← English for Yiddish Speakers
דאָס װאָרט it איז אַ פּראָנאָם (pronoun) אין ענגליש: דער פּראָנאָם פֿון דער דריטער פּערזאָן, יחיד, פֿאַר אַ זאַך, אַ חיה, אַן אידעע אָדער אַ סיטואַציע. עס מײנט דאָס, װאָס מען האָט שױן דערמאָנט: Where is the book? It is on the table. עס איז דאָס צענטע װאָרט אין דער װערטער־ליסטע, גלײַך נאָך you, און עס שטייט אין אַ סך זאַצן, אויך דאָרט, װוּ עס מײנט גאָרנישט: It is cold. It is Friday.
ייִדיש האָט דרײַ װערטער פֿאַר דער דריטער פּערזאָן: ער, זי, עס. מען קלײַבט צווישן זיי לויט דעם מין (gender) פֿון דעם נאָמענװאָרט: דער טיש → ער, די גאַס → זי, דאָס בוך → עס. ענגליש קלײַבט נישט אַזוי. he און she זענען פֿאַר מענטשן (און אָפֿט פֿאַר אַ חיה מיט אַ נאָמען), און it איז פֿאַר אַלץ אַנדערש: דער טיש, די גאַס, דאָס בוך, דער טײ, די מתּנה. אַלע זענען it. אַ ייִדיש־רעדער דאַרף פֿאַרגעסן דעם מין פֿון דעם נאָמענװאָרט. דערצו קומט נאָך אַ זאַך: it איז אויך אַ לײדיקער סובעקט. ענגליש מוז אַלעמאָל האָבן אַ סובעקט, און װוּ ייִדיש זאָגט נאָר הײַנט איז קאַלט, זאָגט ענגליש Today it is cold. די אַנדערע אונטערשיידן:
- איין װאָרט פֿאַר ער, זי, עס: it איז סובעקט (it is old) און אָביעקט (I see it), און אין ייִדיש שטייט דאָ ער / אים, זי, עס. ✗ The table is old, and he is big. ✗ Moshe sees the table, and he likes him - דער סובעקט פֿעלט קײנמאָל נישט: It is cold. It is raining. It is Friday. ✗ Is cold. ✗ Is raining. ✗ Is Friday today - װאָס איז דאָס? דאָס איז אַ בוך: ייִדיש זאָגט דאָס, ענגליש זאָגט it: What is it? It is a book. ✗ What it is? ✗ That is a book (אַז מען ענטפֿערט אויף ״What is it?״ און װיל נישט װײַזן מיטן פֿינגער) - it + צײַטװאָרט: נאָך it שטייט -s: it is, it was, it has, it rains. ✗ it are. ✗ it rain - פֿראַגעס: Is it cold? Does it rain? ייִדיש שטעלט דאָס צײַטװאָרט פֿאַרן סובעקט: איז עס קאַלט? ענגליש שטעלט it נאָך is, does. ✗ It is cold? (נאָר מיט אַ פֿראַגע־טאָן) - its, it's, itself: its = זײַן (נישט קײן אַפּאָסטראָף); it's = it is אָדער it has; itself = זיך אַלײן. ✗ Its cold. ✗ The book has it's cover - דער אַרויסרעד: it הערט זיך [ɪt], מיט אַ קורצן [ɪ]. ✗ [it] (װי eat). זען דעם אַרויסרעד־פֿירער
אין די ביישפּילן שטייט בײַם װאָרט it (און בײַ אַלע װערטער) די ייִדישע איבערזעצונג. בײַ it שטייט עס, דאָס, ער, זי אָדער אים, װי עס פֿאַסט צום נאָמענװאָרט, װאָס מען מײנט. װוּ עס איז נישטאָ קײן װאָרט אין ייִדיש (אין ״Today it is cold״ שטייט אין ייִדיש הײַנט איז קאַלט), שטייט דער סימן ״-״.
הויפּט־פּונקטן:
- it = עס, ער, זי, דאָס, אים: איין װאָרט, װען ייִדיש האָט פֿינף. Where is the table? It is here. Where is the street? It is here. Where is the book? It is here - it פֿאַר אַ זאַך אָדער אַ חיה אָן נאָמען. פֿאַר אַ מענטש שטייט he אָדער she: Mazel is here. She is happy - it is + װעטער, צײַט, מרחק: It is cold. It is raining. It is Friday. ✗ Is cold - it is + אַדיעקטיװ + that / to: It is good that you are here. It is not easy to speak English - What is it? It is a book. Who is it? It is us. ייִדיש זאָגט דאָ דאָס: װאָס איז דאָס? װער איז דאָס? - it נאָך אַ צײַטװאָרט און נאָך אַ פּרעפּאָזיציע: I see it, I like it, I read it, for it. ✗ I like to it - it is not (it isn't), it does not (it doesn't): ✗ it no is, ✗ it not rain - its (זײַן) ≠ it's (it is): ✗ Its cold - אַרויסרעד: it [ɪt], נישט [it]
it is the pronoun of the third person singular, for things, animals and ideas. It stands for a thing already named: Where is the book? It is on the table. Yiddish has three third-person pronouns, ער, זי and עס, and picks one by the grammatical gender of the noun: דער טיש is ער, די גאַס is זי, דאָס בוך is עס. English does not: he and she are for people (and for an animal with a name), and every other noun, whatever its Yiddish gender, is it. This is easy once it is seen, and it takes practice, because the Yiddish speaker's ear expects a choice. it is also the empty subject of English. English must have a subject in every sentence, so it says It is cold, It is raining and It is Friday, and Yiddish can say הײַנט איז קאַלט with no pronoun at all. The same empty it opens a sentence with that or to: It is good that you are here. It is not easy to speak English. The verb after it takes -s: it is, it rains. The word is pronounced [ɪt], with the short vowel of sit, not the long vowel of seat.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
10.1 It דאָס is איז a אַ book בוך
10.2 It עס is ליגט on אױפֿן the - table טיש
10.3 I איך see זע it עס
10.4 It עס is איז not נישט late שפּעט
10.5 Is איז it עס cold קאַלט
10.6 It עס is - raining רעגנט in אין Vilna װילנע
10.7 It - is איז Friday פֿרײַטיק today הײַנט
10.8 What װאָס is איז it? דאָס It דאָס is איז a אַ small קלײנע present מתּנה
10.9 The דער table טיש is איז old, אַלט and און it ער is איז big גרויס
10.10 The די street גאַס is איז old, אַלט and און it זי is איז long לאַנג
10.11 I איך have האָב a אַ book, בוך and און I איך read לײען it עס every יעדן day טאָג
10.12 Moshe משה sees זעט the דעם table, טיש and און he ער likes האָט ליב it אים
10.13 It עס is איז good גוט that אַז you דו are ביסט here דאָ
10.14 It עס is איז not נישט easy לײַכט to צו speak רעדן English, ענגליש but אָבער I איך like האָב ליב it עס
10.15 When װען it עס rains רעגנט in אין Vilna, װילנע it עס is איז cold, קאַלט and און I איך stay בלײַב at אין home דער היים
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
10.1 It is a book. דאָס איז אַ בוך.
10.2 It is on the table. עס ליגט אױפֿן טיש.
10.3 I see it. איך זע עס.
10.4 It is not late. עס איז נישט שפּעט.
10.5 Is it cold? איז עס קאַלט?
10.6 It is raining in Vilna. עס רעגנט אין װילנע.
10.7 It is Friday today. הײַנט איז פֿרײַטיק.
10.8 What is it? It is a small present. װאָס איז דאָס? דאָס איז אַ קלײנע מתּנה.
10.9 The table is old, and it is big. דער טיש איז אַלט, און ער איז גרויס.
10.10 The street is old, and it is long. די גאַס איז אַלט, און זי איז לאַנג.
10.11 I have a book, and I read it every day. איך האָב אַ בוך, און איך לײען עס יעדן טאָג.
10.12 Moshe sees the table, and he likes it. משה זעט דעם טיש, און ער האָט אים ליב.
10.13 It is good that you are here. עס איז גוט, אַז דו ביסט דאָ.
10.14 It is not easy to speak English, but I like it. עס איז נישט לײַכט צו רעדן ענגליש, אָבער איך האָב עס ליב.
10.15 When it rains in Vilna, it is cold, and I stay at home. װען עס רעגנט אין װילנע, איז עס קאַלט, און איך בלײַב אין דער היים.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
10.1 It is a book.
10.2 It is on the table.
10.3 I see it.
10.4 It is not late.
10.5 Is it cold?
10.6 It is raining in Vilna.
10.7 It is Friday today.
10.8 What is it? It is a small present.
10.9 The table is old, and it is big.
10.10 The street is old, and it is long.
10.11 I have a book, and I read it every day.
10.12 Moshe sees the table, and he likes it.
10.13 It is good that you are here.
10.14 It is not easy to speak English, but I like it.
10.15 When it rains in Vilna, it is cold, and I stay at home.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
דאָס זענען די כּללים פֿון דעם װאָרט it:
1. it = עס, ער, זי, דאָס, אים: איין װאָרט פֿאַר אַלע זאַכן
- it איז דער פּראָנאָם פֿון דער דריטער פּערזאָן, יחיד, פֿאַר אַ זאַך, אַ חיה אָדער אַן אידעע: It is on the table (10.2), I see it (10.3), I read it (10.11) - ייִדיש קלײַבט לויט דעם מין פֿון דעם נאָמענװאָרט: דער טיש → ער (10.9), די גאַס → זי (10.10), דאָס בוך → עס (10.11). ענגליש זאָגט it אין אַלע דרײַ פֿאַלן: The table is old, and it is big. The street is old, and it is long. The book is old, and it is good. ✗ The table is old, and he is big. ✗ The street is old, and she is long - דער זעלבער אונטערשייד אין דעם אָביעקט: ייִדיש זאָגט ער האָט אים ליב (דעם טיש), ער האָט זי ליב (די גאַס), ער האָט עס ליב (דאָס בוך). ענגליש זאָגט it תּמיד: Moshe sees the table, and he likes it (10.12). ✗ he likes him. ✗ he likes her - he און she זענען פֿאַר מענטשן: Moshe → he, Rivka → she. אַ חיה מיט אַ נאָמען איז אַ מאָל she אָדער he: Mazel is sleeping. She is quiet (10.29). װען מען װײס נישט דעם מין, זאָגט מען it: Look at the bird! It is small. ✗ Look at the table, he is big
2. it + דאָס צײַטװאָרט: -s
- נאָך it שטייט is, was, has, אָדער אַ צײַטװאָרט מיט -s: It is a book (10.1), It is not late (10.4), it rains (10.15). ✗ it are. ✗ it be. ✗ it rain. ✗ it have - אַ נעגאַציע: It is not late (10.4). don't שטייט נישט נאָך it; נאָך it שטייט doesn't (does not): It doesn't rain here. ✗ It don't rain. ✗ It no rain. ✗ It not is late. isn't איז די קורצע פֿאָרעם: It isn't late - די פֿאַרגאַנגענהייט: It was cold. די צוקונפֿט: It will rain
3. פֿראַגעס: Is it …? Does it …?
- be: Is it cold? (10.5), Is it new? (10.25). is שטייט פֿאַר it. ייִדיש: איז עס קאַלט? ✗ It is cold? (נאָר מיט אַ פֿראַגע־טאָן). ✗ Is cold? - אַנדערע צײַטװערטער: Does it rain? Does it work? does + it + גרונט־פֿאָרעם אָן -s. ✗ Rains it? ✗ Does it rains? - What is it? (10.8, 10.21), Who is it? (10.16): ייִדיש װאָס איז דאָס? / װער איז דאָס? ✗ What it is? ✗ Who it is? - אַ פֿראַגע־װאָרט + it: Where is it? When is it? ✗ Where it is?
4. it is: װעטער, צײַט, אומשטענדן
- ענגליש דאַרף אַ סובעקט, אויך װען עס איז נישטאָ װאָס צו מײנען. דאָס װאָרט it איז דאָ דער לײדיקער סובעקט (dummy subject): It is raining (10.6), It is Friday today (10.7), It is cold (10.15, 10.18) - ייִדיש האָט אויך עס אין עס רעגנט (10.6) און עס איז קאַלט, אָבער אַז אַ װאָרט שטייט אין אָנהייב, פֿאַלט עס אַרויס: הײַנט איז קאַלט. ענגליש לאָזט it נישט אַרויס: Today it is cold. ✗ Is cold today. ✗ Rains in Vilna - It is Friday today (10.7) = Today is Friday. ביידע פֿאָרמען זענען ריכטיק, אָבער It is Friday today איז געוויינטלעכער. ✗ Is Friday today - It is time to drink tea (10.27): it is time to + גרונט־פֿאָרעם. ייִדיש: עס איז צײַט צו טרינקען טײ. It is five. It is late (10.4) - It is quiet now (10.29): דער אָרט אָדער דער מצבֿ. ייִדיש: איצט איז שטיל. ✗ Is quiet now
5. it is … that, it is … to
- It is good that you are here (10.13). דאָס װאָרט it שטייט אין אָנהייב, און דער װירקלעכער סובעקט, that you are here, קומט שפּעטער. ייִדיש האָט דאָס אויך: עס איז גוט, אַז דו ביסט דאָ. ✗ Is good that you are here - It is not easy to speak English (10.14). to + גרונט־פֿאָרעם. ייִדיש: עס איז נישט לײַכט צו רעדן. ✗ It is not easy speak English. ✗ It is not easy for speak - It is time to drink tea (10.27). It is nice to meet you - נאָך it is + אַדיעקטיװ שטייט that אָדער to, נישט what אָדער if: ✗ It is good what you are here
6. it אַלס אָביעקט: I see it, I like it, I read it
- נאָך אַ צײַטװאָרט שטייט it אָן אַ פּרעפּאָזיציע: I see it (10.3), I read it (10.11), I like it (10.14), Mrs. Rosen opens it (10.23). ✗ I see to it. ✗ I like to it - it שטייט נאָך דעם צײַטװאָרט, נישט נאָך דעם װאָרט, װאָס גייט נאָך אים: I read it every day (10.11). ✗ I read every day it - it נאָך אַ פּרעפּאָזיציע: for it, in it, with it, about it. ייִדיש האָט אָפֿט אַ װאָרט װי דערפֿאַר, דערין, דערמיט. ענגליש זאָגט נאָר for it, in it, with it. It is for you (10.20) - I like it = איך האָב עס ליב. like נעמט אַ דירעקטן אָביעקט: I like English. ✗ I like to it. ✗ I have it liked
7. identification: It is a book. It is us. It is me.
- אַז מען ענטפֿערט אויף װאָס? / װער?, זאָגט מען it is + דער נאָמען: It is a book (10.1), It is a small present (10.8), It is us (10.17). ייִדיש זאָגט דאָ דאָס: דאָס איז אַ בוך, דאָס זענען מיר - נאָך it is שטייט me, us, him, her, them אין גערעדטער שפּראַך: It is us (10.17). It is me (לעקציע 9). דער פֿאָרמעלער טעקסט זאָגט It is we, אָבער דאָס קלינגט הײַנט שטײַף - This is a book און That is a book זענען אויך ריכטיק, אַז מען װײַזט מיטן פֿינגער אויף דער זאַך. it איז דער געוויינטלעכער װאָרט, אַז די זאַך איז שױן דערמאָנט, אָדער אַז מען פֿרעגט: What is it?
8. its, it's, itself
- its = זײַן (פֿאַר אַ זאַך אָדער אַ חיה) אָדער איר, װען ייִדיש האָט אַ פֿרויען־נאָמענװאָרט: Its cover is red (10.24). ✗ It cover. ✗ It's cover - it's = it is אָדער it has: It's cold. It's a book. It's been cold. אַן אַפּאָסטראָף שטייט נאָר דאָ. its האָט קײן אַפּאָסטראָף נישט: ✗ The book has it's cover. ✗ Its cold today. its און it's הערן זיך די זעלבע [ɪts] - itself = זיך אַלײן: The cat washes itself. The book speaks for itself. itself (איינער) ≠ themselves (פֿיל)
9. די קורצע פֿאָרמען: it's, isn't, it'll, it'd
- it is → it's, it is not → it isn't, it will → it'll, it would / it had → it'd: It's cold. It isn't late. It'll rain. אין גערעדטער שפּראַך זאָגט מען געוויינטלעך די קורצע פֿאָרעם - ✗ It's' cold. ✗ Its' cold. ✗ It isnt' late
אָפֿטע טעותים:
- ✗ The table is old, and he is big → ✓ The table is old, and it is big - ✗ The street is old, and she is long → ✓ The street is old, and it is long - ✗ Moshe sees the table, and he likes him → ✓ Moshe sees the table, and he likes it - ✗ Is cold today → ✓ Today it is cold - ✗ Is Friday → ✓ It is Friday - ✗ Rains in Vilna → ✓ It rains in Vilna - ✗ It are cold → ✓ It is cold - ✗ It rain → ✓ It rains - ✗ It no is late → ✓ It is not late - ✗ It don't rain → ✓ It doesn't rain - ✗ It is cold? → ✓ Is it cold? - ✗ What it is? → ✓ What is it? - ✗ Is good that you are here → ✓ It is good that you are here - ✗ It is not easy speak English → ✓ It is not easy to speak English - ✗ I see to it → ✓ I see it - ✗ I read every day it → ✓ I read it every day - ✗ Its cold → ✓ It's cold - ✗ The book has it's cover → ✓ The book has its cover - ✗ [it] (װי eat) → ✓ [ɪt]
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- it איז דאָס צענטע װאָרט אין דער װערטער־ליסטע, נאָך the, be, and, a, of, to, in, I און you. עס איז דער דריטער פּראָנאָם אין דער װערטער־ליסטע, נאָך I און you. - ענגליש it קומט פֿון אַלטענגליש hit, די סאַכלעכע פֿאָרעם פֿון hē (he). דער אות h איז מיט דער צײַט אַרױסגעפֿאַלן. דאָס האָלענדישע װאָרט het איז אַ נאָענטער קרובֿ. דער דײַטשער װאָרט es און דאָס ייִדישע עס טוען די זעלבע אַרבעט, אָבער ייִדיש האָט אויך ער און זי פֿאַר זאַכן, און ענגליש האָט עס מיט דער צײַט פֿאַרלױרן. - its איז אַ יונגער װאָרט: אין דער צײַט פֿון שייקספּיר איז ער דערשינען אין דער שפּראַך, און פֿריִער האָט מען his געזאָגט אויך פֿאַר אַ זאַך. אין דער King James Version (1611) שטייט ״if the salt have lost his savour״ (מתּי ה׳:י״ג, Matthew 5:13), און אַ הײַנטיקער לײענער װאָלט געזאָגט its. - ענגליש רעדט װעגן װעטער מיט it, און דער קלײנער שמועס (small talk) הייבט אָפֿט אָן דערמיט: ״It is cold today, isn't it?״ ״Yes, it is.״ דער סוף isn't it? (tag question) װאַרט אויף ״יאָ״. ייִדיש זאָגט אָפֿט נישט װאָר?, און ענגליש בײַט דעם סוף לויט דעם צײַטװאָרט: It is cold, isn't it? It isn't late, is it? It rains a lot, doesn't it? - אין אַ פּראָגנאָז זאָגט מען: ״It will rain tomorrow״. אַ באַקאַנטער אידיאָם: ״It is raining cats and dogs״ מײנט אַ שטאַרקער רעגן. עס האָט קײן װאָרט־בײַ־װאָרט־טײַטש נישט. - ״How is it going?״ און ״How's it going?״ זענען פֿרײַנדלעכע גרוסן אין אַמעריקע (װי װאָס מאַכסטו?). דער ענטפֿער איז ״Fine, thanks״ אָדער ״Not bad״. it מײנט דאָ ״די לעבנס־לאַגע״ און קײן זאַך נישט. - בײַם טיר: ״Who is it?״ ״It's me.״ ״It's us.״ אין דער טעלעפֿאָן־שפּראַך זאָגט מען אויך ״Hello, it's Rivka״ (אַז מען שטעלט זיך פֿאָר). אַ װאָרט פֿאַר אַ רופֿונג: ״Thank you!״ ״It's nothing.״ אָדער ״It's OK.״ - ״It's nice to meet you״ איז אַ געוויינטלעכער גרוס, אַז מען באַגעגנט אַ מענטש צום ערשטן מאָל. ייִדיש זאָגט זייער אָנגענעם; ענגליש זאָגט it's nice to meet you, און דער ענטפֿער איז ״It's nice to meet you too״. - אין אַ קינדערשפּיל (tag) זאָגט מען ״You're it!״, אַז מען דאַרף נאָכלױפֿן די אַנדערע. it מײנט דאָ דעם, װאָס יאָגט. - ענגליש האָט אַ סך טיטלען פֿון בײַכער און פֿילמען מיט it: It (1986) איז אַ גרויל־ראָמאַן פֿון Stephen King, און It Happened One Night (1934) איז אַ באַרימטע קאָמעדיע פֿון דעם רעזשיסאָר Frank Capra. אין ביידע טיטלען שטייט it אין אָנהייב, און דער לײענער װײסט נאָך נישט, װאָס עס מײנט. - it שרײַבט מען מיט אַ קלײנעם אות, נאָר אין אָנהייב פֿון אַ זאַץ מיט אַ גרויסן: It is cold. אַנדערש װי I (לעקציע 8).
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
It עס was איז געװען the די best בעסטע of פֿון times, צײַטן it עס was איז געװען the די worst ערגסטע of פֿון times, צײַטן it עס was איז געװען the די age צײַט of פֿון wisdom, חכמה it עס was איז געװען the די age צײַט of פֿון foolishness, נאַרישקייט it עס was איז געװען the די epoch תּקופֿה of פֿון belief, גלױבן it עס was איז געװען the די epoch תּקופֿה of פֿון incredulity, צווייפֿל
— Charles Dickens, A Tale of Two Cities (1859), Book the First, Chapter I ("The Period"), the first six clauses of the opening sentence
It was the best of times, it was the worst of times, it was the age of wisdom, it was the age of foolishness, it was the epoch of belief, it was the epoch of incredulity,
עס איז געװען די בעסטע פֿון צײַטן, עס איז געװען די ערגסטע פֿון צײַטן, עס איז געװען די צײַט פֿון חכמה, עס איז געװען די צײַט פֿון נאַרישקייט, עס איז געװען די תּקופֿה פֿון גלױבן, עס איז געװען די תּקופֿה פֿון צווייפֿל,
(די ייִדישע איבערזעצונג איז אַ לערנער־איבערזעצונג פֿון דעם לאַטינום־אינסטיטוט, נישט פֿון אַן אויסגאַבע פֿון אַ ייִדישער איבערזעצונג פֿון דיקענסעס ראָמאַן. ״Incredulity״ מײנט, אַז מען װיל נישט גלײבן; דאָס װאָרט צווייפֿל איז דאָ דער נאָענטסטער פּשוטער װאָרט.)
דאָס זענען די ערשטע זעקס טײלן פֿון דעם ערשטן זאַץ פֿון דעם ראָמאַן A Tale of Two Cities פֿון Charles Dickens (1812–1870). דער ראָמאַן איז אַרויס אין 1859, און דער ערשטער קאַפּיטל הייסט ״The Period״. דעם טעקסט האָבן מיר געפּרוּװט מיט Project Gutenberg און מיט אָנליין־אָפּדרוקן פֿון דעם ערשטן קאַפּיטל; די װערטער און די קאָמעס שטימען. דער זאַץ גייט װײַטער (״it was the season of Light, it was the season of Darkness …״), און מיר האָבן אים אָפּגעשניטן נאָך זעקס it was־טײלן, װײַל די זעקס שױן װײַזן דעם כּלל. מיר האָבן אויסגעקליבן דעם זאַץ, װײַל it שטייט אין אים זעקס מאָל, און יעדעס מאָל איז עס דער לײדיקער סובעקט.
דאָס it שטייט נישט פֿאַר קײן נאָמענװאָרט. עס מײנט ״די צײַט, װעגן װעלכער איך שרײַב״, װאָס דער שרײַבער רופֿט אין דעם נאָכדעם זאַץ ״the period״ (אַזוי הייסט אויך דער קאַפּיטל). מיט it was הייבט אָן יעדער טײל, און אַזאַ װידערהאָלונג אין אָנהייב פֿון טײלן הייסט anaphora (אין ייִדיש: אַ װידערהאָלונג אין אָנהייב). דער איינציקער מענטש, װאָס איז דאָ, איז דער לײענער. דאָס it was װערט אַ שלאַג, און די קעגנזאַצן (best / worst, wisdom / foolishness, belief / incredulity) קומען נאָך אים װי אַן עכאָ. ייִדיש װאָלט געזאָגט אָדער עס איז געװען (װי אין דער איבערזעצונג) אָדער דאָס איז געװען.
״the best of times״: best איז דער סופּערלאַטיװ פֿון good, און ״of times״ מײנט ״פֿון אַלע צײַטן״. ״the age of wisdom״ און ״the epoch of belief״ זענען שיינע װערטער: age און epoch זענען צוויי װערטער פֿאַר אַ תּקופֿה, און wisdom / foolishness און belief / incredulity זענען אָפּשטראַקטע נאָמענװערטער, װאָס ענדיקן זיך אויף -dom, -ness, -ity.
- "It was the best of times": It = דער לײדיקער סובעקט. was = די פֿאַרגאַנגענהייט פֿון is, נאָך it שטייט was. the best of times = אַ סופּערלאַטיװ: the + best (good → better → best). ✗ It were. ✗ It is was. ✗ the more good - "it was the worst of times": worst = דער סופּערלאַטיװ פֿון bad (bad → worse → worst). ✗ the most bad. ✗ the baddest - "it was the age of wisdom": age of + נאָמענװאָרט. of באַצייכנט אַ באַשטימטע תּקופֿה (לעקציע 5). wisdom = חכמה, אָן a און אָן the (אַן אומצאָליקער, אָפּשטראַקטער נאָמענװאָרט). ✗ the age of a wisdom - "it was the age of foolishness": foolish + -ness = foolishness: אַן אַדיעקטיװ װערט אַ נאָמענװאָרט. אַזוי אויך happy → happiness, kind → kindness. -ness שטייט נאָך אַדיעקטיװן - "it was the epoch of belief": belief = דער נאָמענװאָרט פֿון believe: believe → belief. ✗ the epoch of believe. epoch [ˈɛpək], נישט [ˈiːpɒk] - "it was the epoch of incredulity": credulous = גרײט צו גלײבן; incredulous = אָן גלײבן; incredulity = דער נאָמענװאָרט. in- שטייט פֿאַר אַ װאָרט און מאַכט אַ נעגאַציע: incredible, impossible, incorrect. דער זאַץ גייט װײַטער נאָך דעם קאָמע - אַרויסרעד: it [ɪt], was [wʌz], best [bɛst], worst [wɜrst], times [taɪmz], age [eɪdʒ], wisdom [ˈwɪzdəm], foolishness [ˈfuːlɪʃnəs], epoch [ˈɛpək], belief [bɪˈlif], incredulity [ˌɪnkrəˈdulɪti]
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
10.16 Mrs. פֿרױ Rosen ראָזען asks, פֿרעגט "Who װער is איז it?" דאָס
10.17 Rivka ריװקע answers, ענטפֿערט "It דאָס is זענען us, מיר Mrs. פֿרױ Rosen!" ראָזען
10.18 Mrs. פֿרױ Rosen ראָזען says, זאָגט "Come קומט in! אַרײַן It - is איז cold קאַלט today" הײַנט
10.19 Moshe משה says, זאָגט "Yes, יאָ it עס is איז cold, קאַלט and און it עס is - raining" רעגנט
10.20 Rivka ריװקע says, זאָגט "Mrs. פֿרױ Rosen, ראָזען we מיר have האָבן a אַ present. מתּנה It דאָס is איז for פֿאַר you" אײַך
10.21 Mrs. פֿרױ Rosen ראָזען asks, פֿרעגט "A אַ present? מתּנה What װאָס is איז it?" דאָס
10.22 Moshe משה answers, ענטפֿערט "It דאָס is איז a אַ book. בוך It עס is איז old, אַלט but אָבער it עס is איז very זייער good" גוט
10.23 Mrs. פֿרױ Rosen ראָזען opens עפֿנט אױף it זי and און says, זאָגט "Oh, אָ it עס is איז beautiful! שײן I איך like האָב ליב it עס very זייער much" -
10.24 Rivka ריװקע says, זאָגט "Look! קוקט Its זײַן cover אומשלאַג is איז red" רױט
10.25 Mrs. פֿרױ Rosen ראָזען asks, פֿרעגט "Is איז it עס new?" נײַ
10.26 Moshe משה answers, ענטפֿערט "No, ניין it עס is איז not נישט new. נײַ It עס is איז from פֿון Vilna" װילנע
10.27 Mrs. פֿרױ Rosen ראָזען says, זאָגט "It עס is איז time צײַט to צו drink טרינקען tea" טײ
10.28 Rivka ריװקע asks, פֿרעגט "Where װוּ is איז Mazel?" מזל
10.29 Mrs. פֿרױ Rosen ראָזען answers, ענטפֿערט "She זי is - sleeping, שלאָפֿט and און it - is איז quiet שטיל now" איצט
10.30 Mrs. פֿרױ Rosen ראָזען says, זאָגט "Drink טרינקט your אײַער tea טײ when װען it ער is איז hot" הײס
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
10.16 Mrs. Rosen asks, "Who is it?" פֿרױ ראָזען פֿרעגט: "װער איז דאָס?"
10.17 Rivka answers, "It is us, Mrs. Rosen!" ריװקע ענטפֿערט: "דאָס זענען מיר, פֿרױ ראָזען!"
10.18 Mrs. Rosen says, "Come in! It is cold today." פֿרױ ראָזען זאָגט: "קומט אַרײַן! הײַנט איז קאַלט."
10.19 Moshe says, "Yes, it is cold, and it is raining." משה זאָגט: "יאָ, עס איז קאַלט, און עס רעגנט."
10.20 Rivka says, "Mrs. Rosen, we have a present. It is for you." ריװקע זאָגט: "פֿרױ ראָזען, מיר האָבן אַ מתּנה. דאָס איז פֿאַר אײַך."
10.21 Mrs. Rosen asks, "A present? What is it?" פֿרױ ראָזען פֿרעגט: "אַ מתּנה? װאָס איז דאָס?"
10.22 Moshe answers, "It is a book. It is old, but it is very good." משה ענטפֿערט: "דאָס איז אַ בוך. עס איז אַלט, אָבער עס איז זייער גוט."
10.23 Mrs. Rosen opens it and says, "Oh, it is beautiful! I like it very much." פֿרױ ראָזען עפֿנט זי אױף און זאָגט: "אָ, עס איז שײן! איך האָב עס זייער ליב."
10.24 Rivka says, "Look! Its cover is red." ריװקע זאָגט: "קוקט! זײַן אומשלאַג איז רױט."
10.25 Mrs. Rosen asks, "Is it new?" פֿרױ ראָזען פֿרעגט: "איז עס נײַ?"
10.26 Moshe answers, "No, it is not new. It is from Vilna." משה ענטפֿערט: "ניין, עס איז נישט נײַ. עס איז פֿון װילנע."
10.27 Mrs. Rosen says, "It is time to drink tea." פֿרױ ראָזען זאָגט: "עס איז צײַט צו טרינקען טײ."
10.28 Rivka asks, "Where is Mazel?" ריװקע פֿרעגט: "װוּ איז מזל?"
10.29 Mrs. Rosen answers, "She is sleeping, and it is quiet now." פֿרױ ראָזען ענטפֿערט: "זי שלאָפֿט, און איצט איז שטיל."
10.30 Mrs. Rosen says, "Drink your tea when it is hot." פֿרױ ראָזען זאָגט: "טרינקט אײַער טײ, װען ער איז הײס."
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
10.16 Mrs. Rosen asks, "Who is it?"
10.17 Rivka answers, "It is us, Mrs. Rosen!"
10.18 Mrs. Rosen says, "Come in! It is cold today."
10.19 Moshe says, "Yes, it is cold, and it is raining."
10.20 Rivka says, "Mrs. Rosen, we have a present. It is for you."
10.21 Mrs. Rosen asks, "A present? What is it?"
10.22 Moshe answers, "It is a book. It is old, but it is very good."
10.23 Mrs. Rosen opens it and says, "Oh, it is beautiful! I like it very much."
10.24 Rivka says, "Look! Its cover is red."
10.25 Mrs. Rosen asks, "Is it new?"
10.26 Moshe answers, "No, it is not new. It is from Vilna."
10.27 Mrs. Rosen says, "It is time to drink tea."
10.28 Rivka asks, "Where is Mazel?"
10.29 Mrs. Rosen answers, "She is sleeping, and it is quiet now."
10.30 Mrs. Rosen says, "Drink your tea when it is hot."
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- Who is it? (10.16): אַ פֿראַגע בײַ דער טיר. Who + is + it: is שטייט פֿאַר it. ייִדיש װער איז דאָס? ✗ Who it is? it מײנט דעם אומבאַקאַנטן מענטש - It is us, Mrs. Rosen! (10.17): it is + us (אין גערעדטער שפּראַך). ייִדיש דאָס זענען מיר. ✗ It is we (שטײַף). ✗ It are us. Mrs. Rosen שטייט נאָך אַ קאָמע, װען מען רופֿט אַ מענטש - Come in! It is cold today (10.18): Come in! = קומט אַרײַן. אַ באַפֿעל אָן you (לעקציע 9). It is cold today: it שטייט אין אָנהייב. ייִדיש הײַנט איז קאַלט, אָן עס. ✗ Is cold today - Yes, it is cold, and it is raining (10.19): it is cold און it is raining: צוויי מאָל it, װײַל יעדער טײל האָט זײַן אײגענעם סובעקט. ✗ Yes, it is cold, and is raining. is raining = is + -ing: װאָס פֿאָרט פֿאָר איצט (לעקציע 8) - Mrs. Rosen, we have a present. It is for you (10.20): we have = מיר האָבן. a present. It is for you: it = די מתּנה. ייִדיש זאָגט דאָ דאָס (דאָס איז פֿאַר אײַך), נישט זי. for you: for + you (לעקציע 9). ✗ It is to you - A present? What is it? (10.21): What is it? = װאָס איז דאָס? ✗ What it is? A present? מיט אַ פֿראַגע־טאָן: אַ קורצע פֿראַגע - It is a book. It is old, but it is very good (10.22): It is a book: it is + a + נאָמענװאָרט. It is old: it = דאָס בוך (עס). very good: very שטייט פֿאַר אַן אַדיעקטיװ (לעקציע 6). but it is = אָבער עס איז: it שטייט װידער נאָך but. ✗ but is very good - Oh, it is beautiful! I like it very much (10.23): opens it: it = די מתּנה (ייִדיש זי: עפֿנט זי אױף). it is beautiful: it = דאָס בוך (עס). I like it very much: like + it + very much: it שטייט נאָך like, very much שטייט אין סוף. ✗ I like very much it. ייִדיש זאָגט איך האָב עס זייער ליב - Look! Its cover is red (10.24): its = זײַן. its cover = זײַן אומשלאַג. its האָט קײן אַפּאָסטראָף נישט. red נאָך is. ✗ It's cover. ✗ Look! cover is red. Look! = קוקט (אַ באַפֿעל) - Is it new? (10.25): Is + it + אַדיעקטיװ. ✗ It is new? (נאָר מיט אַ פֿראַגע־טאָן). new = נײַ. ✗ Is new? - No, it is not new. It is from Vilna (10.26): No = ניין. it is not new: not נאָך is. it isn't new איז די קורצע פֿאָרעם. It is from Vilna: from = פֿון (לעקציע 7). ✗ It is of Vilna. ✗ It is by Vilna - It is time to drink tea (10.27): It is time to + גרונט־פֿאָרעם. ייִדיש עס איז צײַט צו טרינקען. ✗ Is time to drink tea. ✗ It is time for to drink. tea אָן a און אָן the: drink tea - Where is Mazel? (10.28): Where + is + נאָמען. ✗ Where Mazel is? Mazel איז she, נישט it: אַ באַקאַנטע חיה מיט אַ נאָמען - She is sleeping, and it is quiet now (10.29): She is sleeping: she = Mazel. is sleeping = is + -ing. it is quiet: דער לײדיקער it. ייִדיש איצט איז שטיל, אָן עס. ✗ She is sleeping, and is quiet now. now שטייט אין סוף (לעקציע 9) - Drink your tea when it is hot (10.30): Drink = אַ באַפֿעל אָן you. your = אײַער. when it is hot: when + it + is. it = דער טײ (ייִדיש דער טײ → ער). ✗ when is hot. ✗ when he is hot. ✗ Drink you tea
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- it – [ɪt]: אַ קורצער װאָקאַל [ɪ], װי אין sit און in (לעקציע 7), און אַ [t] אין סוף. אַ סילבע. ✗ [it] (לאַנג, װי eat). אַ קורצער װאָקאַל [ɪ] און אַ לאַנגער [i] זענען צוויי װערטער: it [ɪt] ≠ eat [it]. sit [sɪt] ≠ seat [sit]. bit [bɪt] ≠ beat [bit]. live [lɪv] ≠ leave [liv]. ship [ʃɪp] ≠ sheep [ʃip]. ייִדיש האָט קײן אונטערשייד נישט צווישן [ɪ] און [i], און דער אונטערשייד מוז מען לערנען - its – [ɪts] און it's – [ɪts]: אַ זעלבער קלאַנג, צוויי שרײַבונגען. it's מײנט it is אָדער it has: It's cold. its מײנט זײַן: its cover. ✗ [its]. itself – [ɪtˈsɛlf]: דער טראָפּ אויף -self - it is אין אַ זאַץ: [ɪt ɪz]: אין ליגענדיקן רעדן זענען די װערטער צוזאַמענגעגאָסן. it's [ɪts]. isn't – [ˈɪzənt]. Is it? [ɪz ɪt]. ✗ [iz it] מיט לאַנגע [i] - it אין אַ זאַץ: ניט שטאַרק באַטאָנט: I see it [aɪ ˈsi ɪt], I like it [aɪ ˈlaɪk ɪt]. דער טראָפּ פֿאַלט אויף see, like. it מיט שטאַרקן טראָפּ װערט נאָר בײַם קאָנטראַסט: ״It is old, not he״ - t אין סוף: it [ɪt], not [nɑt], late [leɪt], cold [koʊld], hot [hɑt]. דער [t] שטייט אין סוף פֿון דער סילבע; אין אַמעריקאַנער ענגליש הערט מען אים אָפֿט װי אַ שװאַכער קלאַפּ, װען אַ װאָקאַל קומט נאָך אים (it is [ɪˈɾɪz]). ✗ [d]: it ≠ id - װערטער פֿון דער לעקציע: book – [bʊk]; table – [ˈteɪbəl]; street – [strit]; cold – [koʊld]; raining – [ˈreɪnɪŋ]; rains – [reɪnz]; Vilna – [ˈvɪlnə]; Friday – [ˈfraɪdeɪ]; today – [təˈdeɪ]; late – [leɪt]; present – [ˈprɛzənt]; small – [smɔl]; big – [bɪg]; old – [oʊld]; long – [lɔŋ]; read – [rid] (איצטיקע צײַט), red – [rɛd]; every – [ˈɛvri]; day – [deɪ]; good – [gʊd]; easy – [ˈizi]; English – [ˈɪŋglɪʃ]; speak – [spik]; stay – [steɪ]; home – [hoʊm]; who – [hu]; us – [ʌs]; come – [kʌm]; yes – [jɛs]; beautiful – [ˈbjutɪfəl]; very – [ˈvɛri]; much – [mʌtʃ]; cover – [ˈkʌvər]; new – [nu]; from – [frʌm]; time – [taɪm]; drink – [drɪŋk]; tea – [ti]; quiet – [ˈkwaɪət]; sleeping – [ˈslipɪŋ]; now – [naʊ]; your – [jɔr]; when – [wɛn]; hot – [hɑt]; Mazel – [ˈmɑzəl]; Rivka – [ˈrɪvkə]; Moshe – [ˈmoʊʃə]; Mrs. Rosen – [ˈmɪsɪz ˈroʊzən] - read – [rid] און [rɛd]: דער אות־קאָמבינאַציע ea הערט זיך אַנדערש אין דער איצטיקער צײַט (I read it every day [aɪ ˈrid ɪt]) און אין דער פֿאַרגאַנגענהייט (I read it yesterday [aɪ ˈrɛd ɪt]). דער זעלבער װאָרט read און דער פֿאַרב red [rɛd]. דער זאַץ 10.11 איז אין דער איצטיקער צײַט, דעריבער [rid] - w: when [wɛn], what [wʌt] אָדער [wɑt], was [wʌz], where [wɛr]: אָנהייב [w], נישט [v]. ייִדיש האָט נישט קײן [w]: ✗ [vɛn] → ✓ [wɛn] (לעקציע 9). who – [hu], דער אות w הערט זיך נישט - th און h: the [ðə], that [ðæt], think [θɪŋk] (לעקציע 8, 9). who [hu] און hot [hɑt]: דער [h] איז אַ שװאַכער אָטעם, נישט װי ייִדיש ח [x]. ✗ [xɑt] - ריטם: ״It is cold״ – [ɪt ɪz ˈkoʊld]: דער טראָפּ פֿאַלט אויף cold. It און is זענען שװאַך. אין דער פֿראַגע ״Is it cold?״ – [ɪz ɪt ˈkoʊld] גייט דער טאָן אַרױף אין סוף. ״What is it?״ – [ˈwʌt ɪz ɪt]: דער טראָפּ פֿאַלט אויף what, און דער טאָן גייט אַראָפּ
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
---
Course Index: [latinum.substack.com/p/index](https://latinum.substack.com/p/index)