← English for Yiddish Speakers
דאָס װאָרט I איז אַ פּראָנאָם (pronoun) אין ענגליש: דער פּראָנאָם פֿון דער ערשטער פּערזאָן, יחיד. עס מײנט דעם רעדנער אַלײן: I live in Vilna, I am a teacher, I know the street. עס איז איינס פֿון די אָפֿטסטע װערטער אין דער שפּראַך, און עס שטייט כּמעט אין יעדן זאַץ, װאָס מען זאָגט װעגן זיך אַלײן.
פֿאַר אַ ייִדיש־רעדער איז דאָס אַ לײַכטער װאָרט, װײַל ייִדיש האָט דעם פּראָנאָם איך, און ביידע װערטער קומען פֿון דער זעלבער אַלטער װאָרצל (דײַטש ich, האָלענדיש ik). אין די מערסטע פֿאַלן קען מען I איבערזעצן מיט איך: I have a book (איך האָב אַ בוך). אָבער עס זענען דאָ אַ פּאָר ערטער, װוּ ייִדיש און ענגליש גייען נישט צוזאַמען:
- דער גרויסער אות: I שרײַבט מען תּמיד מיט אַ גרויסן אות, אויך אין מיטן זאַץ: Today I am at home. ייִדיש האָט קײן גרויסע אותיות נישט. ✗ today i am at home - דער סדר: I שטייט פֿאַרן צײַטװאָרט, אויך נאָך אַ װאָרט אין אָנהייב פֿון אַ זאַץ. ייִדיש שטעלט דאָס צײַטװאָרט אויפֿן צווייטן אָרט (הײַנט בין איך אין דער היים), אָבער ענגליש זאָגט Today I am at home. ✗ Today am I at home - דער פּראָנאָם פֿעלט קײנמאָל נישט: אין ענגליש מוז דער סובעקט שטיין, אויך װען ער איז קלאָר. ✗ Am tired → ✓ I am tired - I and me: I איז דער סובעקט (I see you), me איז דער אָביעקט (he sees me). ייִדיש מיר מײנט אויך we; ענגליש me מײנט קײנמאָל נישט we. זען כּלל 5. - Moshe and I: מיט אַ צווייטן מענטש שטייט I צום סוף: Moshe and I, my brother and I. ✗ I and Moshe - דער אַרויסרעד: I הערט זיך [aɪ], װי ייִדיש ײַ אין מײַן, נישט װי ייִדיש איך [ix]. זען דעם אַרויסרעד־פֿירער.
אין די ביישפּילן שטייט בײַם װאָרט I (און בײַ אַלע װערטער) די ייִדישע איבערזעצונג. בײַ I שטייט איך. װוּ עס איז נישטאָ קײן װאָרט אין ייִדיש (אין אָװנט האָט קײן ״the״ נישט), שטייט דער סימן ״-״.
הויפּט־פּונקטן:
- I = איך. מען שרײַבט עס תּמיד מיט אַ גרויסן אות: Today I am at home - I שטייט פֿאַרן צײַטװאָרט: Today I am at home, In the morning I walk. ✗ Today am I - I am, I was, I have, I live: נאָך I שטייט קײן -s נישט. ✗ I is, ✗ I lives - I do not know (I don't know): ✗ I no know, ✗ I not know - Am I late? אין אַ פֿראַגע שטייט am פֿאַר I - Moshe and I, my brother and I: דער צווייטער מענטש קומט פֿריִער, I צום סוף - I → me → my → mine → myself: ייִדיש איך → מיך / מיר → מײַן → מײַנער → מיך - ענגליש know = ייִדיש װײס (אַ פֿאַקט) און קען (אַ מענטש, אַן אָרט) - I'm, I've, I'll, I'd: די קורצע פֿאָרמען אין גערעדטער שפּראַך - אַרויסרעד: I [aɪ], נישט [ix], נישט [i]
I is the pronoun of the first person singular. It names the speaker: I live in Vilna, I am a teacher, I know the street. It is one of the most frequent words in English. Yiddish has איך, and the two words are cousins, so the meaning is easy. The differences are small but real. English writes I with a capital letter everywhere, and Yiddish has no capital letters. English keeps I before the verb, even after a time word (Today I am at home), while Yiddish puts the verb second (הײַנט בין איך אין דער היים). English never leaves the pronoun out. English has no -s after I: I live, but he lives. When another person is named with I, the other person comes first: Moshe and I. English me is the object form (he sees me), and it never means we, which Yiddish מיר can mean. The last difficulty is the sound: English I is the diphthong [aɪ], like the sound in Yiddish מײַן, and it is not Yiddish איך [ix].
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
8.1 I איך am בין Rivka ריװקע
8.2 I איך have האָב a אַ book בוך
8.3 I איך see זע you דיך
8.4 I איך do - not נישט know װײס
8.5 Am בין I איך late? שפּעט
8.6 Moshe משה and און I איך are זענען friends פֿרײַנד
8.7 Today הײַנט I איך am בין at אין home דער היים
8.8 I איך am בין a אַ teacher לערער
8.9 I איך like האָב ליב tea טײ but אָבער I איך do - not נישט like האָב ליב milk מילך
8.10 I איך will װעל call אָנרופֿן you דיך tomorrow מאָרגן
8.11 Rivka ריװקע and און I איך drink טרינקען tea טײ in אין the - evening אָװנט
8.12 My מײַן brother ברודער and און I איך speak רעדן Yiddish ייִדיש at אין home דער היים
8.13 I איך think מײן that אַז I איך know קען the די street גאַס
8.14 When װען I איך was בין געװען a אַ child קינד I איך lived האָב געװױנט in אין Vilna װילנע
8.15 My מײַן mother מאַמע and און I איך came זענען געקומען to קײן New ניו York יאָרק when װען I איך was בין געװען ten צען years יאָר old אַלט
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
8.1 I am Rivka. איך בין ריװקע.
8.2 I have a book. איך האָב אַ בוך.
8.3 I see you. איך זע דיך.
8.4 I do not know. איך װײס נישט.
8.5 Am I late? בין איך שפּעט?
8.6 Moshe and I are friends. משה און איך זענען פֿרײַנד.
8.7 Today I am at home. הײַנט בין איך אין דער היים.
8.8 I am a teacher. איך בין אַ לערער.
8.9 I like tea, but I do not like milk. איך האָב ליב טײ, אָבער איך האָב נישט ליב מילך.
8.10 I will call you tomorrow. איך װעל דיך אָנרופֿן מאָרגן.
8.11 Rivka and I drink tea in the evening. ריװקע און איך טרינקען טײ אין אָװנט.
8.12 My brother and I speak Yiddish at home. מײַן ברודער און איך רעדן ייִדיש אין דער היים.
8.13 I think that I know the street. איך מײן, אַז איך קען די גאַס.
8.14 When I was a child, I lived in Vilna. װען איך בין געװען אַ קינד, האָב איך געװױנט אין װילנע.
8.15 My mother and I came to New York when I was ten years old. מײַן מאַמע און איך זענען געקומען קײן ניו־יאָרק, װען איך בין געװען צען יאָר אַלט.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
8.1 I am Rivka.
8.2 I have a book.
8.3 I see you.
8.4 I do not know.
8.5 Am I late?
8.6 Moshe and I are friends.
8.7 Today I am at home.
8.8 I am a teacher.
8.9 I like tea, but I do not like milk.
8.10 I will call you tomorrow.
8.11 Rivka and I drink tea in the evening.
8.12 My brother and I speak Yiddish at home.
8.13 I think that I know the street.
8.14 When I was a child, I lived in Vilna.
8.15 My mother and I came to New York when I was ten years old.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
דאָס זענען די כּללים פֿון דעם װאָרט I:
1. I = איך: תּמיד אַ גרויסער אות, תּמיד דאָ
- I איז דער סובעקט פֿון דער ערשטער פּערזאָן, יחיד: I am Rivka (8.1), I have a book (8.2), I am a teacher (8.8) - מען שרײַבט I תּמיד מיט אַ גרויסן אות, אויך אין מיטן זאַץ: Moshe and I (8.6), when I was a child (8.14). ייִדיש האָט קײן גרויסע אותיות נישט. ✗ when i was a child. אָבער my, me, we שרײַבט מען מיט אַ קלײנעם אות, אויב זיי שטייען נישט אין אָנהייב פֿון אַ זאַץ - אין ענגליש מוז דער סובעקט שטיין אין יעדן זאַץ, אויך אין אַ קורצן. ✗ Am a teacher → ✓ I am a teacher. ✗ Have a book → ✓ I have a book. נאָר אין אַ באַפֿעל פֿעלט דער סובעקט: Come in! (לעקציע 7)
2. I + דאָס צײַטװאָרט: am, was, have, אָן -s
- be: I am (8.1), I was (8.14). ✗ I is. ✗ I are. ✗ I be. ✗ I were (אין אַ װירקלעכן פֿאַקט) - אַנדערע צײַטװערטער האָבן קײן -s נישט נאָך I: I have (8.2), I see (8.3), I like (8.9), I drink (8.11), I speak (8.12), I think (8.13), I know (8.13). דער -s שטייט נאָר נאָך he, she, it: he lives, she speaks. ✗ I lives. ✗ I speaks - די פֿאַרגאַנגענהייט האָט איין פֿאָרעם פֿאַר אַלע פּערזאָנען: I lived (8.14), we lived, they lived - די צוקונפֿט: I will call (8.10). will + גרונט־פֿאָרעם אָן to: ✗ I will to call. ✗ I will calling - אַ נעגאַציע מיט do: I do not know (8.4), I do not like (8.9). do + not + גרונט־פֿאָרעם. ✗ I no know. ✗ I not know. ✗ I do not knowing - don't איז די קורצע פֿאָרעם: I don't know. do not שטייט, װען מען באַטאָנט: I do not know
3. דער סדר: I פֿאַרן צײַטװאָרט
- אין אַ פּשוטן זאַץ שטייט I פֿאַרן צײַטװאָרט: I have a book (8.2) - אויך װען אַ צײַט־װאָרט שטייט אין אָנהייב, בלײַבט I פֿאַרן צײַטװאָרט: Today I am at home (8.7). ייִדיש טוישט אָפּ: הײַנט בין איך אין דער היים. ✗ Today am I at home. ✗ Today at home am I - אַזוי אויך נאָך אַ זאַץ־טייל: When I was a child, I lived in Vilna (8.14). נאָך דעם קאָמע שטייט I װידער פֿאַרן צײַטװאָרט. ייִדיש: װען איך בין געװען אַ קינד, האָב איך געװױנט. ✗ When I was a child, lived I in Vilna - אַ פֿראַגע מיט be: am שטייט פֿאַר I: Am I late? (8.5). ייִדיש: בין איך שפּעט? ✗ I am late? (נאָר מיט אַ פֿראַגע־טאָן) - אַ פֿראַגע מיט אַנדערע צײַטװערטער: do + I + גרונט־פֿאָרעם: Do I know you? Do I have time? ✗ Know I you? - נאָך am + נעגאַציע: Am I not late? אָדער Aren't I late? (גערעדטע שפּראַך). ✗ Amn't I - אין אַ נעגאַציע: I am not late (I'm not late). ✗ I amn't late
4. Moshe and I: דער צווייטער פֿריִער
- װען I שטייט מיט אַן אַנדער מענטש, שטייט I צום סוף: Moshe and I (8.6), Rivka and I (8.11), my brother and I (8.12), my mother and I (8.15). ייִדיש זאָגט אויך משה און איך - ✗ I and Moshe are friends. ✗ Me and Moshe are friends (אין גערעדטער שפּראַך הערט מען עס, אָבער עס איז נישט ריכטיק אין שרײַבן) - נאָך אַ פּרעפּאָזיציע שטייט me: between you and me, for Moshe and me. ✗ between you and I
5. I, me, my, mine, myself
- I = איך. me = מיך (דירעקטער אָביעקט) אָדער מיר (אינדירעקטער אָביעקט): he sees me, he gives me a book. my = מײַן (8.12, 8.15). mine = מײַנער (אָן נאָמענװאָרט): The book is mine. myself = מיך אַלײן: I see myself - ✗ Me see you → ✓ I see you. ✗ He sees I → ✓ He sees me. ✗ I book → ✓ my book - אַ סכּנה: ייִדיש מיר מײנט we (מיר זענען) און אויך to me (ער גיט מיר). ענגליש me מײנט נאָר דעם איינציקן מענטש. ✗ me are friends - אין גערעדטער שפּראַך זאָגט מען me אין אַ קורצן ענטפֿער: Who is it? It's me. Who wants tea? Me! Me too (לעקציע 7, 7.30). אין דער שרײַב־שפּראַך זאָגט מען It is I, אָבער דאָס קלינגט הײַנט שטײַף
6. know: װײס און קען
- ענגליש האָט איין װאָרט know, װוּ ייִדיש האָט צוויי: װײס = איך האָב אַ פֿאַקט אין קאָפּ (I do not know, 8.4), און קען = איך קען אַ מענטש, אַן אָרט אָדער אַ זאַך (I know the street, 8.13) - I know about the street = איך װײס װעגן דער גאַס (אַ פֿאַקט), נישט איך קען די גאַס - I know that … (8.21) = איך װײס, אַז …. I know + אַ מענטש: I know Moshe
7. I think that I know
- that נאָך think, know, hope קען מען אַרויסלאָזן: I think that I know the street (8.13) = I think I know the street. ייִדיש לאָזט אַז נישט אַרױס: איך מײן, אַז איך קען די גאַס - I שטייט װידער נאָך that: ✗ I think that know the street → ✓ I think that I know the street - I think so, I hope so, I guess so: אַ פֿעסטער אויסדרוק
8. די קורצע פֿאָרמען: I'm, I've, I'll, I'd
- I am → I'm, I have → I've, I will → I'll, I would / I had → I'd: I'm Rivka, I've a book, I'll call you tomorrow (8.10) - אין גערעדטער שפּראַך זאָגט מען געוויינטלעך די קורצע פֿאָרם; אין אַ פֿאָרמעלן בריוו שרײַבט מען אָפֿט די פֿולע פֿאָרם - I'm איז [aɪm], נישט [ɪm]. ✗ Im (אָן אַן אַפּאָסטראָף)
9. you: איר און דו
- ענגליש you איז דאָס איינציקע װאָרט פֿאַר דו, איר און אײַך: Rivka שרײַבט you צו פֿרוי ראָזען (8.16–8.30), און ייִדיש זאָגט איר / אײַך, װײַל זי איז אַ פֿרעמדע. אַ חבר רופֿט מען דו / דיך (8.3). I בײַט זיך קײנמאָל נישט
אָפֿטע טעותים:
- ✗ today i am at home → ✓ Today I am at home - ✗ Today am I at home → ✓ Today I am at home - ✗ Am tired → ✓ I am tired - ✗ I is a teacher → ✓ I am a teacher - ✗ I lives in Vilna → ✓ I live in Vilna - ✗ I no know → ✓ I do not know - ✗ I not know → ✓ I do not know - ✗ I am late? → ✓ Am I late? - ✗ I and Moshe are friends → ✓ Moshe and I are friends - ✗ Me and Moshe are friends → ✓ Moshe and I are friends - ✗ between you and I → ✓ between you and me - ✗ Me see you → ✓ I see you - ✗ He sees I → ✓ He sees me - ✗ I think that know the street → ✓ I think that I know the street - ✗ When I was a child, lived I in Vilna → ✓ When I was a child, I lived in Vilna - ✗ [ix] / [i] (װי ״איך״ אָדער ״i״) → ✓ [aɪ]
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- I איז דאָס אַכטע װאָרט אין דער װערטער־ליסטע פֿון דעם קורס, נאָך the, be, and, a, of, to און in. עס איז דער ערשטער פּראָנאָם אין דער װערטער־ליסטע. - ענגליש I קומט פֿונעם אַלטענגלישן ic. דער זעלבער װאָרצל איז אין דער דײַטשער ich, אין דער האָלענדישער ik און אין ייִדיש איך. דאָס לאַטײנישע ego און דאָס גריכישע ἐγώ זענען אויך קרובֿים; דערפֿאַר זאָגט מען אין ענגליש ego און egoism. - ענגליש שרײַבט I מיט אַ גרויסן אות. מע זאָגט געוויינטלעך, אַז דאָס איז אַן אַלטע שרײַב־געוווינהייט: אַן איינציקער קלײנער אות איז שװער צו זען אין אַ שורה, דעריבער האָבן די שרײַבער אים געשריבן גרעסער. אין ענגליש איז דאָס דער איינציקער פּראָנאָם, װאָס שרײַבט זיך תּמיד גרויס. - ״I think, therefore I am״: אַזוי איז באַקאַנט די דאָזיקע מימרה פֿון דעם פֿראַנצויזישן פֿילאָסאָף René Descartes (1596–1650). אין זײַן Discours de la méthode (1637) שטייט זי פֿראַנצויזיש (je pense, donc je suis), און אין זײַן Principia philosophiae (1644) לאַטײניש (ego cogito, ergo sum). - ״I AM THAT I AM״: אַזוי איבערגעזעצט די King James Version (1611) די העברעיִשע װערטער אהיה אשר אהיה (שמות ג׳:י״ד, Exodus 3:14). אין העברעיִש שטייט דער פּראָנאָם אינעם צײַטװאָרט אהיה; ענגליש דאַרף דעם באַזונדערן װאָרט I. - אין ענגליש זאָגט מען Moshe and I, נישט I and Moshe. דאָס איז אַ הייפֿלעכקייט: דער אַנדערער קומט פֿריִער. - אין אַ בריוו: ״Dear Mrs. Rosen,״ הייבט אָן אַ בריוו צו אַ באַקאַנטער. אין אַמעריקע שרײַבט מען Mrs. מיט אַ פּונקט, אין ענגלאַנד Mrs אָן אַ פּונקט. צום סוף שרײַבט מען Yours sincerely אָדער With love און דעם נאָמען. - אַ בריוו הייבט אָפֿט אָן מיט I, װײַל מען שרײַבט װעגן זיך: I am writing to you …, I hope that you are well … - ״Me״ אין אַ קורצן ענטפֿער איז נאָרמאַל: ״Who wants more tea?״ ״Me!״ ״Me too.״ ״Not me.״ אין אַ זאַץ מיט אַ צײַטװאָרט זאָגט מען I: ״I want more tea.״ - ״I'm Nobody! Who are you?״ איז אַ באַרימטער פּאָעמע פֿון Emily Dickinson (1830–1886), געדרוקט אין Poems: Second Series (1891). I'm = I am: דאָס איז דער ערשטער װאָרט פֿון דער פּאָעמע.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
I איך wandered האָב אַרומגעװאַנדערט lonely אײנזאַם as װי a אַ cloud װאָלקן That װאָס floats שװעבט on אױף high הויך o'er איבער vales טאָלן and און hills, בערג When װען all אַלץ at אין once אײן מאָל I איך saw האָב געזען a אַ crowd, המון A אַ host מחנה of פֿון golden גילדענע daffodils; נאַרציסן I איך gazed האָב געקוקט and און gazed האָב געקוקט but אָבער little װײניק thought האָב געטראַכט What װאָס wealth עשירות the דער show אָנבליק to - me מיר had האָט brought: געבראַכט
— William Wordsworth, "I Wandered Lonely as a Cloud" (Poems, 1815), stanza 1, lines 1–4, and stanza 3, lines 5–6
I wandered lonely as a cloud That floats on high o'er vales and hills, When all at once I saw a crowd, A host of golden daffodils;
I gazed—and gazed—but little thought What wealth the show to me had brought:
איך האָב אַרומגעװאַנדערט אײנזאַם װי אַ װאָלקן, װאָס שװעבט הויך איבער טאָלן און בערג, װען איך האָב פּלוצעם דערזען אַ המון, אַ מחנה גילדענע נאַרציסן. איך האָב געקוקט און געקוקט, אָבער װײניק געטראַכט, װאָס פֿאַר אַן עשירות דער אָנבליק האָט מיר געבראַכט.
(די ייִדישע איבערזעצונג איז אַ לערנער־איבערזעצונג פֿון דעם לאַטינום־אינסטיטוט, נישט פֿון אַן אויסגאַבע פֿון אַ ייִדישער איבערזעצונג פֿון װאָרדסװאָרטס פּאָעמע.)
דאָס זענען די ערשטע פֿיר שורות און די שורות 11–12 פֿון William Wordsworth'ס (1770–1850) פּאָעמע ״I Wandered Lonely as a Cloud״, באַקאַנט אויך אונטער דעם נאָמען ״Daffodils״. די פּאָעמע איז אַרויס אין 1807, און דעם טעקסט, װי ער שטייט אין דער אויסגאַבע Poems פֿון 1815, האָבן מיר פֿאַרגליכן מיט צוויי קוואַלן (poets.org און אַן אַנדערע אָנליין־קוואַל, װאָס ציטירט די דריטע שטרופע). די װערטער זענען די זעלבע. אין 1815 האָט מען פֿיל נאָמענװערטער געשריבן מיט גרויסע אותיות (Cloud, Vales, Hills, Daffodils); מיר האָבן דאָס מאָדערניזירט. די אינטערפּונקציע איז אין די אויסגאַבעס אַביסל אַנדערש. מיר האָבן אויסגעקליבן די שורות, װײַל I שטייט אין זיי דרײַ מאָל, און אַלע דרײַ זענען סובעקט: I wandered, I saw, I gazed, און אין דער לעצטער שורה ״to me״ װײַזט me, דעם אָביעקט.
דער דיכטער רעדט אין דער ערשטער פּערזאָן, I, און דער פּראָנאָם שטייט שטענדיק פֿאַרן צײַטװאָרט: I wandered, I saw, I gazed. דער סדר איז אויך אין אַ פּאָעמע דער געוויינטלעכער. דער ערשטער װאָרט פֿון דער פּאָעמע איז I. דער װאָלקן, װאָס שװעבט הויך איבער טאָלן און בערג, איז אַ בילד פֿון אײנזאַמקייט. lonely שטייט דאָ נאָך דעם צײַטװאָרט און מײנט ״אײנזאַם״ (אַ באַשרײַבונג פֿונעם I).
״When all at once I saw a crowd״: ״all at once״ איז אַן אידיאָם, און מײנט ״פּלוצעם״, נישט אַ װאָרט־בײַ־װאָרט־איבערזעצונג. ״a crowd, a host of golden daffodils״: crowd און host מײנען דאָ דאָס זעלבע, אַ סך בלומען. די ערשטע פֿאַרגלײַכונג, דער מענטש װי אַ װאָלקן, איז אויך אַן ענגלישער פֿיגור (as a cloud).
״I gazed—and gazed—but little thought״: דער שטריך מיט דער װידערהאָלונג ״gazed … gazed״ װײַזט אַ לאַנגע צײַט. little thought מײנט ״כּמעט נישט געטראַכט״: little איז דאָ אַ נעגאַציע, װי אין ״I have little time״ (איך האָב װײניק צײַט). ״What wealth the show to me had brought״ האָט אַן אומגעוויינטלעכן סדר; אין פּראָזע זאָגט מען: ״the show had brought wealth to me״. אין פּאָעזיע איז דער סדר פֿרײַער. דער פּראָנאָם me איז דער אָביעקט פֿון had brought, און ער שטייט נאָך to.
די פּאָעמע האָט אויך אַלטע װערטער, װאָס מען ניצט הײַנט נישט אין גערעדטער שפּראַך: o'er (= over), vales (= valleys), host (אַ גרויסע צאָל). ״the show״ מײנט דאָ ״דער אָנבליק, דאָס װאָס מען זעט״. ״wealth״ איז אַ פֿיגורלעכער װאָרט: די שיינקייט איז אַן אוצר.
- "I wandered lonely as a cloud": I = איך (סובעקט). wandered = פֿאַרגאַנגענהייט פֿון wander (-ed, אָן -s). lonely = אײנזאַם. as a cloud = װי אַ װאָלקן. I wandered איז די פּשוטע פֿאַרגאַנגענהייט, אָן was. ✗ I was wander - "That floats on high o'er vales and hills": That (= which) באַציט זיך אויף cloud. floats האָט -s, װײַל cloud איז it. o'er = over, vales = טאָלן, hills = בערג - "When all at once I saw a crowd": When + I + צײַטװאָרט. saw = פֿאַרגאַנגענהייט פֿון see (אומרעגלמעסיק). a crowd = אַ המון (אַ גרופּע מענטשן אָדער זאַכן) - "A host of golden daffodils": a host of = אַ מחנה פֿון. of (לעקציע 5). golden = גילדן, פֿאַרן נאָמענװאָרט. daffodils = נאַרציסן (די מערצאָל פֿון daffodil) - "I gazed—and gazed—but little thought": I איז דער סובעקט פֿון gazed און פֿון thought: דער פּראָנאָם שטייט נאָר איין מאָל. gazed = האָב געקוקט (לאַנג, מיט פֿאַרװוּנדערונג). little = װײניק. thought = פֿאַרגאַנגענהייט פֿון think (אומרעגלמעסיק; זען 8.13) - "What wealth the show to me had brought": to me = מיר (me נאָך to). had brought = האָט געבראַכט. brought איז אומרעגלמעסיק (bring – brought). דער געוויינטלעכער סדר: The show had brought me wealth, אָדער The show had brought wealth to me - אַרויסרעד: wandered [ˈwɑndərd], lonely [ˈloʊnli], cloud [klaʊd], floats [floʊts], vales [veɪlz], hills [hɪlz], crowd [kraʊd], golden [ˈɡoʊldən], daffodils [ˈdæfədɪlz], gazed [ɡeɪzd], little [ˈlɪtl̩], thought [θɔt], wealth [wɛlθ], brought [brɔt]
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
8.16 Dear טײַערע Mrs. פֿרױ Rosen, ראָזען I איך am - writing שרײַב to - you אײַך from פֿון Vilna װילנע
8.17 I איך am בין well, געזונט and און Moshe משה is איז well געזונט too אויך
8.18 I איך hope האָף that אַז you איר are זענט well געזונט
8.19 I איך have האָב a אַ question פֿראַגע about װעגן Mazel מזל
8.20 I איך want װיל to - know װיסן if צי she זי eats עסט well גוט
8.21 I איך know װײס that אַז you איר are זענט very זייער busy פֿאַרנומען
8.22 We מיר came זענען געקומען on - Monday, מאָנטיק and און I איך was בין געװען very זייער tired מיד
8.23 Now איצט I איך am בין not נישט tired מיד
8.24 In אױף the די morning פֿרי I איך walk גיי on אױף the די old אַלטע streets גאַסן
8.25 I איך see זע the די old אַלטע school שול in אין the דער city שטאָט
8.26 I איך have האָב a אַ small קלײנע present מתּנה for פֿאַר you אײַך
8.27 Moshe משה and און I איך will װעלן come קומען home אַהײם on - Friday פֿרײַטיק
8.28 If אױב I איך can, קען I איך will װעל call אָנרופֿן you אײַך on - Thursday דאָנערשטיק
8.29 I איך miss בענק home, נאָך דער היים but אָבער I איך am בין happy גליקלעך in אין Vilna װילנע
8.30 I איך thank דאַנק you אײַך very זייער much, - and און I איך send שיק you אײַך a אַ big גרויסן hello גרוס
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
8.16 Dear Mrs. Rosen, I am writing to you from Vilna. טײַערע פֿרױ ראָזען, איך שרײַב אײַך פֿון װילנע.
8.17 I am well, and Moshe is well too. איך בין געזונט, און משה איז אויך געזונט.
8.18 I hope that you are well. איך האָף, אַז איר זענט געזונט.
8.19 I have a question about Mazel. איך האָב אַ פֿראַגע װעגן מזל.
8.20 I want to know if she eats well. איך װיל װיסן, צי זי עסט גוט.
8.21 I know that you are very busy. איך װײס, אַז איר זענט זייער פֿאַרנומען.
8.22 We came on Monday, and I was very tired. מיר זענען געקומען מאָנטיק, און איך בין געװען זייער מיד.
8.23 Now I am not tired. איצט בין איך נישט מיד.
8.24 In the morning I walk on the old streets. אין דער פֿרי גיי איך אױף די אַלטע גאַסן.
8.25 I see the old school in the city. איך זע די אַלטע שול אין דער שטאָט.
8.26 I have a small present for you. איך האָב אַ קלײנע מתּנה פֿאַר אײַך.
8.27 Moshe and I will come home on Friday. משה און איך װעלן קומען אַהײם פֿרײַטיק.
8.28 If I can, I will call you on Thursday. אױב איך קען, װעל איך אײַך אָנרופֿן דאָנערשטיק.
8.29 I miss home, but I am happy in Vilna. איך בענק נאָך דער היים, אָבער איך בין גליקלעך אין װילנע.
8.30 I thank you very much, and I send you a big hello. איך דאַנק אײַך זייער, און איך שיק אײַך אַ גרויסן גרוס.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
8.16 Dear Mrs. Rosen, I am writing to you from Vilna.
8.17 I am well, and Moshe is well too.
8.18 I hope that you are well.
8.19 I have a question about Mazel.
8.20 I want to know if she eats well.
8.21 I know that you are very busy.
8.22 We came on Monday, and I was very tired.
8.23 Now I am not tired.
8.24 In the morning I walk on the old streets.
8.25 I see the old school in the city.
8.26 I have a small present for you.
8.27 Moshe and I will come home on Friday.
8.28 If I can, I will call you on Thursday.
8.29 I miss home, but I am happy in Vilna.
8.30 I thank you very much, and I send you a big hello.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- Dear Mrs. Rosen, I am writing to you (8.16): Dear + טיטל + נאָמען + קאָמע הייבט אָן אַ בריוו. I am writing (געגנוּוארטיקע צײַט, am + -ing) = איך שרײַב. די געגנוּוארטיקע צײַט מיט -ing װײַזט, װאָס מען טוט דאָ אין דעם מאָמענט; ייִדיש האָט נישט קײן באַזונדערע פֿאָרעם. ✗ I am write. ✗ I writing. to you = אײַך: to + you. ענגליש you איז דאָ אײַך (פֿרוי ראָזען איז נישט קײן חבֿרטע), און ייִדיש זאָגט איר / אײַך - I am well, and Moshe is well too (8.17): well = געזונט, אַן אַדיעקטיװ נאָך be: I am well. too שטייט אין סוף: Moshe is well too (לעקציע 6). ✗ I am well too, and Moshe too (צוויי too) - I hope that you are well (8.18): hope + that + זאַץ. that קען מען אַרויסלאָזן: I hope you are well. ייִדיש: איך האָף, אַז איר זענט געזונט. ✗ I hope that you to be well - I have a question about Mazel (8.19): have a question = האָבן אַ פֿראַגע. about = װעגן. a question: a פֿאַר אַ פֿראַגע. ✗ I have question - I want to know if she eats well (8.20): want to + גרונט־פֿאָרעם (לעקציע 6). if (= צי) הייבט אָן אַ פֿראַגע־זאַץ אין אַ זאַץ: ✗ I want to know does she eat well → ✓ I want to know if she eats well. she eats (-s נאָך she; לעקציע 8, כּלל 2). eat well = עסן גוט. ✗ eat good - I know that you are very busy (8.21): know that = װײסן, אַז. very busy = זייער פֿאַרנומען. ✗ very busying. busy = אַדיעקטיװ - We came on Monday, and I was very tired (8.22): came = פֿאַרגאַנגענהייט פֿון come (אומרעגלמעסיק). on Monday (לעקציע 7). I was (נישט ✗ I were). very tired = זייער מיד. and I = און איך: I שטייט װידער נאָך and, װען עס איז אַ נײַער סובעקט - Now I am not tired (8.23): Now + I am not + אַדיעקטיװ. I am not (= I'm not). ✗ Now am I not tired. ✗ Now I not am tired. not שטייט נאָך am - In the morning I walk on the old streets (8.24): in the morning (לעקציע 7) שטייט אין אָנהייב, און I שטייט פֿאַרן צײַטװאָרט. ✗ In the morning walk I. walk אָן -s. on the streets: ענגליש זאָגט on פֿאַר דער גאַס (אַמעריקע); ביידע in און on זענען ריכטיק (לעקציע 7, כּלל 7). old שטייט פֿאַרן נאָמענװאָרט - I see the old school in the city (8.25): see אָן -s. the old school = די אַלטע שול. in the city: מיט the. ✗ I see the school old - I have a small present for you (8.26): a small present: a + אַדיעקטיװ + נאָמענװאָרט (✗ a present small). for you = פֿאַר אײַך. present ([ˈprɛzənt]) מײנט אַ מתּנה; ✗ presence - Moshe and I will come home on Friday (8.27): Moshe and I (לעקציע 8, כּלל 4). will come = װעלן קומען. come home: home אָן to: ✗ come to home. on Friday (לעקציע 7) - If I can, I will call you on Thursday (8.28): If + I + can, I + will + call. can נעמט קײן to נישט: ✗ If I can to. אין אַ if־זאַץ שטייט די איצטיקע צײַט (can), נישט will: ✗ If I will be able. נאָך דעם קאָמע שטייט I װידער פֿאַרן צײַטװאָרט. ייִדיש: אױב איך קען, װעל איך אײַך אָנרופֿן - I miss home, but I am happy in Vilna (8.29): miss = בענקען נאָך (אַ צײַטװאָרט מיט אַ דירעקטן אָביעקט): I miss home. ✗ I miss from home. ✗ I miss to home. but I am = אָבער איך בין. happy in Vilna (לעקציע 7, 7.29) - I thank you very much, and I send you a big hello (8.30): thank you = דאַנקען אײַך: thank + דירעקטער אָביעקט, אָן to. ✗ I thank to you. very much = זייער. I send you a big hello: send + you (אינדירעקטער אָביעקט) + a big hello. אַ צווייטע פֿאָרעם: I send a big hello to you. ✗ I send a big hello you
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- I – [aɪ]: אַ דיפֿטאָנג (צוויי קלאַנגען אין איין סילבע): [a] און דערנאָך [ɪ]. דער זעלבער קלאַנג װי אין my [maɪ], time [taɪm], like [laɪk], write [raɪt]. ייִדיש האָט דעם זעלבן קלאַנג אין מײַן [majn], צײַט [tsajt], שרײַב [ʃrajb]. ✗ [ix] (װי ייִדיש איך). ✗ [i] (װי דער אות ״i״ אין ייִדיש אָדער דײַטש). ✗ [ɪ] (װי in) - I, eye, aye: אַלע דרײַ הערן זיך [aɪ]. דער קאָנטעקסט שטעלט אָפּ דעם באַטײַט: I see with my eye. Aye מײנט ״יאָ״ (אַלט; אויף אַ שיף און אין פּאַרלאַמענט) - I'm – [aɪm], I'll – [aɪl], I've – [aɪv], I'd – [aɪd]: דער דיפֿטאָנג בלײַבט. ✗ [ɪm]. I am אין אַ זאַץ: [aɪ æm] אָדער [aɪm] - I פֿאַר אַ װאָקאַל: I am [aɪ æm], I ask [aɪ ˈæsk], I eat [aɪ ˈit]: קײן אַפּשטאַנד נישט צווישן די צוויי װערטער. - me – [mi]; my – [maɪ]; mine – [maɪn]; myself – [maɪˈsɛlf]. דער װאָקאַל פֿון me איז לאַנג, װי אין see [si]; ✗ [mɛ]. mine ≈ ייִדיש מײַן [majn] - know – [noʊ]: דער אות k הערט זיך נישט. ✗ [knoʊ]. אַזוי אויך knee [ni], knife [naɪf]. write – [raɪt]: דער אות w הערט זיך נישט. ✗ [wraɪt] - think – [θɪŋk]: ״th״ איז [θ], מיט דער צונג צווישן די ציין. ✗ [t], ✗ [s], ✗ [f]. thank – [θæŋk]. Thursday – [ˈθɜrzdeɪ]. thought – [θɔt] - װערטער פֿון דער לעקציע: Rivka – [ˈrɪvkə]; Moshe – [ˈmoʊʃə]; Mazel – [ˈmɑzəl]; Mrs. – [ˈmɪsɪz]; Rosen – [ˈroʊzən]; book – [bʊk]; teacher – [ˈtitʃər]; tea – [ti]; milk – [mɪlk]; friends – [frɛndz]; late – [leɪt]; today – [təˈdeɪ]; home – [hoʊm]; tomorrow – [təˈmɑroʊ]; evening – [ˈivnɪŋ]; speak – [spik]; Yiddish – [ˈjɪdɪʃ]; street – [strit]; child – [tʃaɪld]; lived – [lɪvd]; Vilna – [ˈvɪlnə]; ten – [tɛn]; years – [jɪrz]; old – [oʊld]; writing – [ˈraɪtɪŋ]; well – [wɛl]; hope – [hoʊp]; question – [ˈkwɛstʃən]; about – [əˈbaʊt]; eats – [its]; busy – [ˈbɪzi]; Monday – [ˈmʌndeɪ]; tired – [ˈtaɪərd]; morning – [ˈmɔrnɪŋ]; school – [skul]; city – [ˈsɪti]; small – [smɔl]; present – [ˈprɛzənt]; Friday – [ˈfraɪdeɪ]; miss – [mɪs]; happy – [ˈhæpi]; hello – [həˈloʊ] - tired [ˈtaɪərd]: אַ סילבע אָדער צוויי, מיט דעם דיפֿטאָנג [aɪ] פֿון I. child [tʃaɪld] און children [ˈtʃɪldrən] (לעקציע 7) האָבן אַן אַנדער װאָקאַל. busy – [ˈbɪzi], מיט [z]; ✗ [ˈbʌsi]. Mrs. – [ˈmɪsɪz], נישט [mrs] - well [wɛl]: דער אָנהייב איז [w], נישט [v]. ייִדיש האָט נישט קײן [w]: ✗ [vɛl] → ✓ [wɛl]. אַזוי אויך writing: [ˈraɪtɪŋ], און wandered: [ˈwɑndərd] - ריטם: I אין אַ זאַץ איז נישט שטאַרק באַטאָנט: I have a book [aɪ ˈhæv ə ˈbʊk]. דער טראָפּ פֿאַלט אויף have און book. אין אַן ענטפֿער אָדער בײַם קאָנטראַסט איז I שטאַרק באַטאָנט: ״Who wants tea?״ ״I do.״ [ˈaɪ ˈdu]
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
---
Course Index: [latinum.substack.com/p/index](https://latinum.substack.com/p/index)