← Matutong Mag-Ingles: Paglalakbay sa Wika
Ang "have" ay isa sa pinakamadalas gamitin na pandiwa sa Ingles. Ang pangunahing kahulugan nito ay pag-aari: "I have a dog" – May aso ako. Pero marami pang ibang gamit ang "have", at karamihan sa mga ito ay walang iisang katumbas sa Tagalog.
Ang isang salitang "have" ay ginagamit para sa:
- Pag-aari: "They have a big house." – May malaking bahay sila. - Pamilya at relasyon: "She has two brothers." – May dalawang kapatid na lalaki siya. - Sakit at kalagayan: "I have a headache." – Masakit ang ulo ko. - Gawain: "We have breakfast at seven." – Nag-aalmusal kami nang alas-siyete. - Pangangailangan o obligasyon (have to): "We have to leave." – Kailangan naming umalis. - Pantulong na pandiwa (present perfect): "I have finished." – Natapos ko na. - Pagpapagawa sa iba: "I had my hair cut." – Nagpagupit ako ng buhok.
Pinagmulan ng salita: galing ang "have" sa Lumang Ingles na habban. Sa Tagalog naman, ang "mayroon" ay binubuo ng "may" at "roon".
Ano ang ibig sabihin ng "have" sa Tagalog? Kapag pag-aari, "may", "mayroon" o "meron". Kapag obligasyon (have to), "kailangan" o "dapat". Kapag pantulong na pandiwa, kadalasan ay "na" (natapos na, dumating na). Kapag gawain (have breakfast, have coffee), isang pandiwang Tagalog: mag-almusal, magkape.
Mga pangunahing punto:
- Sa Ingles, laging nasa unahan ang subject: "I have a book." Sa Tagalog, nauuna ang "may": May libro ako. - Tatlong anyo lang sa kasalukuyan at nakaraan: I/you/we/they have; he/she/it has; at "had" para sa lahat sa nakaraan. - Ang "may" ay para rin sa pag-iral ("May aso sa bahay"). Sa Ingles, hindi "have" ang gamit dito kundi "there is / there are": "There is a dog in the house." - Ang negatibo ng "may" ay "wala". Sa Ingles: "I don't have money" o "I have no money", hindi "I have not money". - Ang "have to" (/ˈhæftə/) ay nangangahulugang kailangan.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
have — malakas na anyo: /hæv/. "Do you HAVE a pen?" /də jə ˈhæv ə ˈpɛn/
have — mahinang anyo (pantulong na pandiwa): /həv/ o /əv/. "Have you eaten?" /həv ju ˈiːtn̩/. Pinaikli: I've /aɪv/, we've /wiːv/, they've /ðeɪv/.
has — /hæz/; mahina: /həz/; pinaikli: she's /ʃiːz/, he's /hiːz/ ("She's finished").
had — /hæd/; mahina: /həd/; pinaikli: I'd /aɪd/, she'd /ʃiːd/.
have to — /ˈhæftə/: ang v ay nagiging f. has to — /ˈhæstə/: ang z ay nagiging s.
Dalawang tunog ang wala sa Tagalog. Una, ang patinig na /æ/: nasa pagitan ito ng "e" at "a" ng Tagalog. Ibuka ang bibig nang mas malaki kaysa sa "e", pero panatilihing nasa harap ang dila. Huwag itong gawing "hev" o "hav". Pangalawa, ang katinig na /v/: idampi ang pang-itaas na ngipin sa pang-ibabang labi at magpalabas ng hangin na may boses. Huwag itong gawing /b/: "have" ay /hæv/, hindi "hab".
Sa "has", ang huling tunog ay /z/, may boses, parang bubuyog: /hæz/, hindi /hæs/.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
11.1 I ako have may a [–] dog aso
11.2 She siya has may two dalawang brothers kapatid na lalaki
11.3 We kami have [–] no wala time oras
11.4 Do [–] you ka have may a [–] pen ballpen?
11.5 They sila have may a [–] big malaking house bahay
11.6 I ko have [–] a [–] headache masakit ang ulo today ngayon
11.7 My ko grandmother lola has may a [–] small maliit na sari-sari sari-sari store tindahan in sa Batangas Batangas
11.8 I ko have na finished natapos my ang aking homework takdang-aralin
11.9 Have ba you ka eaten kumain yet na?
11.10 We namin have kailangan to [–] leave umalis at nang six alas-sais o'clock [–]
11.11 Has na ba the ang train tren arrived dumating?
11.12 They sila had nagsaya a [–] wonderful nang husto time [–] in sa Palawan Palawan
11.13 We kami always lagi have nag-aalmusal breakfast [–] at nang seven alas-siyete
11.14 I ako had nagpa- my [–] hair ng buhok cut -gupit yesterday kahapon
11.15 If kung I ako had mayroon more mas maraming money pera, I ko would [–] help tutulungan my ang aking family pamilya
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
11.1 I have a dog. May aso ako.
11.2 She has two brothers. May dalawang kapatid na lalaki siya.
11.3 We have no time. Wala kaming oras.
11.4 Do you have a pen? May ballpen ka ba?
11.5 They have a big house. May malaking bahay sila.
11.6 I have a headache today. Masakit ang ulo ko ngayon.
11.7 My grandmother has a small sari-sari store in Batangas. May maliit na tindahang sari-sari ang lola ko sa Batangas.
11.8 I have finished my homework. Natapos ko na ang aking takdang-aralin.
11.9 Have you eaten yet? Kumain ka na ba?
11.10 We have to leave at six o'clock. Kailangan naming umalis nang alas-sais.
11.11 Has the train arrived? Dumating na ba ang tren?
11.12 They had a wonderful time in Palawan. Nagsaya sila nang husto sa Palawan.
11.13 We always have breakfast at seven. Lagi kaming nag-aalmusal nang alas-siyete.
11.14 I had my hair cut yesterday. Nagpagupit ako ng buhok kahapon.
11.15 If I had more money, I would help my family. Kung mayroon akong mas maraming pera, tutulungan ko ang aking pamilya.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
11.1 I have a dog.
11.2 She has two brothers.
11.3 We have no time.
11.4 Do you have a pen?
11.5 They have a big house.
11.6 I have a headache today.
11.7 My grandmother has a small sari-sari store in Batangas.
11.8 I have finished my homework.
11.9 Have you eaten yet?
11.10 We have to leave at six o'clock.
11.11 Has the train arrived?
11.12 They had a wonderful time in Palawan.
11.13 We always have breakfast at seven.
11.14 I had my hair cut yesterday.
11.15 If I had more money, I would help my family.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
Ito ang mga tuntunin sa gramatika ng "have" sa Ingles:
1. Mga anyo. I have, you have, we have, they have; he has, she has, it has (11.2, 11.7). Sa nakaraan, "had" para sa lahat (11.12, 11.14). Huwag sabihing "she have" o "he haves".
2. Pagkakasunod-sunod ng salita. Sa Tagalog, nauuna ang "may" at sumusunod ang may-ari: May aso ako. Sa Ingles, nauuna ang may-ari: "I have a dog" (11.1). Ang pattern ay laging subject + have + bagay.
3. May, mayroon, meron. Ang "may" ay sinusundan agad ng bagay: May malaking bahay sila (11.5). Ang "mayroon" o "meron" ay sinusundan ng panghalip at ng pang-angkop na -ng: Mayroon akong mas maraming pera (11.15). Sa Ingles, iisa lang: "have".
4. Ang "may" na nagsasabing may umiiral ay hindi "have". "May aso sa bahay" ay hindi "Have a dog in the house". Ang tama: "There is a dog in the house." Para sa marami: "There are many people here" (Maraming tao rito). Gamitin ang "have" lamang kapag may may-ari: "We have a dog."
5. Negatibo: wala. "Wala kaming oras" = "We have no time" (11.3) o "We don't have time". Sa tanong at negatibo, kailangan ang "do/does": "Do you have a pen?" (11.4), "She doesn't have a car". Mali ang "She doesn't has" — pagkatapos ng "does", "have" na ang anyo.
6. Present perfect: have/has + past participle. "I have finished" (11.8), "Has the train arrived?" (11.11). Walang ganitong anyo sa Tagalog; kadalasan ay "na" ang katumbas: natapos ko na, dumating na ba. Sa tanong, ang "have/has" ang nauuna sa subject: "Have you eaten yet?" (11.9). Dito, hindi kailangan ang "do".
7. Have to = kailangan. "We have to leave at six" (11.10). Para sa he/she/it: "She has to work." Sa nakaraan: "We had to leave." Ang "have to" ay galing sa labas (oras, tuntunin); ang "must" ay kadalasang galing sa nagsasalita mismo.
8. Have + pangngalan bilang gawain. Maraming pandiwang Tagalog ang katumbas ng "have" + pangngalan: have breakfast (mag-almusal, 11.13), have coffee (magkape), have dinner (maghapunan), have a shower (maligo), have a good time (magsaya, 11.12). Sa ganitong gamit, puwede ang "-ing": "We are having dinner."
9. Pagpapagawa: have + bagay + past participle. "I had my hair cut" (11.14) = Nagpagupit ako ng buhok. Ang katumbas sa Tagalog ay ang panlaping magpa-. Kung "I cut my hair", ako mismo ang gumupit.
10. "Had" sa kondisyonal. "If I had more money, I would help my family" (11.15). Ang "had" dito ay hindi tungkol sa nakaraan; ito ay hindi totoong kondisyon sa kasalukuyan.
11. Pinaikling anyo. I have → I've; she has → she's; I had → I'd. Ginagamit lamang ito kapag pantulong na pandiwa ang "have": "I've finished." Kapag pag-aari, mas mabuting buo: "I have a dog", hindi "I've a dog" (bihira ito, at makaluma ang dating).
Ang tandang [–] sa Bahagi A ay nangangahulugang walang tuwirang katumbas sa salin ang salitang Ingles: ang "a", "the", "to" bago ang pandiwa, ang "do" sa tanong, at ang "would".
Mga Karaniwang Pagkakamali:
- "Have a dog in the house." Ang tama: There is a dog in the house. - "She have two brothers." Ang tama: She has two brothers. - "I have not money." Ang tama: I don't have money. / I have no money. - "Does she has a car?" Ang tama: Does she have a car? - "I have eat already." Ang tama: I have eaten. / I've already eaten. - "Do you have finished?" Ang tama: Have you finished? - "I have headache." Ang tama: I have a headache. (Kailangan ang "a".) - "I cut my hair at the barber." Ang tama: I had my hair cut at the barber's.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
Ang "have" ay isa sa pinakamadalas na salita sa Ingles, sa pagsasalita man o sa pagsusulat. Dahil ginagamit ito bilang pantulong na pandiwa, lumilitaw ito sa halos bawat usapan.
"Have you eaten?" Sa Pilipinas, ang "Kumain ka na ba?" ay pagbati at pagpapakita ng malasakit. Sa Ingles, ang "Have you eaten yet?" (11.9) ay tunay na tanong lamang; hindi ito karaniwang pagbati. Ang mga karaniwang pagbati sa Ingles ay "How are you?" o "How's it going?"
"Meron" sa Taglish. Sa pang-araw-araw na usapan, madalas marinig ang "meron" kasama ng Ingles: "Meron ka bang charger?" Sa purong Ingles: "Do you have a charger?"
American at British English. Sa Amerika: "Do you have a pen?" Sa Britanya, karaniwan din ang "Have you got a pen?" Pareho ang ibig sabihin. Ang "have got" ay para lamang sa kasalukuyan; sa nakaraan, "had" lamang.
Pagiging magalang. Sa restawran o tindahan, ang "Can I have…?" o "Could I have…?" ay magalang na paraan ng paghingi: "Could I have the bill, please?" Mas magalang ito kaysa sa "Give me…".
Mga ekspresyong may "have":
- Have a nice day! — Magandang araw sa iyo! - Have fun! — Magsaya ka! - Have a seat. — Maupo ka. - Have a look. — Tingnan mo. - I have no idea. — Hindi ko alam. / Wala akong ideya. - You have to try this! — Kailangan mong tikman ito! - I've had enough. — Sawang-sawa na ako.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
Robert Frost, "Stopping by Woods on a Snowy Evening", huling saknong. Tekstong Ingles: Robert Frost, New Hampshire: A Poem with Notes and Grace Notes (New York: Henry Holt, 1923). Salin sa Tagalog: pang-edukasyong salin ng Latinum Institute.
"The ang woods kakahuyan are ay lovely kaibig-ibig, dark madilim and at deep malalim, / But ngunit I ako have may promises mga pangako to na keep tutuparin, / And at miles milya-milya to pa go lalakbayin before bago I ako sleep matulog, / And at miles milya-milya to pa go lalakbayin before bago I ako sleep matulog." - Robert Frost
"The woods are lovely, dark and deep, / But I have promises to keep, / And miles to go before I sleep, / And miles to go before I sleep."
"Ang kakahuyan ay kaibig-ibig, madilim at malalim, / Ngunit may mga pangako akong tutuparin, / At milya-milya pa ang lalakbayin bago ako matulog, / At milya-milya pa ang lalakbayin bago ako matulog." (pang-edukasyong salin ng Latinum Institute)
Si Robert Frost (1874–1963) ay isa sa mga pinakakilalang makatang Amerikano. Sa tulang ito, isang manlalakbay ang humihinto sa gabi ng niyebe upang tingnan ang kakahuyan. Maganda at tahimik ang kakahuyan, at gusto niyang manatili. Pero naaalala niya: "I have promises to keep" – may mga pangako siyang dapat tuparin. Kaya kailangan niyang magpatuloy.
Sa isang salitang "have", ipinapakita ni Frost ang bigat ng tungkulin. Ang "promises" ay hindi bagay na nahahawakan, pero "have" pa rin ang ginagamit, gaya ng "I have a problem" o "I have an idea". Inuulit ang huling linya, at sa pag-uulit, parang pagod at mahaba pa ang daan.
- "I have promises to keep": have + bagay + to + pandiwa = may bagay na dapat gawin. Ihambing: "I have work to do" (May trabaho akong gagawin), "She has a lot to learn" (Marami pa siyang dapat matutunan). - "And miles to go": walang "have" sa linya, pero naiintindihan: "And [I have] miles to go." Ito ay ellipsis, ang hindi pag-uulit ng salitang nabanggit na. - "Mayroon akong mga pangakong tutuparin" o "may mga pangako akong tutuparin": ang "may" ay sinusundan agad ng bagay (Bahagi D, punto 3). - "Before I sleep": kasalukuyang anyo pagkatapos ng "before", kahit hinaharap ang ibig sabihin. Hindi "before I will sleep".
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
11.16 Liza si Liza has may a [–] new bagong job trabaho in sa London London
11.17 She siya has na worked nagtatrabaho as bilang a [–] nurse nars for [–] ten sampung years taon
11.18 She siya has may a [–] small maliit na flat flat near malapit sa the [–] hospital ospital
11.19 Every tuwing morning umaga, she siya has nagkakape coffee [–]
11.20 She siya has may three tatlong children anak in sa Batangas Batangas
11.21 They nila have kailangan to [–] live tumira with kasama their ang kanilang grandmother lola
11.22 Every tuwing Sunday Linggo, Liza si Liza has nakikipag- a [–] video call video call with sa them kanila
11.23 "Have na ba you ninyo done natapos your ang inyong homework takdang-aralin?" she niya asks tanong
11.24 The ang youngest bunso has may a [–] cough ubo, and at Liza si Liza is [–] worried nag-aalala
11.25 "Have na ba you ka taken uminom your mo medicine ng gamot, anak anak?"
11.26 She niya has [–] little kaunti lang money ang pera, but pero she siya has may a [–] big malaking plan plano
11.27 Next sa susunod na year taon, her niya children ang mga anak will have magkakaroon their [–] own ng sariling rooms kuwarto in sa London London
11.28 "We natin have kailangan to [–] prepare maghanda many ng maraming things bagay," she niya says sabi
11.29 Liza si Liza has [–] never hindi pa kailanman had nagkaroon so ganito much kalaking hope ng pag-asa
11.30 Tonight ngayong gabi, she siya has may a [–] dream panaginip: the ang whole buong family pamilya has naghahapunan dinner [–] together nang sama-sama
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
11.16 Liza has a new job in London. May bagong trabaho si Liza sa London.
11.17 She has worked as a nurse for ten years. Sampung taon na siyang nagtatrabaho bilang nars.
11.18 She has a small flat near the hospital. May maliit na flat siya malapit sa ospital.
11.19 Every morning, she has coffee. Tuwing umaga, nagkakape siya.
11.20 She has three children in Batangas. May tatlong anak siya sa Batangas.
11.21 They have to live with their grandmother. Kailangan nilang tumira kasama ang kanilang lola.
11.22 Every Sunday, Liza has a video call with them. Tuwing Linggo, nakikipag-video call si Liza sa kanila.
11.23 "Have you done your homework?" she asks. "Natapos na ba ninyo ang inyong takdang-aralin?" tanong niya.
11.24 The youngest has a cough, and Liza is worried. May ubo ang bunso, at nag-aalala si Liza.
11.25 "Have you taken your medicine, anak?" "Uminom ka na ba ng gamot mo, anak?"
11.26 She has little money, but she has a big plan. Kaunti lang ang pera niya, pero may malaking plano siya.
11.27 Next year, her children will have their own rooms in London. Sa susunod na taon, magkakaroon ng sariling kuwarto sa London ang mga anak niya.
11.28 "We have to prepare many things," she says. "Kailangan nating maghanda ng maraming bagay," sabi niya.
11.29 Liza has never had so much hope. Hindi pa kailanman nagkaroon si Liza ng ganito kalaking pag-asa.
11.30 Tonight, she has a dream: the whole family has dinner together. Ngayong gabi, may panaginip siya: naghahapunan nang sama-sama ang buong pamilya.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
11.16 Liza has a new job in London.
11.17 She has worked as a nurse for ten years.
11.18 She has a small flat near the hospital.
11.19 Every morning, she has coffee.
11.20 She has three children in Batangas.
11.21 They have to live with their grandmother.
11.22 Every Sunday, Liza has a video call with them.
11.23 "Have you done your homework?" she asks.
11.24 The youngest has a cough, and Liza is worried.
11.25 "Have you taken your medicine, anak?"
11.26 She has little money, but she has a big plan.
11.27 Next year, her children will have their own rooms in London.
11.28 "We have to prepare many things," she says.
11.29 Liza has never had so much hope.
11.30 Tonight, she has a dream: the whole family has dinner together.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
Si Liza ay isang nars na Pilipina na nagsimula ng bagong trabaho sa London. Ipinapakita ng kanyang kuwento ang halos lahat ng gamit ng "have":
- Pag-aari at pamilya: "has a new job" (11.16), "has a small flat" (11.18), "has three children" (11.20). Laging "has" dahil "she" o "Liza" ang subject. - Gawain: "has coffee" (11.19), "has a video call" (11.22), "has dinner" (11.30). Isang pandiwang Tagalog ang katumbas: nagkakape, nakikipag-video call, naghahapunan. - Sakit: "has a cough" (11.24) = may ubo. - Have to: "They have to live with their grandmother" (11.21); "We have to prepare" (11.28) = kailangan. - Present perfect: "has worked … for ten years" (11.17). Nagsimula ito sa nakaraan at nagpapatuloy pa ngayon. Sa Tagalog: Sampung taon na siyang nagtatrabaho. Gamitin ang "for" para sa haba ng panahon: "for ten years", hindi "since ten years". - Tanong sa present perfect: "Have you done your homework?" (11.23), "Have you taken your medicine?" (11.25). Ang "have" ang nauuna; walang "do". - "Have" nang dalawang beses: "Liza has never had so much hope" (11.29). Ang unang "has" ay pantulong; ang "had" ay ang pangunahing pandiwa (pag-aari). Tama ito at karaniwan: "I have had a cold" (Nagkasipon ako). - Hinaharap: "will have" (11.27) = magkakaroon. Pagkatapos ng "will", laging "have", kahit "she" o "they": "She will have", hindi "She will has". - "Take" para sa gamot: sa Ingles, "take medicine" (11.25), hindi "drink medicine", kahit "uminom ng gamot" ang sinasabi sa Tagalog.
Ang "anak" sa 11.25 ay hindi isinalin dahil ganito talaga magsalita ang maraming Pilipinong magulang sa kanilang anak, kahit nasa Ingles ang pangungusap.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- have /hæv/, has /hæz/, had /hæd/: tatlong magkakaibang huling tunog. Bigkasin ang /v/ at /z/ nang may boses. - Ang "have" ay nagtatapos sa "e" na hindi binibigkas. Hindi ito "ha-ve". - I've, you've, we've, they've: may apostrophe bago ang "ve". She's at he's ay puwedeng "she is" o "she has": "She's tired" (she is), "She's finished" (she has). - I'd ay puwedeng "I had" o "I would": "I'd finished" (I had), "I'd like coffee" (I would). - "Have to" ay /ˈhæftə/ at "has to" ay /ˈhæstə/ sa normal na pagsasalita. - Huwag isulat ang "should of" o "could of". Ang tama: should have / should've, could have / could've. Pareho ang tunog (/ʃʊdəv/), kaya madalas ang pagkakamaling ito, kahit sa mga katutubong nagsasalita ng Ingles. - Sa past participle: have → had. Halimbawa: "I have had breakfast."
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
---
Course Index: [latinum.substack.com/p/index](https://latinum.substack.com/p/index)