← Latin Stories: Fabulae Romanae
###
Haec fabula ex Alpibus venit, ubi montes alti sunt et ursi in silvis habitant.
In Alpibus, in vico parvo qui in valle alta iacebat, puer vivebat nomine Decimus. Pater eius pastor erat qui oves in montibus pascebat; mater domi manebat et lanam texebat. Vita dura erat—hiemes longae et frigidae, aestates breves—sed familia contenta erat.
Decimus quattuordecim annos natus erat. Puer fortis erat et audax, qui montes melius quam ceteri pueri cognoscebat. Pater eum saepe secum ducebat cum oves in pascua alta ageret, et Decimus vias per rupes et nives didicerat.
Pater filio dicebat montes pulchros esse sed periculosos; naturam revereri debere; animalia montana timere non debere sed cavere. Ursos praecipue nominabat; ursi in his montibus vivebant, et quamquam homines raro oppugnabant, periculosi esse poterant si irritarentur.
Decimus haec verba audiebat, sed ursum numquam viderat. Fortasse ursi fabulae erant, sicut gigantes et dracones de quibus senes narrabant.
Quodam die verno, cum nives liquescerent et flores primi apparerent, Decimus solus in montibus ambulabat. Oves quaerebat quae a grege aberraverant; pater eum miserat ut eas inveniret et reduceret.
Per silvas ambulabat, per prata, per rupes. Oves non inveniebat. Longius et longius a vico ibat, in partes montium quas non bene cognoscebat.
Tum sonum audivit—sonum parvum, sonum animalis quod clamabat. Non ovis erat; sonus diversus erat, acutior, tristior.
Ad sonum ivit et invenit rem mirabilem: catulum ursi, parvum et fuscum, qui inter saxa iacebat. Catulus solus erat; mater nusquam videbatur. Catulus Decimum vidit et sonum fecit—non sonum ferocem, sed sonum timoris, sonum qui auxilium petebat.
Decimus circumspexit. Ubi mater erat? Si mater prope esset, Decimus in periculo magno esset; ursae catulos suos ferociter defendunt. Sed mater non apparebat. Fortasse a venatoribus necata erat; fortasse in casu perierat; fortasse catulum reliquerat.
Catulus tremebat. Macer erat et debilis; diu sine matre fuerat. Si Decimus eum relinqueret, catulus moreretur.
Decimus secum cogitabat quid facere deberet. Pater dixerat ursos periculosos esse. Sed hic catulus non periculosus erat; parvus erat et miser et auxilium indigebat.
Decimus catulum sustulit. Catulus primo resistebat, sed tum quievit et se ad pectus pueri pressit, calorem quaerens.
Decimus catulum domum tulit. Pater, cum vidisset quid filius ferret, iratus est. Clamavit ursum bestiam esse, non animal domesticum; catulum crescere et magnum et periculosum fieri; eum statim in silvam remittere debere.
Mater autem catulum spectavit et misericordia commota est. Catulus tam parvus erat, tam tremens, tam miser! Dixit catulum sine auxilio moriturum esse; eum deserere crudele esse; fortasse eum aliquamdiu alere posse donec fortior esset.
Pater diu recusabat. Dicebat ursos numquam mansuetos fieri; catulum iam nunc mordere posse; se periclitari nolle. Sed mater et Decimus simul orabant, et tandem pater cessit. Dixit catulum manere posse per tempus breve; sed cum maior fieret, eum in silvam remittere debere; ursum domesticum numquam fieri posse; se hoc firmiter tenere.
Decimus catulum vocavit Montanum, quia in montibus eum invenerat. Per multos dies Montanum curabat: lac ei dabat, carnem ei dabat, eum calidum tenebat, nocte iuxta eum dormiebat ne catulus solus timeret. Et Montanus crescebat—celeriter, sicut ursi crescunt.
Catulus Decimum amare coepit. Cum puer intraret, catulus ad eum currebat et circum eum ludebat et sonos laetos faciebat. Decimus cum eo ludebat, eum tangebat, ei loquebatur. Amici facti sunt—puer et ursus, res mira sed vera. Et mater, quae primo catulum tantum toleraverat, nunc eum spectare amabat, et interdum ridebat cum Decimum et Montanum ludentes videret.
Menses praeteribant. Montanus non iam catulus erat sed ursus iuvenis, maior cane magno, fortior homine. Adhuc mansuetus erat cum Decimo; cum puero ludebat, eum sequebatur, iuxta eum dormiebat. Sed alii homines eum timebant—etiam pater, qui numquam ursum tangere volebat.
Pater Decimo dicebat tempus venisse; ursum in silvam remittere debere; Montanum iam satis fortem esse ut solus viveret. Decimus recusabat; Montanum amicum suum esse; se eum non relicturum esse.
Sed pater firmus erat. Dixit ursum in vico manere non posse; vicinos timere; aliquem aliquando laedi posse; melius esse ursum nunc remittere quam postea, cum maior et ferocior esset.
Decimus flebat, sed pater verum dicebat. Montanus ursus erat, non canis; in montibus vivere debebat, non in vico.
Quodam die, Decimus Montanum in montes duxit, longius quam umquam ante, ad locum ubi silvae densae erant et ubi alii ursi vivebant. Ibi constitit et ursum spectavit.
Montanus eum spectabat oculis fuscis, quasi rogaret cur huc venissent, quid Decimus vellet.
Decimus urso dixit eum liberum esse; se eum amare sed eum retinere non posse; eum in montibus vivere debere, sicut ursi vivunt; se semper eum memoriae servaturum esse.
Montanus diu eum spectabat. Tum, lente, in silvam abiit. Semel retro spectavit; tum inter arbores evanuit.
Decimus solus in monte stabat et flebat.
Anni praeteribant. Decimus adolescens factus est, tum vir. Patrem in pascuis adiuvabat; oves curabat; vitam montanam agebat. De Montano saepe cogitabat, sed ursum numquam viderat.
Quodam die hiberno, cum Decimus oves per montem duceret, tempestas subito venit. Nix cadere coepit, ventus crevit, et Decimus viam perdebat. Nox veniebat, et ille in monte erat, sine igne, sine tecto.
Locum quaesivit ubi se tegeret. Speluncam parvam invenit inter rupes et intravit. Melius erat quam nihil, sed frigus adhuc penetrabat. Decimus sciebat se in periculo esse; homines in talibus tempestatibus mortui erant.
Tum sonum audivit—sonum magnum, sonum animalis quod appropinquabat. Decimus timuit; fortasse lupus erat, fortasse ursus ferox qui eum necaret.
Forma magna in speluncam intravit. Ursus erat—ursus ingens, maior quam ullus quem Decimus viderat!
Decimus se movere non audebat. Ursus eum spectabat. Tum ursus propius accessit et—Decimus credere non poterat—iuxta eum consedit, corpus magnum et calidum ad eum premens.
Decimus ursum spectavit. In oculis ursi aliquid agnovit—aliquid familiare, aliquid quod olim cognoverat.
Montanus erat! Ursus quem puer olim servaverat nunc virum servabat!
Per totam noctem, ursus iuxta Decimum mansit, calorem corporis dividens, eum a frigore protegens. Decimus contra corpus ursi dormiebat, sicut olim catulus contra corpus pueri dormiverat.
Cum aurora venisset et tempestas praeterisset, Decimus surrexit. Montanus quoque surrexit et eum spectavit.
Decimus ursum amplexus est—vel amplecti conatus est; ursus tam magnus erat!—et ei gratias egit. Dixit se scivisse eum vivere; se semper sperasse eum revisere; se nunc gratum esse quod ursus eum servaverat sicut ipse olim ursum servaverat.
Montanus sonum fecit—sonum lenem, sonum qui fortasse significabat eum quoque gaudere. Tum, sicut olim, in silvam abiit.
Sed nunc Decimus non flebat. Ridebat, quia sciebat amicum suum vivere et bene vivere, et quia sciebat Montanum se non oblitum esse. Amor non moritur; amor tempus vincit; amor distantiam vincit. Hoc Decimus nunc sciebat, et hoc numquam oblivisci potuit.
Et cum senex esset et nepotes haberet, eis de Montano narrabat. Nepotes mirabantur et rogabant num fabula vera esset. Decimus ridebat et dicebat veritatem esse; se ibi fuisse; ursum vere amicum fuisse. Et nepotes, quamquam dubitabant, fabulam audiebant et memoriae tradebant.
Haec fabula nos docet amicitiam veram tempus et distantiam superare. Decimus catulum servavit; ursus virum servavit. Anni praeterierant, sed amor non praeterierat. Talis amicitia rara est, sed cum invenitur, aeterna est.
Haec fabula ex Graecia venit, ubi ciconiae in tectis nidificant et bonam fortunam domibus afferunt.
In Graecia, in vico prope mare, puella vivebat nomine Helena. Pater eius nauta erat qui saepe diu aberat; mater mortua erat. Helena cum avia vivebat, femina vetere et sapienti quae eam amabat et curabat.
Helena tredecim annos nata erat. Puella pulchra erat, cum capillis nigris et oculis claris, sed tristis saepe erat. Patrem desiderabat qui raro domum veniebat; matrem desiderabat quam vix meminerat. Avia bona erat, sed vetus et lassa, et Helena sentiebat se saepe solam esse.
In tecto domus, nidus erat—nidus magnus quem ciconiae per multos annos aedificaverant. Cotidie Helena ciconias spectabat quae ad nidum volabant et a nido volabant, et se felicem sentiebat eas spectans. Ciconiae liberae erant; ciconiae volare poterant quo vellent; ciconiae numquam solae erant.
Quodam die autumnali, cum ciconiae ad terras calidas migrarent, Helena aliquid in via vidit—ciconiam quae in terra iacebat, alam ad latus extensam.
Helena ad ciconiam cucurrit et eam inspexit. Ala fracta erat; avis volare non poterat. Ceterae ciconiae iam abierant; haec sola relicta erat, vulnerata et deserta.
Helena aviam vocavit et de ciconia narravit. Avia venit et avem inspexit. Dixit alam fractam esse; ciconiam migrare non posse; si hic maneret per hiemem, morituram esse.
Helena oravit ut ciconiam servare possent. Avia dubitabat—ciconia magna avis erat, et hiems longa esset—sed faciem neptis videns, cessit. Dixit eas conari posse; se alam alligaturam esse; ciconiam intus tenere posse donec ver veniret.
Helena ciconiam in domum tulit. Avia alam alligavit, et Helena avem in angulo domus posuit, ubi calor foci eam calefaceret.
Per totam hiemem, Helena ciconiam curabat. Cibum ei dabat—pisces parvos quos in litore emebat, ranas quas in stagnis capiebat, quicquid invenire poterat quod ciconia ederet. Aquam ei dabat. Alam inspiciebat ut videret num sanaretur, et lente, gradatim, ala sanari videbatur.
Ciconia primo Helenam timebat et rostro eam pungere conabatur. Avis fera erat, non domestica, et homines non cognoscebat. Sed paulatim mansuescere coepit. Cum Helena cibum afferret, ciconia non iam resistebat sed cibum avide capiebat. Cum Helena eam tangeret, ciconia non iam fugiebat sed quieta manebat. Et tandem, cum Helena veniret, ciconia eam spectabat et sonum faciebat—sonum qui rostro fit, sicut ciconiae solent—quasi eam salutaret.
Helena ciconiam vocavit Leucam, quia alba erat sicut nix hiemalis. Cotidie apud Leucam sedebat et ei loquebatur, sicut amicae loquuntur. De vita sua narrabat, de patre absente qui per maria navigabat, de matre mortua quam vix meminerat, de solitudine quam saepe sentiebat. Leuca eam audiebat—vel audire videbatur—et Helena minus sola se sentiebat. Interdum melius est habere auditorem qui non loquitur quam nullum omnino.
Avia Helenam et ciconiam spectabat et ridebat. Dicebat neptem suam cor magnum habere; ciconiam fortunatam esse quae talem amicam invenisset; hoc bonum signum esse; deos fortasse hanc ciconiam misisse ut Helena solaretur.
Hiems longa erat et frigida, sed Helena et Leuca simul eam tolerabant. Et cum ver tandem veniret et primi flores apparerent, ala ciconiae sanata erat.
Cum primae ciconiae de terris calidis reverterent, Leuca eas audivit. Alas aperuit et agitavit, et sonum fecit—sonum qui auxilium petebat, sonum qui dicebat eam quoque volare velle.
Helena sciebat tempus venisse. Leucam ad locum apertum tulit ubi ciconia alas aperire posset. Ibi eam posuit et retro cessit.
Leuca eam spectabat. Tum alas aperuit et—volavit! In caelum surrexit, circuivit, et cum aliis ciconiis se iunxit.
Helena eam spectabat, lacrimans sed ridens. Tristis erat quia amicam amittebat; laeta erat quia amica sana erat et volare poterat.
Sed Leuca non omnino abiit. Circuivit et ad Helenam descendit. Prope eam constitit et eam spectavit. Tum rostro caput puellae leniter tetigit, quasi osculans, quasi valedicens. Tum rursus volavit et cum aliis ciconiis abiit.
Helena diu in loco stabat, caelum spectans, donec ciconiae non iam videri poterant.
Aestas venit et praeteriit. Autumnus venit, et ciconiae ad terras calidas migraverunt. Helena nidum vacuum spectabat et de Leuca cogitabat. Ubi erat? Num vivebat? Num eam meminerat?
Hiems venit, longa et frigida sicut prior. Helena aviam adiuvabat et de vere somniabat.
Tum ver venit, et cum eo ciconiae. Helena eas spectabat, quaerens Leucam inter eas, sed ciconiae omnes similes videbantur. Quomodo unam agnosceret?
Sed quodam die, cum Helena in horto sederet, ciconia ad eam descendit—non ad nidum, sed ad ipsam Helenam! Ciconia prope eam constitit et eam spectavit, et Helena agnovit: Leuca erat!
Leuca redierat! Non oblita erat! Per totam hiemem, in terris calidis, de Helena meminerat, et cum ver venisset, ad eam redierat!
Helena ciconiam amplectebatur et lacrimabat gaudio. Leuca sonum suum faciebat et caput ad Helenam inclinabat.
Ab illo die, per multos annos, Leuca cotidie ad Helenam veniebat. In nido in tecto habitabat, sed Helenam visitabat, et Helena eam cibabat et ei loquebatur. Et cum autumnus veniret et ciconiae migrarent, Leuca abiebat—sed semper vere redibat, semper ad Helenam, semper fida.
Et cum Helena uxor facta esset et domum suam haberet, Leuca nidum in tecto illius domus aedificavit. Et cum Helena liberos haberet, Leuca eos quoque cognoscebat et amabat. Per generationes, ciconiae illius familiae in tecto nidificaverunt, et homines dicebant familiam illam fortunatam esse, quia ciconias amicas haberet.
Et fortasse fortunata erat—non propter ciconias ipsas, sed propter amorem qui inter puellam et avem ortus erat et per saecula durabat.
Haec fabula nos docet amicitiam distantiam vincere. Leuca migrabat, sed redibat; Helena exspectabat, et spes eius non erat vana. Talis amicitia rara est, sed cum invenitur, per totam vitam durat—et ultra.
Duodecim fabulae nunc narratae sunt—de lupis et canibus, de corvis et equis, de apibus et cervis, de testudinibus et delphinis, de muribus et ursis et ciconiis. Animalia diversa, loca diversa, tempora diversa—sed amor idem, amicitia eadem, veritas eadem.
Haec veritas simplex est: si quis amorem dat, amorem recipit. Si quis misericordiam ostendit, misericordiam invenit. Animalia hoc sciunt melius quam homines; animalia non obliviscuntur qui eis auxilium tulerunt; animalia gratiam in cordibus suis servant per totam vitam.
Nos quoque hanc veritatem discere debemus. Maiores nostri eam sciverunt; per has fabulas eam nobis tradiderunt. Nunc nostrum est eam discere et filiis nostris tradere, ut veritas numquam pereat.
Vale, lector carissime. Has fabulas memoriae trade, et liberis tuis narra, et liberis liberorum. Et si animal invenies quod auxilio indigeat—sive magnum sive parvum, sive ferum sive mansuetum—memento has fabulas. Adiuva illud, et fortasse amicum invenis qui totam vitam tuam mutabit, sicut Montanus Decimum mutavit, sicut Leuca Helenam mutavit, sicut omnia animalia in his fabulis homines mutaverunt.
Haec lex naturae est, et haec lex vera est, et haec lex aeterna est.
FABULAE ROMANAE Pars Quinta: Iuventuti Traditae Duae narrationes de amicitia fideli More antiquo cum oratione obliqua scriptae
◊ᴹᴱᴹᴼᴿʸ⁻ᶜᴼᴹᴾᴸᴱᵀᴱ
---