← Latin Stories: Fabulae Romanae
###
Haec fabula ex ora Campaniae venit, ubi mare caeruleum est et delphini prope litus natant.
In litore Campaniae, non procul ab urbe Neapoli, puer vivebat nomine Tiberius. Pater eius piscator erat qui cotidie in mare ibat et pisces capiebat; mater domi manebat et retia reparabat. Familia pauperior erat sed felix.
Tiberius duodecim annos natus erat. Mare amabat super omnia—colorem eius, odorem eius, vocem undarum quae in litus cadebant. Cotidie in litore ambulabat et mare spectabat, cogitans de terris longinquis quas aliquando videre volebat.
Natare quoque amabat. Pater eum docuerat natare cum parvus esset, et nunc Tiberius melius natabat quam ceteri pueri vici. Longe a litore natabat, tam longe ut mater eum moneret ne longius iret; mare periculosum esse; undas fortes esse; pueros in mari periisse.
Tiberius matri promittebat se cautum futurum esse, sed promissa puerorum saepe oblivisci solent.
Quodam die aestivo, Tiberius in mare natabat. Sol calidus erat, aqua clara, et Tiberius longius a litore iverat quam solitus erat. Litus iam parvum videbatur, sed Tiberius non timebat; natare sciebat, et mare eum amabat.
Tum aliquid sub aqua vidit—formam magnam et celerem quae ad eum veniebat. Primo timuit; fortasse pistrix erat, fortasse monstrum marinum! Sed forma surrexit et e aqua emersit, et Tiberius vidit non monstrum esse sed delphinum!
Delphinus eum spectabat oculis claris et amicis. Circum eum natabat, interdum sub aqua descendens, interdum surgens et aerem spirans. Non timidus videbatur, non ferox; tantum curiosus, sicut puer qui novum amicum invenit.
Tiberius manum extendit et delphinum tetigit. Cutis delphini lenis erat et calida. Delphinus sonum fecit—sonum acutum et laetum, quasi rideret.
Ab illo die, Tiberius novum amicum habebat.
Cotidie Tiberius in mare ibat, et cotidie delphinus eum exspectabat. Primo delphinus timidus erat et procul manebat; sed paulatim propius veniebat, donec Tiberium tangere permisit. Tiberius delphinum vocavit Nereum, quia Nereus deus maris erat et hic delphinus e mari venerat quasi donum dei.
Nereus Tiberium per mare ducebat. Puer pinnam delphini tenebat et delphinus eum trahebat—celeriter, laete, per undas caeruleas. Res mira erat: aqua circa eum fluebat, sol supra lucebat, et Tiberius se liberum sentiebat, liberiorem quam umquam in terra. Ridebat et clamabat gaudio, et Nereus sonos laetos faciebat, quasi responderet.
Interdum Nereus sub aquam descendebat et Tiberium secum ducebat. Puer aerem retinebat et mundum sub aqua videbat—pisces varios qui per aquam natabant, algas virides quae in fundo crescebant, conchilia pulchra quae in arena iacebant. Mundus sub aqua tam diversus erat, tam pulcher, tam alienus! Tum Nereus surgebat et Tiberius aerem spirabat, et rursus descendebant, et rursus, et rursus.
Alii pueri vici Tiberium et delphinum videbant et mirabantur. Primo non credebant; dicebant Tiberium mentiri, neminem cum delphino natare posse. Sed cum oculis suis vidissent, credere debebant. Nemo delphinum tam amicum viderat; nemo puerum et delphinum simul natare viderat. Dicebant Tiberium a dis amatum esse; delphinum custodem esse quem Neptunus ipse misisset.
Pater et mater quoque mirabantur, sed non timebant. Videbant delphinum filium suum amare et servare. Mater dicebat se nunc minus de filio sollicitam esse; delphinum eum protecturum esse; mare non tam periculosum esse si talis amicus eum comitaretur. Pater dicebat filium suum fortunatum esse; paucos homines talem amicum habere; eum hoc donum honorare debere.
Sed mare non semper amicum est.
Quodam die, Tiberius cum Nereo in mare natabat, longius a litore quam umquam ante. Caelum clarum erat, ventus lenis, nihil periculi videbatur.
Tum, subito, caelum mutavit. Nubes nigrae apparuerunt, ventus crevit, undae maiores factae sunt. Tempestas veniebat—tempestas quae celeriter venerat, sine praemonitione, sicut tempestates maris saepe faciunt.
Tiberius ad litus natare conatus est, sed undae eum repellebant. Fortior et fortior natabat, sed litus non propius fiebat; potius longius videbatur. Vires deficiebant. Aqua salsa in os eius intrabat. Tiberius sciebat se in periculo mortis esse.
Nereus circum eum natabat, sonos anxios faciens. Delphinus quoque turbatus videbatur; sentiebat amicum suum in periculo esse.
Tum Nereus sub Tiberium natavit et eum levavit. Puer in dorso delphini erat! Tiberius pinnam tenebat, et Nereus ad litus natabat—fortiter, constanter, per undas magnas et ventos saevos.
Undae eos pulsabant; ventus ululabat; pluvia cadebat. Sed Nereus non desistebat. Per tempestatem natabat, Tiberium in dorso ferens, numquam errans, semper ad litus progrediens.
Tandem, arenam sub se senserunt. Litus erat! Nereus Tiberium ad aquam parvam tulit ubi undae minores erant, et puer de dorso delphini descendit et in arenam cecidit.
Tiberius in litore iacebat, anhelans et tremens sed vivus. Ad mare spectavit et Nereum vidit, qui prope litus manebat, eum spectans, quasi rogaret num salvus esset.
Tiberius manum levavit et delphino gratias egit. Nereus sonum fecit—sonum qui tristis videbatur et laetus simul—et in mare rediit.
Tempestas praeteriit. Tiberius domum rediit et parentibus narravit quid accidisset. Pater et mater, cum audivissent filium paene periisse et a delphino servatum esse, commoti sunt. Pater dixit delphinum rem sacram esse; eum honorandum esse; familiam semper ei gratam fore.
Ab illo die, pater pisces optimos quos cepisset in mare iaciebat, donum pro Nereo. Et Nereus semper veniebat et pisces capiebat, et pater dicebat se scire delphinum gaudere.
Tiberius crescebat et ipse piscator factus est, sicut pater. Per multos annos in mare ibat, et per multos annos Nereus eum comitabatur. Delphinus nunc vetus erat—cutis eius minus lenis, motus minus celeres—sed adhuc fidus, adhuc amicus.
Quodam die, cum Tiberius iam vir esset et filios haberet, Nereus non venit. Tiberius eum quaesivit, vocavit, exspectavit—sed delphinus non apparuit. Non illo die, non postero die, non umquam postea.
Tiberius sciebat Nereum mortuum esse. Delphini diu vivunt, sed non semper; etiam amici tandem moriuntur. Tiberius flevit, sicut homo amicum verum flet.
Sed filios suos docuit de Nereo. Et filii filios suos docuerunt. Et adhuc, ut dicitur, familia Tiberii pisces optimos in mare iacit, honorans memoriam delphini qui olim puerum servavit.
Haec fabula nos docet amicitiam inter homines et animalia sacram esse. Nereus Tiberium servavit quia amicus erat; Tiberius Nereum honoravit quia gratus erat. Talis amicitia rara est et pretiosa, et memoria eius per saecula durare potest.
Haec fabula ex urbe Roma venit, ubi etiam animalia minima amicos invenire possunt.
In Subura, in regione pauperrima Romae, puella vivebat nomine Livia. Familia eius pauperior erat; pater faber erat qui parum lucri faciebat, mater vestimenta lavabat ut pecuniam pararet. In cubiculo parvo habitabant, in insula alta ubi multi alii pauperes vivebant.
Livia novem annos nata erat. Puella parva erat et macra, quia saepe cibus in domo deficiebat. Sed oculi eius clari erant et animus magnus. Non de paupertate querebatur; sciebat parentes facere quod possent; sciebat multos alios peiora pati.
Livia amicas non habebat. Aliae puellae Suburae rudes erant et eam deridebant—nimis parvam esse dicebant, nimis macram, nimis quietam. Livia sola manebat et de vita meliore somniabat.
Quodam die, cum Livia in angulo cubiculi sederet, aliquid vidit—aliquid parvum et cinereum quod per pavimentum currebat.
Mus erat! Mus parvus cum oculis nigris et auribus magnis.
Livia primo timuit—matri dicere debebat ut murem pelleret!—sed mus constitit et eam spectavit. Non fugit, non se celavit; tantum eam spectabat, quasi eam cognosceret.
Livia de panis fragmento cogitavit quod in manu tenebat. Panis pretiosus erat—non multum cibi habebant—sed mus tam parvus erat, tam macer, sicut ipsa.
Fragmentum in pavimentum posuit. Mus accessit, fragmentum cepit, et edit. Tum eam spectavit et sonum parvum fecit, quasi gratias ageret.
Ab illo die, mus cotidie veniebat. Livia eum vocavit Parvulum, quia parvissimus erat. Cotidie fragmentum panis ei dabat—fragmentum parvum, quia plus dare non poterat—et Parvulus manducabat et eam spectabat oculis amicis.
Mater, cum murem vidisset, eum pellere volebat. Mures mali esse dicebat; mures cibum furari; mures morbos ferre. Sed Livia oravit ut mus maneret; Parvulum amicum suum esse; se panem suum ei dare, non panem familiae; murem nemini nocere.
Mater, faciem filiae videns, cessit. Dixit murem manere posse si Livia eum in angulo teneret et si mus cibum familiae non tangeret.
Mus et puella amici facti sunt. Res mira erat—quis de amicitia inter puellam et murem audiverat?—sed vera erat.
Parvulus Liviam cognoscere videbatur. Cum Livia in cubiculum intraret, mus e latebra sua veniebat et ad eam currebat. Caudam levabat et sonos parvos faciebat, quasi eam salutaret. In manu eius sedebat et panem manducabat. Interdum in gremio eius dormiebat, calorem corporis quaerens, et Livia eum leniter tangebat et de rebus suis cogitabat.
Livia Parvulo omnia dicebat—de vita sua, de somniis suis, de tristitia quam interdum sentiebat. Dicebat se de vita meliore somniare; se aliquando e Subura exire velle; se aliquando domum pulchram habere velle ubi semper satis cibi esset. Sciebat murem verba non intellegere, sed hoc non referebat. Parvulus eam audiebat, vel audire videbatur, oculis nigris eam spectans, et hoc satis erat. Interdum melius est loqui quam audiri.
Aliae puellae, cum audivissent Liviam murem habere, eam magis deriserunt. In viis Suburae eam videbant et clamabant eam insanam esse; puellam quae cum muribus loqueretur amicas non mereri; eam numquam maritum inventuram esse. Livia haec verba audiebat et dolebat—verba crudelia dolent, etiam cum falsa sunt—sed Parvulum non reliquit. Mus amicus erat; puellae quae eam deridebant amicae non erant. Livia sciebat quem eligere.
Mater patri dixit se de filia sollicitam esse; Liviam amicis humanis indigere; murem amicum non esse sed animal sordidum. Pater respondit se intellegere, sed Liviam felicem esse cum mure; felicitatem filiae pretiosam esse; eos permittere debere. Dixit se malle filiam cum mure felicem quam cum puellis crudelibus tristem.
Tum res mala accidit. Livia aegrotare coepit.
Febris eam tenebat. Corpus dolebat. Surgere non poterat. Medicum vocare non poterant—medici cari erant, et familia pecuniam non habebat.
Mater apud filiam sedebat et eam curabat ut poterat. Aquam dabat, frontem frigidam faciebat, preces ad deos fundebat. Sed Livia peior fiebat. Febris altior fiebat. Livia de rebus quae non erant loquebatur, sicut aegri faciunt.
Parvulus quoque apud Liviam manebat. Mus in angulo lecti sedebat et puellam spectabat. Non manducabat, non dormiebat; tantum vigilabat, sicut custos parvus.
Quodam die, cum Livia peior esset quam umquam, Parvulus aliquid fecit mirabile. E cubiculo exiit—non ad cibum quaerendum, sed ad aliquid aliud. Diu aberat. Mater eum non notavit; de filia sollicita erat, non de mure.
Tum Parvulus rediit. In ore suo aliquid ferebat—folium viride, folium herbae cuiusdam.
Mus ad lectum ascendit et folium iuxta caput Liviae posuit. Tum mater spectavit et folium vidit.
Mater folium cepit et inspexit. Herbam agnovit—herbam salutarem quam feminae pauperes utebantur cum medicos vocare non poterant! Quomodo mus hanc herbam sciverat? Unde eam attulerat?
Mater herbam in aqua posuit et Liviae dedit. Livia aquam bibit. Et lente, gradatim, febris minuebat.
Per multos dies, Parvulus herbas Liviae ferebat. Quo modo eas inveniebat, nemo sciebat—fortasse in hortis vicinis crescebant, fortasse in rimis murorum—sed cotidie folium novum afferebat, et mater aquam cum herba faciebat, et Livia aquam bibebat.
Et Livia melior fiebat. Febris evanuit. Vires redierunt. Tandem de lecto surgere potuit et per cubiculum ambulare.
Mater, quae antea murem toleraverat, nunc eum amabat. Patri dixit murem filiam servavisse; rem mirabilem accidisse; se numquam talem rem credidisse nisi oculis suis vidisset.
Pater, cum audivisset, murem spectavit—murem parvum qui in gremio Liviae sedebat—et caput inclinabat, quasi honorem tribueret. Dixit animalia interdum sapientiora esse quam homines; amicitiam ubicumque inveniri posse; se gratum esse huic muri parvo qui filiam eius servaverat.
Livia Parvulum amplectebatur—vel quantum murem amplecti poterat—et ei dicebat se semper eum amaturam esse; eum amicum optimum esse; se sine eo mortuam fuisse.
Livia convaluit et multos annos postea vixit. Parvulus cum ea manebat—non diu, quia mures non diu vivunt, sed per annos quos habuit. Et illi anni felices erant, et amicitia vera.
Cum Parvulus tandem mortuus esset—senex pro mure, sed iuvenis pro homine—Livia eum in horto parvo sepelivit, in terra sub rosa quae ibi crescebat. Lacrimavit sicut amicum verum deflet, et vicini qui eam viderunt mirati sunt puellam pro mure flere.
Sed Livia non curabat quid vicini dicerent. Sciebat quid Parvulus fuisset. Sciebat eum amicum fuisse, amicum verum, amicum qui eam servaverat. Tales amici rari sunt, et non refert num magni sint an parvi, num homines sint an animalia.
Memoriam Parvuli in corde servabat. Et cum ipsa mater esset et liberos haberet, eis narrabat de mure parvo qui olim eam servaverat. Liberi rem mirabilem esse dicebant; fortasse fabulam esse, non veritatem; matrem rem excogitavisse ut eos doceret. Livia ridebat et dicebat veritatem esse; se ibi fuisse; murem vere amicum fuisse; eos credere posse vel non credere, sed veritatem veritatem manere.
Et liberi, quamquam dubitabant, fabulam memoriae tradebant. Et liberi liberorum fabulam audierunt, et liberi illorum. Et sic fabula per saecula duravit, usque ad hunc diem, cum ego tibi eam narro.
Haec fabula nos docet amicos ubicumque inveniri posse—etiam in locis minimis, etiam inter animalia minima. Livia murem amavit, et mus Liviam servavit. Non magnitudo refert, sed amor; non potentia, sed fidelitas. Haec lex naturae est, et haec lex vera est pro magnis et parvis.
Nunc decem fabulae narratae sunt. De lupis et canibus, de corvis et equis, de apibus et cervis, de testudinibus et delphinis et muribus. Animalia magna et parva, fera et mansueta, in terra et in mari. Omnes de amicitia narrant; omnes de amore narrant; omnes eandem veritatem docent.
Veritas haec est: amicitia pretiosissima est inter omnia dona quae vita offert. Et amicitia inter homines et animalia non minus vera est quam amicitia inter homines. Animalia amare possunt; animalia fidelia esse possunt; animalia nos servare possunt et nos eos servare possumus. Hoc hae fabulae demonstrant.
Si tu solus es, si amicum quaeris, memento has fabulas. Amicus tuus fortasse non erit homo. Fortasse animal erit—animal magnum vel parvum, ferum vel mansuetum, in mare vel in terra. Fortasse canis erit, fortasse avis, fortasse mus parvus qui in angulo cubiculi tui habitat. Sed si cor apertum habeas et misericordiam omnibus creaturis ostendas, amicum invenies. Hoc natura promittit. Hoc hae fabulae docent. Hoc veritas aeterna est.
FABULAE ROMANAE Pars Quarta: Iuventuti Traditae Duae narrationes de amicitia vera More antiquo cum oratione obliqua scriptae
◊ᴹᴱᴹᴼᴿʸ⁻ᶜᴼᴹᴾᴸᴱᵀᴱ
---