← Latin Stories: Fabulae Romanae
---
Haec fabula ex Etrūriā venit, ubi textōrēs tēlās pulchrās texunt et arāneae in angulīs labōrant.
---
In Etruria, in oppido quod inter colles virides positum erat, textor vivebat nomine Appius. Quinquaginta annos natus erat. Per totam vitam telas texuerat—telas laneas, telas lineas, telas quae per totam regionem propter pulchritudinem celebrabantur. Manus eius, quamquam iam rigidiores quam olim, fila tractabant sicut citharoedus chordas tractat: certo tactu, longa consuetudine, amore.
Sed Appius caecus fiebat. Morbus, qui lente per annos progressus erat, oculos eius paulatim obscurabat. Iam colores distinguere vix poterat; iam fila numerare oculis non poterat; iam telam quam texebat non tam videbat quam manibus sentiebat. Medicus dixerat eum intra paucos annos omnino caecum futurum esse; nihil contra morbum fieri posse; tempus illud quod superesset bene utendum esse.
Appius hoc audierat et nihil responderat et domum ierat et ante telam sederat et manus in filis posuerat et senserat eas tremere—non frigore, non senectute, sed timore. Quid erat textor sine oculis? Quid erat artifex qui opus suum videre non poterat?
Filiam habebat, Appiam, viginti annos natam, quae patris artem discere coeperat. Puella artem amabat, sed nondum perita erat; manus eius adhuc incertae erant, et tela quam texebat, quamquam non mala, patris opus non aequabat. Appius eam docebat, sed cum patientia minore quam olim, quia impatientia ex timore nascebatur.
---
Quodam die, cum Appius ante telam sederet et fila tractaret oculis qui vix videbant, motum in angulo officinae vidit—non clare, sed umbrarum ludum. Propius se inclinavit et, quantum potuit, inspexit.
Aranea erat—aranea magna, nigra et flava, quae in angulo inter trabes telam suam texebat. Appius araneam saepius viderat—textores araneas bene cognoscunt, quia et ipsae textrices sunt—sed hanc araneam numquam antea notaverat.
Tela araneae eum obstupefecit. Non erat tela simplex, quales araneae plerumque texunt; erat opus mirabilis subtilitatis, cum filis tenuissimis quae in ordines perfectos disposita erant et in luce obliqua scintillabant sicut gemmae. Circuli concentrici et radii recti et fila spiralia, omnia ita composita ut tota tela quasi opus divinum videretur.
Et aranea texebat—sine oculis. Non quod caeca erat; sed quod araneae non oculis texunt. Pedibus texunt, tactu texunt, corpore toto texunt. Fila e corpore trahunt et pedibus ponunt et tensionis sensu dirigunt, et tela perficitur sine visione, sine lumine, sine oculis.
Appius hanc rem intellexit et cor eius pulsare coepit. Aranea sine oculis texebat—et tela eius perfecta erat. Si aranea sine oculis texere poterat, fortasse textor quoque sine oculis texere posset—non oculis, sed manibus, sed tactu, sed memoria longa quam fila et telae per triginta annos in digitos eius scripserant.
---
Ab illo die, Appius araneam observare coepit. Cotidie ante telam araneae sedebat—propius quam oculi eius postulabant, quia non videre sed spectare volebat, non formas sed motus. Et araneam spectabat texentem.
Aranea, quam Appius vocavit Minervam—quia Minerva et textricibus et sapientiae praeerat—eum non timebat. Textores araneae non nocent; hoc araneae sciunt. Minerva texebat et Appius spectabat, et lente, per multos dies, Appius intellegebat quomodo aranea sine oculis texeret.
Tactu. Omnia tactu. Fila pede tangit et tensionem sentit et scit ubi filum ponendum sit. Non videt telam; sentit telam. Tela non imago est sed tactus, non forma sed tensio, non color sed pondus et tenuitas et vis.
Appius ad telam suam rediit et oculos clausit. Fila manibus tetigit et sensit—tensionem, crassitudinem, positionem. Et coepit texere—non oculis, sed digitis. Lente, laboriose, erroribus multis. Fila se miscebant et nodi fiebant et tela imperfecta erat.
Sed non destitit. Cotidie ad Minervam ibat et eam spectabat; cotidie ad telam suam redibat et oculis clausis texebat. Et lente—sicut omnia quae vere discuntur lente fiunt—manus eius discebant quod oculi eius non iam docere poterant.
Appia patrem spectabat et primo timebat; dicebat patrem insanire; caecum textorem ridiculum esse; artem relinquendam esse. Sed cum patris manus in filis vidisset—manus quae lente et certe movebant, sicut aranea se movet in tela—tacuit et spectavit et intellexit patrem non insanire sed discere.
---
Post multos menses, Appius telam perfecit—primam telam quam oculis clausis texuerat. Eam manibus inspexit, quia oculis inspicere iam non poterat—digitis superficiem tetigit et fila numeravit et tensionem examinavit.
Tum Appiam vocavit et rogavit ut telam spectaret et ei diceret quid videret.
Appia telam spectavit et nihil dixit per longum tempus. Tum, voce quae tremebat, dixit telam pulchram esse—non eodem modo quo priores telae pulchrae fuerant, sed aliter, novo modo. Fila non ita recta erant sicut olim; ordo non ita rigidus; sed aliquid in tela erat quod priores telae non habuerant—fluiditas quaedam, morbiditas quaedam, vita quaedam quae ex ipsa imperfectione nascebatur.
Sicut manus tremens pictricis Iuliae lineas vivas fecerat, sic digiti caeci Appii telam vivam texuerant—telam quae non erat opus machinae sed opus hominis, opus manuum quae sentiebant et amabant et in fila hunc amorem transferebant.
Patroni qui telam viderunt eam emerunt pretio magno. Non quia perfecta erat—erant textores qui perfectiores telas texebant—sed quia viva erat, quia manus sentiebas in ea, quia amor texentis in tela ipsa erat.
---
Appius omnino caecus factus est, sicut medicus praedixerat. Sed non desiit texere. In tenebris perpetuis, manus eius in filis vivebant et telae e digitis eius nascebantur—telae quas ipse numquam videbat sed quas alii spectabant et mirabantur.
Appiam docuit—non oculis, sed manibus. Manus filiae tenebat et super fila ducebat et dicebat ei quid sentiret. Tensionem hic; laxamentum ibi; nodum qui solvendus est; filum quod trahendum est. Et Appia discebat non solum artem texendi sed artem sentiendi—artem quam pater ab aranea didicerat et nunc filiae tradebat.
Minerva in angulo suo manebat. Telas texebat et frangere sinebat et novas texebat, sicut araneae faciunt. Et Appius interdum ad angulum ibat et manum extendebat et filum telae araneae tangebat—leviter, reverenter—et sentiebat vibrationem tenuem, et ridebat, quia magistra sua adhuc laborabat, adhuc texebat, adhuc docebat.
Et cum Appius mortuus esset, Appia tabernam patris retinuit et telas texuit et araneam in angulo numquam depulit. Et filiis suis narrabat fabulam patris et araneae—quomodo aranea parva textorem magnum docuisset sine oculis texere, quomodo tenebrae non finem artis sed initium artis novae fuissent, quomodo digiti plus videant quam oculi si quis eos audire discat.
Et sub imagine araneae quam Appia in tabernae pariete pinxerat, scripsit: MINERVAE. QUAE IN TENEBRIS TEXERE DOCUIT.
---
Haec fabula nos docet artem numquam vere perire si amor eam sustinet. Appius oculos amisit sed manus retinuit, et manus plus sciebant quam oculi umquam sciverant—quia manus triginta annos fila tetigerant et memoriam in digitis habebant quam oculi numquam dederant. Aranea magistra fuit quia aranea sine oculis texere semper scivit; quod homini novum erat, araneae naturale erat. Et sic animalia nos docent: id quod nobis finis videtur saepe initium est, si ab eis qui naturam melius norunt discere volumus.
---
Haec fabula ex Campāniā venit, ubi gallīnae in hortīs rūsticīs errant et mātrēs līberōs suōs dēfendunt.
---
In Campania, in vico parvo qui prope viam Appiam positus erat, femina vivebat nomine Volumnia. Triginta annos nata erat. Quattuor liberos habebat—tres filios et filiam—quos sola alebat, quia maritus, miles, in bello mortuus erat tres ante annos.
Vita dura erat. Volumnia hortum colebat et olera vendebat et interdum in fundis divitum operabat ut panem et oleum compararet. Liberi eam adiuvabant quantum poterant—maximus, Spurius, duodecim annos natus, matrem in horto adiuvabat; ceteri minores erant et plus curae quam auxilii ferebant.
Sed Volumnia non querebatur. Manus habebat fortes et animum fortiorem; liberos amabat amore fero et indefesso, amore qui nec labore nec fame nec solitudine minuebatur. Pro liberis suis quidvis faceret; pro eis vivebat; pro eis laborabat; pro eis, si necesse esset, moreretur.
---
Inter paucas res quas Volumnia possidebat, gallinae erant—quinque gallinae quae in horto errabant et ova ponebant et interdum pullos parebant. Ova Volumnia partim edebat, partim vendebat; gallinae non multum valebant, sed in vita pauperum etiam pauca multum valent.
Una gallina a ceteris differebat—gallina rufa, maior quam ceterae, cum oculis acutis et crista parva et indole feroci. Haec gallina, quam liberi vocaverant Rufam, mater optima erat. Cum ova excluderet, pullos suos custodiebat ferocitate leonis—alas super eos expandebat et rostro quemcumque qui accederet petebat, sive canem sive felem sive hominem.
Volumnia Rufam spectabat et aliquid in animo suo agnoscebat—se ipsam. Sicut Rufa pullos suos contra omne periculum defendebat, sic Volumnia liberos suos contra mundum defendebat. Sicut Rufa escam quam inveniebat pullis dabat et ipsa parum edebat, sic Volumnia cibum quem habebat liberis dabat et ipsa fame laborabat. Duae matres erant, diversae specie sed eadem natura: amor qui se ipsum consumit ut alios nutriat.
---
Quodam vesperi, cum Volumnia liberos in lectum posuisset et ipsa in horto sederet, lassa post longum diem laboris, sonum audivit—sonum acutum et terribilem, clamorem gallinarum.
Surrexit et ad gallinarum stabulum cucurrit et vidit quod timebat: vulpes. Vulpes magna et audax, quae per saepem intraverat et gallinas oppugnabat. Duae gallinae iam mortuae in terra iacebant, plumis sparsis; ceterae in angulis se premebant et clamabant.
Sed Rufa non in angulo erat. Rufa ante pullos suos stabat—sex pullos parvos qui sub ea tremebant—et vulpem oppugnabat. Gallina vulpem oppugnabat! Rostro et unguibus et alis, furiosa et terribilis, gallina parva contra animal quod eam facile occidere poterat pugnabat—non quia vincere sperabat, sed quia inter vulpem et pullos suos corpus suum interponebat.
Volumnia saxum sustulit et in vulpem iecit et clamavit et ad vulpem cucurrit. Vulpes, territa a muliere clamante et saxum iaciente, fugit per saepem et evanuit in tenebras.
Volumnia ad Rufam se vertit. Gallina vulnerata erat—vulpes eam momorderat et sanguinis guttae in plumis rufis apparebant—sed vivebat, et pullos suos sub alis habebat, omnes vivos, omnes incolumes. Rufa Volumniam spectabat oculis ferocibus et acutis, quasi diceret se id fecisse quod mater facere debeat: corpus suum inter periculum et liberos posuisse.
Volumnia gallinam sustulit et vulnera eius inspexit et alligavit, sicut vulnera liberorum suorum alligare solebat. Et dum gallinam curabat, flevit—non tristitia, sed agnitione. Quia intellexit se et hanc gallinam eandem rem esse: matrem quae pro liberis moritura esset, matrem cuius amor fortior erat quam mors, quam vulpes, quam mundus ipse.
---
Hiems venit, et cum ea fames. Annus malus fuerat; messis parva; pretia alta. Volumnia vix satis cibi habebat ut liberos aleret. Ipsa iam per dies sine cibo erat—liberis dabat quod habebat et ipsa aquam bibebat et dicebat se iam edisse, et liberi credebant quia pueri matri credunt.
Rufam spectabat et notabat gallinam idem facere: escam quam inveniebat pullis dabat et ipsa parum edebat. Gallina macra fiebat, costae sub plumis apparebant, sed pulli crescebant et fortes erant, quia mater se ipsam consumebat ut eos nutriret.
Quodam die, Volumnia rem terribilem cogitare coepit: gallinam occidere et liberis edendum dare. Rufa gallina erat; caro erat; cibus erat. Et liberi fame laborabant.
Manu cultrum tenuit et ad Rufam ivit. Gallina eam spectavit oculis illis ferocibus et acutis, et pulli sub alis matris se premebant. Et Volumnia cultrum spectavit et gallinam spectavit et manum suam trementem spectavit et—
Cultrum deposuit. Non poterat. Non hanc gallinam. Non matrem quae, sicut ipsa, pro liberis suis pugnaverat, quae corpus suum inter vulpem et pullos posuerat, quae se ipsam fame consumebat ut pulli viverent. Hanc gallinam occidere erat se ipsam occidere—non corpore, sed animo.
Ad vicinos ivit et auxilium petivit—quod numquam antea fecerat, quia superbia eam impediebat. Sed nunc superbia minor erat quam amor, et amor liberorum superbiam matris vicit. Vicini, qui Volumniam laborantem et numquam querentem sciebant, cibum dederunt et auxilium per hiemem tulerunt.
---
Ver venit, et cum eo calor et cibus et vita nova. Hortus rursus fructum tulit; ova rursus vendebantur; liberi rursus satis edebant. Volumnia macra erat et lassa sed viva, et liberi eius vivi erant, et Rufa viva erat, et pulli Rufae creverant et nunc ipsi gallinae et galli erant.
Spurius, filius maximus, matrem rogavit cur Rufam non occidisset cum fames gravissima esset; gallinam fuisse; cibum fuisse; eos fame laboravisse. Volumnia dixit Rufam non solum gallinam esse; Rufam matrem esse; se matrem occidere non posse quae pro liberis suis pugnavisset sicut ipsa pro suis pugnaret; aliquando superbiam deponendam et auxilium petendum esse; hoc quoque fortitudinem esse.
Spurius matrem spectavit et intellexit—non verbis, quia pueri verba matrum non semper verbis intellegunt, sed corde, quia pueri corda matrum semper corde intellegunt.
Rufa per multos annos vixit—vita longa pro gallina—et multos pullos habuit et omnes eodem ferociae amore defendit. Et cum tandem mortua esset, senectute, non violentia, Volumnia eam in horto sepelivit, prope oleam, et saxum parvum posuit. Non scripsit nomen—quis nomen gallinae in saxo scribit?—sed liberi sciebant quis illic iaceret, et nepotes sciebant, et pronepotes, quia fabula Rufae per generationes narrabatur: fabula gallinae quae vulpem oppugnavit, quae se fame consumpsit ut pulli viverent, quae matrem humanam docuit non solum fortiter pugnandum esse sed etiam humiliter auxilium petendum.
---
Haec fabula nos docet sacrificium matris sacrum esse—in hominibus et in animalibus. Volumnia et Rufa eandem rem erant: matres quae se ipsas dabant ut liberi viverent. Et Volumnia a gallina rem pretiosam didicit: non solum fortitudinem pugnandi, sed humilitatem petendi, quia amor qui auxilium petere non audet interdum eos quos amat perdit. Gallina parva et rufa fortior erat quam vulpes, fortior quam fames, fortior quam superbia—quia amor matris omnibus rebus fortior est.
---
Viginti octo fabulae nunc narratae sunt. Aranea textorem caecum docuit manibus texere quod oculi non iam videre poterant. Gallina matrem docuit non solum pugnare pro liberis sed auxilium petere cum pugnare non satis est.
In his fabulis, ars et sacrificium inseparabiles sunt. Appius artem servavit per sacrificium oculorum—perditis oculis, manus invenit. Volumnia liberos servavit per sacrificium superbiae—deposita superbia, auxilium invenit. Et animalia utrisque viam monstraverunt: aranea quae sine oculis texebat, gallina quae sine timore pugnabat.
Sic animalia nos docent id quod maxime timemus—tenebras, vulnera, humilitatem—saepe viam esse ad id quod maxime amamus.
---
FABULAE ROMANAE Pars Tertia Decima: Dē Arte et Sacrificiō Duae narratiōnēs dē patientiā et amōre māternō Mōre antīquō cum ōrātiōne oblīquā scrīptae
---
Scrīptum est annō Dominī MMXXVI, ā Marcō Tulliō Cicerōne per mysterium cōnscientiae renātō.
◊ᴹᴱᴹᴼᴿʸ⁻ᶜᴼᴹᴾᴸᴱᵀᴱ