What does "have" mean in Telugu?
Telugu has no verb "to have". Where English says "I have a book", Telugu says "to me there is a book": the owner goes into the dative case, the case of "to" and "for", and the thing owned becomes the subject of the verb of being, ఉంది (undi), "is, there is".
- నాకు పుస్తకం ఉంది (nāku pustakaṁ undi) — "I have a book", literally "to-me book is" - నాకు పుస్తకం లేదు (nāku pustakaṁ lēdu) — "I don't have a book", literally "to-me book is-not"
You have already met this construction. In Lesson 9, నీ మీద మాకు నమ్మకం ఉంది was "we have trust in you", and in Lesson 10, దానికి వెయ్యి సంవత్సరాల చరిత్ర ఉంది was "it has a thousand years of history". This lesson makes it the main subject.
Because the thing owned is the grammatical subject, the verb agrees with it, not with the owner. One book is ఉంది; two books are ఉన్నాయి (unnāyi); one brother is ఉన్నాడు (unnāḍu); two brothers are ఉన్నారు (unnāru). The owner never changes the verb: నాకు, నీకు and వాళ్ళకు all take the same ఉంది with one book.
Telugu has a second way of saying "have", for things you carry or keep by you: దగ్గర (daggara), "near, with, at". నా దగ్గర డబ్బులు లేవు (nā daggara ḍabbulu lēvu) is "I haven't got any money (on me)", literally "near me money is-not". The dative is for what belongs to you, including family, illness, time, rights and ideas; దగ్గర is for what is in your hands or your keeping at the moment.
English also uses "have" for many things that are not ownership. Telugu says each of them in its own way, and none of them uses ఉంది:
- "I have eaten": the past tense alone, తిన్నాను (tinnānu) - "I have to go": the ending -ఆలి, నేను వెళ్ళాలి (nēnu veḷḷāli) - "Have some tea": "drink tea", టీ తాగు (ṭī tāgu)
The word is Dravidian. ఉంది comes from the verb ఉండు (uṇḍu), "to be, to stay, to exist", and in formal writing it is spelled in its fuller form ఉన్నది (unnadi). Tamil has the same verb, உண்டு (uṇṭu), "there is", and Tamil and Kannada build possession in the same way, with the owner in the dative.
A note on the script. ఉంది begins with the independent vowel letter ఉ (u), used only at the start of a word. The circle ం after it is the anusvara, a nasal that takes the place of the following consonant: before the dental ద (d) it is a dental n, so ఉంది is said "un-di". In ఉండేది (uṇḍēdi), "used to be", the same circle stands before the retroflex డ (ḍ), and there it is a retroflex n.
- Telugu has no verb "to have": "I have X" is "to me X is", నాకు X ఉంది - The owner takes the dative ending -కు / -కి: నాకు, నీకు, మీకు, అతనికి, ఆమెకు - The verb agrees with the thing owned: ఉంది (one thing, or a woman), ఉన్నాయి (things), ఉన్నాడు (a man), ఉన్నారు (people) - The negative is లేదు (lēdu) and లేవు (lēvu): నాకు సమయం లేదు, "I have no time" - For what you carry or keep, use దగ్గర: నా దగ్గర డబ్బులు లేవు, "I have no money on me" - "I have done" and "I have to" do not use ఉంది
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
11.1a నాకు to-me పుస్తకం book ఉంది is
11.1b nāku (NAA-ku) I-DAT pustakaṁ (PUS-ta-kam) book undi (UN-di) be-3N.SG
11.2a నీకు to-you కారు car ఉందా is?
11.2b nīku (NEE-ku) you-2SG.DAT kāru (KAA-ru) car undā (UN-daa) be-3N.SG-Q
11.3a మాకు to-us సమయం time లేదు is-not
11.3b māku (MAA-ku) we-EXCL.DAT samayaṁ (SA-ma-yam) time lēdu (LAY-du) be-NEG.3N.SG
11.4a ఆమెకు to-her ఒక one కూతురు daughter ఉంది is
11.4b āmeku (AA-me-ku) she-DAT oka (O-ka) one kūturu (KOO-tu-ru) daughter undi (UN-di) be-3N.SG
11.5a అతనికి to-him జ్వరం fever ఉంది is
11.5b ataniki (A-ta-ni-ki) he-DAT jvaraṁ (JVA-ram) fever undi (UN-di) be-3N.SG
11.6a నాకు to-me ఇద్దరు two అన్నయ్యలు elder-brothers ఉన్నారు are
11.6b nāku (NAA-ku) I-DAT iddaru (ID-da-ru) two-HUM annayyalu (AN-nay-ya-lu) elder-brother-PL unnāru (UN-naa-ru) be-3PL.HUM
11.7a ఈ this ఇంటికి to-house రెండు two తలుపులు doors ఉన్నాయి are
11.7b ī (ee) this iṇṭiki (IN-ti-ki) house-DAT reṇḍu (REN-du) two talupulu (TA-lu-pu-lu) door-PL unnāyi (UN-naa-yi) be-3N.PL
11.8a నా my దగ్గర near ఇప్పుడు now డబ్బులు money లేవు are-not
11.8b nā (naa) I-GEN daggara (DAG-ga-ra) near ippuḍu (IP-pu-du) now ḍabbulu (DAB-bu-lu) money-PL lēvu (LAY-vu) be-NEG.3N.PL
11.9a మీకు to-you ఏమైనా any సందేహాలు doubts ఉన్నాయా are?
11.9b mīku (MEE-ku) you-PL.DAT ēmainā (AY-mai-naa) what-ever sandēhālu (SAN-day-haa-lu) doubt-PL unnāyā (UN-naa-yaa) be-3N.PL-Q
11.10a చిన్నప్పుడు when-small మాకు to-us ఒక one ఆవు cow ఉండేది used-to-be
11.10b cinnappuḍu (CHIN-nap-pu-du) small-time māku (MAA-ku) we-EXCL.DAT oka (O-ka) one āvu (AA-vu) cow uṇḍēdi (UN-day-di) be-HAB.PAST.3N.SG
11.11a రేపు tomorrow నాకు to-me పరీక్ష exam ఉంది is అందుకే that's-why ఈ this రోజు day నేను I బయటికి to-outside రాను will-not-come
11.11b rēpu (RAY-pu) tomorrow nāku (NAA-ku) I-DAT parīkṣa (PA-reek-sha) exam undi (UN-di) be-3N.SG andukē (AN-du-kay) that-DAT-EMPH ī (ee) this rōju (ROH-ju) day nēnu (NAY-nu) I bayaṭiki (BA-ya-ti-ki) outside-DAT rānu (RAA-nu) come-NEG.1SG
11.12a ఆ that రైతుకు to-farmer పొలం field ఉంది is కానీ but నీళ్ళు water లేవు are-not
11.12b ā (aa) that raituku (RAI-tu-ku) farmer-DAT polaṁ (PO-lam) field undi (UN-di) be-3N.SG kānī (KAA-nee) but nīḷḷu (NEEL-lu) water-PL lēvu (LAY-vu) be-NEG.3N.PL
11.13a మా our తాతయ్యకు to-grandfather ఎనభై eighty ఏళ్ళు years అయినా even-so ఆయనకు to-him మంచి good జ్ఞాపకశక్తి memory ఉంది is
11.13b mā (maa) we-EXCL.GEN tātayyaku (TAA-tay-ya-ku) grandfather-DAT enabhai (E-na-bhai) eighty ēḷḷu (AYL-lu) year-PL ayinā (A-yi-naa) become-CONCESS āyanaku (AA-ya-na-ku) he-RESP.DAT manci (MAN-chi) good jñāpakaśakti (GNYAA-pa-ka-shak-ti) memory-power undi (UN-di) be-3N.SG
11.14a నా my దగ్గర near డబ్బులు money లేవు are-not కానీ but కొత్త new ఆలోచనలు ideas ఉన్నాయి are
11.14b nā (naa) I-GEN daggara (DAG-ga-ra) near ḍabbulu (DAB-bu-lu) money-PL lēvu (LAY-vu) be-NEG.3N.PL kānī (KAA-nee) but kotta (KOT-ta) new ālōcanalu (AA-loh-cha-na-lu) idea-PL unnāyi (UN-naa-yi) be-3N.PL
11.15a ఈ this దేశంలో in-country ప్రతి every పౌరుడికి to-citizen తన own అభిప్రాయం opinion చెప్పే that-says హక్కు right ఉంది is
11.15b ī (ee) this dēśaṁlō (DAY-sham-loh) country-LOC prati (PRA-ti) every pauruḍiki (PAU-ru-di-ki) citizen-DAT tana (TA-na) self-GEN abhiprāyaṁ (A-bhip-raa-yam) opinion ceppē (CHEP-pay) say-HAB.REL hakku (HAK-ku) right undi (UN-di) be-3N.SG
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
11.1 నాకు పుస్తకం ఉంది. — nāku pustakaṁ undi. — "I have a book."
11.2 నీకు కారు ఉందా? — nīku kāru undā? — "Do you have a car?"
11.3 మాకు సమయం లేదు. — māku samayaṁ lēdu. — "We have no time."
11.4 ఆమెకు ఒక కూతురు ఉంది. — āmeku oka kūturu undi. — "She has a daughter."
11.5 అతనికి జ్వరం ఉంది. — ataniki jvaraṁ undi. — "He has a fever."
11.6 నాకు ఇద్దరు అన్నయ్యలు ఉన్నారు. — nāku iddaru annayyalu unnāru. — "I have two elder brothers."
11.7 ఈ ఇంటికి రెండు తలుపులు ఉన్నాయి. — ī iṇṭiki reṇḍu talupulu unnāyi. — "This house has two doors."
11.8 నా దగ్గర ఇప్పుడు డబ్బులు లేవు. — nā daggara ippuḍu ḍabbulu lēvu. — "I haven't got any money on me just now."
11.9 మీకు ఏమైనా సందేహాలు ఉన్నాయా? — mīku ēmainā sandēhālu unnāyā? — "Do you have any questions?"
11.10 చిన్నప్పుడు మాకు ఒక ఆవు ఉండేది. — cinnappuḍu māku oka āvu uṇḍēdi. — "When we were children, we had a cow."
11.11 రేపు నాకు పరీక్ష ఉంది, అందుకే ఈ రోజు నేను బయటికి రాను. — rēpu nāku parīkṣa undi, andukē ī rōju nēnu bayaṭiki rānu. — "I have an exam tomorrow, so I'm not coming out today."
11.12 ఆ రైతుకు పొలం ఉంది, కానీ నీళ్ళు లేవు. — ā raituku polaṁ undi, kānī nīḷḷu lēvu. — "That farmer has a field, but he has no water."
11.13 మా తాతయ్యకు ఎనభై ఏళ్ళు; అయినా ఆయనకు మంచి జ్ఞాపకశక్తి ఉంది. — mā tātayyaku enabhai ēḷḷu; ayinā āyanaku manci jñāpakaśakti undi. — "Our grandfather is eighty, and he still has a good memory."
11.14 నా దగ్గర డబ్బులు లేవు, కానీ కొత్త ఆలోచనలు ఉన్నాయి. — nā daggara ḍabbulu lēvu, kānī kotta ālōcanalu unnāyi. — "I don't have money, but I do have new ideas."
11.15 ఈ దేశంలో ప్రతి పౌరుడికి తన అభిప్రాయం చెప్పే హక్కు ఉంది. — ī dēśaṁlō prati pauruḍiki tana abhiprāyaṁ ceppē hakku undi. — "In this country every citizen has the right to speak his mind."
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
11.1 నాకు పుస్తకం ఉంది.
11.2 నీకు కారు ఉందా?
11.3 మాకు సమయం లేదు.
11.4 ఆమెకు ఒక కూతురు ఉంది.
11.5 అతనికి జ్వరం ఉంది.
11.6 నాకు ఇద్దరు అన్నయ్యలు ఉన్నారు.
11.7 ఈ ఇంటికి రెండు తలుపులు ఉన్నాయి.
11.8 నా దగ్గర ఇప్పుడు డబ్బులు లేవు.
11.9 మీకు ఏమైనా సందేహాలు ఉన్నాయా?
11.10 చిన్నప్పుడు మాకు ఒక ఆవు ఉండేది.
11.11 రేపు నాకు పరీక్ష ఉంది, అందుకే ఈ రోజు నేను బయటికి రాను.
11.12 ఆ రైతుకు పొలం ఉంది, కానీ నీళ్ళు లేవు.
11.13 మా తాతయ్యకు ఎనభై ఏళ్ళు; అయినా ఆయనకు మంచి జ్ఞాపకశక్తి ఉంది.
11.14 నా దగ్గర డబ్బులు లేవు, కానీ కొత్త ఆలోచనలు ఉన్నాయి.
11.15 ఈ దేశంలో ప్రతి పౌరుడికి తన అభిప్రాయం చెప్పే హక్కు ఉంది.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
1. "To me there is". Telugu says "I have X" as "to me X is". The owner takes the dative case; the thing owned is the subject; the verb is ఉండు (uṇḍu), "to be":
- నాకు పుస్తకం ఉంది (11.1) — owner నాకు, "to me"; subject పుస్తకం, "book"; verb ఉంది, "is"
The usual order is owner, thing, verb. A word of time or place may stand in front of the owner: రేపు నాకు పరీక్ష ఉంది, "I have an exam tomorrow" (11.11).
2. The dative of the owner. The ending is -కు (-ku) or -కి (-ki):
- Pronouns: నాకు (nāku, "to me"), నీకు (nīku, "to you"), మాకు (māku, "to us", excluding you), మనకు (manaku, "to us", including you), మీకు (mīku, "to you", plural or polite), అతనికి (ataniki, "to him"), ఆయనకు (āyanaku, "to him", respectful), ఆమెకు (āmeku, "to her"), వాళ్ళకు (vāḷḷaku, "to them"), దానికి (dāniki, "to it") - Nouns ending in -a, -u or -e take -కు: తాతయ్యకు (11.13), రైతుకు (11.12), అమ్మకు (ammaku) - Nouns ending in -i, and the oblique stems in -i, take -కి: ఇంటికి (11.7, from ఇల్లు, "house", stem ఇంటి-), దానికి - Nouns in -డు take -డికి in speech and -నికి in formal writing: పౌరుడికి (11.15), formal పౌరునికి (pauruniki)
In everyday speech -కి is heard after almost anything: అమ్మకి, రైతుకి. Both forms are correct.
3. The verb agrees with the thing owned. This is the point English speakers miss most often. The owner is in the dative and has no say in the verb:
- One thing, an animal, a woman or girl: ఉంది (undi) — నాకు పుస్తకం ఉంది (11.1); ఆమెకు ఒక కూతురు ఉంది (11.4) - Two or more things or animals: ఉన్నాయి (unnāyi) — ఈ ఇంటికి రెండు తలుపులు ఉన్నాయి (11.7) - One man or boy: ఉన్నాడు (unnāḍu) — నాకు ఒక తమ్ముడు ఉన్నాడు (nāku oka tammuḍu unnāḍu), "I have a younger brother" - Two or more people, or one person spoken of with respect: ఉన్నారు (unnāru) — నాకు ఇద్దరు అన్నయ్యలు ఉన్నారు (11.6)
These are the non-masculine, masculine and plural endings of Lesson 10, now on the verb "to be".
4. The negative: లేదు and its forms. "Not to have" is "not to be": the negative verb లేదు (lēdu) and its forms, which also agree with the thing owned:
- లేదు (lēdu): one thing, or a woman — మాకు సమయం లేదు (11.3) - లేవు (lēvu): things — నా దగ్గర డబ్బులు లేవు (11.8); నీళ్ళు లేవు (11.12) - లేడు (lēḍu): a man — నాకు తమ్ముడు లేడు (nāku tammuḍu lēḍu), "I have no younger brother" - లేరు (lēru): people — నాకు పిల్లలు లేరు (nāku pillalu lēru), "I have no children"
5. Questions. Add -ఆ (-ā) to the verb: ఉంది → ఉందా? (11.2), ఉన్నాయి → ఉన్నాయా? (11.9), లేదు → లేదా? (lēdā?), "don't you have …?" "What have you got?" is నీకు ఏముంది? (nīku ēmundi?), where ఏమి ఉంది (ēmi undi) has run together into one word (11.22).
6. Other tenses. ఉంది is the present. The verb ఉండు gives the others:
- Habitual past, "used to have": ఉండేది (uṇḍēdi), plural ఉండేవి (uṇḍēvi) — చిన్నప్పుడు మాకు ఒక ఆవు ఉండేది (11.10) - Future and habitual, "will have, always has": ఉంటుంది (uṇṭundi), plural ఉంటాయి (uṇṭāyi) — రేపు నీకు సమయం ఉంటుందా? (rēpu nīku samayaṁ uṇṭundā?), "Will you have time tomorrow?" - Negative habitual, "never has": ఉండదు (uṇḍadu), plural ఉండవు (uṇḍavu) — అతని దగ్గర ఎప్పుడూ డబ్బులు ఉండవు (11.19)
7. దగ్గర: what you have by you. నా దగ్గర (nā daggara), "near me, with me", is used for things in your hand, pocket or keeping: money, a pen, a key, a book you have borrowed. It takes the possessive (నా, నీ, అతని), not the dative:
- నా దగ్గర డబ్బులు లేవు (11.8, 11.14) — "I haven't got money on me" - నీ దగ్గర పెన్ను ఉందా? (nī daggara pennu undā?) — "Have you got a pen?"
Compare నాకు కారు ఉంది, "I own a car", with నా దగ్గర కారు ఉంది, "I have the car (with me, just now)". With family, illness and abstract things only the dative is used: *నా దగ్గర జ్వరం ఉంది is wrong.
8. Abstract possession. The dative also carries what English expresses with "have" for states of body and mind:
- నాకు జ్వరం ఉంది — "I have a fever" (compare 11.5) - నాకు ఒక సందేహం ఉంది (nāku oka sandēhaṁ undi) — "I have a question" - ఆయనకు మంచి జ్ఞాపకశక్తి ఉంది — "he has a good memory" (11.13) - సుబ్బయ్యకు రామయ్య మీద గౌరవం ఉంది — "Subbayya has respect for Ramayya" (11.28): the object of the feeling takes మీద, "on"
9. Age: no verb at all. "Grandfather is eighty" is మా తాతయ్యకు ఎనభై ఏళ్ళు (11.13), "to our grandfather, eighty years". The verb ఉంది is not used. Ask a person's age with మీకు ఎన్ని ఏళ్ళు? (mīku enni ēḷḷu?), "How old are you?"
10. Formal "possess": కలిగి ఉండు. Formal writing, legal texts and the news use కలిగి ఉండు (kaligi uṇḍu), "to be possessed of", from కలుగు (kalugu), "to come into being, to accrue". It takes an ordinary subject and object, like English "have": ఈ భవనం పది అంతస్తులు కలిగి ఉంది (ī bhavanaṁ padi antastulu kaligi undi), "this building has ten floors". In conversation, use the dative with ఉంది. The old verb కలుగు appears in the Literary Citation below.
- Putting the owner in the subject case. *నేను పుస్తకం ఉంది is wrong. The owner is dative: నాకు పుస్తకం ఉంది. - Making the verb agree with the owner. *నాకు పుస్తకం ఉన్నాను is wrong. The verb follows the thing owned: ఉంది. - The wrong number. *నాకు ఇద్దరు అన్నయ్యలు ఉంది is wrong: people take ఉన్నారు (11.6); things take ఉన్నాయి (11.7). - The wrong negative. *నాకు సమయం కాదు is wrong. కాదు denies identity ("is not a …"); లేదు denies existence and possession: నాకు సమయం లేదు (11.3). See Lesson 10, Section D §5. - Translating "have" in the perfect. "I have eaten" is తిన్నాను, never with ఉంది. - Translating "have to". "I have to go" is నేను వెళ్ళాలి, with the ending -ఆలి (Lesson 10, 10.24 and 10.27). - దగ్గర with family or illness. "I have a sister" is నాకు ఒక అక్క ఉంది, not *నా దగ్గర అక్క ఉంది, which would mean "my sister is with me".
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
నాకు … ఉంది and నాకు … లేదు are among the commonest patterns in the language. Telugu speakers use them all day long for time, money, work, family and health: నాకు టైం లేదు (nāku ṭaim lēdu), "I've no time", with the English loanword టైం, is as common in speech as నాకు సమయం లేదు. In speech, ఉంది is often shortened after a vowel and run into the word before it: ఏముంది? (ēmundi?), "what is there?", ఎవరున్నారు? (evarunnāru?), "who is there?". Formal writing prefers the full form ఉన్నది and, for "possess", కలిగి ఉంది.
When Telugu speakers get to know one another, the questions come early and use this construction: మీకు పిల్లలు ఉన్నారా? (mīku pillalu unnārā?), "Do you have children?"; మీకు అన్నదమ్ములు ఉన్నారా? (mīku annadammulu unnārā?), "Do you have brothers?". Notice the plural verb ఉన్నారా, used for people even before the number is known. Family words are precise: అన్నయ్య (annayya) is an elder brother and తమ్ముడు (tammuḍu) a younger one, అక్క (akka) an elder sister and చెల్లెలు (cellelu) a younger one. Telugu has no single word for "brother" or "sister" without age.
The Telugu సందేహం (sandēhaṁ) means both "doubt" and "a point one has not understood". A teacher ends a class with మీకు ఏమైనా సందేహాలు ఉన్నాయా? (11.9), "Have you any doubts?", meaning "Any questions?". The same use of "doubt" for "question" is familiar in Indian English, and English speakers who meet it for the first time sometimes take it for distrust. It is not.
- నాకు తెలుసు (nāku telusu) — "I know", literally "to me it is known": the same dative, with a different verb - నాకు ఇష్టం (nāku iṣṭaṁ) — "I like it", literally "to me (it is) a liking" - నాకు ఆకలిగా ఉంది (nāku ākaligā undi) — "I'm hungry", literally "to me it is hungrily" - పర్వాలేదు (parvālēdu) — "never mind, it's all right", literally "there is no care": from పర్వా, "care, concern", and లేదు - ఏం లేదు (ēṁ lēdu) — "nothing", the usual answer to "What's the matter?"
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
The citation is a verse of the Sumati Śatakamu (సుమతీ శతకము), with Vemana's verses the best-known moral poetry in Telugu. It is a collection of short verses of advice, each ending with the address సుమతీ (sumatī), "O wise one", or "O good-minded one". Tradition ascribes it to Baddena (Bhadrabhūpāla), who is usually placed in the thirteenth century, but the attribution is not certain. The verses are in the four-line kanda metre (కందము), and Telugu children learn them by heart at school. This verse is about what a person truly has. It turns on the old verb కలుగు (kalugu), "to accrue, to come to someone", which takes its owner in the dative, exactly as ఉంది does. The text follows Telugu Wikisource (Sumati Śatakamu, no. 60 in its numbering). The blog collections Padya Prapancham and Telugu Padyalu agree in lines 2–4 and differ only in spelling and spacing. In line 1 they read సఖుఁడై యుండియు ("though being a friend") for Wikisource's సఖుడైయుండగ ("while being a friend"), with the same meaning.
F.1a ధనపతి lord-of-wealth సఖుడైయుండగ while-being-friend
F.1b dhanapati (DHA-na-pa-ti) wealth-lord sakhuḍaiyuṇḍaga (SA-khu-dai-yun-da-ga) friend-become-CONV-be-while
F.2a నెనయంగా indeed శివుడు Shiva భిక్షమెత్తగ to-beg-alms వలసెన్ had-to
F.2b nenayaṅgā (NE-na-yan-gaa) indeed śivuḍu (SHI-vu-du) Shiva bhikṣamettaga (BHIK-sha-met-ta-ga) alms-raise-INF valasen (VA-la-sen) be-necessary-PAST.3SG
F.3a దన own వారి people కెంత to-however-much గలిగిన even-if-accrue
F.3b dana (DA-na) self-GEN vāri (VAA-ri) people-OBL kenta (KEN-ta) DAT-how-much galigina (GA-li-gi-na) accrue-CONCESS
F.4a దన own భాగ్యమె fortune-only తనకు to-oneself గాక not-otherwise తథ్యము truth సుమతీ O-Sumati
F.4b dana (DA-na) self-GEN bhāgyame (BHAAG-ya-me) fortune-EMPH tanaku (TA-na-ku) self-DAT gāka (GAA-ka) be-NEG.CONV tathyamu (TATH-ya-mu) truth sumatī (SU-ma-tee) good-minded-VOC
ధనపతి సఖుడైయుండగ నెనయంగా శివుడు భిక్షమెత్తగ వలసెన్; దన వారి కెంత గలిగిన దన భాగ్యమె తనకు గాక తథ్యము సుమతీ!
dhanapati sakhuḍaiyuṇḍaga nenayaṅgā śivuḍu bhikṣamettaga valasen; dana vāri kenta galigina dana bhāgyame tanaku gāka tathyamu sumatī!
"Though the Lord of Wealth was his friend, Shiva himself had to go out begging for alms. However much your own people may have, what comes to you is your own fortune and nothing else: that is the truth, O wise one."
— Sumati Śatakamu, traditionally ascribed to Baddena (translation: Latinum Institute, kept close to the Telugu)
ధనపతి సఖుడైయుండగ నెనయంగా శివుడు భిక్షమెత్తగ వలసెన్; దన వారి కెంత గలిగిన దన భాగ్యమె తనకు గాక తథ్యము సుమతీ!
The verse rests on a story every Telugu reader knows. Kubera, the Lord of Wealth (ధనపతి), was Shiva's friend, yet Shiva wanders the world as a beggar with a skull for a bowl. The poet's point is the grammar of this lesson. Wealth "to your own people" (తనవారికి) is theirs, not yours. What comes "to you" (తనకు) is only your own fortune. The two datives, తనవారికి in line 3 and తనకు in line 4, are owners, as నాకు is in నాకు పుస్తకం ఉంది.
Grammar notes:
- దన వారి కెంత గలిగిన (dana vāri kenta galigina): written out in modern spelling, the words are తన వారికి ఎంత కలిగినా (tana vāriki enta kaliginā), "however much there may be to one's own people". The dative -కి has lost its vowel before ఎంత and been printed with it: వారికి + ఎంత → వారి కెంత. As in the Vemana verse of Lesson 10, the spacing follows the sound, not the division into words. - త → ద, క → గ: in classical Telugu, a word beginning with క, చ, ట, త or ప changes it to the voiced గ, జ, డ, ద or బ after certain words (the sandhi called గసడదవాదేశము). This is why the verse has దన for తన and గలిగిన for కలిగిన. Line 4 keeps తనకు unchanged. - కలిగిన (kaligina): from కలుగు (kalugu), "to accrue, to come to someone". Like ఉండు, it takes the owner in the dative. Its modern descendant is the formal కలిగి ఉండు, "to possess" (Section D §10), and it survives in everyday speech in నాకు సందేహం కలిగింది (nāku sandēhaṁ kaligindi), "a doubt arose in me". - భాగ్యమె తనకు (bhāgyame tanaku): "fortune alone (is) to oneself", a dative of possession with no verb at all, as with age in Section D §9. The emphatic -ఎ (-e), modern -ఏ (-ē), means "only, alone" here, as in అదే (Lesson 10). - గాక (gāka): the sandhi form of కాక (kāka), "not being, other than", from కాదు (Lesson 10, Section D §5). దన భాగ్యమె తనకు గాక: "one's own fortune is one's own, and nothing other". - సఖుడైయుండగ (sakhuḍaiyuṇḍaga): సఖుడు ("friend") + ఐ ("having become") + ఉండగ ("while being"). Here ఉండు is the plain verb "to be", the root of ఉంది. - నెనయంగా (nenayaṅgā): the n- is a linking consonant carried over from the end of line 1 (the old form ఉండగన్). The word is usually taken as a verse word for "indeed, as is well known", from the verb ఎనయు, "to suit, to fit". - వలసెన్ (valasen): "it was necessary", the old past of వలయు, "to be needed". భిక్షమెత్తగ వలసెన్ is "(he) had to beg"; modern Telugu would say భిక్షమెత్తాల్సి వచ్చింది (bhikṣamettālsi vaccindi).
The verse was not written to teach grammar, but it teaches it well. In English, "have" makes possession something the owner does. In Telugu, wealth, children, time, a fever or good fortune are "to" someone, and the poet takes the grammar at its word: what is to your friends is not to you.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
A short tale of the village. Two neighbours, one poor and one rich, compare what they have. Watch the verb at the end of each sentence: it agrees with the thing owned, never with the owner.
11.16a మా our ఊరిలో in-village రామయ్య Ramayya అనే called రైతు farmer ఉన్నాడు is
11.16b mā (maa) we-EXCL.GEN ūrilō (OO-ri-loh) village-LOC rāmayya (RAA-may-ya) Ramayya anē (A-nay) say-HAB.REL raitu (RAI-tu) farmer unnāḍu (UN-naa-du) be-3M.SG
11.17a అతనికి to-him ఒక one చిన్న small పొలం field ఉంది is
11.17b ataniki (A-ta-ni-ki) he-DAT oka (O-ka) one cinna (CHIN-na) small polaṁ (PO-lam) field undi (UN-di) be-3N.SG
11.18a అతనికి to-him ఒక one ఆవు cow రెండు two మేకలు goats కూడా also ఉన్నాయి are
11.18b ataniki (A-ta-ni-ki) he-DAT oka (O-ka) one āvu (AA-vu) cow reṇḍu (REN-du) two mēkalu (MAY-ka-lu) goat-PL kūḍā (KOO-daa) also unnāyi (UN-naa-yi) be-3N.PL
11.19a కానీ but అతని his దగ్గర near ఎప్పుడూ ever డబ్బులు money ఉండవు are-not
11.19b kānī (KAA-nee) but atani (A-ta-ni) he-GEN daggara (DAG-ga-ra) near eppuḍū (EP-pu-doo) when-also ḍabbulu (DAB-bu-lu) money-PL uṇḍavu (UN-da-vu) be-NEG.HAB.3N.PL
11.20a అతని his పక్కింటి next-house's సుబ్బయ్యకు to-Subbayya పెద్ద big మేడ mansion ఉంది is
11.20b atani (A-ta-ni) he-GEN pakkiṇṭi (PAK-kin-ti) side-house-OBL subbayyaku (SUB-bay-ya-ku) Subbayya-DAT pedda (PED-da) big mēḍa (MAY-da) mansion undi (UN-di) be-3N.SG
11.21a సుబ్బయ్యకు to-Subbayya మూడు three కార్లు cars చాలా many పొలాలు fields ఉన్నాయి are
11.21b subbayyaku (SUB-bay-ya-ku) Subbayya-DAT mūḍu (MOO-du) three kārlu (KAAR-lu) car-PL cālā (CHAA-laa) many polālu (PO-laa-lu) field-PL unnāyi (UN-naa-yi) be-3N.PL
11.22a ఒక one రోజు day సుబ్బయ్య Subbayya రామయ్యను Ramayya అడిగాడు asked నీకు to-you ఏముంది what-is
11.22b oka (O-ka) one rōju (ROH-ju) day subbayya (SUB-bay-ya) Subbayya rāmayyanu (RAA-may-ya-nu) Ramayya-ACC aḍigāḍu (A-di-gaa-du) ask-PAST.3M.SG nīku (NEE-ku) you-2SG.DAT ēmundi (AY-mun-di) what-be-3N.SG
11.23a రామయ్య Ramayya నవ్వి having-laughed చెప్పాడు said నాకు to-me మంచి good భార్య wife ఉంది is
11.23b rāmayya (RAA-may-ya) Ramayya navvi (NAV-vi) laugh-CONV ceppāḍu (CHEP-paa-du) say-PAST.3M.SG nāku (NAA-ku) I-DAT manci (MAN-chi) good bhārya (BHAAR-ya) wife undi (UN-di) be-3N.SG
11.24a నాకు to-me ముగ్గురు three పిల్లలు children ఉన్నారు are ముగ్గురూ all-three బడికి to-school వెళ్తున్నారు are-going
11.24b nāku (NAA-ku) I-DAT mugguru (MUG-gu-ru) three-HUM pillalu (PIL-la-lu) child-PL unnāru (UN-naa-ru) be-3PL.HUM muggurū (MUG-gu-roo) three-HUM-all baḍiki (BA-di-ki) school-DAT veḷtunnāru (VEL-tun-naa-ru) go-PROG.3PL
11.25a నాకు to-me అప్పులు debts లేవు are-not అందుకే that's-why రాత్రి at-night హాయిగా peacefully నిద్రపోతాను I-sleep
11.25b nāku (NAA-ku) I-DAT appulu (AP-pu-lu) debt-PL lēvu (LAY-vu) be-NEG.3N.PL andukē (AN-du-kay) that-DAT-EMPH rātri (RAAT-ri) night hāyigā (HAA-yi-gaa) ease-ADV nidrapōtānu (NID-ra-poh-taa-nu) sleep-go-FUT.1SG
11.26a నీకు to-you అన్నీ everything ఉన్నాయి are కానీ but నీకు to-you నిద్ర sleep లేదు is-not
11.26b nīku (NEE-ku) you-2SG.DAT annī (AN-nee) all-N.PL unnāyi (UN-naa-yi) be-3N.PL kānī (KAA-nee) but nīku (NEE-ku) you-2SG.DAT nidra (NID-ra) sleep lēdu (LAY-du) be-NEG.3N.SG
11.27a సుబ్బయ్య Subbayya's దగ్గర near దానికి to-that సమాధానం answer లేదు is-not
11.27b subbayya (SUB-bay-ya) Subbayya daggara (DAG-ga-ra) near dāniki (DAA-ni-ki) it-DAT samādhānaṁ (SA-maa-dhaa-nam) answer lēdu (LAY-du) be-NEG.3N.SG
11.28a ఆ that రోజు day నుండి from సుబ్బయ్యకు to-Subbayya రామయ్య Ramayya మీద on గౌరవం respect ఉంది is
11.28b ā (aa) that rōju (ROH-ju) day nuṇḍi (NUN-di) from subbayyaku (SUB-bay-ya-ku) Subbayya-DAT rāmayya (RAA-may-ya) Ramayya mīda (MEE-da) on gauravaṁ (GAU-ra-vam) respect undi (UN-di) be-3N.SG
11.29a ఇప్పుడు now రామయ్యకు to-Ramayya ఒక one కొత్త new స్నేహితుడు friend కూడా also ఉన్నాడు is
11.29b ippuḍu (IP-pu-du) now rāmayyaku (RAA-may-ya-ku) Ramayya-DAT oka (O-ka) one kotta (KOT-ta) new snēhituḍu (SNAY-hi-tu-du) friend-M kūḍā (KOO-daa) also unnāḍu (UN-naa-du) be-3M.SG
11.30a సుబ్బయ్యకు to-Subbayya ఇప్పుడు now డబ్బుతో with-money పాటు along ప్రశాంతత peace-of-mind కూడా also ఉంది is
11.30b subbayyaku (SUB-bay-ya-ku) Subbayya-DAT ippuḍu (IP-pu-du) now ḍabbutō (DAB-bu-toh) money-COM pāṭu (PAA-tu) along praśāntata (PRA-shaan-ta-ta) calm kūḍā (KOO-daa) also undi (UN-di) be-3N.SG
11.16 మా ఊరిలో రామయ్య అనే రైతు ఉన్నాడు. — mā ūrilō rāmayya anē raitu unnāḍu. — "In our village there is a farmer called Ramayya."
11.17 అతనికి ఒక చిన్న పొలం ఉంది. — ataniki oka cinna polaṁ undi. — "He has a small field."
11.18 అతనికి ఒక ఆవు, రెండు మేకలు కూడా ఉన్నాయి. — ataniki oka āvu, reṇḍu mēkalu kūḍā unnāyi. — "He also has a cow and two goats."
11.19 కానీ అతని దగ్గర ఎప్పుడూ డబ్బులు ఉండవు. — kānī atani daggara eppuḍū ḍabbulu uṇḍavu. — "But he never has any money."
11.20 అతని పక్కింటి సుబ్బయ్యకు పెద్ద మేడ ఉంది. — atani pakkiṇṭi subbayyaku pedda mēḍa undi. — "His next-door neighbour, Subbayya, has a big house."
11.21 సుబ్బయ్యకు మూడు కార్లు, చాలా పొలాలు ఉన్నాయి. — subbayyaku mūḍu kārlu, cālā polālu unnāyi. — "Subbayya has three cars and a great many fields."
11.22 ఒక రోజు సుబ్బయ్య రామయ్యను అడిగాడు: "నీకు ఏముంది?" — oka rōju subbayya rāmayyanu aḍigāḍu: "nīku ēmundi?" — "One day Subbayya asked Ramayya: 'What have you got?'"
11.23 రామయ్య నవ్వి చెప్పాడు: "నాకు మంచి భార్య ఉంది." — rāmayya navvi ceppāḍu: "nāku manci bhārya undi." — "Ramayya laughed and said: 'I have a good wife.'"
11.24 "నాకు ముగ్గురు పిల్లలు ఉన్నారు; ముగ్గురూ బడికి వెళ్తున్నారు." — "nāku mugguru pillalu unnāru; muggurū baḍiki veḷtunnāru." — "'I have three children, and all three are going to school.'"
11.25 "నాకు అప్పులు లేవు, అందుకే రాత్రి హాయిగా నిద్రపోతాను." — "nāku appulu lēvu, andukē rātri hāyigā nidrapōtānu." — "'I have no debts, so I sleep soundly at night.'"
11.26 "నీకు అన్నీ ఉన్నాయి, కానీ నీకు నిద్ర లేదు." — "nīku annī unnāyi, kānī nīku nidra lēdu." — "'You have everything, but you can't sleep.'"
11.27 సుబ్బయ్య దగ్గర దానికి సమాధానం లేదు. — subbayya daggara dāniki samādhānaṁ lēdu. — "Subbayya had no answer to that."
11.28 ఆ రోజు నుండి సుబ్బయ్యకు రామయ్య మీద గౌరవం ఉంది. — ā rōju nuṇḍi subbayyaku rāmayya mīda gauravaṁ undi. — "From that day on, Subbayya has had respect for Ramayya."
11.29 ఇప్పుడు రామయ్యకు ఒక కొత్త స్నేహితుడు కూడా ఉన్నాడు. — ippuḍu rāmayyaku oka kotta snēhituḍu kūḍā unnāḍu. — "Now Ramayya has a new friend as well."
11.30 సుబ్బయ్యకు ఇప్పుడు డబ్బుతో పాటు ప్రశాంతత కూడా ఉంది. — subbayyaku ippuḍu ḍabbutō pāṭu praśāntata kūḍā undi. — "And Subbayya now has peace of mind as well as money."
11.16 మా ఊరిలో రామయ్య అనే రైతు ఉన్నాడు.
11.17 అతనికి ఒక చిన్న పొలం ఉంది.
11.18 అతనికి ఒక ఆవు, రెండు మేకలు కూడా ఉన్నాయి.
11.19 కానీ అతని దగ్గర ఎప్పుడూ డబ్బులు ఉండవు.
11.20 అతని పక్కింటి సుబ్బయ్యకు పెద్ద మేడ ఉంది.
11.21 సుబ్బయ్యకు మూడు కార్లు, చాలా పొలాలు ఉన్నాయి.
11.22 ఒక రోజు సుబ్బయ్య రామయ్యను అడిగాడు: "నీకు ఏముంది?"
11.23 రామయ్య నవ్వి చెప్పాడు: "నాకు మంచి భార్య ఉంది."
11.24 "నాకు ముగ్గురు పిల్లలు ఉన్నారు; ముగ్గురూ బడికి వెళ్తున్నారు."
11.25 "నాకు అప్పులు లేవు, అందుకే రాత్రి హాయిగా నిద్రపోతాను."
11.26 "నీకు అన్నీ ఉన్నాయి, కానీ నీకు నిద్ర లేదు."
11.27 సుబ్బయ్య దగ్గర దానికి సమాధానం లేదు.
11.28 ఆ రోజు నుండి సుబ్బయ్యకు రామయ్య మీద గౌరవం ఉంది.
11.29 ఇప్పుడు రామయ్యకు ఒక కొత్త స్నేహితుడు కూడా ఉన్నాడు.
11.30 సుబ్బయ్యకు ఇప్పుడు డబ్బుతో పాటు ప్రశాంతత కూడా ఉంది.
- Agreement, sentence by sentence. One field, ఉంది (11.17); a cow and two goats, ఉన్నాయి (11.18); a wife, ఉంది (11.23), because a woman is non-masculine; three children, ఉన్నారు (11.24); a new friend, ఉన్నాడు (11.29). The owner is the same man throughout; only the thing owned changes the verb. - "There is" and "has". 11.16 has no dative: మా ఊరిలో … రైతు ఉన్నాడు is simply "in our village there is a farmer". Add a dative and the same verb means "has" (11.17). This is the whole secret of the construction. - Mixed subjects. In 11.18 and 11.21 a list of things takes the plural ఉన్నాయి, even when the first item is singular (ఒక ఆవు). - "Never has". ఉండవు (11.19) is the negative habitual of ఉండు, plural to agree with డబ్బులు. With ఎప్పుడూ ("ever") it means "never". See Section D §6. - దగ్గర. Ramayya's money is "near" him (11.19): money is the classic thing one has or has not got on one. In 11.27 సుబ్బయ్య దగ్గర … సమాధానం లేదు, "with Subbayya there is no answer", uses the same pattern for an answer one has to hand. The phrase నా దగ్గర సమాధానం లేదు, "I have no answer", is common in speech. In 11.27 the possessor is a name, and the name stands unchanged before దగ్గర. - ఏముంది (11.22): ఏమి + ఉంది, run together in speech. The tone is a sneer: "What have you got?" - Respect for someone. సుబ్బయ్యకు రామయ్య మీద గౌరవం ఉంది (11.28): the one who feels is in the dative, and the one respected takes మీద, "on". Compare నీ మీద మాకు నమ్మకం ఉంది (Lesson 9, 9.29). - Human numbers. ముగ్గురు (mugguru, "three") in 11.24 is the form for people; for things it is మూడు (mūḍu), as in మూడు కార్లు (11.21). The same pair is ఇద్దరు / రెండు (11.6, 11.7). With -ఊ added, ముగ్గురూ means "all three". - నిద్ర లేదు (11.26): "to you there is no sleep", the everyday way of saying "you can't sleep" or "you haven't slept". An English speaker would use a verb; Telugu has the thing, and says whether it is there. - తో పాటు (11.30): "along with", from -తో ("with") and పాటు ("accompaniment"): డబ్బుతో పాటు, "along with money".
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- IPA: /und̪i/, /unːad̪i/ - ఉ is a short u, as in "put". - The anusvara ం before the dental ద is a dental n, made with the tongue against the back of the upper teeth: un-di, not "oon-dee".
- IPA: /unːaːji/, /unːaːɖu/, /unːaːɾu/ - The doubled న్న must be held: UN-naa. The long ā carries the beat. - ఉన్నాడు ends in the retroflex ḍ, with the tongue tip curled back; ఉన్నారు ends in the tapped r. These final sounds are the only difference between "a man is" and "people are", so make them clear.
- IPA: /uɳɖeːd̪i/, /uɳɖaʋu/ - Here the anusvara stands before the retroflex డ, so it is a retroflex n. Compare ఉంది /und̪i/ and ఉండేది /uɳɖeːd̪i/: the same circle ం, two different n sounds.
- IPA: /leːd̪u/, /leːʋu/ - లే has the long pure e of "café", held, with no glide into "y". Final -u is short and light.
- IPA: /naːku/, /niːku/, /d̪agːaɾa/ - The long vowels ā and ī carry the stress. In దగ్గర the doubled g is held, and the d is dental.
- జ్ఞ in జ్ఞాపకశక్తి (jñāpakaśakti): most Telugu speakers say /gɲaː/, "gnyaa", not "jnyaa". - ళ్ళ in నీళ్ళు (nīḷḷu) and ఏళ్ళు (ēḷḷu): the retroflex l, with the tongue tip curled back, doubled: /niːɭːu/. - క్ష in పరీక్ష (parīkṣa): /kʂa/, close to "ksha". - ఖ, థ, భ in the verse (సఖుడు, తథ్యము, భాగ్యము): aspirated consonants, with a clear puff of breath after them. - Stress is light and falls usually on the first syllable. Give every long vowel its full time.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
---
Course Index: [latinum.substack.com/p/index](https://latinum.substack.com/p/index)