Universitas Scholarium — A Community of Scholars Log In

← Podróż przez Język Angielski

Lesson 10

it
10 of 10 lessons

Lesson 10 English for Polish Speakers: A Latinum Institute Language Course

it - ono, to (on, ona o rzeczach)

Wstęp

Słowo „it” to angielski zaimek osobowy trzeciej osoby liczby pojedynczej. Mówimy nim o rzeczach, zwierzętach, zjawiskach i sytuacjach, czyli o wszystkim, co nie jest osobą. Polszczyzna nie ma na to jednego słowa, bo każdy polski rzeczownik ma rodzaj gramatyczny:

- on — rzeczy rodzaju męskiego: Where is my phone? I can't find it. — Gdzie jest mój telefon? Nie mogę go znaleźć. - ona — rzeczy rodzaju żeńskiego: This soup is cold, but it is very good. — Ta zupa jest zimna, ale jest bardzo dobra. - ono — rzeczy rodzaju nijakiego: The window is open. Close it, please. — Okno jest otwarte. Zamknij je, proszę. - to — gdy wskazujemy coś albo mówimy o całej sytuacji: What is it? — Co to jest? It's me. — To ja.

Angielski nie ma rodzaju gramatycznego rzeczowników. Stół, książka i okno to po angielsku zawsze „it”. Gdy więc po polsku myślisz „on” albo „ona” o rzeczy, po angielsku mówisz „it”.

Druga ważna różnica: angielskie zdanie musi mieć podmiot. Tam, gdzie polskie zdanie podmiotu nie ma (Pada. Jest późno. Trudno powiedzieć.), angielski wstawia puste „it”: It's raining. It's late. It's hard to say. To „it” nic nie znaczy i nie tłumaczy się go na polski.

„It” prawie się nie odmienia. Polski zaimek ma wiele form (ono, jego, go, jemu, mu, je, nim; po przyimku: niego, niemu, nie, nim), a angielskie „it” jest takie samo w podmiocie i w dopełnieniu: It is here. — Jest tutaj. I see it. — Widzę go / ją / je. Jedyna osobna forma to dzierżawcze „its” (jego, jej, swój).

Etymologia: „it” pochodzi od staroangielskiego „hit”, które straciło początkowe „h”. Jest spokrewnione z niemieckim „es” i niderlandzkim „het”. Forma „its” jest młoda: upowszechniła się dopiero około 1600 roku. Wcześniej w roli „its” występowało „his”, dlatego w Biblii Króla Jakuba (1611) czytamy o soli: „if the salt have lost his savour” (Mt 5,13), czyli „jeśli sól straci swój smak”.

Częste pytania:

- Co znaczy „it” po polsku? Ono, on lub ona, gdy mówimy o rzeczy, a także „to”. Jako dopełnienie: go, ją, je, mu, jej; po przyimku: niego, niej, nią, nim. W zdaniach typu „It's raining” nie tłumaczymy go wcale. - Czy o psie mówi się „it”? Tak, o zwierzęciu zwykle mówi się „it”. O własnym psie lub kocie, którego płeć znamy, mówi się zwykle „he” albo „she”. - Czym się różni „its” od „it's”? „Its” = jego, jej (its name — jego nazwa). „It's” = it is albo it has (it's late — jest późno). Wymawia się je tak samo.

Najważniejsze punkty:

- „It” = ono, a także on i ona, gdy mówimy o rzeczach. Rodzaj polskiego rzeczownika nie ma znaczenia. - Zaimka „it” nie pomijamy: Where is it? (Gdzie to jest?), I like it. (Lubię to.) - Puste „it” w podmiocie: It's late. It's cold. It's nice to meet you. - „It” jest to samo w podmiocie i w dopełnieniu. Forma dzierżawcza to „its”, bez apostrofu. - „It's me” = To ja. „It was Anna who …” = To Anna …

✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾

Część A (Szczegółowy tekst angielsko-polski / Detailed English-Polish Interlinear Text)

10.1 It - is jest late późno

10.2 Where gdzie is jest it to

10.3 I (ja) like lubię it to

10.4 It to is - me ja

10.5 What co is jest it to

10.6 The - key klucz I (ja) put położyłem it go on na the - table stole

10.7 This ta soup zupa is jest cold zimna but ale it (ona) is jest very bardzo good dobra

10.8 Where gdzie is jest my mój phone telefon I (ja) can't nie mogę find znaleźć it go

10.9 It - is - nice miło to - meet poznać you cię

10.10 The - dog pies is jest hungry głodny give daj it mu some - water wody

10.11 It - is - difficult trudno to - learn nauczyć się Polish polskiego but ale it - is - worth warto it -

10.12 It to was - Anna Anna who - found znalazła the - money pieniądze not nie me ja

10.13 The - company firma changed zmieniła its - name nazwę last w zeszłym year roku

10.14 Who kto is - it tam It's to the - postman listonosz with z a - parcel paczką

10.15 If jeśli you (ty) lose zgubisz your - ticket bilet you (ty) will - have to będziesz musiał pay zapłacić for za it niego again jeszcze raz

✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾

Część B (Pełne zdania angielskie z polskim tłumaczeniem / Complete English Sentences with Polish Translation)

10.1 It is late. Jest późno.

10.2 Where is it? Gdzie to jest?

10.3 I like it. Lubię to.

10.4 It is me. To ja.

10.5 What is it? Co to jest?

10.6 The key? I put it on the table. Klucz? Położyłem go na stole.

10.7 This soup is cold, but it is very good. Ta zupa jest zimna, ale jest bardzo dobra.

10.8 Where is my phone? I can't find it. Gdzie jest mój telefon? Nie mogę go znaleźć.

10.9 It is nice to meet you. Miło cię poznać.

10.10 The dog is hungry. Give it some water. Pies jest głodny. Daj mu wody.

10.11 It is difficult to learn Polish, but it is worth it. Trudno nauczyć się polskiego, ale warto.

10.12 It was Anna who found the money, not me. To Anna znalazła pieniądze, nie ja.

10.13 The company changed its name last year. Firma zmieniła nazwę w zeszłym roku.

10.14 Who is it? It's the postman with a parcel. Kto tam? To listonosz z paczką.

10.15 If you lose your ticket, you will have to pay for it again. Jeśli zgubisz bilet, będziesz musiał zapłacić za niego jeszcze raz.

✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾

Część C (Tylko tekst angielski / English Text Only)

10.1 It is late.

10.2 Where is it?

10.3 I like it.

10.4 It is me.

10.5 What is it?

10.6 The key? I put it on the table.

10.7 This soup is cold, but it is very good.

10.8 Where is my phone? I can't find it.

10.9 It is nice to meet you.

10.10 The dog is hungry. Give it some water.

10.11 It is difficult to learn Polish, but it is worth it.

10.12 It was Anna who found the money, not me.

10.13 The company changed its name last year.

10.14 Who is it? It's the postman with a parcel.

10.15 If you lose your ticket, you will have to pay for it again.

✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾

Część D (Objaśnienie gramatyczne / Grammatical Explanation)

Oto zasady gramatyczne dotyczące „it” w języku angielskim, objaśnione dla osób mówiących po polsku:

1. Jedno „it” zamiast trzech rodzajów

- on: Where is my phone? I can't find it. — Nie mogę go znaleźć. (10.8, telefon) - ona: This soup is cold, but it is very good. — … ale jest bardzo dobra. (10.7, zupa) - ono: The window is open. Close it. — Zamknij je. (okno) - zwierzę: The dog is hungry. Give it some water. — Daj mu wody. (10.10, pies)

Po polsku zaimek zależy od rodzaju rzeczownika. Po angielsku rzeczy nie mają rodzaju, więc zawsze mówimy „it”. „He” i „she” zostawiamy dla ludzi (i dla zwierząt, które dobrze znamy).

2. „It” się nie odmienia

Polskie formy zaimka w zależności od przypadku:

- on: on — jego, go, niego — jemu, mu, niemu — jego, go, niego — nim — nim - ona: ona — jej, niej — jej, niej — ją, nią — nią — niej - ono: ono — jego, go, niego — jemu, mu, niemu — je, nie — nim — nim

Po angielsku wszystkie te formy to jedno „it”:

- I put it on the table. — Położyłem go na stole. (10.6, biernik) - Give it some water. — Daj mu wody. (10.10, celownik) - You will have to pay for it again. — … zapłacić za niego jeszcze raz. (10.15, po przyimku)

3. Puste „it” w podmiocie

Angielskie zdanie musi mieć podmiot. Gdy polskie zdanie go nie ma, angielski wstawia „it”:

- czas i pora: It is late. — Jest późno. (10.1) It's five o'clock. — Jest piąta. - pogoda: It's raining. — Pada. It's cold. — Jest zimno. - odległość: It's two kilometres to the station. — Do stacji są dwa kilometry. - ocena sytuacji: It is nice to meet you. — Miło cię poznać. (10.9)

4. „It is + przymiotnik + to …”

Po polsku mówimy krótko: Trudno … Miło … Warto … Po angielsku na początku stoi „it”, a właściwy podmiot przychodzi później, w formie „to + czasownik” albo „that …”:

- It is difficult to learn Polish. — Trudno nauczyć się polskiego. (10.11) - It is nice to meet you. — Miło cię poznać. (10.9) - It is worth it. — Warto. (10.11): tu „it” występuje dwa razy, raz jako podmiot i raz jako dopełnienie.

5. „It” wskazujące: It's me. Who is it?

- It is me. — To ja. (10.4) W mowie mówi się „It's me”. Forma „It is I” jest bardzo oficjalna lub książkowa. - What is it? — Co to jest? (10.5) - Who is it? — Kto tam? (10.14): tak pytamy, gdy ktoś puka do drzwi albo dzwoni. - It's the postman. — To listonosz. (10.14)

6. Zdania z „It was … who …”

Polszczyzna podkreśla osobę słowem „to” i szykiem zdania: To Anna znalazła pieniądze. Angielski używa konstrukcji „It was … who …”: It was Anna who found the money. (10.12). Dla rzeczy zamiast „who” stoi „that”: It was the key that I lost, not the phone.

7. „Its” i „it's”

- its — jego, jej, swój (o rzeczy): The company changed its name. — Firma zmieniła nazwę. (10.13) Po polsku zaimek dzierżawczy często pomijamy albo używamy „swój”. - it's — skrót od „it is” lub „it has”: It's the postman. (10.14) It's been a long day. (= it has been)

Typowe błędy Polaków:

- „He” lub „she” o rzeczach: ✗ This soup is good, she is hot. → ✓ It is hot. ✗ I lost my phone, he was new. → ✓ It was new. - Pomijanie „it”: ✗ Is late. → ✓ It is late. ✗ I like. → ✓ I like it. - Pomijanie „it” w dopełnieniu: Polak mówi „Masz klucz? — Mam.”, Anglik musi powiedzieć: Have you got the key? — Yes, I've got it. - Mylenie „its” i „it's”: ✗ The dog wants it's dinner. → ✓ The dog wants its dinner. - ✗ Is difficult to learn Polish. → ✓ It is difficult to learn Polish.

✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾

Część E (Uwaga kulturowa / Cultural Note)

„It” należy do najczęstszych słów angielszczyzny. Po polsku jego odpowiedniki są często niewidoczne: kryją się w braku podmiotu (Pada. Jest zimno.) albo w końcówce rodzaju (jest dobra, był nowy).

„It” o ludziach i zwierzętach:

- O człowieku nie mówi się „it”. Wyjątek to zdania wskazujące: Who is it? — It's my brother. (Kto to? — To mój brat.) Tu „it” znaczy „ta osoba za drzwiami, w słuchawce, na zdjęciu”. - O niemowlęciu, którego płci nie znamy, mówi się czasem „it”, ale wielu rodziców uważa to za niegrzeczne. Bezpieczniej powiedzieć „the baby” albo zapytać: Is it a boy or a girl? - O zwierzętach mówi się „it”, ale o własnych psach i kotach właściciele mówią „he” i „she”.- O statkach tradycyjnie mówi się „she” (She's a fine ship). Wiele gazet i instytucji używa dziś jednak „it”.

Codzienne zwroty z „it”:

- That's it! — To wszystko! / No właśnie! - Take it easy. — Spokojnie. / Nie przejmuj się. - It doesn't matter. — Nie szkodzi. / To nie ma znaczenia. - I can't help it. — Nic na to nie poradzę. - Got it? — Rozumiesz? Got it. — Jasne, rozumiem. - It's up to you. — Zależy od ciebie.

W polskich pytaniach „Co to jest?” i „Kto to jest?” stoi „to”, a nie „ono”. Angielskie „it” odpowiada tu polskiemu „to”: What is it? Who is it? Gdy wskazujemy coś blisko, po angielsku mówimy też „this” (What is this?), a gdy dalej — „that” (What is that?).

✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾

Część F (Cytat literacki / Literary Quote)

Część F-A (Szczegółowa analiza / Detailed Analysis)

"It - is jest a - truth prawdą universally powszechnie acknowledged uznaną that że a - single samotny man mężczyzna in possession of posiadający a - good duży fortune majątek must musi be - in want of odczuwać brak a - wife żony" - Jane Austen, "Pride and Prejudice"

Część F-B (Pełne tłumaczenie / Complete Translation)

"It is a truth universally acknowledged, that a single man in possession of a good fortune must be in want of a wife." „Powszechnie uznaną prawdą jest, że samotny mężczyzna posiadający duży majątek musi odczuwać brak żony.” (przekład kursu)

Część F-C (Analiza literacka / Literary Analysis)

Tym zdaniem zaczyna się powieść „Pride and Prejudice” („Duma i uprzedzenie”) Jane Austen, wydana w 1813 roku. To jedno z najsłynniejszych pierwszych zdań w literaturze angielskiej. Brzmi jak poważna, uniwersalna prawda, ale jest ironiczne: w następnych zdaniach okazuje się, że to nie bogaty kawaler szuka żony, tylko okoliczne rodziny od razu uważają go za należną własność którejś ze swoich córek. Cała ironia opiera się na pustym „it”: zdanie zaczyna się od „It is a truth”, a prawdziwą treść tej „prawdy” poznajemy dopiero po „that”. Polszczyzna nie potrzebuje tu żadnego zaimka: „Powszechnie uznaną prawdą jest, że …”.

Część F-D (Uwagi gramatyczne / Grammatical Notes)

- „It is a truth … that …” — puste „it” w podmiocie. Właściwy podmiot to całe zdanie po „that”. Ten sam wzór co w „It is difficult to learn Polish” (10.11), tylko z „that” zamiast „to”. - Po polsku nie ma zaimka: „Prawdą jest, że …”, „Wiadomo, że …”. - „universally acknowledged” — imiesłów bierny (uznana) stoi po rzeczowniku „truth”, bo ma przy sobie przysłówek. - „in possession of” — wyrażenie książkowe: posiadający. Dziś powiedzielibyśmy „who has”. - „in want of” — dawne wyrażenie: odczuwający brak, potrzebujący. Dziś: „must want a wife” albo „must need a wife”. - „a good fortune” — „good” znaczy tu „spory, duży”, jak w „a good deal” (sporo).

✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾

Sekcja gatunkowa: Dialog w biurze rzeczy znalezionych (Dialogue: At the Lost Property Office)

Marta przyjechała z Krakowa do Londynu. Wczoraj zostawiła torbę w autobusie. Dziś idzie do biura rzeczy znalezionych (lost property office), gdzie rozmawia z urzędnikiem. W rozmowie „it” oznacza najpierw torbę (ona), potem telefon i parasol (on).

Część A (Szczegółowy tekst angielsko-polski / Detailed English-Polish Interlinear Text)

10.16 Good morning dzień dobry I (ja) lost zgubiłam my - bag torbę on w the - bus autobusie yesterday wczoraj Is czy jest it (ona) here tutaj

10.17 What jak does - it (ona) look wygląda like -

10.18 It (ona) is jest black czarna and i it (ona) has ma a - red czerwony strap pasek

10.19 Is czy this to it ta

10.20 No nie it to isn't nie ta Mine moja is jest bigger większa and a its jej strap pasek is jest longer dłuższy

10.21 What co was było in w it niej

10.22 My mój passport paszport was był in w it niej and i a - book książka

10.23 Ah a here - it (ona) is jest It (ona) was była under pod the - counter ladą

10.24 That's to it ona Thank dziękuję you - so bardzo much -

10.25 Please proszę check sprawdzić it ją Is czy jest everything wszystko in w it niej

10.26 My - passport paszport is jest here - but ale my - phone telefonu isn't nie ma I think chyba it (on) fell out wypadł on w the - bus autobusie

10.27 If jeśli someone ktoś finds znajdzie it go we (my) will - call zadzwonimy you do pani

10.28 It - doesn't matter nie szkodzi It's to an - old stary phone telefon

10.29 It's - raining pada Take proszę wziąć this ten umbrella parasol Nobody nikt wants nie chce it go

10.30 Thank dziękuję you - I'll oddam bring - it go back - tomorrow jutro

✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾

Część B (Pełne zdania angielskie z polskim tłumaczeniem / Complete English Sentences with Polish Translation)

10.16 Good morning. I lost my bag on the bus yesterday. Is it here? Dzień dobry. Wczoraj zgubiłam torbę w autobusie. Czy jest tutaj?

10.17 What does it look like? Jak wygląda?

10.18 It is black, and it has a red strap. Jest czarna i ma czerwony pasek.

10.19 Is this it? Czy to ta?

10.20 No, it isn't. Mine is bigger, and its strap is longer. Nie, to nie ta. Moja jest większa, a jej pasek jest dłuższy.

10.21 What was in it? Co w niej było?

10.22 My passport was in it, and a book. Był w niej mój paszport i książka.

10.23 Ah, here it is. It was under the counter. A, jest! Była pod ladą.

10.24 That's it! Thank you so much. To ona! Bardzo dziękuję.

10.25 Please check it. Is everything in it? Proszę ją sprawdzić. Czy wszystko w niej jest?

10.26 My passport is here, but my phone isn't. I think it fell out on the bus. Paszport jest, ale telefonu nie ma. Chyba wypadł w autobusie.

10.27 If someone finds it, we will call you. Jeśli ktoś go znajdzie, zadzwonimy do pani.

10.28 It doesn't matter. It's an old phone. Nie szkodzi. To stary telefon.

10.29 It's raining. Take this umbrella. Nobody wants it. Pada. Proszę wziąć ten parasol. Nikt go nie chce.

10.30 Thank you! I'll bring it back tomorrow. Dziękuję! Oddam go jutro.

✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾

Część C (Tylko tekst angielski / English Text Only)

10.16 Good morning. I lost my bag on the bus yesterday. Is it here?

10.17 What does it look like?

10.18 It is black, and it has a red strap.

10.19 Is this it?

10.20 No, it isn't. Mine is bigger, and its strap is longer.

10.21 What was in it?

10.22 My passport was in it, and a book.

10.23 Ah, here it is. It was under the counter.

10.24 That's it! Thank you so much.

10.25 Please check it. Is everything in it?

10.26 My passport is here, but my phone isn't. I think it fell out on the bus.

10.27 If someone finds it, we will call you.

10.28 It doesn't matter. It's an old phone.

10.29 It's raining. Take this umbrella. Nobody wants it.

10.30 Thank you! I'll bring it back tomorrow.

✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾

Część D (Objaśnienie gramatyczne do dialogu / Grammar Notes for the Dialogue)

1. Jedno „it”, różne rodzaje

W dialogu „it” oznacza trzy różne rzeczy. Po polsku za każdym razem zaimek jest inny, po angielsku zawsze ten sam:

- torba (ona): Is it here? (10.16), Please check it. — Proszę ją sprawdzić. (10.25), What was in it? — Co w niej było? (10.21) - telefon (on): I think it fell out. — Chyba wypadł. (10.26), If someone finds it … — Jeśli ktoś go znajdzie … (10.27) - parasol (on): Nobody wants it. — Nikt go nie chce. (10.29), I'll bring it back. — Oddam go. (10.30)

2. „It” po przyimku

Po polsku po przyimku zaimek dostaje „n-”: w niej, za niego, do niego. Po angielsku „it” zostaje bez zmian: in it (10.21, 10.22, 10.25), for it (10.15).

3. Pytania z „it”

- Is it here? — Czy jest tutaj? (10.16): „it” stoi po „is”. - What does it look like? — Jak wygląda? (10.17): po angielsku „what … like”, po polsku „jak”. „Like” stoi na końcu zdania. - Is this it? — Czy to ta? (10.19): „this” wskazuje torbę na ladzie, „it” to torba, której Marta szuka.

4. Zwroty z dialogu

- Here it is. — Jest! / Proszę, oto ona. (10.23): szyk „Here it is”, nigdy „Here is it”. - That's it! — To ona! (10.24): tu „to jest właśnie to”. W innych sytuacjach „That's it” znaczy „to wszystko”. - It doesn't matter. — Nie szkodzi. (10.28) - bring it back — oddać, przynieść z powrotem (10.30): „it” stoi między „bring” a „back”. Mówimy „bring it back”, nie „bring back it”.

5. „Its” i „mine”

Mine is bigger, and its strap is longer. — Moja jest większa, a jej pasek jest dłuższy. (10.20). „Its” (bez apostrofu) to „jej”, bo mowa o torbie. Po polsku byłoby „jego”, gdyby chodziło o plecak. Po angielsku zawsze „its”.

6. Puste „it” jeszcze raz

- It's raining. — Pada. (10.29) - It doesn't matter. — Nie szkodzi. (10.28) - It's an old phone. — To stary telefon. (10.28)

Rady dla Polaków:

- Gdy po polsku mówisz „go”, „ją”, „je”, „mu”, „niego” albo „niej” o rzeczy, po angielsku mówisz „it”. - Gdy polskie zdanie zaczyna się od „Jest …”, „Pada”, „Trudno …”, „Miło …”, po angielsku zacznij od „It”. - Gdy po polsku zaimek możesz pominąć (Mam. Lubię. Widzę.), po angielsku i tak powiedz „it”: I have it. I like it. I see it.

✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾

Uwagi o wymowie i pisowni

- „It” wymawia się /ɪt/. Angielskie /ɪ/ to dźwięk pośredni między polskim „i” a „y”: krótszy i luźniejszy niż polskie „i”. Jeśli powiesz „it” z wyraźnym polskim „i”, Anglik może usłyszeć „eat” /iːt/ (jeść). - Pary do ćwiczenia: it /ɪt/ — eat /iːt/; its /ɪts/ — eats /iːts/; hit /hɪt/ — heat /hiːt/. - „It's” i „its” wymawia się tak samo: /ɪts/. Końcówka /ts/ brzmi jak polskie „c”, więc „it's” brzmi podobnie do polskiego „yc” z krótkim „y”. - W szybkiej mowie końcowe „t” często słabnie. W wymowie amerykańskiej „it is” brzmi czasem jak „i-dyz”: /ɪɾ ɪz/. W wielu odmianach angielskiego „t” zamienia się w zwarcie krtaniowe (krótką przerwę w gardle): /ɪʔ/. - Akcent: „it” zwykle nie jest akcentowane. W zdaniu „I like it” akcent pada na „like”: /aɪ ˈlaɪk ɪt/. „Here it is” — akcent na „here” i „is”. - Pisownia: „it” piszemy małą literą, chyba że zaczyna zdanie. „Its” (jego, jej) piszemy bez apostrofu; „it's” (it is, it has) z apostrofem. Prosty test: jeśli możesz powiedzieć „it is”, pisz „it's”.

✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾

---

Course Index: [latinum.substack.com/p/index](https://latinum.substack.com/p/index)

← Lesson 9 ↩ Course Index