← English for Yiddish Speakers
דאָס װאָרט have איז אַ צײַטװאָרט (verb) אין ענגליש, און עס האָט צוויי אַרבעטן. ערשטנס: have מײנט, אַז איינער האָט אַ זאַך אָדער אַ מענטש: I have a book. I have a sister. צווייטנס: have איז אַ הילף־צײַטװאָרט (auxiliary verb), װאָס שטייט פֿאַר דער פֿאָרעם פֿון דער פֿאַרגאַנגענהייט (past participle): I have seen it. She has come. עס איז דאָס עלפֿטע װאָרט אין דער װערטער־ליסטע, גלײַך נאָך it. ענגליש have און ייִדיש האָבן זענען פֿון דער זעלבער װאָרצל (דײַטש haben), און דערפֿאַר זענען אַ סך זאַצן גלײַך. אָבער דאָ זענען די אונטערשיידן:
- have / has / had: אין דער איצטיקער צײַט האָט ענגליש נאָר צוויי פֿאָרעמען: have (I, you, we, they) און has (he, she, it). ייִדיש האָט פֿינף: האָב, האָסט, האָט, האָבן, האָט. you have איז פֿאַר איינעם און פֿאַר פֿיל. ✗ He have a brother. ✗ I has a book. ✗ You has a key - נעגאַציע און פֿראַגע מיט do: ייִדיש זאָגט איך האָב נישט און האָסטו? ענגליש נוצט do / does: I do not have time. Do you have a key? ✗ I have not time. ✗ Have you a key? (אַלטמאָדיש) ✗ He does not has a key - נישט קײן: ייִדיש זאָגט נישט קײן צײַט. ענגליש זאָגט do not have time אָדער have no time, נישט ביידע צוזאַמען: ✗ I do not have no time - have + פּאַרטיציפּ: ייִדיש נוצט האָבן אָדער זײַן (איך האָב געזען, זי איז געקומען). ענגליש נוצט תּמיד have: I have seen it. She has come. ✗ She is come. ✗ She has came - has had … for: ייִדיש זאָגט אין דער איצטיקער צײַט משה האָט דאָס בוך שוין צען יאָר. ענגליש מוז זאָגן Moshe has had the book for ten years. ✗ Moshe has the book for ten years - have to: have to מײנט מוזן: I have to go home. He has to go. ✗ I must to go. ✗ He have to go - have ≠ האָבן ליב: ייִדיש זאָגט האָבן ליב, ענגליש זאָגט like: I like it. ✗ I have it dear - דער אַרויסרעד: have הערט זיך [hæv], מיט [æ] װי אין cat, נישט [ɛ], און מיט אַ שטימהאַפֿטיקן [v] אין סוף. ✗ [hɛf]. זען דעם אַרויסרעד־פֿירער
אין די ביישפּילן שטייט בײַם װאָרט have (און בײַ אַלע װערטער) די ייִדישע איבערזעצונג. בײַ have שטייט האָב, האָסט, האָט, האָבן, געהאַט אָדער מוז, װי עס פֿאַסט צום זאַץ. װוּ עס איז נישטאָ קײן װאָרט אין ייִדיש (אין ״I do not have time״ האָט do קײן װאָרט נישט), שטייט דער סימן ״-״.
הויפּט־פּונקטן:
- have = האָבן: I have a book. We have tea. They have a house in Vilna - have (I, you, we, they) און has (he, she, it): He has a brother. ✗ He have a brother - had = די פֿאַרגאַנגענהייט: We had a small house in Vilna. אַלע פּערזאָנען האָבן had - do not have / does not have, Do you have …? / Does she have …?: ✗ Have you a key? ✗ He does not has a key - have to + גרונט־פֿאָרעם = מוזן: I have to go. He has to go. ✗ I must to go - have + פּאַרטיציפּ: I have seen it. She has come. ענגליש נוצט נישט קײן be דאָ - has had … for = האָט שוין …: Moshe has had the book for ten years - Have some tea! = טרינקט אַ ביסל טײ - like ≠ have: ✗ I have it dear - אַרויסרעד: have [hæv], has [hæz], had [hæd]
have is the verb of possession and the helping verb of the perfect. As a main verb it says that someone owns or holds something: I have a book, she has a sister, they have a house in Vilna. The present has two forms, have (I, you, we, they) and has (he, she, it), and the past is had for every person. Yiddish האָבן is the same word, and Yiddish speakers have an advantage: the perfect is built almost the same way, have + past participle (איך האָב עס געזען is I have seen it). The differences matter, though. English forms questions and negatives with do, so it says Do you have a key? and I do not have time. English uses have for every perfect, where Yiddish also uses זײַן (זי איז געקומען is She has come). English says Moshe has had the book for ten years where Yiddish says האָט in the present. have to means must. The word is pronounced [hæv], with the vowel of cat and a voiced [v] at the end.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
11.1 I איך have האָב a אַ book בוך
11.2 You דו have האָסט a אַ key שליסל
11.3 He ער has האָט a אַ brother ברודער
11.4 She זי has האָט a אַ sister שוועסטער
11.5 We מיר have האָבן tea טײ
11.6 I איך do - not נישט have האָב time קײן צײַט
11.7 Do - you דו have האָסט a אַ key? שליסל
11.8 He ער does - not נישט have האָט a קײן key שליסל
11.9 They זיי have האָבן a אַ house הויז in אין Vilna װילנע
11.10 Does - Rivka ריװקע have האָט a אַ sister? שוועסטער
11.11 I איך have מוז to - go גײן home אַהײם
11.12 I איך have האָב seen געזען it עס
11.13 She זי has איז come געקומען from פֿון Vilna װילנע
11.14 We מיר had האָבן געהאַט a אַ small קלײן house הויז in אין Vilna, װילנע but אָבער now איצט we מיר have האָבן a אַ big גרויס house הויז here דאָ
11.15 Moshe משה has האָט had - the דאָס book בוך for שוין ten צען years, יאָר and און he ער has האָט not נישט read געלײענט it עס
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
11.1 I have a book. איך האָב אַ בוך.
11.2 You have a key. דו האָסט אַ שליסל.
11.3 He has a brother. ער האָט אַ ברודער.
11.4 She has a sister. זי האָט אַ שוועסטער.
11.5 We have tea. מיר האָבן טײ.
11.6 I do not have time. איך האָב נישט קײן צײַט.
11.7 Do you have a key? האָסטו אַ שליסל?
11.8 He does not have a key. ער האָט נישט קײן שליסל.
11.9 They have a house in Vilna. זיי האָבן אַ הויז אין װילנע.
11.10 Does Rivka have a sister? האָט ריװקע אַ שוועסטער?
11.11 I have to go home. איך מוז גײן אַהײם.
11.12 I have seen it. איך האָב עס געזען.
11.13 She has come from Vilna. זי איז געקומען פֿון װילנע.
11.14 We had a small house in Vilna, but now we have a big house here. מיר האָבן געהאַט אַ קלײן הויז אין װילנע, אָבער איצט האָבן מיר אַ גרויס הויז דאָ.
11.15 Moshe has had the book for ten years, and he has not read it. משה האָט דאָס בוך שוין צען יאָר, און ער האָט עס נישט געלײענט.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
11.1 I have a book.
11.2 You have a key.
11.3 He has a brother.
11.4 She has a sister.
11.5 We have tea.
11.6 I do not have time.
11.7 Do you have a key?
11.8 He does not have a key.
11.9 They have a house in Vilna.
11.10 Does Rivka have a sister?
11.11 I have to go home.
11.12 I have seen it.
11.13 She has come from Vilna.
11.14 We had a small house in Vilna, but now we have a big house here.
11.15 Moshe has had the book for ten years, and he has not read it.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
דאָס זענען די כּללים פֿון דעם װאָרט have:
1. have / has / had: די פֿאָרעמען
- איצטיקע צײַט: I have (איך האָב), you have (דו האָסט / איר האָט), he / she / it has (ער / זי / עס האָט), we have (מיר האָבן), they have (זיי האָבן). has שטייט נאָר בײַ he, she, it: He has a brother (11.3), She has a sister (11.4). ✗ He have a brother. ✗ She have a sister. ✗ I has a book - you have איז פֿאַר איינעם און פֿאַר פֿיל: You have a key (11.2). ענגליש האָט נישט קײן אונטערשייד צווישן דו און איר - די פֿאַרגאַנגענהייט איז had פֿאַר אַלע פּערזאָנען: We had a small house in Vilna (11.14). ייִדיש האָט געהאַט. ✗ We haved. ✗ We has a house yesterday - have אין דער באַדײַטונג האָבן שטייט נישט אין דער -ing־פֿאָרעם: I have a sister. ✗ I am having a sister. (I am having tea איז ריכטיק, װײַל דאָ מײנט have טרינקען; זען 8)
2. have + אַ זאַך: a, the, אָן אַרטיקל
- have + a + נאָמענװאָרט: I have a book (11.1), You have a key (11.2). a שטייט פֿאַר אַ יחיד - אָן אַרטיקל שטייט אַן אומצאָליקער נאָמענװאָרט: We have tea (11.5), I do not have time (11.6). ✗ We have the tea (װען מען מײנט טײ אין אַלגעמײן) - have נעמט אַ דירעקטן אָביעקט, און קײן פּרעפּאָזיציע שטייט נישט נאָך אים: They have a house in Vilna (11.9). ✗ They have of a house. ✗ They have at a house
3. נעגאַציע: do not have, does not have
- do not have (I, you, we, they): I do not have time (11.6). does not have (he, she, it): He does not have a key (11.8). נאָך does שטייט have אָן -s: ✗ He does not has a key. ✗ He has not a key (אַלטמאָדיש). ✗ He no has a key. ✗ He not have a key - די קורצע פֿאָרעמען: don't have, doesn't have, haven't, hasn't: He doesn't have a key. אין גערעדטער שפּראַך זאָגט מען דאָס - ייִדיש נישט קײן = ענגליש not … a אָדער not … any אָדער no: I do not have time. I have no time. ✗ I do not have no time (צוויי נעגאַציעס צוזאַמען זענען נישט ריכטיק)
4. פֿראַגעס: Do you have …? Does she have …?
- Do + you + have: Do you have a key? (11.7). ייִדיש: האָסטו אַ שליסל? Does + Rivka + have: Does Rivka have a sister? (11.10). ✗ Have you a key? (אַלטמאָדיש). ✗ Does Rivka has a sister? ✗ Do Rivka have a sister? ✗ You have a key? (נאָר מיט אַ פֿראַגע־טאָן) - אַ קורצער ענטפֿער: ״Yes, I do.״ אָדער ״No, I do not.״ (11.22) ✗ Yes, I have. (אויף Do you have …?) - די פֿאַרגאַנגענהייט: Did you have your key yesterday? (11.23) נאָך did שטייט have, נישט had. ✗ Did you had your key? ✗ Had you your key?
5. have to = מוזן
- have to + גרונט־פֿאָרעם: I have to go home (11.11), Moshe has to go home (11.18), I have to find my key (11.25). בײַ he, she, it שטייט has to. ✗ I must to go home. ✗ He have to go. ✗ I have go home. ✗ I have to going - נעגאַציע: I do not have to go. ✗ I have not to go
6. have + פּאַרטיציפּ: די פֿאַרטיק געשעענע צײַט (the perfect)
- have / has + פּאַרטיציפּ: I have seen it (11.12), Moshe has not read it (11.15), I have lost my key (11.20). ייִדיש: איך האָב עס געזען, ער האָט עס נישט געלײענט, איך האָב פֿאַרלוירן מײַן שליסל. דאָס איז דאָס זעלבע װי אין ייִדיש, נאָר אָן ge- - ענגליש נוצט תּמיד have, נישט be, אויך װען ייִדיש זאָגט זײַן: She has come from Vilna (11.13). ייִדיש: זי איז געקומען. ✗ She is come from Vilna. ✗ She has came from Vilna. ✗ He is gone to Vilna (He is gone מײנט אַנדערש: ער איז שוין נישטאָ) - אומרעגלמעסיקע פּאַרטיציפּן דאַרף מען לערנען: see → saw → seen; come → came → come; lose → lost → lost; fight → fought → fought; keep → kept → kept; read → read → read [rɛd]. רעגלמעסיק: finish → finished. ✗ I have saw it. ✗ I have see it - אַ נעגאַציע: has not (hasn't) + פּאַרטיציפּ: he has not read it (11.15). ✗ he has not reads it. ✗ he not has read it
7. has had … for: אַ צײַט װאָס גייט ביז איצט
- ייִדיש זאָגט אין דער איצטיקער צײַט משה האָט דאָס בוך שוין צען יאָר. ענגליש זאָגט אין דער perfect־פֿאָרעם: Moshe has had the book for ten years (11.15). ✗ Moshe has the book for ten years. ✗ Moshe had the book for ten years (דאָס מײנט, אַז ער האָט עס שוין נישט) - for + אַ צײַט־לענג: for ten years, for a year, for a long time. ✗ since ten years - has had (ביז איצט) ≠ had (שוין פֿאַרבײַ): We had a small house in Vilna, but now we have a big house (11.14). had מײנט, אַז דער קלײנער הויז איז שוין נישטאָ
8. have = עסן, טרינקען, נעמען
- אַ סך מאָל זאָגט ענגליש have, װוּ ייִדיש האָט אַ באַזונדער צײַטװאָרט: Have some tea! = טרינקט אַ ביסל טײ (11.30). I have breakfast at eight = איך עס פֿרישטיק אום אַכט. Do you have time for tea? (11.24) - time for + נאָמענװאָרט, time to + גרונט־פֿאָרעם: time for tea, time to drink tea (לעקציע 10). ✗ time to tea. ✗ time for to drink
9. like ≠ have
- ייִדיש זאָגט האָבן ליב. ענגליש זאָגט like אָדער love: I like it (לעקציע 10). ✗ I have it dear. ✗ I have like it
10. די קורצע פֿאָרעמען
- I have → I've, you have → you've, we have → we've, they have → they've, he has → he's, she has → she's, have not → haven't, has not → hasn't, had not → hadn't: I've seen it. She's come from Vilna. ✗ I'v seen it. ✗ has'nt. ✗ havn't - 's מײנט is אָדער has: She's here (is). She's come (has)
אָפֿטע טעותים:
- ✗ He have a brother → ✓ He has a brother - ✗ I has a book → ✓ I have a book - ✗ You has a key → ✓ You have a key - ✗ I have not time → ✓ I do not have time - ✗ I do not have no time → ✓ I do not have any time / I have no time - ✗ Have you a key? → ✓ Do you have a key? - ✗ He does not has a key → ✓ He does not have a key - ✗ Does Rivka has a sister? → ✓ Does Rivka have a sister? - ✗ Yes, I have (אויף Do you have …?) → ✓ Yes, I do - ✗ I must to go home → ✓ I have to go home - ✗ He have to go → ✓ He has to go - ✗ She is come from Vilna → ✓ She has come from Vilna - ✗ She has came → ✓ She has come - ✗ I have saw it → ✓ I have seen it - ✗ Moshe has the book for ten years → ✓ Moshe has had the book for ten years - ✗ I am having a sister → ✓ I have a sister - ✗ I have it dear → ✓ I like it - ✗ [hɛf] → ✓ [hæv]
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- have איז דאָס עלפֿטע װאָרט אין דער װערטער־ליסטע, נאָך the, be, and, a, of, to, in, I, you און it. עס איז דאָס צווייטע צײַטװאָרט אין דער ליסטע, נאָך be. - ענגליש have קומט פֿון אַלטענגליש habban ״האָבן״. דער זעלבער װאָרט שטייט אין אַלע גערמאַנישע שפּראַכן: דײַטש haben, האָלענדיש hebben, שוועדיש ha, איסלענדיש hafa, און דאָס ייִדישע האָבן. דער אָפּשטאַם איז פּראָטא־אינדאָ־אײראָפּעיִש kap- ״נעמען, כאַפּן״; ענגליש heave איז אַ קרובֿ. ענגליש און ייִדיש האָבן דאָ דעם זעלבן װאָרט מיט דער זעלבער אַרבעט. - Do you have the time? און Do you have time? זענען צוויי פֿאַרשידענע פֿראַגעס. ״Do you have the time?״ פֿרעגט, װי שפּעט עס איז (װי שפּעט איז עס?). ״Do you have time?״ פֿרעגט, צי דער אַנדערער איז פֿרײַ. - אין אַמעריקע זאָגט מען אָפֿט צום אָפּשיד Have a nice day!, אָדער אין אַ געשעפֿט, אין אַ באַנק, אין אַ רעסטאָראַן. דער ענטפֿער איז ״You too!״. אַנדערע פֿרײַנדלעכע וווּנטשן: Have a good time!, Have fun!, Have a good weekend! אַ גאַסט הערט: ״Have a seat״ (זעצט זיך) און ״Have some tea״ (טרינקט טײ), װי אין דער לעקציע. - אין גערעדטער שפּראַך, בפֿרט אין ענגלאַנד, זאָגט מען have got פֿאַר have: I've got a book = I have a book. דער טײַטש איז דער זעלבער. אין דער פֿאַרגאַנגענהייט ענדערט זיך דאָס נישט: ״We had a house״. - ענגליש זאָגט I have a headache, װוּ ייִדיש זאָגט דער קאָפּ טוט מיר װײ. have שטייט אין ענגליש בײַ אַ סך קליינע ווײטיקן: I have a cold, I have a fever. - I have a dream איז אַ באַרימטער סאַמע פֿון Martin Luther King Jr., װאָס ער האָט געזאָגט דעם 28טן אויגוסט 1963 בײַם Lincoln Memorial אין װאַשינגטאָן, בײַ דער March on Washington for Jobs and Freedom. ער האָט דאָס װאָרט־פֿאָרמל װידערהאָלט אין אָנהייב פֿון אַ סך טײלן פֿון דער רעדע (anaphora, װי it was בײַ Dickens אין לעקציע 10). - have שרײַבט מען מיט אַ קלײנעם אות, נאָר אין אָנהייב פֿון אַ זאַץ מיט אַ גרויסן: Have some tea! אין אַ טיטל שרײַבט מען אויך Have מיט אַ גרויסן: I Have a Dream.
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
I איך have האָב fought געקעמפֿט a אַ good גוטן fight, קאַמף I איך have האָב finished געענדיקט my מײַן course, לויף I איך have האָב kept געהיט the די faith: אמונה
— 2 Timothy 4:7, King James Version (1611)
I have fought a good fight, I have finished my course, I have kept the faith:
איך האָב געקעמפֿט אַ גוטן קאַמף, איך האָב געענדיקט מײַן לויף, איך האָב געהיט די אמונה:
(די ייִדישע איבערזעצונג איז אַ לערנער־איבערזעצונג פֿון דעם לאַטינום־אינסטיטוט, נישט פֿון אַן אויסגאַבע פֿון אַ ייִדישער ביבל. ״Course״ מײנט דאָ דעם לויף פֿון אַ װעטלויף, נישט אַ קורס אין אַ שולע.)
דאָס איז דער זיבעטער פֿאַרש פֿון דעם פֿערטן קאַפּיטל פֿון דעם צווייטן בריוו צו טימאָטעאוס (2 Timothy) אין דער King James Version (1611), װוּ דער בריוו טראָגט דעם נאָמען פֿון דעם אַפּאָסטל פּאַולוס. דעם טעקסט האָבן מיר געפּרוּװט מיט צוויי אָנליין־אויסגאַבן פֿון דער King James Version (Wikisource און BibleGateway); די װערטער און די קאָמעס שטימען, און דער פֿאַרש ענדיקט זיך מיט אַ צוויי־פּינטל, װײַל דער זאַץ גייט װײַטער אין דעם נאָכדעם פֿאַרש. מיר האָבן אויסגעקליבן דעם פֿאַרש, װײַל have שטייט אין אים דרײַ מאָל, און יעדעס מאָל איז עס דער הילף־צײַטװאָרט פֿון דער perfect־פֿאָרעם: have fought, have finished, have kept.
די דרײַ טײלן הייבן אָן מיט דער זעלבער פֿאָרמל, I have, און דאָס איז אַ װידערהאָלונג אין אָנהייב (anaphora), װי it was אין לעקציע 10. דער פּאַרטיציפּ שטייט נאָך have: fought (fight → fought → fought, אומרעגלמעסיק), finished (finish → finished, רעגלמעסיק), kept (keep → kept → kept, אומרעגלמעסיק). ״fought a good fight״ האָט דעם זעלבן װאָרט צוויי מאָל: fight איז דאָ דער צײַטװאָרט און דער נאָמענװאָרט (ייִדיש אויך: געקעמפֿט אַ קאַמף). ״my course״ איז דער װעג, װאָס מען לויפֿט. דער שרײַבער זאָגט: איך האָב געענדיקט דעם לויף. ייִדיש האָט דאָס זעלבע בילד אין די װערטער לויף און װעטלויף.
have + פּאַרטיציפּ זאָגט, אַז די זאַך איז געשען פֿריִער, און דער רעזולטאַט איז נאָך דאָ איצט. ייִדיש האָט דאָס אויך: איך האָב געקעמפֿט, איך האָב געענדיקט, איך האָב געהיט. די דרײַ טײלן שטייען נאָך אַנאַנד מיט קאָמעס, אָן and, און דער פֿאַרש גייט װײַטער נאָך דעם צוויי־פּינטל.
- "I have fought a good fight": have + fought. fought = דער פּאַרטיציפּ פֿון fight (fight → fought → fought). a good fight = a + אַדיעקטיװ + נאָמענװאָרט. have שטייט נאָך I, נישט has. ✗ I has fought. ✗ I have fighted. ✗ I am fought - "I have finished my course": finished = finish + -ed (רעגלמעסיק). my course = my + נאָמענװאָרט. ✗ I have finish. ✗ I have finished me course - "I have kept the faith": kept = דער פּאַרטיציפּ פֿון keep (keep → kept → kept). keep the faith = בלײַבן געטרײַ. the faith מיט the, װײַל עס איז באַשטימט. ✗ I have keeped. ✗ I have kept a faith - ״have … have … have״: דאָס װאָרט have װערט װידערהאָלט, װײַל יעדער טײל איז אַ באַזונדערער זאַץ. מען קאָן דאָס have אַרויסלאָזן נאָך דעם ערשטן (I have fought a good fight, finished my course, kept the faith), אָבער אין דער King James Version שטייט עס דרײַ מאָל - אַרויסרעד: have [hæv], fought [fɔt], fight [faɪt], good [gʊd], finished [ˈfɪnɪʃt], my [maɪ], course [kɔrs], kept [kɛpt], the [ðə], faith [feɪθ]
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
11.16 Moshe משה has האָט a אַ small קלײן house הויז in אין Vilna װילנע
11.17 The דאָס house הויז has האָט a אַ red רויטע door טיר
11.18 Today הײַנט it - is איז cold, קאַלט and און Moshe משה has מוז to - go גײן home אַהײם
11.19 Moshe משה looks זוכט for - his זײַן key, שליסל but אָבער he ער does - not נישט have האָט it אים
11.20 He ער says, זאָגט "I איך have האָב lost פֿאַרלוירן my מײַן key!" שליסל
11.21 Rivka ריװקע comes קומט and און asks, פֿרעגט "What װאָס is איז it? דאָס Do - you דו have האָסט a אַ problem?" פּראָבלעם
11.22 Moshe משה answers, ענטפֿערט "Yes, יאָ I איך do. האָב I איך do - not נישט have האָב my מײַן key" שליסל
11.23 Rivka ריװקע asks, פֿרעגט "Did - you דו have האָסט געהאַט your דײַן key שליסל at בײַ Mrs. פֿרוי Rosen's ראָזען house - yesterday?" נעכטן
11.24 Mrs. פֿרוי Rosen ראָזען opens עפֿנט אויף the די door טיר and און asks, פֿרעגט "Do - you איר have האָט time צײַט for פֿאַר tea?" טײ
11.25 Moshe משה says, זאָגט "Thank אַ you, דאַנק but אָבער I איך do - not נישט have האָב time. קײן צײַט I איך have מוז to - find זוכן my מײַן key" שליסל
11.26 Mrs. פֿרוי Rosen ראָזען says, זאָגט "I איך have האָב your דײַן key! שליסל You דו had האָסט געהאַט it אים here דאָ yesterday" נעכטן
11.27 Moshe משה says, זאָגט "Oh, אָ you איר have האָט my מײַן key! שליסל Thank אַ you, דאַנק Mrs. פֿרוי Rosen" ראָזען
11.28 Rivka ריװקע says, זאָגט "Now איצט we מיר have האָבן the דעם key, שליסל and און we מיר have האָבן time צײַט for פֿאַר tea" טײ
11.29 Mazel מזל has האָט milk, מילך and און she זי is איז happy צופֿרידן
11.30 Mrs. פֿרוי Rosen ראָזען says, זאָגט "Have טרינקט some אַ ביסל tea" טײ
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
11.16 Moshe has a small house in Vilna. משה האָט אַ קלײן הויז אין װילנע.
11.17 The house has a red door. דאָס הויז האָט אַ רויטע טיר.
11.18 Today it is cold, and Moshe has to go home. הײַנט איז קאַלט, און משה מוז גײן אַהײם.
11.19 Moshe looks for his key, but he does not have it. משה זוכט זײַן שליסל, אָבער ער האָט אים נישט.
11.20 He says, "I have lost my key!" ער זאָגט: "איך האָב פֿאַרלוירן מײַן שליסל!"
11.21 Rivka comes and asks, "What is it? Do you have a problem?" ריװקע קומט און פֿרעגט: "װאָס איז דאָס? האָסטו אַ פּראָבלעם?"
11.22 Moshe answers, "Yes, I do. I do not have my key." משה ענטפֿערט: "יאָ, איך האָב. איך האָב מײַן שליסל נישט."
11.23 Rivka asks, "Did you have your key at Mrs. Rosen's house yesterday?" ריװקע פֿרעגט: "האָסטו געהאַט דײַן שליסל נעכטן בײַ פֿרוי ראָזען?"
11.24 Mrs. Rosen opens the door and asks, "Do you have time for tea?" פֿרוי ראָזען עפֿנט אויף די טיר און פֿרעגט: "האָט איר צײַט פֿאַר טײ?"
11.25 Moshe says, "Thank you, but I do not have time. I have to find my key." משה זאָגט: "אַ דאַנק, אָבער איך האָב נישט קײן צײַט. איך מוז זוכן מײַן שליסל."
11.26 Mrs. Rosen says, "I have your key! You had it here yesterday." פֿרוי ראָזען זאָגט: "איך האָב דײַן שליסל! דו האָסט אים דאָ געהאַט נעכטן."
11.27 Moshe says, "Oh, you have my key! Thank you, Mrs. Rosen." משה זאָגט: "אָ, איר האָט מײַן שליסל! אַ דאַנק, פֿרוי ראָזען."
11.28 Rivka says, "Now we have the key, and we have time for tea." ריװקע זאָגט: "איצט האָבן מיר דעם שליסל, און מיר האָבן צײַט פֿאַר טײ."
11.29 Mazel has milk, and she is happy. מזל האָט מילך, און זי איז צופֿרידן.
11.30 Mrs. Rosen says, "Have some tea." פֿרוי ראָזען זאָגט: "טרינקט אַ ביסל טײ."
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
11.16 Moshe has a small house in Vilna.
11.17 The house has a red door.
11.18 Today it is cold, and Moshe has to go home.
11.19 Moshe looks for his key, but he does not have it.
11.20 He says, "I have lost my key!"
11.21 Rivka comes and asks, "What is it? Do you have a problem?"
11.22 Moshe answers, "Yes, I do. I do not have my key."
11.23 Rivka asks, "Did you have your key at Mrs. Rosen's house yesterday?"
11.24 Mrs. Rosen opens the door and asks, "Do you have time for tea?"
11.25 Moshe says, "Thank you, but I do not have time. I have to find my key."
11.26 Mrs. Rosen says, "I have your key! You had it here yesterday."
11.27 Moshe says, "Oh, you have my key! Thank you, Mrs. Rosen."
11.28 Rivka says, "Now we have the key, and we have time for tea."
11.29 Mazel has milk, and she is happy.
11.30 Mrs. Rosen says, "Have some tea."
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- Moshe has a small house in Vilna (11.16): has (נישט have) נאָך Moshe = he. a small house: a + אַדיעקטיװ + נאָמענװאָרט. ✗ Moshe have a small house. ✗ Moshe has small house - The house has a red door (11.17): אַ זאַך קאָן אויך have אַ טייל: The house has a door. ייִדיש דאָס הויז האָט אַ טיר. has נאָך house = it. ✗ The house have a door. ✗ The house has a door red (דער אַדיעקטיװ שטייט פֿאַרן נאָמענװאָרט) - Today it is cold, and Moshe has to go home (11.18): it is cold: דער לײדיקער it (לעקציע 10). has to go: has to + גרונט־פֿאָרעם = מוז גײן. go home אָן to: ✗ has to go to home. ✗ have to go. ✗ must to go - Moshe looks for his key, but he does not have it (11.19): looks for = זוכט (look + for). does not have: does not + have. it = דער שליסל (לעקציע 10: ייִדיש אים, ענגליש it). ✗ He not has it. ✗ He does not has it. ✗ he does not have him - He says, "I have lost my key!" (11.20): have lost: have + פּאַרטיציפּ (lose → lost → lost). ייִדיש איך האָב פֿאַרלוירן. ✗ I have loose my key. ✗ I am lost my key. lost מײנט, אַז איך האָב עס נישט מער - Rivka comes and asks, "What is it? Do you have a problem?" (11.21): Do you have: Do + you + have (טײל 4). ✗ Have you a problem? ✗ You have a problem? (נאָר מיט אַ פֿראַגע־טאָן). a problem מיט a - Yes, I do. I do not have my key (11.22): Yes, I do = יאָ, איך האָב. ✗ Yes, I have. I do not have my key: my key נאָך have. ✗ I do not have no key. ✗ I have not my key - Did you have your key at Mrs. Rosen's house yesterday? (11.23): Did + you + have: have נאָך did, נישט had. ✗ Did you had? ✗ Had you your key? Mrs. Rosen's house = בײַ פֿרוי ראָזען; 's באַצייכנט דעם בעל־הבית. yesterday = נעכטן, שטייט אין סוף. ✗ at the house of Mrs. Rosen (פֿאַרשטענדלעך, אָבער אומגעלומפּערט) - Mrs. Rosen opens the door and asks, "Do you have time for tea?" (11.24): opens the door: ייִדיש עפֿנט אויף די טיר. Do you have time: אָן a. for tea: for + נאָמענװאָרט. ✗ Do you have a time? ✗ time to tea - Thank you, but I do not have time. I have to find my key (11.25): Thank you = אַ דאַנק. I do not have time: אָן a. I have to find: have to + גרונט־פֿאָרעם. ✗ I have to finding. ✗ I must to find - I have your key! You had it here yesterday (11.26): I have your key: your key נאָך have. You had it: had = די פֿאַרגאַנגענהייט. here yesterday אין סוף. ✗ You have it yesterday - Oh, you have my key! Thank you, Mrs. Rosen (11.27): you have: you מיט have. my key. Thank you, Mrs. Rosen: קאָמע פֿאַר דעם נאָמען. ✗ You has my key - Now we have the key, and we have time for tea (11.28): we have צוויי מאָל, װײַל יעדער טייל האָט זײַן אייגענעם סובעקט. the key: the, װײַל דער שליסל איז באַשטימט. have time for tea אָן a. ✗ Now we has the key - Mazel has milk, and she is happy (11.29): Mazel has (she). milk אָן a. she is happy: she, װײַל Mazel איז אַ חיה מיט אַ נאָמען (לעקציע 10). ✗ Mazel have milk. ✗ and it is happy - Have some tea (11.30): Have = אַ באַפֿעל אָן you (לעקציע 9). some tea: some פֿאַר אַן אומצאָליקן נאָמענװאָרט. ייִדיש טרינקט אַ ביסל טײ. ✗ You have some tea! (דאָס איז אַ פֿראַגע־טאָן). ✗ Have a some tea
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
- have – [hæv]: דער װאָקאַל [æ] װי אין cat [kæt], man [mæn], hand [hænd]. ער איז אָפֿענער װי ייִדיש [ɛ] אין בעט. ✗ [hɛv]. דער [h] איז אַ שװאַכער אָטעם, נישט װי ייִדיש ח [x]. ✗ [xæv] (לעקציע 10). דער [v] אין סוף בלײַבט שטימהאַפֿטיק. ✗ [hæf] (װי half [hæf]) - has – [hæz] און had – [hæd]: אין סוף שטייט אַ שטימהאַפֿטיקער [z] / [d]. אין ייִדיש װערן שטימהאַפֿטיקע קאָנסאָנאַנטן אין סוף פֿון אַ װאָרט שטימלאָז (האָב הערט זיך װי [hɔp]); אין ענגליש אַ מאָל נישט. ✗ [hæs]. ✗ [hæt]. had [hæd] ≠ hat [hæt] - having – [ˈhævɪŋ], haven't – [ˈhævənt], hasn't – [ˈhæzənt], hadn't – [ˈhædənt], doesn't – [ˈdʌzənt]. דער טראָפּ פֿאַלט אויף דער ערשטער סילבע - have אַלס הילף־צײַטװאָרט איז שװאַך: I have seen it – [aɪ əv ˈsin ɪt], I've seen it – [aɪv ˈsin ɪt], she has come – [ʃi əz ˈkʌm]. דער טראָפּ פֿאַלט אויף דעם פּאַרטיציפּ. מיט שטאַרקן טראָפּ װערט עס נאָר אין אַ קורצן ענטפֿער: ״Yes, I do״ – [ˈdu], ״I have״ – [hæv] - have to – [ˈhæftu], has to – [ˈhæstu]: דער [v] פֿון have װערט שטימלאָז פֿאַר to, און דער [z] פֿון has װערט [s]. ✗ [ˈhævtu]. ✗ [hæv tu] מיט אַ פּויזע - th אין thank [θæŋk] און faith [feɪθ]: די צונג צווישן די ציין. ✗ [tæŋk]. ✗ [sæŋk]. ✗ [feɪt]. thank מיט [æ] װי אין have, דער זעלבער װאָקאַל - װערטער פֿון דער לעקציע: book – [bʊk]; key – [ki]; brother – [ˈbrʌðər]; sister – [ˈsɪstər]; tea – [ti]; time – [taɪm]; house – [haʊs]; Vilna – [ˈvɪlnə]; home – [hoʊm]; seen – [sin]; come – [kʌm]; from – [frʌm]; small – [smɔl]; big – [bɪg]; here – [hɪr]; ten – [tɛn]; years – [jɪrz]; read – [rɛd] (פּאַרטיציפּ; לעקציע 10: [rid] איז די איצטיקע צײַט); fought – [fɔt]; finished – [ˈfɪnɪʃt]; kept – [kɛpt]; course – [kɔrs]; lost – [lɔst]; problem – [ˈprɑbləm]; yesterday – [ˈjɛstərdeɪ]; milk – [mɪlk]; happy – [ˈhæpi]; door – [dɔr]; red – [rɛd]; find – [faɪnd]; some – [sʌm]; opens – [ˈoʊpənz]; asks – [æsks]; Mazel – [ˈmɑzəl]; Rivka – [ˈrɪvkə]; Moshe – [ˈmoʊʃə]; Mrs. Rosen – [ˈmɪsɪz ˈroʊzən] - v און w: have [hæv], Vilna [ˈvɪlnə], very [ˈvɛri] מיט [v] (ייִדיש װ), אָבער when [wɛn], was [wʌz] מיט [w] (לעקציע 9, 10) - ריטם: ״I have a book״ – [aɪ hæv ə ˈbʊk]: דער טראָפּ פֿאַלט אויף book, און have איז שװאַך [həv]. ״Do you have a key?״ – [du ju hæv ə ˈki]: דער טאָן גייט אַרויף אין סוף. ״I don't have time״ – [aɪ ˈdoʊnt həv ˈtaɪm]: דער טראָפּ פֿאַלט אויף don't און time, און have איז שװאַך
✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾ ✾ ❦ ✾ ❦ ✾
---
Course Index: [latinum.substack.com/p/index](https://latinum.substack.com/p/index)