← English for Yiddish Speakers
דאָס װאָרט you איז אַ פּראָנאָם (pronoun) אין ענגליש: דער פּראָנאָם פֿון דער צווייטער פּערזאָן. עס מײנט דעם מענטש, צו װעמען מען רעדט: you are my friend, I know you, this is for you. עס איז דאָס נײַנטע װאָרט אין דער װערטער־ליסטע, גלײַך נאָך I, און עס שטייט אין יעדן שמועס, װוּ מען רעדט צו אַ צווייטן.
ייִדיש האָט פֿינף װערטער, װוּ ענגליש האָט נאָר איינס. ייִדיש זאָגט דו (סובעקט), דיך (דירעקטער אָביעקט) און דיר (אינדירעקטער אָביעקט) צו איין נאָענטן מענטש, און איר (סובעקט) און אײַך (אָביעקט) צו פֿיל מענטשן אָדער צו איינעם, װעמען מען דערשאַנט, אַ פֿרעמדן אָדער אַן עלטערן. ענגליש האָט איין װאָרט פֿאַר אַלע פֿינף: you. דאָס איז אַ לײַכטקייט: מען דאַרף נישט קלײַבן צווישן דו און איר. אָבער עס איז אויך אַ שוועריקייט, װײַל פֿון דעם װאָרט you אַלײן װײסט מען נישט, צו װעמען מען רעדט. ״Are you tired?״ קען מײנען ביסטו מיד? אָדער זענט איר מיד? דער קאָנטעקסט זאָגט עס. אין די ביישפּילן שטייט בײַם װאָרט you דער ריכטיקער ייִדישער פֿאָרעם.
די אַנדערע אונטערשיידן זענען קלײנע, אָבער עכטע:
- איין װאָרט פֿאַר אַלע: you איז סובעקט (you see me) און אָביעקט (I see you), יחיד און מערצאָל, חבֿר און פֿרעמדער. ✗ you see I - דאָס צײַטװאָרט בײַט זיך נישט: ייִדיש זאָגט דו רעדסט, איר רעדט. ענגליש זאָגט you speak צו איינעם און צו פֿיל. ✗ you speaks, ✗ you speakst - be: you are (אויך צו איין מענטש), you were. ✗ you is. ✗ you was - פֿראַגעס: Do you …? Are you …? Can you …? ייִדיש שרײַבט דאָס צוזאַמען (האָסטו, ביסטו), און ענגליש שטעלט you באַזונדער נאָך do, are, can. ✗ Where you live? ✗ Where live you? - you and I / between you and me: מיט אַן אַנדער מענטש שטייט I צום סוף, נאָך אַ פּרעפּאָזיציע שטייט me - your, yours, yourself, yourselves: דאָ בײַט זיך אַ מאָל דער יחיד מיטן רבים: yourself (איינער), yourselves (פֿיל) - Thank you: איך דאַנק אײַך, אָבער אין ענגליש שטייט נישט קײן I - דער אַרויסרעד: you הערט זיך [ju], מיט [j] װי ייִדיש י אין יאָר, און אַ לאַנגן [u]
אין די ביישפּילן שטייט בײַם װאָרט you (און בײַ אַלע װערטער) די ייִדישע איבערזעצונג. בײַ you שטייט דו, איר, דיך, דיר אָדער אײַך, װי עס פֿאַסט צום מענטש, צו װעמען מען רעדט. װוּ עס איז נישטאָ קײן װאָרט אין ייִדיש (אין ״do you״ האָט do קײן װאָרט נישט), שטייט דער סימן ״-״.
הויפּט־פּונקטן:
- you = דו, איר, דיך, דיר, אײַך. איין װאָרט פֿאַר אַלע: Are you my friend? Are you my friends? - you + צײַטװאָרט אָן -s: you speak, you have, you know. ✗ you speaks - you are, you were (נישט ✗ you is, ✗ you was), אויך צו איין מענטש - Do you …? Are you …? Can you …? ✗ You want tea? (נאָר מיט אַ פֿראַגע־טאָן). ✗ Where you live? - you do not (you don't): ✗ you no want, ✗ you not want - you and I, between you and me, with my mother and me - you → your → yours → yourself / yourselves: ייִדיש דו → דײַן / אײַער → דײַנער / אײַערער → דיך אַלײן / אײַך אַלײן - Thank you (איך דאַנק אײַך): קײן I נישט. Thank you for your letter - Is that you? It is me. אַ טעלעפֿאָן־אויסדרוק - אַרויסרעד: you [ju], נישט [jʊ], נישט [ʏ]
you is the pronoun of the second person. It names the person who is spoken to: you are my friend, I know you, this is for you. It is the second pronoun in the course, after I, and it is one of the most frequent words in English. Yiddish has five words (דו, דיך, דיר for one close person; איר, אײַך for many people or for one person who is shown respect). English has one word for all five, and the same form for the subject and the object. This is easy to learn and hard to hear: the learner must read the situation to know whom you means. The verb does not change after you: you speak, you have. The only exception is be: you are, you were, also to one person. In questions you stands after do, are or can: Do you want tea? When you is joined with another person, I comes last (you and I) and me follows a preposition (between you and me). The word is pronounced [ju].
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
9.1 You דו are ביסט my מײַן friend חבֿר
9.2 Do - you דו have האָסט a אַ book בוך
9.3 I איך know קען you דיך
9.4 You דו are ביסט not נישט late שפּעט
9.5 Are ביסט you דו tired מיד
9.6 Moshe, משה you דו speak רעדסט English ענגליש very זייער well גוט
9.7 Mrs. פֿרױ Rosen, ראָזען you איר are זענט very זייער kind גוטהאַרציק
9.8 Do - you דו want װילסט tea טײ or אָדער milk מילך
9.9 I איך will װעל help העלפֿן you דיר
9.10 Where װוּ do - you דו live װױנסט
9.11 You דו and און I איך are זענען friends פֿרײַנד
9.12 Are ביסט you דו at אין home דער היים today הײַנט
9.13 I איך think מײן that אַז you דו know קענסט the די street גאַס
9.14 When װען you דו were ביסט געװען a אַ child, קינד did - you דו live האָסט געװױנט in אין Vilna װילנע
9.15 If אױב you דו come קומסט to קײן New ניו York, יאָרק you דו can קענסט stay בלײַבן with בײַ my מײַן mother מאַמע and און me מיר
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
9.1 You are my friend. דו ביסט מײַן חבֿר.
9.2 Do you have a book? האָסטו אַ בוך?
9.3 I know you. איך קען דיך.
9.4 You are not late. דו ביסט נישט שפּעט.
9.5 Are you tired? ביסטו מיד?
9.6 Moshe, you speak English very well. משה, דו רעדסט זייער גוט ענגליש.
9.7 Mrs. Rosen, you are very kind. פֿרױ ראָזען, איר זענט זייער גוטהאַרציק.
9.8 Do you want tea or milk? װילסטו טײ אָדער מילך?
9.9 I will help you. איך װעל דיר העלפֿן.
9.10 Where do you live? װוּ װױנסטו?
9.11 You and I are friends. דו און איך זענען פֿרײַנד.
9.12 Are you at home today? ביסטו הײַנט אין דער היים?
9.13 I think that you know the street. איך מײן, אַז דו קענסט די גאַס.
9.14 When you were a child, did you live in Vilna? װען דו ביסט געװען אַ קינד, האָסטו געװױנט אין װילנע?
9.15 If you come to New York, you can stay with my mother and me. אױב דו קומסט קײן ניו־יאָרק, קענסטו בלײַבן בײַ מײַן מאַמע און בײַ מיר.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
9.1 You are my friend.
9.2 Do you have a book?
9.3 I know you.
9.4 You are not late.
9.5 Are you tired?
9.6 Moshe, you speak English very well.
9.7 Mrs. Rosen, you are very kind.
9.8 Do you want tea or milk?
9.9 I will help you.
9.10 Where do you live?
9.11 You and I are friends.
9.12 Are you at home today?
9.13 I think that you know the street.
9.14 When you were a child, did you live in Vilna?
9.15 If you come to New York, you can stay with my mother and me.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
דאָס זענען די כּללים פֿון דעם װאָרט you:
1. you = דו, איר, דיך, דיר, אײַך: איין װאָרט פֿאַר אַלע
- you איז דער פּראָנאָם פֿון דער צווייטער פּערזאָן: You are my friend (9.1), I know you (9.3), I will help you (9.9). ייִדיש פֿאַרשיידענט דעם סובעקט (דו, איר) פֿון דעם אָביעקט (דיך, דיר, אײַך); ענגליש טוט דאָס נישט. ✗ I know ye. ✗ I help thou - דו צו איין נאָענטן מענטש: אַ חבֿר (9.1), משה (9.6), אַ קינד, אַ קרובֿ. איר צו פֿרוי ראָזען (9.7, 9.27), װײַל זי איז עלטער און נישט קײן חבֿרטע, און איר / אײַך צו פֿיל מענטשן. ענגליש בײַט גאָרנישט: you שטייט אין אַלע פֿאַלן - אַ מאָל זאָגט פֿרוי ראָזען דו צו ריװקען (9.17, 9.21), װײַל זי איז עלטער, און ריװקע זאָגט איר צו איר (9.16, 9.18). אין ענגליש זאָגן ביידע you - אָן אַ קאָנטעקסט איז ״Are you tired?״ (9.5) צוויי פֿראַגעס: ביסטו מיד? און זענט איר מיד? אין די ביישפּילן האָט דאָס אַ קלאָרן פּשט, אָבער אין דער אמתער לעבן דאַרף מען אַכטונג געבן - ענגליש האָט נישט קײן פֿאָרעם, װאָס מען זאָל זאָגן you צו פֿיל מענטשן, אַחוץ אין גערעדטער שפּראַך (you guys, y'all; זען טײל ה). אין אַ בריוו און אין אַ זאַץ מיט both (9.30) מאַכט מען דעם רבים קלאָר
2. you + דאָס צײַטװאָרט: אָן -s, אָן ענדונג
- ייִדיש צײַטװערטער האָבן אַן אַנדער ענדונג פֿאַר דו (-סט) און פֿאַר איר (-ט): דו רעדסט, איר רעדט, דו קענסט, איר קענט. ענגליש האָט נאָר איין פֿאָרעם: you speak (9.6, 9.7), you know (9.13), you want (9.8), you come (9.15) - דער -s שטייט נאָר נאָך he, she, it: he lives, she speaks. ✗ you speaks. ✗ you lives. ✗ you knows - be: you are (9.1, 9.4, 9.7), you were (9.14). you are איז אויך די פֿאָרעם צו איין מענטש. ✗ you is. ✗ you be. ✗ you was (אין אַ װירקלעכן פֿאַקט). were שטייט אין אַלע זאַצן מיט you - די פֿאַרגאַנגענהייט האָט איין פֿאָרעם: you lived, we lived, they lived. די צוקונפֿט: you will see (9.30). will + גרונט־פֿאָרעם אָן to - can + גרונט־פֿאָרעם אָן to: you can ask me (9.21), you can stay (9.15). ✗ you can to stay. ✗ you can stays - אַ נעגאַציע: you are not late (9.4), you do not need to worry (9.23). do + not + גרונט־פֿאָרעם. ✗ you no need. ✗ you not need. ✗ you do not needing. don't איז די קורצע פֿאָרעם: You don't need to worry. aren't: You aren't late
3. פֿראַגעס: Do you …? Are you …? Can you …?
- ייִדיש שטעלט דאָס צײַטװאָרט פֿאַרן סובעקט און קלעפּט צו דעם פּראָנאָם: האָסטו, ביסטו, װילסטו. ענגליש האָט you באַזונדער, נאָך אַ הילפֿס־צײַטװאָרט - be: Are you tired? (9.5), Are you at home today? (9.12), Is that you? (9.27). are שטייט פֿאר you - אַנדערע צײַטװערטער: Do you have a book? (9.2), Do you want tea or milk? (9.8), Do you have time now? (9.20). do + you + גרונט־פֿאָרעם. ✗ Have you a book? (אַלט און בריטיש, הײַנט זעלטן). ✗ Want you tea? ✗ Do you wants tea? - אַ פֿראַגע־װאָרט שטייט פֿאַר do: Where do you live? (9.10). ✗ Where you live? ✗ Where live you? - אין דער פֿאַרגאַנגענהייט: did + you + גרונט־פֿאָרעם: did you live in Vilna? (9.14). ✗ Did you lived? ✗ Lived you in Vilna? - can + you: Can you hear me? (9.16). can שטייט פֿאַר you. ✗ You can hear me? (נאָר מיט אַ פֿראַגע־טאָן) - אין אַ פֿראַגע מיט אַ פּרעפּאָזיציע: Does Mazel eat well with you? (9.22). with you = בײַ דיר / בײַ אײַך. ✗ with to you
4. you and I, between you and me
- װען you שטייט מיט I, זאָגט מען you and I (9.11), און I שטייט צום סוף. ✗ I and you are friends - נאָך אַ פּרעפּאָזיציע שטייט me: with my mother and me (9.15), between you and me. ✗ between you and I. ✗ with my mother and I - You and I איז אַ מערצאָל, דעריבער שטייט are: You and I are friends (9.11). ✗ You and I is friends
5. you, your, yours, yourself, yourselves
- you = דו, איר. your = דײַן, אײַער (פֿאַרן נאָמענװאָרט): your letter (9.19, בריוו). yours = דײַנער, אײַערער (אָן נאָמענװאָרט): The letter is yours. yourself = דיך אַלײן (איינער): Do it yourself. yourselves = אײַך אַלײן (פֿיל): Help yourselves - ✗ you letter → ✓ your letter. ✗ the your letter → ✓ your letter. ✗ a friend of you → ✓ a friend of yours (אַ חבֿר פֿון דיר) - that נאָך think, know, hope קען מען אַרויסלאָזן: I think that you know the street (9.13) = I think you know the street. you שטייט נאָך that: ✗ I think that know the street
6. object: I know you, I help you, I send you
- נאָך אַ צײַטװאָרט שטייט you אָן אַ פּרעפּאָזיציע: I know you (9.3), I hear you (9.17), I see you. ייִדיש: איך קען דיך, איך הער דיך. ✗ I know to you. ✗ I hear of you - אין ייִדיש האָבן אַ סך צײַטװערטער דעם דאַטיװ (דיר): העלפֿן דיר, דאַנקען דיר. אין ענגליש בלײַבט you די זעלבע, אָן to: I help you (9.9), I thank you. ✗ I help to you. ✗ I thank to you - צוויי אָביעקטן: I send you a big hello (9.29), I send a big hello to you. ✗ I send a big hello you
7. Thank you
- ״Thank you״ איז אַ קורצער אויסדרוק, אָן I: ייִדיש איך דאַנק אײַך. I thank you איז אויך ריכטיק, אָבער פֿאָרמעלער. Thank you for + נאָמענװאָרט: Thank you for your letter (9.19). ✗ Thank you by your letter. ✗ Thank you to your letter - both נאָך you: Thank you both (9.30) = אַ דאַנק אײַך ביידן. you both, you two - ענטפֿער: You're welcome. אין ייִדיש: נישטאָ פֿאַר װאָס
8. generic you, and imperative
- you מײנט אַ מאָל ״מען״: You can pay at the door = מען קען צאָלן בײַ דער טיר. אין ייִדיש שטייט דאָ מען, אין ענגליש you - אין אַ באַפֿעל פֿעלט you געוויינטלעך: Come in! Look! (לעקציע 7). מיט you באַטאָנט מען, װעמען מען מײנט: You come here! You wait!
אָפֿטע טעותים:
- ✗ you is my friend → ✓ You are my friend - ✗ you was a child → ✓ You were a child - ✗ you speaks English → ✓ You speak English - ✗ You want tea? → ✓ Do you want tea? - ✗ Where you live? → ✓ Where do you live? - ✗ Have you a book? → ✓ Do you have a book? - ✗ You no late → ✓ You are not late - ✗ You not need → ✓ You do not need - ✗ I and you are friends → ✓ You and I are friends - ✗ between you and I → ✓ between you and me - ✗ I know to you → ✓ I know you - ✗ I help to you → ✓ I help you - ✗ you letter → ✓ your letter - ✗ I thank to you → ✓ I thank you - ✗ Thank you by your letter → ✓ Thank you for your letter - ✗ [jʊ] / [ʏ] → ✓ [ju]
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- you איז דאָס נײַנטע װאָרט אין דער װערטער־ליסטע, נאָך the, be, and, a, of, to, in און I. עס איז דער צווייטער פּראָנאָם אין דער װערטער־ליסטע. - ענגליש you קומט פֿון אַלטענגליש ēow, דעם אָביעקט־פֿאָרעם פֿון ġē (איר). ēow איז אַ קרובֿ פֿון דער דײַטשער euch און פֿון ייִדיש אײַך; ġē (שפּעטער ye) איז אַ קרובֿ פֿון ihr און איר. אַלטענגליש þū (שפּעטער thou) איז אַ קרובֿ פֿון du און דו. דאָס מײנט: ענגליש האָט אַמאָל געהאַט די זעלבע סיסטעם װי ייִדיש. - thou האָט אַמאָל געמײנט איין נאָענטן מענטש, און you פֿיל מענטשן אָדער אַ מענטש, װעמען מען דערשאַנט, גענוי װי ייִדיש דו און איר. מיט דער צײַט האָט you פֿאַרדרייגט thou, און אין די 1600ער יאָרן איז thou פֿון דער געוויינטלעכער שפּראַך כּמעט פֿאַרשװוּנדן. הײַנט הערט מען thou נאָר אין אַלטע טעקסטן: אין דער King James Version (1611) שטייט ״Thou shalt not kill״ (שמות כ׳:י״ג, Exodus 20:13), און אויך בײַ שייקספּיר און אין געבעטן. - אַז ענגליש האָט נישט קײן דו / איר, ווײַזט מען דערשאַנונג מיט אַנדערע מיטלען: מיט טיטלען (Mr., Mrs., Dr., sir, madam), מיט please און מיט מיטלען װי ״Would you like tea?״ אָדער ״Could you help me?״ (העפֿלעכער װי ״Do you want tea?״ אָדער ״Can you help me?״). אין אַמעריקע רופֿט מען אָפֿט אַ פֿרעמדן בײַם פֿאָרנאָמען. אַ ייִדיש־רעדער, װאָס זאָגט איר צו אַן עלטערן, זאָל דאָס צוטאָן אין ענגליש מיט אַ טיטל און מיט would / could. - אין גערעדטער שפּראַך האָט ענגליש באַזונדערע װערטער פֿאַר אַ מערצאָל you: you guys (אין אַמעריקע), y'all (אין דרום־אַמעריקע), youse (אין אירלאַנד און אין טייל ערטער פֿון בריטאַניע און פֿון די פֿאַראייניקטע שטאַטן), yinz (אין פּיטסבורג). דאָס זענען אומפֿאָרמעלע װערטער און מען שרײַבט זיי נישט אין אַ פֿאָרמעלן בריוו. אין שרײַבן און אין אַ פֿאָרמעלן שמועס זאָגט מען you אָדער you both, you all. - ענגליש שרײַבט you מיט אַ קלײנעם אות, נאָר אין אָנהייב פֿון אַ זאַץ מיט אַ גרויסן. דאָס איז אַנדערש װי I, װאָס שרײַבט זיך תּמיד גרויס (לעקציע 8). - ״I Want YOU for U.S. Army״: דאָס איז דער נאָמען פֿון אַ באַרימטן פּלאַקאַט פֿון דעם אַמעריקאַנער קינסטלער James Montgomery Flagg (1917). אויפֿן פּלאַקאַט ווײַזט Uncle Sam מיטן פֿינגער צום קוקער. ער איז באַזירט אויף אַן עלטערן בריטישן פּלאַקאַט מיט Lord Kitchener: ״Your Country Needs YOU״. - אין דעצעמבער 2006 האָט דער זשורנאַל Time אויסגעקליבן ״You״ פֿאַר ״Person of the Year״: דאָס מײנט אַלע מענטשן, װאָס שרײַבן און שאַפֿן אין אינטערנעץ. אויף דער אומשלאַג איז געווען אַ שפּיגל. - אין אַ בריוו שרײַבט מען Thank you צום סוף; אין אַ געשעפֿט שטייט אָפֿט ״Thank you for your order״. דער ענטפֿער אויף ״Thank you״ איז ״You're welcome״ (נישטאָ פֿאַר װאָס); אין אַ לײַכטן שמועס זאָגט מען אויך ״No problem״. - אויפֿן טעלעפֿאָן: ״Is that you, Mrs. Rosen?״ ״Yes, it is me.״ אין אַ נאָרמאַלן שמועס זאָגט מען it's me, אין אַ פֿאָרמעלער שפּראַך it is I, אָבער דאָס קלינגט הײַנט שטײַף (זען לעקציע 8). - ״I'm Nobody! Who are you?״ (Emily Dickinson, געדרוקט 1891) הייבט אָן מיט I'm און דערנאָך שטעלט זי די פֿראַגע ״Who are you?״: דער I פֿון לעקציע 8 רעדט דאָ צום you.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
If אױב you דו can קענסט keep האַלטן your דײַן head קאָפּ when װען all אַלע about אַרום you דיך Are זענען losing פֿאַרלירן theirs זייערע and און blaming לייגן די שולד it - on אױף you; דיר If אױב you דו can קענסט trust פֿאַרלאָזן yourself דיך אױף דיר אַלײן when װען all אַלע men מענטשן doubt צווייפֿלען you, אין דיר But אָבער make האָבן allowance פֿאַרשטענדעניש for פֿאַר their זייער doubting צווייפֿלען too: אויך
— Rudyard Kipling, "If—" (Rewards and Fairies, 1910), stanza 1, lines 1–4
If you can keep your head when all about you Are losing theirs and blaming it on you; If you can trust yourself when all men doubt you, But make allowance for their doubting too:
אױב דו קענסט האַלטן דײַן קאָפּ, װען אַלע אַרום דיך פֿאַרלירן זייערע קעפּ און לייגן אױף דיר די שולד; אױב דו קענסט דיך פֿאַרלאָזן אױף דיר אַלײן, װען אַלע מענטשן צווייפֿלען אין דיר, און דאָך האָבן פֿאַרשטענדעניש פֿאַר זייער צווייפֿל.
(די ייִדישע איבערזעצונג איז אַ לערנער־איבערזעצונג פֿון דעם לאַטינום־אינסטיטוט, נישט פֿון אַן אויסגאַבע פֿון אַ ייִדישער איבערזעצונג פֿון קיפּלינגס פּאָעמע.)
דאָס זענען די ערשטע פֿיר שורות פֿון דער ערשטער שטרופע פֿון דער פּאָעמע ״If—״ פֿון Rudyard Kipling (1865–1936). די פּאָעמע איז אַרויס אין 1910 אין זײַן בוך Rewards and Fairies, נאָך דער דערציילונג ״Brother Square-Toes״. דעם טעקסט האָבן מיר פֿאַרגליכן מיט צוויי אָנליין־קוואַלן (Wikisource און אַן אָנליין־אָפּדרוק פֿון דער אויסגאַבע פֿון 1910); די װערטער זענען די זעלבע, און די אינטערפּונקציע בײַם סוף פֿון שורה 2 (סעמיקאָלאָן) און שורה 4 (דאָפּלפּונקט) שטימט. מיר האָבן אויסגעקליבן די שורות, װײַל you שטייט אין זיי פֿינף מאָל, אין דרײַ ראָלעס: אַ סובעקט (״If you can …״, צוויי מאָל), נאָך אַ פּרעפּאָזיציע (״all about you״, ״blaming it on you״) און אַ דירעקטער אָביעקט (״all men doubt you״). דערצו קומען די פֿאָרעמען your (״keep your head״) און yourself (״trust yourself״).
דער דיכטער רעדט צו אַ ״you״ אָן נאָמען. אין די ערשטע שורות מײנט דאָס יעדן, װער עס לייענט, אַ מענטש אין אַלגעמיין (װי ״מען״). ענגליש דאַרף נישט קלײַבן צווישן דו און איר. די לעצטע שורה פֿון דער פּאָעמע, ״you'll be a Man, my son!״, ווײַזט, אַז דער דיכטער רעדט צו אַ זון, און דאַן װערט דער you איין באַשטימטער מענטש; ייִדיש װאָלט דאַן געזאָגט דו.
״If you can keep your head״: keep your head איז אַן אידיאָם, און מײנט ״בלײַבן רויק, נישט פֿאַרלירן דעם שׂכל״. דער פֿאַרקערטער אידיאָם איז lose your head (פֿאַרלירן דעם קאָפּ), װאָס שטייט דאָ אין דער צווייטער שורה: ״Are losing theirs״, theirs = their heads. ״all about you״: about מײנט דאָ ״אַרום״. ״blaming it on you״ = לייגן די שולד אויף דיר. ״trust yourself״: yourself איז דער רעפֿלעקסיװער פּראָנאָם, װען דער סובעקט און דער אָביעקט זענען איין מענטש. ״make allowance for״ = האָבן פֿאַרשטענדעניש פֿאַר.
די גאַנצע פּאָעמע איז איין לאַנגער זאַץ: אַ סך If you can …־אונטערזאַצן גייען איינער נאָכן אַנדערן, און דער הויפּט־זאַץ (״Yours is the Earth …״) קומט נאָר אין דער לעצטער שטרופע. די ערשטע פֿיר שורות זענען נאָר דער אָנהייב פֿון דעם זאַץ, דעריבער שטייט בײַ זיי קײן הויפּט־זאַץ נישט. דאָרט שטייט אויך yours (דײַנס), דער פּראָנאָם אָן נאָמענװאָרט (כּלל 5).
- "If you can keep your head": If + you + can + גרונט־פֿאָרעם. can keep אָן to. your head = דײַן קאָפּ. ✗ If you can to keep. ✗ If you will can. If קומט מיט דער איצטיקער צײַט, אויך װען מען מײנט די צוקונפֿט - "when all about you / Are losing theirs": when הייבט אָן אַן אונטערזאַץ. all איז דער סובעקט, are losing = די איצטיקע צײַט מיט -ing (are + -ing): װאָס מען טוט איצט. about you = אַרום דיר. theirs = their heads: דער פּראָנאָם שטייט אָן נאָמענװאָרט - "and blaming it on you": blaming גייט נאָך are (are losing און [are] blaming), און are שטייט נאָר איין מאָל. blame it on you = לייגן די שולד אויף דיר: blame + it + on + you. אַן אַנדער פֿאָרעם: blame you for it (אָן on). ✗ blame it to you - "If you can trust yourself": trust + yourself. yourself = דיך אַלײן. ✗ trust you. ✗ trust yourselfs. yourself (יחיד), yourselves (מערצאָל) - "when all men doubt you": doubt + you, אָן פּרעפּאָזיציע. ייִדיש צווייפֿלען אין דיר. ✗ doubt in you. ✗ doubt to you. men = די מערצאָל פֿון man (אומרעגלמעסיק); דאָ מײנט עס ״מענטשן״ - "But make allowance for their doubting too": make allowance for + נאָמענװאָרט אָדער -ing־פֿאָרעם. their doubting = זייער צווייפֿלען. too שטייט אין סוף (לעקציע 6): ״their doubting too״ מײנט ״אויך זייער צווייפֿל״ - אַרויסרעד: you [ju], your [jɔr], yourself [jɔrˈsɛlf], keep [kip], head [hɛd], about [əˈbaʊt], losing [ˈluzɪŋ], blaming [ˈbleɪmɪŋ], trust [trʌst], men [mɛn], doubt [daʊt], allowance [əˈlaʊəns], doubting [ˈdaʊtɪŋ]
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
9.16 Rivka ריװקע says, זאָגט "Hello, האַלאָ Mrs. פֿרױ Rosen. ראָזען Can - you איר hear הערט me?" מיך
9.17 Mrs. פֿרױ Rosen ראָזען answers, ענטפֿערט "Rivka! ריװקע Yes, יאָ I איך can - hear הער you. דיך How װי are גייט עס you?" דיר
9.18 Rivka ריװקע answers, ענטפֿערט "I איך am בין well, געזונט thank איך דאַנק you. אײַך And און how װי are גייט עס you?" אײַך
9.19 Mrs. פֿרױ Rosen ראָזען says, זאָגט "Thank איך דאַנק you דיר for פֿאַר your דײַן letter, בריוו Rivka" ריװקע
9.20 Rivka ריװקע asks, פֿרעגט "Do - you איר have האָט time צײַט now? איצט I איך want װיל to - ask פֿרעגן you אײַך about װעגן Mazel" מזל
9.21 Mrs. פֿרױ Rosen ראָזען answers, ענטפֿערט "Yes, יאָ of פֿאַרשטייט course. זיך You דו can קענסט ask פֿרעגן me" מיך
9.22 Rivka ריװקע asks, פֿרעגט "Does - Mazel מזל eat עסט well גוט with בײַ you?" אײַך
9.23 Mrs. פֿרױ Rosen ראָזען answers, ענטפֿערט "She זי eats עסט very זייער well. גוט You דו do - not נישט need דאַרפֿסט to - worry" זיך זאָרגן
9.24 Rivka ריװקע says, זאָגט "Thank איך דאַנק you. אײַך I איך miss בענק נאָך you, אײַך Mrs. פֿרױ Rosen" ראָזען
9.25 Mrs. פֿרױ Rosen ראָזען says, זאָגט "We מיר miss בענקען נאָך you דיר too. אויך Is איז Moshe משה with בײַ you?" דיר
9.26 Rivka ריװקע answers, ענטפֿערט "Yes, יאָ he ער is איז here. דאָ Moshe, משה Mrs. פֿרױ Rosen ראָזען wants װיל to - speak רעדן with מיט you" דיר
9.27 Moshe משה says, זאָגט "Hello! האַלאָ Is איז that דאָס you, איר Mrs. פֿרױ Rosen?" ראָזען
9.28 Mrs. פֿרױ Rosen ראָזען laughs, לאַכט "Yes, יאָ Moshe, משה it דאָס is בין me! איך I איך hear הער you דיך well" גוט
9.29 Moshe משה says, זאָגט "Mrs. פֿרױ Rosen, ראָזען we מיר send שיקן you אײַך a אַ big גרויסן hello, גרוס and און we מיר have האָבן a אַ present מתּנה for פֿאַר you" אײַך
9.30 Mrs. פֿרױ Rosen ראָזען says, זאָגט "Thank איך דאַנק you אײַך both! ביידן We מיר will װעלן see זען you אײַך on - Friday" פֿרײַטיק
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
9.16 Rivka says, "Hello, Mrs. Rosen. Can you hear me?" ריװקע זאָגט: "האַלאָ, פֿרױ ראָזען. הערט איר מיך?"
9.17 Mrs. Rosen answers, "Rivka! Yes, I can hear you. How are you?" פֿרױ ראָזען ענטפֿערט: "ריװקע! יאָ, איך הער דיך. װי גייט עס דיר?"
9.18 Rivka answers, "I am well, thank you. And how are you?" ריװקע ענטפֿערט: "איך בין געזונט, איך דאַנק אײַך. און װי גייט עס אײַך?"
9.19 Mrs. Rosen says, "Thank you for your letter, Rivka." פֿרױ ראָזען זאָגט: "איך דאַנק דיר פֿאַר דײַן בריוו, ריװקע."
9.20 Rivka asks, "Do you have time now? I want to ask you about Mazel." ריװקע פֿרעגט: "האָט איר איצט צײַט? איך װיל אײַך פֿרעגן װעגן מזל."
9.21 Mrs. Rosen answers, "Yes, of course. You can ask me." פֿרױ ראָזען ענטפֿערט: "יאָ, פֿאַרשטייט זיך. דו קענסט מיך פֿרעגן."
9.22 Rivka asks, "Does Mazel eat well with you?" ריװקע פֿרעגט: "עסט מזל גוט בײַ אײַך?"
9.23 Mrs. Rosen answers, "She eats very well. You do not need to worry." פֿרױ ראָזען ענטפֿערט: "זי עסט זייער גוט. דו דאַרפֿסט זיך נישט זאָרגן."
9.24 Rivka says, "Thank you. I miss you, Mrs. Rosen." ריװקע זאָגט: "איך דאַנק אײַך. איך בענק נאָך אײַך, פֿרױ ראָזען."
9.25 Mrs. Rosen says, "We miss you too. Is Moshe with you?" פֿרױ ראָזען זאָגט: "מיר בענקען נאָך דיר אויך. איז משה בײַ דיר?"
9.26 Rivka answers, "Yes, he is here. Moshe, Mrs. Rosen wants to speak with you!" ריװקע ענטפֿערט: "יאָ, ער איז דאָ. משה, פֿרױ ראָזען װיל רעדן מיט דיר!"
9.27 Moshe says, "Hello! Is that you, Mrs. Rosen?" משה זאָגט: "האַלאָ! איז דאָס איר, פֿרױ ראָזען?"
9.28 Mrs. Rosen laughs, "Yes, Moshe, it is me! I hear you well." פֿרױ ראָזען לאַכט: "יאָ, משה, דאָס בין איך! איך הער דיך גוט."
9.29 Moshe says, "Mrs. Rosen, we send you a big hello, and we have a present for you." משה זאָגט: "פֿרױ ראָזען, מיר שיקן אײַך אַ גרויסן גרוס, און מיר האָבן אַ מתּנה פֿאַר אײַך."
9.30 Mrs. Rosen says, "Thank you both! We will see you on Friday." פֿרױ ראָזען זאָגט: "איך דאַנק אײַך ביידן! מיר װעלן אײַך זען פֿרײַטיק."
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
9.16 Rivka says, "Hello, Mrs. Rosen. Can you hear me?"
9.17 Mrs. Rosen answers, "Rivka! Yes, I can hear you. How are you?"
9.18 Rivka answers, "I am well, thank you. And how are you?"
9.19 Mrs. Rosen says, "Thank you for your letter, Rivka."
9.20 Rivka asks, "Do you have time now? I want to ask you about Mazel."
9.21 Mrs. Rosen answers, "Yes, of course. You can ask me."
9.22 Rivka asks, "Does Mazel eat well with you?"
9.23 Mrs. Rosen answers, "She eats very well. You do not need to worry."
9.24 Rivka says, "Thank you. I miss you, Mrs. Rosen."
9.25 Mrs. Rosen says, "We miss you too. Is Moshe with you?"
9.26 Rivka answers, "Yes, he is here. Moshe, Mrs. Rosen wants to speak with you!"
9.27 Moshe says, "Hello! Is that you, Mrs. Rosen?"
9.28 Mrs. Rosen laughs, "Yes, Moshe, it is me! I hear you well."
9.29 Moshe says, "Mrs. Rosen, we send you a big hello, and we have a present for you."
9.30 Mrs. Rosen says, "Thank you both! We will see you on Friday."
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- Can you hear me? (9.16): Can + you + גרונט־פֿאָרעם אָן to. ייִדיש זאָגט הערט איר מיך, אָן װאָרט פֿאַר can. me נאָך דעם צײַטװאָרט (לעקציע 8, כּלל 5). ״Can you hear me?״ איז דער געוויינטלעכער פֿאָרעם אויפֿן טעלעפֿאָן - Yes, I can hear you. How are you? (9.17): I can hear you: can + hear אָן to און אָן -s. ✗ I can to hear. How are you? איז אַ פֿעסטער גרוס, װי ייִדיש װי גייט עס דיר? / װאָס מאַכסטו?. are שטייט פֿאר you (כּלל 3). ענגליש האָט דאָ נישט קײן do: ✗ How do you? ✗ How you are? - I am well, thank you. And how are you? (9.18): I am well (לעקציע 8). thank you נאָך אַ קאָמע: אַ פֿעסטער אויסדרוק, אָן I (כּלל 7). And how are you? = און װי גייט עס אײַך? And הייבט אָן אַ פֿראַגע. ענטפֿער אויף ״How are you?״ איז געוויינטלעך ״Fine, thank you״ אָדער ״Well, thank you״ - Thank you for your letter, Rivka (9.19): Thank you for + נאָמענװאָרט. your letter = דײַן בריוו (כּלל 5). Rivka אינעם סוף: דער נאָמען, צו װעמען מען רעדט, שטייט נאָך אַ קאָמע. ✗ Thank you for letter. ✗ Thank you for you letter - Do you have time now? I want to ask you about Mazel (9.20): time אָן a (אַן אומצאָליקער נאָמענװאָרט): have time. ✗ Do you have a time? now שטייט אין סוף. want to ask you: want to + גרונט־פֿאָרעם (לעקציע 6). ask you about: ask + you + about + נאָמענװאָרט. ✗ ask to you - Yes, of course. You can ask me (9.21): of course = פֿאַרשטייט זיך. You can ask me: can ask אָן to. me נאָך ask (אָביעקט). ✗ You can ask I - Does Mazel eat well with you? (9.22): Does שטייט פֿאַר Mazel (דריטע פּערזאָן: does). Mazel eat, אָן -s נאָך does. ✗ Does Mazel eats. with you = בײַ אײַך (בײַ אײַך אין דער היים). well נאָך דעם צײַטװאָרט: eat well. ✗ eat good - She eats very well. You do not need to worry (9.23): She eats (-s נאָך she). very well. You do not need to worry: do not need + to + גרונט־פֿאָרעם. need נאָך you אָן -s. ✗ You not need worry. ✗ You do not need worry. ייִדיש זאָגט זיך זאָרגן, מיט זיך; ענגליש זאָגט נאָר worry - Thank you. I miss you, Mrs. Rosen (9.24): miss you = בענקען נאָך דיר (אַ צײַטװאָרט מיט אַ דירעקטן אָביעקט: לעקציע 8, 8.29). ✗ I miss from you. ✗ I miss to you. I miss you מײנט, אַז דער סובעקט פֿעלט זיך דעם אָביעקט - We miss you too. Is Moshe with you? (9.25): We miss you (we + miss אָן -s). too שטייט אין סוף (לעקציע 6). Is Moshe with you?: is שטייט פֿאַר Moshe. with you = בײַ דיר, דאָ מיט דיר. ✗ Moshe is with you? (נאָר מיט אַ פֿראַגע־טאָן) - Moshe, Mrs. Rosen wants to speak with you! (9.26): Moshe, שטייט אינעם אָנהייב נאָך אַ קאָמע, װען מען רופֿט. Mrs. Rosen wants (-s נאָך Mrs. Rosen = she). wants to speak = װיל רעדן. speak with you (אָדער speak to you) = רעדן מיט דיר. ✗ speak you - Is that you, Mrs. Rosen? (9.27): Is that you? איז אַ פֿעסטער טעלעפֿאָן־אויסדרוק. that = דאָס. Is שטייט פֿאַר that. ✗ That is you? Hello! הייבט אָן אַ שמועס - Yes, Moshe, it is me! I hear you well (9.28): it is me = דאָס בין איך. אין ענגליש שטייט me, נישט I, אין גערעדטער שפּראַך (לעקציע 8). I hear you well: hear you אָן to. well נאָך דעם אָביעקט: ✗ I hear well you - Mrs. Rosen, we send you a big hello, and we have a present for you (9.29): we send you a big hello: send + you + a big hello (לעקציע 8, 8.30). and we have = און מיר האָבן: we שטייט װידער נאָך and. a present for you: for + you. ✗ for to you. ✗ for yours - Thank you both! We will see you on Friday (9.30): Thank you both = אַ דאַנק אײַך ביידן. both שטייט נאָך you: ✗ Thank both you. We will see you = מיר װעלן אײַך זען: will + see אָן to. on Friday (לעקציע 7). ✗ We will see you in Friday. ״See you on Friday״ איז אַ קורצע פֿאָרעם בײַם געזעגענען זיך
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- you – [ju]: אַן אָנהייב מיט [j], װי ייִדיש י אין יאָר [jɔr], און דערנאָך אַ לאַנגער [u]. אַ סילבע. ✗ [jʊ] (קורץ). ✗ [ʏ] (װי דײַטש ü). ✗ [iu]. דער זעלבער קלאַנג װי אין yew און ewe, און װי דער אות U [ju]: you = ewe = yew = U. דער קאָנטעקסט שטעלט אָפּ דעם באַטײַט - your – [jɔr] אָדער [jʊr]: און you're – [jʊr] אָדער [jɔr]. ביידע הערן זיך געוויינטלעך די זעלבע: ״Your letter״ ≈ ״You're late״. ביי שרײַבן מוז מען זיי פֿונאַנדערשיידן: your = דײַן, you're = you are. ✗ You're letter. ✗ Your late - yours – [jɔrz]; yourself – [jɔrˈsɛlf]; yourselves – [jɔrˈsɛlvz]. yourself (איינער) ≠ yourselves (פֿיל), אין -self [sɛlf] און -selves [sɛlvz]: דער [f] װערט אַ [v] - you אין גערעדטער שפּראַך: Do you want tea? הערט זיך אָפֿט [dʒu ˈwɑnt ˈti] אָדער [dʒə ˈwɑnt ˈti]. Did you → [ˈdɪdʒu]; Would you → [ˈwʊdʒu]; Thank you → [ˈθæŋk ju] אָדער [ˈθæŋkjə]. אין ליגענדיקן רעדן זענען די צוויי װערטער צוזאַמענגעגאָסן. אין אַ פֿאָרמעלער שפּראַך זאָגט מען אָפֿט די פֿולע פֿאָרעם [du ju] - you אין אַ זאַץ: ניט שטאַרק באַטאָנט: I know you [aɪ ˈnoʊ ju]. אין אַ קאָנטראַסט שטאַרק: ״I am tired. And you?״ [ˈju] - thank – [θæŋk]: ״th״ איז [θ], מיט דער צונג צווישן די ציין. ✗ [t], ✗ [s], ✗ [f]. both – [boʊθ], מיט [θ] אין סוף; ✗ [boʊt]. think – [θɪŋk]. mother – [ˈmʌðər]: דאָ איז ״th״ [ð] - w: well [wɛl], worry [ˈwɜri], want [wɑnt], where [wɛr]: אָנהייב [w], נישט [v]. ייִדיש האָט נישט קײן [w]: ✗ [vɛl] → ✓ [wɛl]. answers – [ˈænsərz]: דער אות w הערט זיך נישט. who – [hu] - hear – [hɪr] און here – [hɪr]: די זעלבע אַרויסרעד, צוויי שרײַבונגען. ״I hear you״ און ״He is here״ (9.26) - װערטער פֿון דער לעקציע: friend – [frɛnd]; kind – [kaɪnd]; help – [hɛlp]; speak – [spik]; English – [ˈɪŋɡlɪʃ]; live – [lɪv]; know – [noʊ]; come – [kʌm]; stay – [steɪ]; hello – [həˈloʊ]; letter – [ˈlɛtər]; time – [taɪm]; ask – [æsk]; about – [əˈbaʊt]; course – [kɔrs]; need – [nid]; eat – [it]; miss – [mɪs]; welcome – [ˈwɛlkəm]; Rivka – [ˈrɪvkə]; Moshe – [ˈmoʊʃə]; Mazel – [ˈmɑzəl]; Mrs. – [ˈmɪsɪz]; Rosen – [ˈroʊzən]; Vilna – [ˈvɪlnə]; present – [ˈprɛzənt]; Friday – [ˈfraɪdeɪ] - kind [kaɪnd], child [tʃaɪld], tired [ˈtaɪərd]: דער דיפֿטאָנג [aɪ] פֿון I (לעקציע 8). friend – [frɛnd]: דער װאָקאַל איז [ɛ], נישט [i] װי אין field [fild]; דער אות i הערט זיך נישט. ✗ [frind]. friendly – [ˈfrɛndli] - ריטם: you שטייט אָפֿט אין אַ זאַץ אָן טראָפּ: Do you want tea? [dʒə ˈwɑnt ˈti]. דער טראָפּ פֿאַלט אויף want און tea. אין אַ באַפֿעל אָדער בײַם קאָנטראַסט איז you שטאַרק: ״You wait!״ [ˈju ˈweɪt]
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
---
Course Index: [latinum.substack.com/p/index](https://latinum.substack.com/p/index)