non poterat. Fratres Primae dicebant asinum inutilem esse; eum vendendum esse; carnem eius canibus dandam esse.
Prima haec verba audivit et cor eius dolebat. Canum amabat—asinus semper lenis fuerat cum ea; numquam eam momordit, numquam eam calcibus percussit. Cum fratres eam deriderent et pater taceret, Canus eam spectabat oculis magnis et tristibus, quasi intellegeret, quasi diceret se quoque solum esse.
Prima patrem oravit ut Canum servaret. Dixit asinum adhuc utile esse; se eum curaturam esse; se laborem eius facturam esse si necesse esset. Pater dubitavit, sed faciem filiae videns, tandem cessit. Dixit asinum manere posse—sed si inutilis omnino fieret, eum vendendum esse.
Prima Canum curabat. Cotidie ei cibum et aquam dabat; pedes eius lavabat et inspiciebat num laesi essent; eum ad umbram ducebat cum sol nimis calidus esset; nocte stragulum ei dabat si frigus venisset. Et Canus eam amare coepit—cum Prima veniret, aures erigebat et ad eam veniebat, sonos laetos faciens; cum Prima abiret, eam spectabat donec e visu esset, et interdum sonum tristem faciebat quasi eam revocaret.
Prima Cano omnia dicebat—de vita sua, de fratribus qui eam deridebant, de solitudine quam sentiebat, de matre mortua quam vix meminerat, de somniis quae nocte habebat. Canus eam audiebat, vel audire videbatur, oculis magnis eam spectans, caput interdum movens quasi responderet, quasi diceret se intellegere, se quoque scire quid sit solum esse.
Fratres Primam et asinum videbant et ridebant. Dicebant eam insanam esse; puellam cum asino loquentem miseram esse; eam numquam maritum inventuram esse; eam inter bestias vivere malle quam inter homines. Prima haec verba audiebat et dolebat, sed Canum non reliquit. Melius erat asinum habere qui audiret quam fratres qui deriderent; melius erat amicum mutum quam inimicos loquaces.
Asinus et puella amici facti sunt—amici veri, quamquam unus homo erat et alter animal. Prima sciebat Canum verba non intellegere, sed hoc non referebat. Praesentia eius satis erat; amor eius verus erat; amicitia eorum vera erat. Et interdum Prima cogitabat Canum fortasse plus intellegere quam homines putabant; oculi eius tam sapientes videbantur, tam pleni alicuius rei quam verba exprimere non poterant.
Quodam die aestivo, cum Prima in agro sola laboraret, sonum audivit—sonum serpentis qui prope eam sibilabat!
Prima se vertit et vidit viperam magnam quae prope pedes eius erat, paratam ad mordendum. Retro cedere conata est, sed cecidit et in terra iacuit, serpente propius veniente.
Tum Canus advenit. Asinus vetus, qui in umbra prope iacebat, Primam clamantem audiverat et ad eam cucurrerat—tam celeriter quam pedes veteres permittebant.
Canus inter Primam et serpentem se posuit. Serpens asinum mordere conata est, sed Canus pedem sustulit et serpentem calcibus percussit—semel, bis, donec serpens mortua in terra iacebat.
Prima surrexit et Canum amplexata est, flebat et ridebat simul. Dixit asinum eam servavisse; se gratiam aeternam habere; Canum amicum optimum esse.
Canus sonum lenem fecit—sonum quem asini faciunt cum contenti sunt—et caput ad Primam posuit.
Fratres, cum audivissent quid accidisset, mirati sunt. Asinus vetus et inutilis sororem servaverat? Res incredibilis videbatur—sed Prima vulnera serpentis in pede Grisei ostendebat, et fratres credere debebant.
Pater quoque rem audivit et commotus est. Dixit asinum rem magnam fecisse; Canum numquam vendendum esse; eum honore dignum esse.
Fratres Canum alio modo spectare coeperunt. Non iam asinum inutilem videbant sed animal fidele quod sororem servaverat. Interdum ei cibum extra dabant; interdum eum tangebant lene; interdum ei loquebantur, sicut Prima faciebat.
Et Prima non iam tam sola se sentiebat. Fratres eam melius tractabant; pater eam magis spectabat; familia, quae antea frigida fuerat, nunc calidior fiebat. Fortasse Canus non solum Primam e serpente servaverat—fortasse familiam totam servaverat, docens eos quid amor et fidelitas vere essent.
Canus non diu postea vixit—senex erat, et corpus tandem defecit. Quodam die autumnali, asinus in umbra arboris quietus iacuit et numquam surrexit.
Prima apud eum sedebat cum mortuus est. Caput eius in gremio suo tenebat et flebat, sicut homo amicum flet. Fratres, qui antea riserant, nunc cum ea flebant; pater quoque oculos umidos habebat.
Canum in agro sepelierunt, sub arbore ubi umbram amaverat. Prima flores ibi posuit et lapides in circulum disposuit, quasi monumentum parvum.
Et cotidie, per multos annos postea, Prima ad locum illum ibat et apud Canum sedebat. Ei loquebatur, sicut semper fecerat, de vita sua, de rebus bonis et malis quae acciderant. Sciebat Canum audire non posse—sed fortasse, ut sibi dicebat, fortasse audire poterat, aliquo modo, alicubi.
Haec fabula nos docet amicitiam ubicumque nasci posse—etiam inter puellam et asinum veterem. Prima Canum amavit cum ceteri eum contemnebant; Canus Primam servavit cum in periculo erat. Amor eorum simplex erat sed verus, et veritas amoris morte non finitur.
Quattuordecim fabulae nunc narratae sunt. De lupis et canibus, de corvis et equis, de apibus et cervis, de testudinibus et delphinis, de muribus et ursis, de ciconiis et aquilis et asinis. Animalia diversa, sed amor idem—amor qui inter homines et animalia nascitur et crescit et durat.
Haec veritas simplex est: amor amorem generat; fidelitas fidelitatem; misericordia misericordiam. Si quis animal amat et curat, animal eum amabit et servabit. Haec lex naturae est, et haec lex vera est, et haec lex aeterna est.
Vale, lector. Has fabulas memoriae trade.
FABULAE ROMANAE Pars Sexta: Iuventuti Traditae Duae narrationes de amicitia vera More antiquo cum oratione obliqua scriptae
◊ᴹᴱᴹᴼᴿʸ⁻ᶜᴼᴹᴾᴸᴱᵀᴱ
---