###
Gaius Hostilius Mancia, septemdecim annos natus, in bibliotheca patris sedebat librosque Stoicorum summa cum diligentia legebat. Pater eius, Quintus Hostilius, eques Romanus et mercator ditissimus, in atrio stabat filiumque per ianuam spectabat. Tandem pater, taedio affectus, intravit.
Rogavit quot menses in illa bibliotheca filius consedisset.
Gaius respondit se sex menses ibi sedisse, sed addidit se nondum Chrysippi librum De Providentia perfecisse; multa enim et gravia in eo volumine contineri quae diligentissime perpendenda essent.
Pater suspiravit. Exclamavit semper Chrysippum nominari; se autem negotia habere, naves habere, merces per totum Mare Internum portandas habere; filium vero nihil habere praeter libros inutiles et verba inania.
Gaius, oculis a volumine non amotis, placide explicavit Stoicos docere omnia externa esse indifferentia; divitias, naves, merces—haec omnia nihil esse praeter materiam virtutis exercendae; sapientem solum esse divitem, solum liberum, solum regem.
Quintus, qui numquam philosophiam intellexerat neque umquam intellecturus erat, vehementer iratus est. Denuntiavit filium cras Ostiam profecturum esse; navem suam Fortunam Reducem eum exspectare; ibi demum disciturum esse quid virtus vera esset, non in libris sed in ventis et fluctibus.
Gaius, impavidus—nam Stoicus vera mala non timet, cum mala vera sola sint vitia animi—capite adnuit. Respondit se libenter iturum esse; sapientem enim, ut Panaetius docuisset, ubique beatum esse posse, sive in bibliotheca sive in nave sive in carcere sive in exsilio.
Mater Gaii, Hostilia, quae in limine stabat et omnia audierat, lacrimare coepit. Orabat ne filius tam iuvenis in mare mitteretur; mare periculosum esse; piratas Cilices in Mari Interno navigare; multas naves nuper captas esse.
Gaius matrem consolari conatus est. Explicavit mortem non esse malum; corpus enim esse carcerem animae; si in mari periret, animam eius liberam ad astra volaturam esse, ubi cum divina ratione in aeternum coniuncta esset.
Mater, his verbis auditis, vehementius flevit.
Postridie Gaius Ostiam advenit. Portum spectavit. Numquam antea mare viderat nisi in picturis quas in domo patris suspensas contemplatus erat. Nunc ipsum mare ante oculos patebat—vastum, caeruleum, nullo fine terminatum.
Sed Stoicus terrorem superat ratione. Gaius igitur sibi dixit mare nihil esse nisi aquam; aquam autem esse elementum naturale; naturam autem non esse timendam sed amplectendam, quippe quae a providentia divina gubernaretur.
His cogitationibus confirmatus, navem Fortunam Reducem quaesivit. Erat navis oneraria, magna quidem sed sordida, quae in portu iacebat inter alias naves sicut sus inter oves. Nautae in ponte laborabant, clamabant, iurabant. Odor piscium et picis et sudoris undique surgebat.
Gaius, qui in domo patris semper rosis et nardo perfusa vestimenta gesserat, naso corrugato ad navem accessit.
Magister navis eum conspexit. Erat vir ingens, barba prolixa, cicatrice longa per faciem ducta. Lucius Sergius Catulus vocabatur, et triginta annos in mari navigaverat.
Rogavit quis esset hic puer delicatus qui ad navem suam accederet.
Gaius se Gaium Hostilium esse respondit, filium domini huius navis; patrem suum se misisse ut artem navigandi disceret.
Catulus risit—risu acerbo et sine laetitia. Dixit se multos dominos vidisse, multos filios dominorum; omnes eodem modo venisse, superbia plenos, laborum ignaros; omnes eodem modo discessisse—aut viros factos aut mortuos.
Gaius respondit se mortem non timere; mortem enim, ut Stoici docerent, nihil ad se pertinere; quamdiu ipse esset, mortem non adesse; cum mors adesset, se non futurum.
Catulus eum diu spectavit. Tum caput quassavit et dixit se philosophum iam ante habuisse; illum philosophum in prima tempestate super latus navis vomisse et deos omnes invocasse; philosophiam in mari parum valere.
Gaius haec verba contempsit. Cogitavit magistrum navis hominem indoctum esse qui sapientiam veram numquam intellexisset.
Nave soluta, Fortuna Redux in altum mare processit. Primo die caelum serenum erat, ventus lenis, mare placidum. Gaius in prora stabat et Chrysippi epistulas legebat.
Nauta quidam, Rufus nomine, ad eum accessit et rogavit quid in illo volumine scriptum esset.
Gaius explicavit se Chrysippum legere, philosophum Graecum clarissimum; hunc docere quomodo homo sapiens fortunam ferre deberet; adversa enim non esse vera mala, sed occasiones virtutis exercendae.
Rufus, qui litteras nesciebat, interrogavit num haec sapientia hominem contra tempestatem defenderet.
Gaius respondit sapientem tempestatem non timere; corpus enim posse perire, animum non posse; animum esse partem rationis divinae; rationem divinam esse aeternam.
Rufus caput scabuit et discessit, murmurans se malle remum bonum quam rationem divinam.
Secundo die nubes apparuerunt. Tertio die ventus crevit. Quarto die tempestas erupit.
Numquam Gaius tale spectaculum viderat. Mare, quod antea tam placidum fuerat, nunc furebat sicut bestia vulnerata. Fluctus ingentes navem iactabant. Venti ululabant. Caelum, nubibus atris tectum, fulguribus ardebat.
Gaius, qui in prora stare conabatur, statim cecidit. Aqua salsa eum perfudit. Volumen Chrysippi e manibus ereptum in mare volavit.
Catulus, qui gubernaculum tenebat, clamavit omnes nautas ad opus vocandos esse; vela contrahenda esse; omnes qui non laborarent perituros esse.
Gaius, qui numquam ante laboraverat—servi enim omnia in domo patris fecerant—nesciebat quid faceret. Stabat in medio ponte, aqua circumfusus, dum nautae circa eum currebant.
Rufus eum prehendit et rogavit ubi nunc esset philosophia eius; an non dixisset tempestatem non esse timendam.
Gaius respondere non potuit. Animus eius, qui antea tam tranquillus fuerat, nunc terrore turbabatur. Corpus eius tremebat. Nausea eum vexabat.
In latus navis inclinatus, Gaius vomere coepit.
Catulus, qui hoc vidit, risit et clamavit ecce philosophum Stoicum, qui mortem non timeret, nunc vomentem sicut porcum aegrotum; mare nullam philosophiam cognoscere; mare solum laborem cognoscere et fortitudinem.
Gaius, inter vomitus, sibi dicebat haec omnia esse indifferentia; vomitum esse opus naturae; pudorem esse passionem vitandam.
Sed haec verba, quamvis vera essent, nullam consolationem afferebant.
Tempestas tandem desiit. Navis, quamquam valde quassata, adhuc navigabat. Gaius, exhaustus et sordidus, in ponte iacebat.
Sed fortuna, quae numquam fatigatur, novum periculum paraverat.
Nauta qui in malo stabat clamavit se navem videre; eam celeriter appropinquare; vexillum eius ignotum esse.
Catulus, qui multos annos in his aquis navigaverat, statim intellexit. Piratae erant.
Convocatis nautis, explicavit navem illam esse piraticam; Cilices esse, homines crudelissimos; si caperentur, fore ut aut occiderentur aut in servitutem venderentur; unam spem esse—pugnare.
Nautae arma ceperunt—gladios, pilas, arcus. Erant viginti numero, robusti quidem et experti, sed contra piratas quinquaginta vel plures futuros parum efficaces.
Gaius, qui numquam gladium tenuerat nisi in ludo oratorio, stabat et spectabat. Omnia quae de virtute legerat nunc in animo revolvebantur. Cato mortem sibi consciverat ne sub tyranno viveret. Socrates cicutam biberat ne leges violaret. Mucius Scaevola manum in igni posuerat ut fortitudinem Romanam demonstraret.
Sed haec omnia in libris evenerant. Nunc autem cum periculo vero congressus, Gaius sentiebat crura sua tremere.
Catulus eum vidit et rogavit num philosophus pugnaturus esset an in angulo latiturus.
Haec verba Gaium pupugerunt. Respondit se Romanum esse; Romanos non latitare; se pugnaturum esse.
Catulus gladium ei porrexit et monuit ut hostem appropinquantem statim feriret, non exspectaret; qui primus feriret, eum vivere.
Navis piratica iam prope erat. Gaius videbat piratas in ponte stantes—viros feroces, armis fulgentibus instructos, dentes albos in vultibus adustis ostendentes.
Piratae clamabant Romanos morituros esse; merces se capturos esse; qui se dederet, cito moriturum; qui pugnaret, lente.
Gaius haec audivit et, mirum dictu, timor eius evanescere coepit. Non quia philosophia eum confirmabat—philosophia nunc longe abesse videbatur—sed quia nullum iam tempus cogitandi erat. Corpus eius, quod antea tam inutile videbatur, nunc se ad pugnam parabat.
Naves concurrerunt. Piratae transiluerunt. Pugna coepit.
Gaius primum piratum vidit—hominem magnum, barba rubra, gladio curvato armatum. Hic pirata ad eum cucurrit, gladium levavit, et Gaium occidere conatus est.
Gaius, nullo consilio sed solo impetu motus, corpus demisit. Gladius piratae super caput eius transvolavit. Tum Gaius, qui gladium suum adhuc tenebat, eum in ventrem hostis immisit.
Pirata cecidit. Sanguis effluebat. Gaius, qui numquam ante hominem vulneraverat, stabat et spectabat.
Sed Rufus eum prehendit et clamavit non esse tempus spectandi; alios piratas venire; pugnare oportere.
Gaius, tamquam e somno excitatus, obtemperavit.
Quod deinde factum est, postea numquam clare meminit. Pugna erat tumultus gladiorum et sanguinis et clamoris. Gaius feriebat, vitabat, cadebat, surgebat, iterum feriebat. Aliquando vulneratus est—in brachio, in crure—sed dolorem non sentiebat. Corpus eius, quod in studiis philosophiae neglexerat, nunc eum servabat.
Tandem pugna finita est. Piratae, qui viginti et plures amiserant, retro fugerunt. Catulus, ipse vulneratus sed adhuc stans, clamavit Romanos vicisse; piratas fugere; deos Romam adhuc amare.
Gaius in ponte sedit. Anhelabat. Tremebat. Sanguine—suo et alieno—madebat.
Catulus ad eum accessit et rogavit quot piratas interfecisset.
Gaius respondit se nescire; tres vel quattuor fortasse; re vera nesciebat.
Catulus adnuit. Dixit Gaium hodie virum factum esse; philosophiam eius nunc cum sanguine mixtam fortasse aliquid valituram esse.
Gaius nihil respondit. Cogitabat de libris quos legerat, de virtute quam tam studiose quaesierat. Nunc intellegebat se nihil antea intellexisse.
Navis Fortuna Redux, graviter quassata, tandem Ostiam rediit. Gaius, qui Roma profectus erat puer philosophus, nunc redibat vir cicatricibus notatus.
Pater eum in portu exspectabat. Vidit filium et eum vix agnovit.
Rogavit quid accidisset; filium mutatum videri; ubi essent libri eius.
Gaius respondit libros in mari periisse; sed addidit se plus in una tempestate didicisse quam in sex mensibus legendi.
Pater, qui semper philosophiam contempserat, rogavit num filius adhuc crederet omnia externa esse indifferentia.
Gaius paulisper tacuit. Tum respondit se adhuc credere sapientiam esse summum bonum; sed nunc intellegere sapientiam non in verbis sed in factis consistere; Stoicos recte docuisse virtutem esse in agendo, non in loquendo; se hoc in mari didicisse, non in bibliotheca.
Pater adnuit. Dixit se gaudere filium tandem aliquid utile didicisse.
Gaius domum rediit. Bibliothecam intravit. Libros Stoicorum spectavit—Chrysippum, Cleanthem, Panaetium.
Tum unum volumen cepit—Chrysippi De Affectibus—et iterum legere coepit. Sed nunc verba alia videbantur. Non iam erant sententiae a rebus remotae, sed descriptiones rerum quas ipse expertus erat.
Chrysippus scripserat sapientem in sua potestate habere quomodo ad res externas respondeat; res ipsas non in eius potestate esse.
Nunc demum intellegebat. Tempestas non in sua potestate fuerat. Piratae non in sua potestate fuerant. Sed quomodo ipse respondisset—hoc in sua potestate fuerat. Et bene responderat.
Gaius volumen clausit et per fenestram prospexit. Mare longe aberat, sed numquam obliturus erat quod ibi didicerat.
Virtus non in verbis consistit, sed in factis.
---