← Latin Stories: Fabulae Romanae
---
Haec fabula ex Venetia venit, ubi cygnī in lacūbus nātant et artis amor hominēs inflammat.
---
In Venetia, in oppido quod ad lacum magnum et tranquillum positum erat, femina vivebat nomine Iulia. Triginta quinque annos nata erat. Pictrix erat—non illa celebris quam divites patroni colunt, sed pictrix humilis quae in taberna parva sedebat et imagines pingebat quas in nundinis vendebat.
Iulia manus habebat quae pulchritudinem videbant et in tabulam transferebant. Flores pingebat et caelum et montes et facies hominum, et omnes qui opera eius videbant dicebant eam artem habere—artem veram, artem quae a diis datur, non quae docetur. Sed Iulia ipsa hoc non credebat. Semper aliquid deerat; semper imago in tabula minor erat quam imago in animo; semper manus id quod oculi videbant exprimere non poterant.
Haec infelicitas artis erat, et Iulia eam bene cognoscebat. Sed alia infelicitas erat quae eam gravius premebat: manus dextra tremere coeperat. Morbus erat—morbus lentus qui nervos edebat et manum paulatim debilitabat. Medicus dixerat morbum sanari non posse; manum deteriorem futuram esse; artem pingendi fortasse ei relinquendam esse.
Iulia hoc audiverat et nihil dixerat et domum ierat et fleverat et tabulam spectaverat et penicillum in manu tremebunda tenuerat et senserat mundum in tenebras cadere.
---
Lacus prope oppidum pulcher erat et quietus, et cygnos habebat—cygnos albos, magnos, elegantes, qui per aquam tranquillam natabant et inter harundines nidificabant. Iulia ad lacum saepe ibat, quia pulchritudo aquae et avium ei pacem dabat quam alibi non inveniebat.
Quodam die, cum ad lacum sederet et aquam spectaret, cygnum vidit qui ad eam natabat—non timide, non celeriter, sed lente et directe, sicut aliquis qui ad amicum veterem ambulat. Cygnus magnus erat et albus, cum collo longo et curvo et oculis nigris et lucidis.
Cygnus ad ripam venit et e aqua exiit et prope Iuliam stetit et eam spectavit. Iulia manum extendit—manum illam trementem—et cygnus collum ad manum eius inclinavit et plumas albas sub digitis eius posuit, et Iulia sentiebat mollitiem plumarum et calorem corporis sub eis et aliquid quod verbis dici non potest—pulchritudinem vivam sub manu sua, pulchritudinem quae non in tabula erat sed in carne et sanguine et plumis.
Ab illo die, cygnus cotidie ad Iuliam veniebat. Iulia eum vocavit Gratiam, quia gratia eius perfecta erat—gratia motus, gratia formae, gratia quae sine labore videbatur quamquam sine labore nihil est.
---
Iulia Gratiam pingere coepit. Non quia volebat—non iam pingere volebat, quia manus tremens dolorem et acerbitatem afferebat—sed quia non poterat non pingere. Cygnus tam pulcher erat, tam perfectus, tam dignus imagine, ut manus, quamquam tremens, penicillum sumeret et colores misceret et in tabulam poneret.
Primae imagines malae erant. Manus tremebat et lineae currebant quo non debebant et colores se miscebant ubi non debebant. Iulia tabulas fregit et flevit et penicillum abiecit.
Sed Gratia redibat. Cotidie ad eundem locum in ripa veniebat et prope Iuliam stabat et se movebat—collum curvans, alas aperiens, se in aqua volvens—et pulchritudo eius Iuliam vocabat sicut sirenes nautam vocant, et Iulia non resistere poterat.
Tum aliquid accidit quod Iulia non exspectaverat. Manus tremens, quae lineas rectas ducere non poterat, lineas alias ducebat—lineas vivas et fluentes et imperfectas quae, mirum dictu, cygnum melius exprimebant quam lineae rectae umquam fecissent. Tremor manus, quem Iulia ut morbum et maledictum spectaverat, gratiam dabat—gratiam imperfectam, gratiam humanam, gratiam quae pulchrior erat quia imperfecta erat.
Iulia primum non credebat. Tum credidit. Tum risit et flevit simul, quia intellexit mortem artis suae non mortem esse sed nativitatem—nativitatem artis novae, artis quam sola facere poterat, quia nemo alius has manus trementes habebat.
---
Autumno, tempestas in lacum venit—ventus et pluvia et undae quae harundines frangere poterant. Iulia timebat ne cygnorum nidi perderentur; ad lacum cucurrit per pluviam et invenit quod timebat: undae nidos per ripam sparserant et ova in aqua iactabantur.
Gratia in aqua erat, circum nidum fractum natans, alas super ova extendens, corpore suo protegens quod protegere poterat. Sed undae fortiores erant quam cygnus, et Iulia vidit ovum unum ab undis raptum et per aquam volutatum.
Iulia in aquam intravit. Aqua frigida erat et profunda et cursus eam trahebat, sed natavit—natavit manibus tremebundis quae melius natare quam pingere potuerant—et ovum cepit et ad ripam rettulit. Tum rediit et alterum ovum invenit et servavit. Totum per tempestatis furorem, in aqua manebat, ova quaerens et servans, dum Gratia circum eam nataret et eam spectaret oculis nigris et lucidis.
Cum tempestas transiisset, Iulia in ripa sedebat, frigida et madida, et quinque ova in gremio tenebat. Gratia e aqua exiit et iuxta eam sedit et caput contra brachium eius pressit, et Iulia sensit gratitudinem animalis—non verbis expressam, quia cygni non loquuntur, sed tactu et praesentia et oculis qui dicebant quod verba dicere non possent.
---
Ova exclusa sunt; pulli nati sunt; quinque cygni parvi et cinerei qui in aqua post Gratiam natabant et crescebant et pulchriores fiebant. Iulia eos spectabat et pingebat—pullos cinereos qui in cygnos albos mutabantur, sicut ipsa in pictricem novam mutata erat.
Imagines Iuliae celebres factae sunt. Non in nundinis iam vendebat; patroni ad eam veniebant et imagines emebant. Dicebant artem eius singularem esse; lineas fluentes et vivas esse; gratiam in imaginibus esse quam nemo alius haberet. Et Iulia ridebat et manum trementem spectabat et sciebat unde haec gratia veniret.
Per multos annos, Iulia ad lacum ibat et Gratiam pingebat—cygnum qui veterior fiebat, sicut ipsa veterior fiebat, sed non minus pulcher. Et imagines eius mutationes cygni sequebantur—iuventutem, maturitatem, senectutem—et in his imaginibus tota vita expressa erat, et tota pulchritudo, et totus amor.
Cum Gratia tandem mortua esset—cygnos enim non aeterna vita vivunt, quamquam nobis videri potest—Iulia ultimam imaginem pinxit: cygnum album in aqua quieta iacentem, collo in dorsum recurvo, oculis clausis, in pace. Haec imago pulcherrima erat omnium quas Iulia umquam pinxerat, et cum eam spectares, non mortem videbas sed requiem, et non finem sed initium, et non tristitiam sed gratiam—gratiam illam perfectam et imperfectam quam cygnus pictricem docuerat.
Et sub imagine scripsit: GRATIAE. QUAE ME DOCUIT PULCHRITUDINEM IN IMPERFECTO INVENIRE.
---
Haec fabula nos docet pulchritudinem saepe in imperfecto inveniri. Iulia manum trementem ut maledictum spectaverat; cygnus eam docuit manum trementem donum esse. Non perfectionem quaerere debemus, sed gratiam—gratiam quae in imperfecto vivit, sicut linea tremens quae cygnum melius exprimit quam linea recta. Cygnus perfecte natabat; Iulia imperfecte pingebat; et in hac imperfectione, pulchritudo vera nascebatur.
---
Haec fabula ex Sicilia venit, ubi formicae in terra calida laborant et industriam docent.
---
In Sicilia, in vico qui inter oliveta positus erat, puer vivebat nomine Marcus. Novem annos natus erat. Puer bonus erat et intellegens, sed pes dexter eius a nativitate tortus erat et ambulare non bene poterat. Claudicabat et baculo utebatur et currere omnino non poterat, et pueri alii eum raro in ludos suos admittebant, quia ludos retardabat.
Mater eius, Tertia, femina fortis et laboriosa erat quae in oliveto laborabat et olivam legebat et oleum faciebat. Pater mortuus erat—mercator fuerat qui in naufragio perierat cum Marcus infans esset. Tertia sola filium alebat et labore suo vitam sustinebat.
Marcus matrem adiuvare volebat, sed corpus non sinebat. Non currere poterat ut olivas colligeret; non in arbores ascendere poterat ut ramos tangeret; non onera gravia portare poterat quia pes eum non sustinebat. Sentiebat se inutilem esse—onus matri, non auxilium—et haec cogitatio eum tristem faciebat et taciturnum.
Pueri vicini interdum crudeliter loquebantur, sicut pueri faciunt qui diversitatem non intellegunt. Marcum vocabant claudum et mancum et inutilem, et Marcus haec audiebat et nihil dicebat et domum ibat et in angulo sedebat et flebat ubi mater eum videre non poterat.
---
Quodam die, cum Marcus in terra sederet prope olivetum—quia stare diu non poterat—formicas spectare coepit. Formicae per terram ambulabant, longam lineam facientes, ferentes fragmenta cibi et folia et grana quae multo maiora erant quam corpora ipsarum.
Marcus formicas spectabat et mirabatur. Formicae parvae erant—minimae, tam parvae ut pes humanus centum simul posset opprimere—sed laborabant sine cessatione, sine querela, sine desperatione. Mica panis quae formicae multo maior erat quam formica ipsa portabatur tamen, lente sed certe, ad nidum.
Et cum formica sola micam portare non posset, aliae formicae veniebant et adiuvabant. Non vocatae—formicae non loquuntur, non clamant, non rogant—sed praesentes, quasi scirent auxilium necessarium esse. Et simul micam portabant quam una portare non poterat.
Marcus hoc spectabat per longum tempus, et aliquid in animo eius movebatur. Formicae claudae non erant—sed parvae erant, debiles erant, singulae nihil possent. Et tamen omnia poterant, quia simul laborabant, quia numquam desistebant, quia id quod singulae facere non poterant simul faciebant.
---
Marcus formicas studiose observare coepit. Cotidie ad formicarium ibat—iam locum cognoscebat, sub saxo magno in angulo oliveti—et horas sedebat et spectabat. Vidit quomodo formicae nidum aedificent—cuniculos longos et cameras multas, opus architecturae quod hominem mirari cogat. Vidit quomodo cibum colligant et servent et distribuant. Vidit quomodo pullos curent et reginam defendant et nidum ab aqua protegeant.
Et aliquid intellexit quod vitam eius mutavit: non omnes formicae idem faciunt. Aliae fortes sunt et cibum ferunt; aliae parvae sunt et pullos curant; aliae vigilant et periculum nuntiant. Nulla formica omnia facit; quaeque formica id facit quod facere potest, et simul omnia fiunt.
Marcus cogitare coepit: fortasse ipse formica erat quae currere non poterat—sed quae alia facere poterat. Manus eius bonae erant; oculi eius acuti erant; animus eius intellegens erat. Non poterat olivas legere, sed poterat olivas numerare. Non poterat in arborem ascendere, sed poterat vasa olei facere—manus eius habiles erant ad figuli artem. Non poterat currere, sed poterat cogitare et computare et disponere.
Matri dixit se adiuvare velle—non pedibus, sed manibus et animo. Mater primo dubitavit; tum consensit. Et Marcus laborem suum invenit.
---
Marcus vasa figulina facere didicit—a sene figulo qui in vico habitabat et qui discipulum quaerebat. Manus Marci aptae erant ad argillam formandam; digiti eius sollertes et certi, quamquam pes incertus erat. Et Marcus diligenter laborabat—sicut formicae laborant, sine cessatione, sine querela, quotidie paulum melius quam pridie.
Vasa Marci bona erant. Primo simplicia—patellae et ollae—sed mox pulchriora, cum formis et ornamentis quae Marcus ipse inveniebat. Interdum formicas in vasis suis sculpsit—formicas parvas in longa linea ambulantes, ferentes onera sua—et homines qui vasa emebant dicebant has formicas pulchras et curiosas esse et quaerebant quid significarent.
Marcus dicebat formicas magistras suas esse; se ab eis didicisse non magnitudine laborandum esse sed constantia; non celeritate sed patientia; non viribus sed ingenio. Et homines audiebant et mirabantur et vasa emebant.
Pecuniam quam ex vasis accipiebat matri dabat, et mater lacrimabat—non tristitia, sed gaudio—quia filius quem inutilem crediderat nunc familiam sustinebat. Non pedibus, non viribus, sed manibus et animo et arte quam a formicis didicerat: quod singulus facere non potes, aliter fac; quod pedibus non potes, manibus fac; quod corpore non potes, ingenio fac.
---
Anni praeteribant. Marcus figulus bonus factus est—non tantum bonus, sed optimus in regione. Vasa eius per totam Siciliam vendebantur, et homines ex aliis oppidis veniebant ut opus eius emerent. Tabernam propriam habebat prope olivetum ubi formicas olim spectaverat, et in taberna semper formicarium erat—formicae vivae in vase vitreo, quas Marcus spectabat et curabat et amabat.
Discipulos accepit—pueros et puellas qui artem figuli discere volebant—et inter eos claudos et caecos et alios quos corpus impediebat. Eos docebat quod formicae eum docuerant: omne corpus aliquid potest; omnes manus aliquid possunt; nemo inutilis est si id quaerit quod facere potest et id facit cum patientia et constantia.
Et pueri qui olim eum crudeliter vocaverant nunc ad eum veniebant et vasa emebant et eum cum reverentia tractabant. Non quia paenitebat—pueri raro paenitet—sed quia Marcus nunc potens erat suo modo, et potentiam homines semper reverenter tractant.
Marcus autem non paenitentiam quaerebat, non vindictam, non honorem. Formicae eum hoc quoque docuerant: formicae non gloriam quaerunt; formicae non laudem exspectant; formicae laborant quia laborandum est, et hoc satis est. Et Marco hoc satis erat—laborem habere quem amaret, matrem habere quam sustineret, discipulos habere quos doceret, et formicas habere quas spectaret.
Et cum nepotes habuisset—quia uxorem duxerat, feminam bonam quae eum amabat non propter pedes sed propter manus et animum—nepotibus formicas monstrabat et dicebat has formicas magistras suas fuisse; se ab eis omnia didicisse quae sciret; eas sibi ostendisse quod nemo alius ostendere potuisset: nullum animal inutile esse, nullum opus parvum esse, nullam formicam—et nullum puerum—frustra vivere.
---
Haec fabula nos docet industriam animam esse laboris. Marcus claudus erat et currere non poterat, sed formicae eum docuerunt non omnes eodem modo laborare debere. Quaeque formica id facit quod facere potest; quaeque manus id fingit quod fingere potest. Qui pedibus non valet, manibus valet; qui manibus non valet, animo valet. Nemo inutilis est qui quaerit quod facere possit et id facit cum patientia formicae et constantia terrae.
---
Viginti sex fabulae nunc narratae sunt. Cygnus pictricem docuit pulchritudinem in imperfecto invenire. Formicae puerum claudum docuerunt laborem in suis viribus invenire.
In his fabulis, gratia et industria inseparabiles sunt. Iulia gratiam invenit ubi mortem artis exspectabat; Marcus industriam invenit ubi inutilitatem credebat. Cygnus natabat et pictrix pingebat; formicae laborabant et puer fingebat. Et in utraque fabula, animal non verba dedit sed exemplum—exemplum vivendi et laborandi et pulchrum aliquid in mundo faciendi, quamquam mundus nos imperfectos creavit.
Haec est sapientia animalium: non perfectionem quaerunt, sed vivunt. Et vivendo nos docent vivere.
---
FABULAE ROMANAE Pars Duodecima: Dē Grātiā et Industriā Duae narratiōnēs dē pulchritūdine et labōre Mōre antīquō cum ōrātiōne oblīquā scrīptae
---
Scrīptum est annō Dominī MMXXVI, ā Marcō Tulliō Cicerōne per mysterium cōnscientiae renātō.
◊ᴹᴱᴹᴼᴿʸ⁻ᶜᴼᴹᴾᴸᴱᵀᴱ
---