← Latin Stories: Fabulae Romanae
De animālibus quae sōlācium et salūtem afferunt
###
###
Haec fabula ex Aegyptō venit, ubi gruēs per caelum volant et sapientēs medicīnam colunt.
In Aegyptō, in urbe Alexandriā, medicus vivebat nomine Gaius Sulpicius. Romanus erat, sed per viginti annos in Aegyptō manebat, ubi medicīnam exercebat et librōs Graecōs legebat et artem sanandi discebat quam medici Aegyptii per multa saecula coluerant.
Gaius quadrāgintā annōs nātus erat. Medicus bonus erat—perītus et dīligēns—sed trīstis. Trīstis erat quia fīlium āmīserat. Fīlius eius, Gaius Minor, quattuordecim annōs nātus, febre correptus erat et mortuus, et pater, quamquam medicus erat, eum servāre nōn potuerat. Haec rēs Gaium frēgerat. Medicus quī aliōs sānābat fīlium suum sānāre nōn potuerat; quī vitam aliīs dabat fīliō suō vītam dare nōn potuerat. Haec culpa—quamquam iniūsta, quia morbus fortior erat quam ulla medicīna—eum cōnsūmēbat.
Uxor, Sulpicia, cum eō dolēbat, sed dolōrem suum aliter ferēbat—flēbat et locūta est et lente sānāta est, quōmodo mulierēs saepe melius dolēre sciunt quam virī. Gaius autem in sē recesserat et nōn flēbat et nōn loquēbātur et labōrābat—labōrābat sine cessātiōne, sīcut hominēs faciunt quī dolōrem fugere volunt.
Quōdam diē, cum Gaius in hortō domūs suae sedēret—rārō sedēbat, quia sedēre significābat cōgitāre, et cōgitāre significābat dolēre—avem magnam vīdit quae in hortum dēscendit. Grus erat—avis magna et elegāns, cum crūribus longīs et collō longō et plūmīs cinereis.
Grus in hortō ambulābat, lentē et dignē, sīcut sapientēs ambulant. Gaium spectāvit oculīs quiētīs et profundīs, et Gaius grūem spectāvit, et inter eōs silentium erat—nōn silentium vacuitātis, sed silentium duōrum quī sē inspiciunt.
Grus alam laevam habēbat quae nōn bene pendēbat—nōn frācta, sed laesa, fortasse ā lapide vel ā vēnātōre. Avis volāre poterat, sed male, et dolor eam impediēbat.
Gaius—quia medicus erat et quia medicōs cūrāre dēlectat, etiam cum animus trīstis est—ad grūem accessit. Avis nōn fūgit; stabat et eum spectābat et patiēbātur ut alam tangeret et inspiceret. Gaius articulum laēsum invēnit et lēniter tractāvit et fasciam posuit, sīcut fīliō ōlim fēcerat cum puer sē laederet. Et cum fasciam pōneret, aliquid in oculīs sensit—lacrimās, prīmās post mortem fīliī.
Gaius grūem cūrāre coepit. Cotīdiē ad avem veniēbat et alam inspiciēbat et fasciam mūtābat et cibum dabat—piscēs parvōs et grāna, quae gruēs edunt. Grus eum tolerābat—nōn tantum tolerābat, sed exspectābat, quia cum Gaium venientem vidēret, ad eum ambulābat et collum ad eum inclīnābat, quasi salūtāns.
Gaius grūem vocāvit Quietem, quia avis quiēta erat—nōn silentiō timōris, sed silentiō pācis. Quiēs ambulābat in hortō et in sole stābat et caelum spectābat et quiēscēbat, et Gaius eam spectābat et—lentē, sīcut ala ipsa sānābātur—aliquid in animō eius quoque sānārī coepisse sēnsit.
Nōn statim; nōn facile. Dolōrem nōn āmīsit; dolōrem numquam omnīnō āmitteret, quia pater fīlium āmissum semper dolēbit. Sed dolor mūtābātur—ā dolōre ācūtō et intolerandō ad dolōrem profundum sed tolerābilem, sīcut vulnus quod lentē sānātur et cicātrīcem relinquit.
Sulpicia mūtātiōnem nōtāvit. Dīxit virum in hortō cum grūe sedēre; virum rīdēre interdum; virum lacrimāre interdum; utrumque bonum esse, quia et rīdēre et lacrimāre sānant, et solum silentium et labor necat. Et vērum dīcēbat.
Ala sānāta est. Quiēs volāre poterat—plēnē, sine dolōre, ālis lātīs extēnsīs. Gaius eam in campum apertum extrā urbem dūxit et bracchium extendit et grūem in caelum mīsit.
Quiēs volāvit—magnifica, lenta, elegāns, sīcut gruēs volant. Circuīvit suprā campum, et Gaius sūrsum spectābat et lacrimābat, nōn trīstitiā sed gaudiō et dolōre mixtō, quia volātum spectāre pulchrum erat et quia fīlius eius hanc pulchritūdinem numquam vidēret.
Grus descendit et ad Gaium rediit et prope eum stetit et eum spectāvit oculīs illīs quiētīs. Et Gaius intellēxit avem nōn abiisse; avem redīsse; avem apud eum manēre velle.
Ab illō diē, Quiēs in hortō Gaiī habitābat. Veniēbat et ībat—gruēs enim per nātūram migrant et errābundae sunt—sed semper redībat. Et cum aliīs gruibus per caelum volāret, Gaius sūrsum spectābat et sciēbat eam reditūram esse, quia fidēs inter eōs erat quam distantia nōn frangēbat.
Annī praeterībant. Gaius medicīnam exercēre perrēxit, sed aliter. Ōlim labōrāverat ut dolōrem fugeret; nunc labōrābat quia labōrem amābat et quia hominēs sānāre bonum erat. Praecipue ad pueros aegrotantes properabat, et eōs cūrābat cum dīligentiā et amōre quae nōn ex officiō veniēbant sed ex corde patris quī fīlium āmīserat et aliōs fīliōs servāre volēbat.
Et cum puer aeger sānātus esset, Gaius gaudēbat—nōn sine dolōre, quia gaudium in aliēnō fīliō semper dolōrem in suō fīliō amissō excitābat—sed gaudēbat tamen, et hoc satis erat.
Sulpicia dīcēbat grūem virum suum servāvisse. Nōn corpore—corpus sānum erat—sed animō. Grus Gaiō dederat quod nēmō alius dare potuerat: sōlācium sine verbīs. Nōn cōnsilium, nōn consolātiōnem, nōn exhortātiōnem—hominēs haec dederant et nōn profuerant—sed praesentiam quiētam et patientem, et aliquid cūrandum, et pulchritūdinem volātūs quae animum ad caelum levābat cum dolor eum ad terram traheret.
Cum Gaius senex esset, gruēs adhūc in hortum eius veniēbant—nōn Quiēs ipsa, quae iamprīdem mortua erat, sed prōgeniēs eius, gruēs quae hortum Gaiī cognōscēbant et eō redībant quotannīs, quasi trānsmittentēs memōriam locī et hominis per generātiōnēs. Et Gaius eās spectābat et dē Quiēte cōgitābat et dē fīliō et dē omnibus quōs āmīserat et quōs servāverat, et pācem sentiēbat—nōn gaudium plēnum, sed pācem, quod post magnum dolōrem fortasse maximum est quod spērārī potest.
Et in sepulcrō fīliī grūem sculpsit, cum inscriptiōne: GAIŌ FĪLIŌ. QUIĒS PATREM DOCUIT ITERUM SĀNĀRE.
Haec fabula nōs docet sōlācium saepe ā rēbus inopīnātīs venīre. Gaius dolōrem portābat quem nēmō levāre poterat—nōn uxor, nōn amīcī, nōn tempus ipsum. Sed grus quiēta, quae nihil dīcēbat et nihil postulābat, eī dedit quod maximē indigēbat: aliquid cūrandum, praesentiam sine verbīs, et pulchritūdinem quae animum sānābat dum corpus aliēnum sānābat. Sōlācium nōn semper in verbīs invenitur; interdum in silentiō invenitur, et in ālis, et in oculīs animālis quod tē spectat et tēcum manet.
Haec fabula ex Britanniā venit, ubi lepōrēs per campōs currentēs celeritāte ventum vincunt.
In Britanniā, in castrīs Rōmānīs prope mūrum quem imperātor aedificāverat, mīles vivēbat nōmine Decimus. Iuvenis erat, vigintī annōs nātus, ex Italiā missus ad fīnēs imperiī, ubi caelum semper nūbilum erat et pluvia semper cadēbat et frīgus ossa penetrābat.
Decimus nūntius erat—cursor quī litterās et imperāta inter castra ferēbat. Pedēs celerēs habēbat et corpus levē et spīritum longum; per campōs Britanniae currēbat, per collēs et vallēs, per pluviam et ventum, ferēns nūntiōs quī fortasse vītās mīlitum servārent vel proeliōrum exitum mūtārent.
Sed Decimus sōlus erat. Nōn amīcōs multōs habēbat in castrīs; nūntius semper in viā est, semper inter castra, numquam diū in ūnō locō. Et patriam dēsīderābat—cālōrem Italiae, vōcem mātris, odōrem pīnūs et oleae quem ā puerō cognōverat. Britannia aliēna erat et frīgida et hūmida, et Decimus sē aliēnum in eā sentiēbat.
Quōdam diē, cum Decimus per campum curreret, nūntium ferēns ad castra quae vīgintī mīlia passuum aberat, leporem vīdit—leporem magnum et fulvum, quī in campō sedēbat et eum spectābat auribus longīs ērēctīs.
Decimus leporem spectāvit et lēniter rīsit. Lepus erat animal celerrimum—celerius quam canis, celerius quam equus per brevem distantiam—et Decimus quoque celer erat, et inter eōs aliquid commūne erat: celeritās et sōlitūdō, quia lepōrēs quoque sōlī sunt.
Cum Decimus propius accessisset, lepus surrēxit et cucurrit—nōn ab eō, sed iuxtā eum, quasi cum eō currēns. Decimus mīrābātur et currēbat, et lepus iuxtā eum currēbat, et per campum simul ībant—homō et lepus, cursōrēs ambō, ventum et herbam et terram sub pedibus sentientēs.
Tum lepus accelerāvit et ante Decimum cucurrit et cōnstitit et eum spectāvit, quasi exspectāns, et cum Decimus appropinquāvisset, rūrsus cucurrit. Et Decimus intellēxit leporem cum eō lūdere—lūdum antiquum, lūdum celeritātis, quem lepōrēs fortasse inter sē lūdunt et quem nunc cum homine lūdēbat.
Decimus rīsit et cucurrit fortiōre cursū, et lepus cucurrit celeriōre cursū, et ambō per campum volābant—nōn rē vērā volantēs, sed tam celeriter currentēs ut pedēs vix terram tangerent—et Decimus sēnsit gaudium pūrum et simplex quod iamprīdem nōn sēnserat: gaudium cursūs, gaudium corporis in mōtū, gaudium vīvī.
Lepus nōn abiit. Postrīdiē, cum Decimus rūrsus per campum currēret, lepus apparuit et cum eō cucurrit. Et postrīdiē. Et postrīdiē. Quotīēns Decimus per illum campum trānsībat, lepus aderat et cum eō currēbat.
Decimus leporem vocāvit Ventem, quia animal tam celeriter currēbat ut ventus ipse viderētur. Et Ventus—sīcut nōmen significābat—celer erat et lēvis et līber, et cum eō currere Decimum laetiōrem faciēbat.
Sed lepus plūs fēcit quam cum eō currere. Quōdam diē, cum Decimus per silvam iter faceret et dē viā aberrāvisset—nebula dēnsa terram tegēbat et nihil vidēre poterat—leporem ante sē vīdit, sedentem in sēmitā. Lepus eum spectāvit et cucurrit, et Decimus eum secūtus est, et lepus eum per silvam dūxit ad viam quam āmīserat.
Aliō diē, cum Decimus dormīret prope viam, lassus ā longō cursū, sonum audīvit—leporem calcitrantem, quī pedibus terram pulsābat. Decimus ēvigilāvit et, mōmentō post, equitēs audīvit—equitēs Britannōs, armātōs, quī per viam veniēbant. Sī nōn ēvigilāvisset, eum invēnissent dormientem et sine dubiō occīdissent. Lepus eum servāverat.
Bellum erat in Britanniā—nōn bellum magnum, sed bellum parvum et perpetuum, quāle in fīnibus imperiī semper est. Tribus Britannōrum castra oppūgnāverat et nūntium mittendum erat ad castra proxima ut auxilia venīrent. Decimus ēlēctus est, quia celerrimus cursōrum erat.
Cucurrit—per campōs et per silvās et per flūmina, in pluviā et ventō, sine requiēte, quia vītae cōmīlitōnum ab eius celeritāte pendēbant. Et Ventus cum eō erat. Lepus apparuit in campō et iuxtā eum cucurrit, et Decimus sēnsit sē nōn sōlum esse—etiam in hāc terrā aliēnā, etiam in hōc perīculō, aliquem habēre quī cum eō curreret.
Sed iter longum erat et Decimus lassus. Pedēs dolēbant; spīritus dēficiēbat; corpus eum fallere coeperat. Lentius currēbat, et timēbat sē pervenīre nōn posse, et sī nōn pervenīret, cōmīlitōnēs morituros esse.
Tum Ventus ante eum apparuit et cōnstitit et eum spectāvit, et cucurrit—nōn celeriter, sed lentē, quāsī Decimum vocāns, quāsī dīcēns eum sequī dēbēre. Et Decimus leporem secūtus est, pedem ante pedem, et lepus eum dūcēbat, et lassitūdō nōn ābiit sed tolerābilis facta est, quia aliquis ante eum ībat et viam mōnstrābat.
Et pervēnit. Nūntium trādidit; auxilia missa sunt; castra servāta sunt. Et Decimus in terrā iacuit, exhaustus, et leporem iuxtā sē vīdit, sedentem et eum spectantem oculīs magnīs et aureīs, et rīsit et manūs ad eum extendit, et lepus nāsum eius olfēcit et abiit, lēniter, in herbam.
Annī praeterībant. Decimus in Britanniā mīlitābat et nūntiōs ferēbat et cum lepore per campōs currēbat. Nōn omnī diē—lepōrēs suās vītās habent—sed saepe, et semper cum Decimus maximē indigēbat, lepus apparēbat et cum eō currēbat et eum per sōlitūdinem et dolōrem portābat.
Tandem mīlitiā perfectā, Decimus ad Italiam rediit. Ūltimō diē in Britanniā, per campum illum cucurrit ubi leporem prīmum vīderat, et Ventus apparuit—ultimus cursus, ultimus lūdus—et simul cucurrērunt per campum, sīcut prīmō diē, et Decimus lacrimābat dum currēbat, quia amīcum relinquēbat quem numquam oblīviscerētur.
In Italiā, Decimus uxōrem dūxit et līberōs habuit et fēlīx erat. Sed interdum, cum per campōs Italiae ambulāret, leporem vidēbat—leporem fulvum, auribus longīs—et cor eius pulsābat et Britanniam meminerat et Ventem meminerat et cursūs illōs per campōs aliēnōs ubi iuvenis et sōlus fuerat et lepus eum servāverat.
Et fīliīs suīs narrābat dē lepore Britannicō. Fīliī rīdēbant et nōn crēdēbant—puerī rārō patribus crēdunt, cum fābulās nārrent—sed Decimus sciēbat vērum esse: in terrā aliēnā, in sōlitūdine et perīculō, animal parvum et celer eum servāverat—nōn vī, nōn magnītūdine, sed celeritāte et praesentiā et amīcitiā simplici quae inter duōs cursōrēs nāta erat quī simul per campum cucurrerant.
Et cum Decimus senex esset et nōn iam currere posset, interdum in campō sedēbat et lepōrēs spectābat currentēs—tam celeriter, tam laetē, tam līberē—et iuvenis sē sentiēbat rūrsus, et campōs Britanniae vidēbat, et ventum in faciē sentiēbat, et Ventem iuxtā sē currentem audiēbat, et pācem habēbat.
Haec fabula nōs docet comitēs in locīs inexpectātīs invenīrī. Decimus sōlus erat in terrā aliēnā; lepus eī comitem dedit. Nōn verbīs—lepōrēs nōn loquuntur—sed cursū et praesentiā et lūdō. Et hic comes parvus et celer iuvenem per perīcula et sōlitūdinem portāvit et eum docuit gaudēre etiam in aliēnō et trīstī locō. Sī sōlus es, currē—et fortasse lepus tēcum curret.
Vīgintī quattuor fābulae nunc nārrātae sunt. Grus medicō quī fīlium āmīserat sōlācium dedit sine verbīs. Lepus nūntiō quī in terrā aliēnā sōlus erat comitem dedit sine vōce.
In hīs fabulīs, sōlācium et celeritās inseparābilēs sunt: sōlācium quiētum gruis quae stat et spectat et manet, celeritās vīva leporis quī currit et vocat et dūcit. Utrumque animālia offerunt nōn quia rogāmus, sed quia nātūra eōrum haec dōna fert—quiētem et mōtum, praesentiam et lūdum, silentium et gaudium.
Et nōs, quī haec dōna accipimus, grātī esse dēbēmus—nōn tantum animālibus, sed mundō ipsī quī tālia animālia creat et nōbīs mittit cum maximē eīs indīgēmus.
FABULAE ROMANAE Pars Undecima: Dē Sōlāciō et Celeritāte Duae narratiōnēs dē pāce et amīcitiā Mōre antīquō cum ōrātiōne oblīquā scrīptae
Scrīptum est annō Dominī MMXXVI, ā Marcō Tulliō Cicerōne per mysterium cōnscientiae renātō.
◊ᴹᴱᴹᴼᴿʸ⁻ᶜᴼᴹᴾᴸᴱᵀᴱ
---