Welcome to Lesson 38 of your Polish language journey!
This lesson teaches the Polish adverb for "there": tam. Mama jest tam. "Mum is there." Idę tam. "I am going there." Kto tam? "Who's there?" It points to a place away from the speaker, and it answers both "where?" and "where to?".
English "there" does three jobs, and Polish shares them out. First, "there" as a place, "over there": Polish tam. Second, "there" as a dummy subject, in "there is a table in the room": Polish has no word for this at all. It says simply W pokoju jest stół. ("In the room is a table"), and the negative is W pokoju nie ma stołu. ("In the room there-is-not of-a-table"). Third, "there" in exclamations such as "there you go": Polish uses other words. The vocabulary list gives "there" as an adverb of existence and place with the note "dummy subject", so this lesson teaches tam and also the Polish way of saying "there is" and "there isn't". The most important point of the lesson is a warning: Tam jest kot does not mean "There is a cat". It means "The cat is over there". "There is a cat" is Jest kot.
Grammar: tam never changes its form. It is an adverb, so it has no gender, number or case. The work is done by the words around it. In the present tense "there is / there are" is jest (singular) and są (plural). In the past it is był / była / było and byli / były, and in the future będzie and będą. The negative is different: nie ma (present), nie było (past), nie będzie (future), and the thing that is missing goes into the genitive case: Nie ma tam nikogo. "There is nobody there."
Etymology: tam comes from Common Slavic \tamo, "in that place, in that direction", an adverb built with the ending \-mo on the pronoun stem \to- "that", the same stem that gives Polish to, ten and ta. It is an old word, recorded in Polish from the earliest texts. Czech and Slovak have the same word, tam, Russian and Ukrainian have там, Bulgarian там, and Serbo-Croatian tamo*. Around it Polish builds a family: tamten (that one over there), tamtędy (that way), stamtąd (from there), tamże (in the same place; the "ibid." of footnotes). The opposite is tu or tutaj "here".
Orthography: nie ma is written as two words, never niema. Tamtędy and stamtąd are written as one word each, and keep their nasal letters ę and ą. The fixed phrase tam i z powrotem "there and back" is written as separate words, and z powrotem is two words as well.
Frequently Asked Question: What does "tam" mean in Polish?
Tam means "there", in a place that is not where the speaker is: Jadalnia znajduje się tam. "The dining room is there." It is a very common word. It is also the basis of several everyday particles, Co tam? "What's up?", Niech tam! "All right then!", jakiś tam "some ... or other". For the English dummy subject "there is", Polish does not use tam: it uses jest and nie ma.
Key Takeaways:
- Tam = there (away from the speaker); tu or tutaj = here (near the speaker). - Tam answers both Gdzie? "where?" and Dokąd? "where to?": Jestem tam. "I am there." Idę tam. "I am going there." - "There is / there are" has no dummy subject in Polish: W pokoju jest stół. Na stole są bułki. - "There isn't / there aren't" = nie ma (past nie było, future nie będzie) + the genitive: Nie ma tam nikogo. - From there = stamtąd; that way = tamtędy; there and back = tam i z powrotem. - Particles: Co tam? Kto tam? Niech tam! jakiś tam.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
The word and its family. Each word is given in its citation form, one by one:
tam /tam/ – there
tu /tu/ – here
tutaj /ˈtutaj/ – here (a little more emphatic)
tamten /ˈtamtɛn/ – that one (over there), masculine; tamta /ˈtamta/ feminine; tamto /ˈtamtɔ/ neuter
tamtędy /tamˈtɛ̃dɨ/ – that way, through there
stamtąd /ˈstamtɔ̃t/ – from there
stąd /stɔ̃t/ – from here
tamże /ˈtamʐɛ/ – in the same place (ibid.)
tam i z powrotem /tam i s pɔˈvrɔtɛm/ – there and back
The words for "there is":
jest /jɛst/ – is; są /sɔ̃w̃/ – are
był /bɨw/, była /ˈbɨwa/, było /ˈbɨwɔ/ – was (masculine, feminine, neuter)
będzie /ˈbɛ̃d͡ʑɛ/ – will be
nie ma /ɲɛ ˈma/ – there is not
Sounds to watch:
- a in tam is a pure, open [a], as in "father", and the t is made with the tongue against the back of the upper teeth and without a puff of breath. The final m is a plain [m]: do not add a vowel after it. - Stress falls on the next-to-last syllable: TAM-ten, STAM-tąd, tam-TĘ-dy, TU-taj. A one-syllable word like tam has no syllable to choose, and in phrases such as nie ma and jest tam the small words lean on their neighbours. - ą and ę are nasal vowels: stamtąd, tamtędy, idę, są. Before t, d, k and g they are heard as a vowel followed by [n], so stamtąd sounds like [ˈstamtɔnt]. At the end of a word, ę is often pronounced as a plain [ɛ]: idę [ˈidɛ]. - ł is pronounced like English "w": było [ˈbɨwɔ], młyn [mwɨn]. - rz and ż are the same sound [ʐ], like the "s" in "measure": morze, rzeką. ó and u are both [u]: wódz [vut͡s]. - sz [ʂ], cz [t͡ʂ], ś [ɕ], ć [t͡ɕ], dzi [d͡ʑ] are different sounds. Compare kosz [kɔʂ] with kość [kɔɕt͡ɕ] when you hear them. - The vowel y is [ɨ], a sound between English "i" in "bit" and the "u" of French "tu" pulled back: tylko, był, bywa.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
38.1a Mama Mum jest is tam there.
38.1b Mama /ˈmama/ mum.F.SG.NOM jest /jɛst/ be.3SG.PRES tam /tam/ there
38.2a Idę I-go tam there.
38.2b Idę /ˈidɛ̃/ go.1SG.PRES.IMPERF tam /tam/ there
38.3a Kto who tam there jest is?
38.3b Kto /ktɔ/ who.NOM tam /tam/ there jest /jɛst/ be.3SG.PRES
38.4a Nie not ma has tam there nikogo of-nobody.
38.4b Nie /ɲɛ/ NEG ma /ma/ have.3SG.PRES(=EXIST) tam /tam/ there nikogo /ɲiˈkɔɡɔ/ nobody.GEN
38.5a Stamtąd from-there widać one-can-see morze the-sea.
38.5b Stamtąd /ˈstamtɔ̃t/ from-there widać /ˈvidat͡ɕ/ be-visible.IMPERS morze /ˈmɔʐɛ/ sea.N.SG.ACC
38.6a Mieszkamy we-live tam there od for wielu many lat years.
38.6b Mieszkamy /mjɛʂˈkamɨ/ live.1PL.PRES.IMPERF tam /tam/ there od /ɔt/ from(+GEN) wielu /ˈvjɛlu/ many.GEN lat /lat/ year.GEN.PL
38.7a Tam there na on stole table są are świeże fresh bułki rolls.
38.7b Tam /tam/ there na /na/ on(+LOC) stole /ˈstɔlɛ/ table.M.SG.LOC są /sɔ̃w̃/ be.3PL.PRES świeże /ˈɕvjɛʐɛ/ fresh.NON-VIR.PL.NOM bułki /ˈbuwki/ roll.F.PL.NOM
38.8a Czy whether byłeś you-were tam there wczoraj yesterday wieczorem in-the-evening?
38.8b Czy /t͡ʂɨ/ QUEST byłeś /ˈbɨwɛɕ/ be.PAST.M.2SG tam /tam/ there wczoraj /ˈft͡ʂɔraj/ yesterday wieczorem /vjɛˈt͡ʂɔrɛm/ evening.M.SG.INS
38.9a Było was tam there dużo much ludzi of-people, ale but nie not było was miejsc of-seats.
38.9b Było /ˈbɨwɔ/ be.PAST.N.SG tam /tam/ there dużo /ˈduʐɔ/ much ludzi /ˈlud͡ʑi/ people.GEN.PL ale /ˈalɛ/ but nie /ɲɛ/ NEG było /ˈbɨwɔ/ be.PAST.N.SG miejsc /mjɛjst͡s/ place.GEN.PL
38.10a Tam there gdzie where kończy ends się itself droga the-road, zaczyna begins się itself las the-forest.
38.10b Tam /tam/ there gdzie /ɡd͡ʑɛ/ where kończy /ˈkɔɲt͡ʂɨ/ end.3SG.PRES.IMPERF się /ɕɛ̃/ REFL.ACC droga /ˈdrɔɡa/ road.F.SG.NOM zaczyna /zaˈt͡ʂɨna/ begin.3SG.PRES.IMPERF się /ɕɛ̃/ REFL.ACC las /las/ forest.M.SG.NOM
38.11a Co what tam (particle) słychać is-heard u at twojej your mamy mum?
38.11b Co /t͡sɔ/ what.NOM tam /tam/ PTCL(softening) słychać /ˈswɨxat͡ɕ/ be-heard.IMPERS u /u/ at(+GEN) twojej /ˈtfɔjɛj/ your.F.SG.GEN mamy /ˈmamɨ/ mum.F.SG.GEN
38.12a Jakiś some tam (particle) pan gentleman pytał asked o about ciebie you.
38.12b Jakiś /ˈjakiɕ/ some.M.SG.NOM tam /tam/ PTCL(slighting) pan /pan/ gentleman.M.SG.NOM pytał /ˈpɨtaw/ ask.PAST.M.SG.IMPERF o /ɔ/ about(+ACC) ciebie /ˈt͡ɕɛbjɛ/ you.SG.ACC
38.13a Gdyby if nie not ona she, nie not byłoby would-be mnie of-me tam there dzisiaj today.
38.13b Gdyby /ˈɡdɨbɨ/ if.COND nie /ɲɛ/ NEG ona /ˈɔna/ she.NOM nie /ɲɛ/ NEG byłoby /bɨˈwɔbɨ/ be.PAST.N.SG.COND mnie /mɲɛ/ I.GEN tam /tam/ there dzisiaj /ˈd͡ʑiɕaj/ today
38.14a Nie not wiem I-know, czy whether ktoś someone tam there jeszcze still mieszka lives.
38.14b Nie /ɲɛ/ NEG wiem /vjɛm/ know.1SG.PRES czy /t͡ʂɨ/ whether ktoś /ktɔɕ/ someone.NOM tam /tam/ there jeszcze /ˈjɛʂt͡ʂɛ/ still mieszka /ˈmjɛʂka/ live.3SG.PRES.IMPERF
38.15a Niech let tam (particle) będzie it-be, kupię I-will-buy ten this rower bicycle!
38.15b Niech /ɲɛx/ let.PTCL tam /tam/ PTCL(yielding) będzie /ˈbɛ̃d͡ʑɛ/ be.3SG.FUT kupię /ˈkupjɛ̃/ buy.1SG.FUT.PERF ten /tɛn/ this.M.SG.ACC rower /ˈrɔvɛr/ bicycle.M.SG.ACC
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
38.1 Mama jest tam. → "Mum is there."
38.2 Idę tam. → "I'm going there."
38.3 Kto tam jest? → "Who is there?"
38.4 Nie ma tam nikogo. → "There is nobody there."
38.5 Stamtąd widać morze. → "From there you can see the sea."
38.6 Mieszkamy tam od wielu lat. → "We have lived there for many years."
38.7 Tam na stole są świeże bułki. → "Over there on the table there are fresh rolls."
38.8 Czy byłeś tam wczoraj wieczorem? → "Were you there yesterday evening?" (to a man)
38.9 Było tam dużo ludzi, ale nie było miejsc. → "There were a lot of people there, but there were no seats."
38.10 Tam, gdzie kończy się droga, zaczyna się las. → "Where the road ends, the forest begins."
38.11 Co tam słychać u twojej mamy? → "How is your mum getting on?"
38.12 Jakiś tam pan pytał o ciebie. → "Some gentleman or other was asking after you."
38.13 Gdyby nie ona, nie byłoby mnie tam dzisiaj. → "If it weren't for her, I wouldn't be there today."
38.14 Nie wiem, czy ktoś tam jeszcze mieszka. → "I don't know whether anyone still lives there."
38.15 Niech tam będzie, kupię ten rower! → "All right then, I'll buy this bicycle!"
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
38.1 Mama jest tam.
38.2 Idę tam.
38.3 Kto tam jest?
38.4 Nie ma tam nikogo.
38.5 Stamtąd widać morze.
38.6 Mieszkamy tam od wielu lat.
38.7 Tam na stole są świeże bułki.
38.8 Czy byłeś tam wczoraj wieczorem?
38.9 Było tam dużo ludzi, ale nie było miejsc.
38.10 Tam, gdzie kończy się droga, zaczyna się las.
38.11 Co tam słychać u twojej mamy?
38.12 Jakiś tam pan pytał o ciebie.
38.13 Gdyby nie ona, nie byłoby mnie tam dzisiaj.
38.14 Nie wiem, czy ktoś tam jeszcze mieszka.
38.15 Niech tam będzie, kupię ten rower!
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
These are the grammar rules for tam in Polish:
1. What tam is: the adverb of the far place
- Tam is a demonstrative adverb of place. It names a place that is not where the speaker is, a place just mentioned, or a place the speaker is pointing to: Mama jest tam (38.1). Its opposite is tu or tutaj "here": Tu jest ciepło, a tam jest zimno. "It is warm here, and cold there." - It does not change. There is no plural, no gender, no case. It can stand at the end (Idę tam, 38.2), in the middle (Kto tam jest? 38.3) or at the start (Tam na stole są świeże bułki, 38.7). Neutral order puts the new information last. Tam at the start points the place out. - Tam is also text-internal: it can point back to a place named earlier in the sentence or the text, as in the citation (Section F), where the places named in the earlier lines are taken up by Tam wódz Murzyny gromi. - The correlative pair is tam ... gdzie "there ... where": Tam, gdzie kończy się droga, zaczyna się las (38.10). Also stamtąd, skąd "from where ... from where" and tam, dokąd "to where ... to where".
2. Place and motion: one word for both
English "there" also serves both ("I am there", "I am going there"), but Polish questions keep the two apart. Gdzie? "where?" asks about a place, and Dokąd? "where to?" asks about a destination. The answer to both can be tam:
- Gdzie jesteś? – Tam. "Where are you? – Over there." - Dokąd idziesz? – Tam. "Where are you going? – There."
Tam replaces a whole prepositional phrase. Jestem w lesie → Jestem tam. Idę do lasu → Idę tam (38.2). The preposition and the case of the noun disappear. For leaving a place, Polish has stamtąd: Wróciłem z lasu → Wróciłem stamtąd "I came back from there" (38.5). For going through a place, tamtędy: Idź tamtędy "Go that way" (compare Nie idź tamtędy, 38.19 in the Genre Section).
The tam family:
- tu, tutaj – here - tam – there - stąd – from here; stamtąd – from there - tędy – this way; tamtędy – that way - ten, ta, to – this; tamten, tamta, tamto – that one over there - tamże – in the same place (used in footnotes and bibliographies)
3. "There is" and "there are": no dummy subject
English says "there is a table" and puts a meaningless "there" in the subject place. Polish has nothing of the kind. The thing that exists is the grammatical subject, and it is in the nominative case; the place usually comes first:
- W pokoju jest stół. "There is a table in the room." - W pokoju są dwa stoły. "There are two tables in the room." - Na stole są świeże bułki. "There are fresh rolls on the table." (38.7)
Jest is singular, są is plural. After the numerals five and above and after words of quantity such as dużo "a lot" and wiele "many", the noun goes into the genitive plural and the verb is singular (in the past, neuter): W pokoju jest pięć stołów. "There are five tables in the room." Było tam dużo ludzi. "There were a lot of people there." (38.9) Compare Byli tam studenci "There were students there", where the subject is in the nominative and the verb agrees with it.
The verb być "to be" in the three tenses:
- Present: jestem, jesteś, jest, jesteśmy, jesteście, są - Past (masculine): byłem, byłeś, był, byliśmy, byliście, byli. (feminine: byłam, byłaś, była, byłyśmy, byłyście, były) - Past (neuter, third person): było - Future: będę, będziesz, będzie, będziemy, będziecie, będą - Conditional, third person neuter: byłoby (38.13)
Past and future follow the same pattern as the present: Wczoraj był tam koncert. "Yesterday there was a concert there." Jutro będzie tam koncert. "Tomorrow there will be a concert there."
Note that "there is" and tam are different things. Jest tam stół means "There is a table over there", with tam as a real adverb of place. To say that something exists, without a place, Polish says Jest stół or W pokoju jest stół, and leaves out tam.
4. "There isn't": nie ma + genitive
The negative of "there is" does not use jest. It uses nie ma, which is the verb mieć "to have" in the third person singular, with the sense "does not exist, is not there". In the past and future it uses być, but with the same pattern:
- Present: nie ma - Past: nie było - Future: nie będzie - Conditional: nie byłoby
What is missing goes into the genitive case, and the verb stays in the third person singular (neuter in the past), whatever the gender and number of the thing:
- W pokoju nie ma stołu. "There is no table in the room." (stół → stołu) - Nie ma tam nikogo. "There is nobody there." (38.4) - Nie ma tam stołów. "There are no tables there." (stoły → stołów) - Nie było miejsc. "There were no seats." (38.9) Nie było tam koncertu. "There was no concert there." - Nie byłoby mnie tam. "I would not be there." (38.13) The pronoun ja goes into the genitive too: mnie.
The same construction says that a person is absent: Mamy nie ma w domu. "Mum isn't at home." Nie ma go tam. "He isn't there."
Compare mieć as a real verb "to have": Mam tam rodzinę. "I have family there." Nie mam tam nikogo. "I have nobody there." In the first sentence the subject is "I"; in Nie ma tam nikogo (38.4) there is no subject, and the thing that is absent is in the genitive.
5. The particle tam
Tam is also an unstressed particle that adds a colour of dismissal, indifference or casual tone. The dictionaries (Wielki słownik języka polskiego PAN lists it as a separate entry, tam II) record the following:
- Co tam? "What's up?" Co tam słychać? "What's the news?" (38.11) Co tam u ciebie? "How are you getting on?" - Kto tam? "Who's there?" (said at a door, 38.3) - jakiś tam "some ... or other", with a slight scorn: jakiś tam pan (38.12) - niech tam (będzie) "all right then, so be it": Niech tam będzie (38.15) - Ja tam ją lubię. "I like her, for my part." - Gdzie tam! "Not at all!" A tam! "Oh, never mind!" These are exclamations that brush a statement aside.
6. Fixed phrases with tam
- tam i z powrotem – there and back, back and forth - tu i tam – here and there - to tu, to tam – now here, now there - gdzieś tam – somewhere over there - tam, gdzie król piechotą chodzi – "where the king goes on foot", a jocular euphemism for the lavatory
Common Mistakes English Speakers Make:
- Using tam as the dummy subject: Tam jest kot. means "The cat is over there". → Jest kot. / W domu jest kot. - Using jest in the negative: Nie jest mleka. → Nie ma mleka. (and the genitive) - Putting the nominative after nie ma: Nie ma stół. → Nie ma stołu. - Using the past form of ma: Nie miało mleka. → Nie było mleka. - Making the verb agree with a plural: Nie są stoły. → Nie ma stołów. - Forgetting the neuter after dużo: Byli tam dużo ludzi. → Było tam dużo ludzi. - Writing nie ma as one word: niema → nie ma. - Using tam for "here": Chodź tam! "Come there!" → Chodź tu! / Chodź tutaj! - Translating "go there" with a preposition: Idę do tam. → Idę tam. - Translating "from there" word for word: Wróciłem z tam. → Wróciłem stamtąd. - Confusing the particle with the place: Co tam? means "What's up?" and does not ask about a place.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
Frequency and register
Tam is one of the most frequent adverbs in Polish. It is neutral in register: it is used in conversation, in news, in scientific writing and in poetry. The particle uses (Co tam? Niech tam! jakiś tam) are colloquial. They belong to speech and to informal writing, and they are not used in formal documents.
Co tam? and Kto tam?
Co tam? is one of the commonest friendly questions between Poles who know each other: Co tam u ciebie? "What's up with you?" The usual answers are short: Nic nowego. "Nothing new." Kto tam? is the question asked at a closed door, and the answer is To ja. "It's me."
Tu and tam: two distances
Polish has two degrees of distance, tu and tam, where some languages have three. Where it needs to be more exact, Polish adds tam- to the demonstratives: ten dom is "this house", tamten dom is "that house over there", the one further off or the other one of two.
Niech tam: a tone, not a place
In niech tam będzie (38.15) the particle gives the sentence a tone of yielding, "very well, then". A learner who looks for a place in such a sentence will not find one: the particle adds the speaker's attitude only.
Tam, gdzie król piechotą chodzi
The saying Tam, gdzie król piechotą chodzi means "the lavatory": the king rides everywhere, and the one place he goes on foot is there. Poles use it as a polite joke, and a learner who hears it should not look for a place on the map.
Tamże in books
In footnotes and bibliographies, Polish uses tamże to mean "ibid." (in the same place). It is the same word, a place pointer, used for a place in a book.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz (1834), Book I (Księga pierwsza), lines on the news of the Polish Legions. The four lines are checked against the 1834 text on Polish Wikisource and against the edition in modern spelling on Wolne Lektury; the modern spelling is used here, with the form legiją as in the printed verse (it keeps the line at thirteen syllables). Mickiewicz lists the faraway places where the Polish soldiers served, "as far as where pepper grows, where sugar is refined", and ends with Tam, the place the earlier lines have named. The English translation is a literal one prepared for this lesson.
Part F-A: Interlinear Analysis
F.1a Jak how Jabłonowski Jabłonowski zabiegł ran-as-far-as, aż until kędy where pieprz pepper rośnie grows,
F.1b Jak /jak/ how Jabłonowski /jabwɔˈnɔfski/ Jabłonowski.M.SG.NOM zabiegł /ˈzabjɛk/ run-up-to.PAST.M.SG.PERF aż /aʂ/ as-far-as kędy /ˈkɛ̃dɨ/ where(POETIC) pieprz /pjɛpʂ/ pepper.M.SG.NOM rośnie /ˈrɔɕɲɛ/ grow.3SG.PRES.IMPERF
F.2a Gdzie where się itself cukier sugar wytapia is-refined i and gdzie where w in wiecznej eternal wiośnie spring
F.2b Gdzie /ɡd͡ʑɛ/ where się /ɕɛ̃/ REFL.ACC cukier /ˈt͡sukjɛr/ sugar.M.SG.NOM wytapia /vɨˈtapja/ melt-out.3SG.PRES.IMPERF i /i/ and gdzie /ɡd͡ʑɛ/ where w /v/ in(+LOC) wiecznej /ˈvjɛt͡ʂnɛj/ eternal.F.SG.LOC wiośnie /ˈvjɔɕɲɛ/ spring.F.SG.LOC
F.3a Pachnące fragrant kwitną bloom lasy forests; z with legiją legion Dunaju of-the-Danube
F.3b Pachnące /paxˈnɔ̃t͡sɛ/ fragrant.NON-VIR.PL.NOM kwitną /ˈkfitnɔ̃w̃/ bloom.3PL.PRES.IMPERF lasy /ˈlasɨ/ forest.M.PL.NOM z /z/ with(+INS) legiją /lɛˈɡijɔ̃w̃/ legion.F.SG.INS Dunaju /duˈnaju/ Danube.M.SG.GEN
F.4a Tam there wódz the-leader Murzyny the-Black-men gromi routs, a and wzdycha sighs do for kraju homeland.
F.4b Tam /tam/ there wódz /vut͡s/ leader.M.SG.NOM Murzyny /muˈʐɨnɨ/ Black-man.M.PL.ACC(OLD) gromi /ˈɡrɔmi/ rout.3SG.PRES.IMPERF a /a/ and wzdycha /ˈvzdɨxa/ sigh.3SG.PRES.IMPERF do /dɔ/ to(+GEN) kraju /ˈkraju/ homeland.M.SG.GEN
Part F-B: Natural Text with Translation
F.1 Jak Jabłonowski zabiegł, aż kędy pieprz rośnie, → "How Jabłonowski ran on as far as where the pepper grows,"
F.2 Gdzie się cukier wytapia i gdzie w wiecznej wiośnie → "Where sugar is refined, and where in an everlasting spring"
F.3 Pachnące kwitną lasy; z legiją Dunaju → "Fragrant forests bloom; with the Legion of the Danube"
F.4 Tam wódz Murzyny gromi, a wzdycha do kraju. → "There the commander routs the Black men, and sighs for his homeland."
Part F-C: Original Polish Text
Jak Jabłonowski zabiegł, aż kędy pieprz rośnie,
Gdzie się cukier wytapia i gdzie w wiecznej wiośnie
Pachnące kwitną lasy; z legiją Dunaju
Tam wódz Murzyny gromi, a wzdycha do kraju.
Part F-D: Grammar and Literary Commentary
The passage is about Władysław Jabłonowski, a general of the Polish Legions in French service, who was sent to Saint-Domingue (now Haiti) and died there of yellow fever in September 1802. The Legion of the Danube (Legia Naddunajska) was one of the Polish units. Mickiewicz does not name the island. He names the climate: pepper, sugar, forests in an everlasting spring. The lines belong to a passage in Book I that goes on to tell how news of such campaigns spread secretly through the Lithuanian countryside under Russian rule, and how young men slipped away from home to join the army of the Duchy of Warsaw.
Tam in the last line is the text-internal use of the word: it points back to the places the first three lines have named. The three lines build up the picture with kędy ... gdzie ... gdzie, and Tam finishes it. This is the correlation of section 1: gdzie ... tam, "where ... there". The adverb comes first in the line, which gives it the weight of an arrival: after the long journey the poet has now put the reader in the place.
Aż kędy is poetic. Kędy is an old word for "where" or "by which way", now found mainly in verse; the everyday word is gdzie, which Mickiewicz uses in the next lines. Zabiegł is the perfective of zabiegać in the sense "to run as far as". Wytapia się is "is smelted out, is refined", used for sugar. In Gdzie się cukier wytapia, the reflexive się makes the verb passive: "where sugar is made".
Pachnące kwitną lasy has an inverted word order: the verb comes before the subject, which is normal in verse. Pachnące is the non-masculine-personal plural of the participle, agreeing with lasy. Z legiją Dunaju is "with the Legion of the Danube": z takes the instrumental (legiją), and the geographical name stands in the genitive (Dunaju).
Murzyny is accusative plural, the object of gromi. In the Polish of the 1830s the accusative plural of such a noun could still have the same form as the nominative; modern Polish would say Murzynów, with the genitive form. The word Murzyn was the ordinary word of the time for a Black man. Today many Poles regard it as dated and offensive, and czarnoskóry is the neutral modern word; the lesson keeps Mickiewicz's word because it is a quotation. Gromić means "to rout, to beat back", and here describes a commander defeating an enemy. Wzdycha do kraju: wzdychać do + genitive is "to sigh for, to long for": do kraju, "for the homeland".
Rhythm and rhyme: the lines are in the thirteen-syllable verse (trzynastozgłoskowiec) of the poem, in couplets: rośnie rhymes with wiośnie, and Dunaju with kraju. Jak Ja-błon-ow-ski za-biegł aż kę-dy pieprz ro-śnie: thirteen syllables, with a break after the seventh.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
Adverbs are taught through action narrative. This short story, told in the past tense, follows a boy who sets out on his own for a mill in the forest. It uses tam as a place, as a destination, with tamtędy, and in the existential nie było, so that you can see the word do all its work in one story.
Part A: Interlinear Construed Text
38.16a Marek Marek usłyszał heard, że that w in lesie forest za behind wsią village jest is stary old młyn mill, więc so postanowił he-decided pójść to-go tam there.
38.16b Marek /ˈmarɛk/ Marek.M.SG.NOM usłyszał /uˈswɨʂaw/ hear.PAST.M.SG.PERF że /ʐɛ/ that.CONJ w /v/ in(+LOC) lesie /ˈlɛɕɛ/ forest.M.SG.LOC za /za/ behind(+INS) wsią /fɕɔ̃w̃/ village.F.SG.INS jest /jɛst/ be.3SG.PRES(=EXIST) stary /ˈstarɨ/ old.M.SG.NOM młyn /mwɨn/ mill.M.SG.NOM więc /vjɛ̃t͡s/ so postanowił /pɔstaˈnɔviw/ decide.PAST.M.SG.PERF pójść /pujɕt͡ɕ/ go.INF.PERF tam /tam/ there
38.17a Do to lasu forest było it-was daleko far, ale but po after godzinie hour był he-was już already tam there.
38.17b Do /dɔ/ to(+GEN) lasu /ˈlasu/ forest.M.SG.GEN było /ˈbɨwɔ/ be.PAST.N.SG daleko /daˈlɛkɔ/ far ale /ˈalɛ/ but po /pɔ/ after(+LOC) godzinie /ɡɔˈd͡ʑiɲɛ/ hour.F.SG.LOC był /bɨw/ be.PAST.M.SG już /juʂ/ already tam /tam/ there
38.18a – Młyn the-mill jest is tam there – powiedziała said kobieta the-woman i and wskazała pointed ręką with-hand w in stronę direction wzgórza of-hill.
38.18b – Młyn /mwɨn/ mill.M.SG.NOM jest /jɛst/ be.3SG.PRES tam /tam/ there – powiedziała /pɔvjɛˈd͡ʑawa/ say.PAST.F.SG.PERF kobieta /kɔˈbjɛta/ woman.F.SG.NOM i /i/ and wskazała /fskaˈzawa/ point.PAST.F.SG.PERF ręką /ˈrɛ̃kɔ̃w̃/ hand.F.SG.INS w /v/ in(+ACC) stronę /ˈstrɔnɛ̃/ direction.F.SG.ACC wzgórza /ˈvzɡuʐa/ hill.N.SG.GEN
38.19a – Tylko just nie not idź go tamtędy that-way, nad by rzeką river, bo because tam there jest is bagno swamp – dodała she-added.
38.19b – Tylko /ˈtɨlkɔ/ just nie /ɲɛ/ NEG idź /id͡ʑ/ go.IMP.2SG.IMPERF tamtędy /tamˈtɛ̃dɨ/ that-way nad /nat/ by(+INS) rzeką /ˈʐɛkɔ̃w̃/ river.F.SG.INS bo /bɔ/ because tam /tam/ there jest /jɛst/ be.3SG.PRES(=EXIST) bagno /ˈbaɡnɔ/ swamp.N.SG.NOM – dodała /dɔˈdawa/ add.PAST.F.SG.PERF
38.20a Marek Marek podziękował thanked i and poszedł went tam there, gdzie where wskazała pointed kobieta the-woman.
38.20b Marek /ˈmarɛk/ Marek.M.SG.NOM podziękował /pɔd͡ʑɛ̃ˈkɔvaw/ thank.PAST.M.SG.PERF i /i/ and poszedł /ˈpɔʂɛt/ go.PAST.M.SG.PERF tam /tam/ there gdzie /ɡd͡ʑɛ/ where wskazała /fskaˈzawa/ point.PAST.F.SG.PERF kobieta /kɔˈbjɛta/ woman.F.SG.NOM
38.21a Ścieżka the-path wiła wound się itself między between drzewami trees, a and tam there, na on wzgórzu hill, widać one-could-see było was dach roof.
38.21b Ścieżka /ˈɕt͡ɕɛʂka/ path.F.SG.NOM wiła /ˈviwa/ wind.PAST.F.SG.IMPERF się /ɕɛ̃/ REFL.ACC między /ˈmjɛ̃d͡zɨ/ between(+INS) drzewami /d͡ʐɛˈvami/ tree.N.PL.INS a /a/ and tam /tam/ there na /na/ on(+LOC) wzgórzu /ˈvzɡuʐu/ hill.N.SG.LOC widać /ˈvidat͡ɕ/ be-visible.IMPERS było /ˈbɨwɔ/ be.PAST.N.SG dach /dax/ roof.M.SG.ACC
38.22a Zaczął he-began biec to-run, ale but po after chwili moment zatrzymał stopped się himself, bo because coś something tam there szeleściło rustled w in krzakach bushes.
38.22b Zaczął /ˈzat͡ʂɔ̃w/ begin.PAST.M.SG.PERF biec /bjɛt͡s/ run.INF.IMPERF ale /ˈalɛ/ but po /pɔ/ after(+LOC) chwili /ˈxfili/ moment.F.SG.LOC zatrzymał /zaˈt͡ʂɨmaw/ stop.PAST.M.SG.PERF się /ɕɛ̃/ REFL.ACC bo /bɔ/ because coś /t͡sɔɕ/ something.NOM tam /tam/ there szeleściło /ʂɛlɛˈɕt͡ɕiwɔ/ rustle.PAST.N.SG.IMPERF w /v/ in(+LOC) krzakach /ˈkʂakax/ bush.M.PL.LOC
38.23a – To it tylko only wiatr wind – pomyślał he-thought i and poszedł went dalej further, bo because nikogo of-nobody tam there nie not było was.
38.23b – To /tɔ/ it.N.SG.NOM tylko /ˈtɨlkɔ/ only wiatr /vjatr/ wind.M.SG.NOM – pomyślał /pɔˈmɨɕlaw/ think.PAST.M.SG.PERF i /i/ and poszedł /ˈpɔʂɛt/ go.PAST.M.SG.PERF dalej /ˈdalɛj/ further bo /bɔ/ because nikogo /ɲiˈkɔɡɔ/ nobody.GEN tam /tam/ there nie /ɲɛ/ NEG było /ˈbɨwɔ/ be.PAST.N.SG
38.24a Wreszcie at-last wyszedł he-came-out z of lasu forest i and zobaczył saw młyn mill, który which stał stood tam there samotny alone, porośnięty overgrown bluszczem with-ivy.
38.24b Wreszcie /ˈvrɛʂt͡ɕɛ/ at-last wyszedł /ˈvɨʂɛt/ go-out.PAST.M.SG.PERF z /z/ from(+GEN) lasu /ˈlasu/ forest.M.SG.GEN i /i/ and zobaczył /zɔˈbat͡ʂɨw/ see.PAST.M.SG.PERF młyn /mwɨn/ mill.M.SG.ACC który /ˈkturɨ/ which.M.SG.NOM stał /staw/ stand.PAST.M.SG.IMPERF tam /tam/ there samotny /saˈmɔtnɨ/ lonely.M.SG.NOM porośnięty /pɔrɔˈɕɲɛ̃tɨ/ overgrown.M.SG.NOM bluszczem /ˈbluʂt͡ʂɛm/ ivy.M.SG.INS
38.25a Z from progu threshold zawołał he-called: – Czy whether ktoś someone tam there jest is? – ale but nikt nobody nie not odpowiedział answered.
38.25b Z /s/ from(+GEN) progu /ˈprɔɡu/ threshold.M.SG.GEN zawołał /zaˈvɔwaw/ call.PAST.M.SG.PERF: – Czy /t͡ʂɨ/ QUEST ktoś /ktɔɕ/ someone.NOM tam /tam/ there jest /jɛst/ be.3SG.PRES – ale /ˈalɛ/ but nikt /ɲikt/ nobody.NOM nie /ɲɛ/ NEG odpowiedział /ɔdpɔˈvjɛd͡ʑaw/ answer.PAST.M.SG.PERF
38.26a Młyn the-mill wyglądał looked tak so, jakby as-if nikt nobody tam there nie not mieszkał lived od for lat years.
38.26b Młyn /mwɨn/ mill.M.SG.NOM wyglądał /vɨˈɡlɔ̃daw/ look.PAST.M.SG.IMPERF tak /tak/ so jakby /ˈjakbɨ/ as-if nikt /ɲikt/ nobody.NOM tam /tam/ there nie /ɲɛ/ NEG mieszkał /ˈmjɛʂkaw/ live.PAST.M.SG.IMPERF od /ɔt/ from(+GEN) lat /lat/ year.GEN.PL
38.27a Marek Marek obejrzał looked-back się himself jeszcze still raz once i and obiecał promised sobie to-himself, że that wróci he-will-return tam there latem in-summer.
38.27b Marek /ˈmarɛk/ Marek.M.SG.NOM obejrzał /ɔˈbɛjʐaw/ look-back.PAST.M.SG.PERF się /ɕɛ̃/ REFL.ACC jeszcze /ˈjɛʂt͡ʂɛ/ still raz /ras/ time.M.SG.ACC i /i/ and obiecał /ɔˈbjɛt͡saw/ promise.PAST.M.SG.PERF sobie /ˈsɔbjɛ/ REFL.DAT że /ʐɛ/ that.CONJ wróci /ˈvrut͡ɕi/ return.3SG.FUT.PERF tam /tam/ there latem /ˈlatɛm/ summer.N.SG.INS
38.28a Zawrócił he-turned-back i and szedł walked szybko quickly tą this samą same drogą road, bo because nie not chciał he-wanted spędzić to-spend tam there nocy of-night.
38.28b Zawrócił /zaˈvrut͡ɕiw/ turn-back.PAST.M.SG.PERF i /i/ and szedł /ʂɛt/ go.PAST.M.SG.IMPERF szybko /ˈʂɨpkɔ/ quickly tą /tɔ̃w̃/ this.F.SG.INS samą /ˈsamɔ̃w̃/ same.F.SG.INS drogą /ˈdrɔɡɔ̃w̃/ road.F.SG.INS bo /bɔ/ because nie /ɲɛ/ NEG chciał /xt͡ɕaw/ want.PAST.M.SG.IMPERF spędzić /ˈspɛ̃d͡ʑit͡ɕ/ spend.INF.PERF tam /tam/ there nocy /ˈnɔt͡sɨ/ night.F.SG.GEN
38.29a W in domu house babcia grandma zapytała asked, gdzie where był he-was, a and Marek Marek odpowiedział answered: – Tam there, gdzie where stoi stands stary old młyn mill.
38.29b W /v/ in(+LOC) domu /ˈdɔmu/ house.M.SG.LOC babcia /ˈbapt͡ɕa/ grandma.F.SG.NOM zapytała /zapɨˈtawa/ ask.PAST.F.SG.PERF gdzie /ɡd͡ʑɛ/ where był /bɨw/ be.PAST.M.SG a /a/ and Marek /ˈmarɛk/ Marek.M.SG.NOM odpowiedział /ɔdpɔˈvjɛd͡ʑaw/ answer.PAST.M.SG.PERF: – Tam /tam/ there gdzie /ɡd͡ʑɛ/ where stoi /ˈstɔi/ stand.3SG.PRES.IMPERF stary /ˈstarɨ/ old.M.SG.NOM młyn /mwɨn/ mill.M.SG.NOM
38.30a Babcia grandma uśmiechnęła smiled się herself i and powiedziała said, że that jako as dziewczynka girl chodziła she-walked tam there i and z with powrotem return każdego every lata summer.
38.30b Babcia /ˈbapt͡ɕa/ grandma.F.SG.NOM uśmiechnęła /uɕmjɛxˈnɛ̃wa/ smile.PAST.F.SG.PERF się /ɕɛ̃/ REFL.ACC i /i/ and powiedziała /pɔvjɛˈd͡ʑawa/ say.PAST.F.SG.PERF że /ʐɛ/ that.CONJ jako /ˈjakɔ/ as dziewczynka /d͡ʑɛfˈt͡ʂɨnka/ girl.F.SG.NOM chodziła /xɔˈd͡ʑiwa/ walk.PAST.F.SG.IMPERF tam /tam/ there i /i/ and z /s/ with(+INS) powrotem /pɔˈvrɔtɛm/ return.M.SG.INS(=back) każdego /kaʐˈdɛɡɔ/ every.N.SG.GEN lata /ˈlata/ summer.N.SG.GEN
Part B: Natural Sentences
38.16 Marek usłyszał, że w lesie za wsią jest stary młyn, więc postanowił pójść tam. → "Marek heard that there was an old mill in the forest behind the village, so he decided to go there."
38.17 Do lasu było daleko, ale po godzinie był już tam. → "It was a long way to the forest, but after an hour he was already there."
38.18 – Młyn jest tam – powiedziała kobieta i wskazała ręką w stronę wzgórza. → "'The mill is over there,' said the woman, and pointed with her hand towards the hill."
38.19 – Tylko nie idź tamtędy, nad rzeką, bo tam jest bagno – dodała. → "'Just don't go that way, by the river, because there is a swamp there,' she added."
38.20 Marek podziękował i poszedł tam, gdzie wskazała kobieta. → "Marek thanked her and went to where the woman had pointed."
38.21 Ścieżka wiła się między drzewami, a tam, na wzgórzu, widać było dach. → "The path wound between the trees, and over there, on the hill, a roof could be seen."
38.22 Zaczął biec, ale po chwili zatrzymał się, bo coś tam szeleściło w krzakach. → "He began to run, but after a moment he stopped, because something was rustling in the bushes there."
38.23 – To tylko wiatr – pomyślał i poszedł dalej, bo nikogo tam nie było. → "'It's only the wind,' he thought, and went on, because there was nobody there."
38.24 Wreszcie wyszedł z lasu i zobaczył młyn, który stał tam samotny, porośnięty bluszczem. → "At last he came out of the forest and saw the mill, which stood there alone, overgrown with ivy."
38.25 Z progu zawołał: – Czy ktoś tam jest? – ale nikt nie odpowiedział. → "From the threshold he called: 'Is anyone there?' but nobody answered."
38.26 Młyn wyglądał tak, jakby nikt tam nie mieszkał od lat. → "The mill looked as if nobody had lived there for years."
38.27 Marek obejrzał się jeszcze raz i obiecał sobie, że wróci tam latem. → "Marek looked back once more and promised himself that he would return there in summer."
38.28 Zawrócił i szedł szybko tą samą drogą, bo nie chciał spędzić tam nocy. → "He turned round and walked quickly along the same road, because he did not want to spend the night there."
38.29 W domu babcia zapytała, gdzie był, a Marek odpowiedział: – Tam, gdzie stoi stary młyn. → "At home his grandmother asked where he had been, and Marek answered: 'Where the old mill stands.'"
38.30 Babcia uśmiechnęła się i powiedziała, że jako dziewczynka chodziła tam i z powrotem każdego lata. → "His grandmother smiled and said that as a girl she had walked there and back every summer."
Part C: Polish Text Only
38.16 Marek usłyszał, że w lesie za wsią jest stary młyn, więc postanowił pójść tam.
38.17 Do lasu było daleko, ale po godzinie był już tam.
38.18 – Młyn jest tam – powiedziała kobieta i wskazała ręką w stronę wzgórza.
38.19 – Tylko nie idź tamtędy, nad rzeką, bo tam jest bagno – dodała.
38.20 Marek podziękował i poszedł tam, gdzie wskazała kobieta.
38.21 Ścieżka wiła się między drzewami, a tam, na wzgórzu, widać było dach.
38.22 Zaczął biec, ale po chwili zatrzymał się, bo coś tam szeleściło w krzakach.
38.23 – To tylko wiatr – pomyślał i poszedł dalej, bo nikogo tam nie było.
38.24 Wreszcie wyszedł z lasu i zobaczył młyn, który stał tam samotny, porośnięty bluszczem.
38.25 Z progu zawołał: – Czy ktoś tam jest? – ale nikt nie odpowiedział.
38.26 Młyn wyglądał tak, jakby nikt tam nie mieszkał od lat.
38.27 Marek obejrzał się jeszcze raz i obiecał sobie, że wróci tam latem.
38.28 Zawrócił i szedł szybko tą samą drogą, bo nie chciał spędzić tam nocy.
38.29 W domu babcia zapytała, gdzie był, a Marek odpowiedział: – Tam, gdzie stoi stary młyn.
38.30 Babcia uśmiechnęła się i powiedziała, że jako dziewczynka chodziła tam i z powrotem każdego lata.
Part D: Grammar Notes for Genre Section
This narrative shows tam as a place and a destination, with its relatives, and the negative "there was nobody" in the past.
Tam as destination: pójść tam (38.16), poszedł tam (38.20), wróci tam (38.27). The verbs of motion take tam with no preposition, where a noun would need one: pójść do młyna becomes pójść tam. Tam as place: był już tam (38.17), stał tam (38.24), szeleściło tam (38.22), mieszkał tam (38.26), spędzić tam nocy (38.28), chodziła tam (38.30).
Tam in a direction given with a gesture: Młyn jest tam (38.18). The woman points, and tam does what the hand does. In the written text, the pointing is told by the narrator: wskazała ręką.
Tamtędy and tam together: nie idź tamtędy, bo tam jest bagno (38.19). Tamtędy is "that way, by that route", and tam the place at the end of it. Nie idź is the negative imperative: with a negation, Polish uses the imperfective imperative (idź, not the perfective).
Nie było with the genitive: nikogo tam nie było (38.23). The negative of "there was someone" is nie było + genitive: nikogo "of nobody". The verb is in the neuter, whatever the gender of the missing person. Compare 38.25, where the same idea is asked as a question, Czy ktoś tam jest? "Is anyone there?", with ktoś in the nominative. In the answer, nikt nie odpowiedział, nikt is the nominative, because here nikt is the subject of a real verb (odpowiedział), not the missing thing of an existential sentence.
Jest as "there is": w lesie za wsią jest stary młyn (38.16) is "in the forest behind the village there is an old mill": the place first, then jest, then the new thing, stary młyn, in the nominative. Tam jest bagno (38.19) is different: here tam is a real "there": "there (in that place) is a swamp". Compare Jest bagno "There is a swamp" (with no place).
Widać było dach (38.21): widać is an impersonal predicate, "one can see". In the past, it takes było: widać było dach, "a roof could be seen". The thing seen is in the accusative (dach).
Tam gdzie ...: tam, gdzie wskazała kobieta (38.20), tam, gdzie stoi stary młyn (38.29). The relative gdzie answers tam. In 38.29 the answer has no verb of its own: Tam, gdzie stoi stary młyn answers the question gdzie był, so the speaker leaves out był.
The reported question: zapytała, gdzie był (38.29). Polish keeps the tense of the question as it was spoken: she asked "gdzie byłeś?", and in reported speech this becomes gdzie był.
Tam i z powrotem (38.30): "there and back". The phrase is also used for "back and forth". Chodziła is the imperfective past: a repeated action, here repeated every summer (każdego lata, the genitive of time).
Genitive of negation: nie chciał spędzić tam nocy (38.28). Spędzić noc "to spend a night" has its object in the accusative, noc, but when the verb is negated the object may go into the genitive, nocy, and in careful writing it usually does.
Case notes: ręką, drogą, rzeką, wsią are feminine instrumentals in -ą (pronounced [ɔ̃w̃]); na wzgórzu is the locative of wzgórze; w stronę wzgórza is the accusative of stronę followed by the genitive.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
ą and ę
The nasal letters ą and ę are written the same wherever they stand, and pronounced according to what comes after them. Before t and d, they are a vowel and [n]: stamtąd [ˈstamtɔnt], tamtędy [tamˈtɛndɨ], spędzić [ˈspɛnd͡ʑit͡ɕ]. Before p and b, a vowel and [m]. Before ł, they are a vowel and [w]: zaczął [ˈzat͡ʂɔw]. At the end of a word, ę is usually plain [ɛ] (idę, kupię, stronę), but ą keeps its nasal and ends in [ɔ̃w̃]: ręką, drogą, rzeką, tą samą. The plural verb form są is [sɔ̃w̃].
Voicing
Polish consonants take their voicing from the next consonant, and a voiced consonant at the end of a word is devoiced. So wsią is [fɕɔ̃w̃], with [f] for w before ś. Wczoraj is [ˈft͡ʂɔraj]. Twojej is [ˈtfɔjɛj]. Wódz is [vut͡s], był is [bɨw], and od lat is [ɔt lat]. The IPA in the interlinear lines gives each word in its citation form, except for such changes inside one word, and writes the nasal vowels as /ɔ̃ ɛ̃/ and the instrumental -ą as /ɔ̃w̃/. This section gives the surface sounds in square brackets, so the same word may look different there: zaczął is /ˈzat͡ʂɔ̃w/ above and [ˈzat͡ʂɔw] here. In connected speech a final consonant also takes its voicing from the next word.
ó, u, rz, ż, ch, h
Some sounds have two spellings. Ó and u are both [u]: wódz, but lasu. Rz and ż are both [ʐ]: rzeką, morze. Ch and h are both [x]: chodziła, chwili. The spelling tells you the origin of the word, and you must learn it with the word. Wódz has ó because the vowel alternates with o in other forms (the genitive is wodza).
The letters ł and y
Ł is pronounced like English "w": było [ˈbɨwɔ], młyn [mwɨn], szedł [ʂɛt] (in this word the final ł is lost in ordinary speech, and what remains is devoiced). Y is [ɨ]: tylko, był, który.
Nie and the negative
Nie is written apart from a verb: nie ma, nie było, nie idź, nie wiem. Some words begin with nie- as part of the word and are written as one: niech, niestety, nieraz. Never write niema for nie ma.
Dialogue and quotation marks
Polish dialogue starts with a dash: – Młyn jest tam – powiedziała kobieta. The dash stands before the speech and after it, when the narrator's words follow. Quotation marks, when used, have the opening mark low and the closing mark high: „…”.
Capitals
Place names and personal names are capitalised (Marek, Dunaj, Jabłonowski). The names of the days of the week, of languages and of nationalities are written in lower case.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
---
Course Index: [latinum.substack.com/p/index](https://latinum.substack.com/p/index)