LIBELLI ROMANORUM PUERORUM
Hae fabulae scriptae sunt methodo authentica Latina, cum oratione obliqua pro sermone directo et constructionibus subiuntivis ubique ubi mos Latinus postulat. Stilus aptus est pueris Romanis septem annorum qui iam fundamenta grammaticae didicerunt.
Themata selecta sunt ut mores Romanos doceant: fidelitatem (I), misericordiam (II), veritatem (III), industriam (IV), prudentiam (V), perseverantiam (VI), humilitatem (VII), admirationem naturae (VIII), libertatem eligendi (IX), et pretium amicitiae (X).
Periodi longiores more Ciceroniano formatae sunt sed vocabulo simplici ut pueri intellegere possint.
Marcus, puer septem annos natus, canem habebat cui nomen Fidus erat, qui omni die cum domino suo ludere solebat atque eum numquam deserebat. Mane quodam, cum sol recens ortus esset et aves in arboribus cantarent, Marcus matri dixit se in hortum iturum esse ut cum fideli Fido luderet, sed mater, quae filium valde amabat, respondit se velle ut Marcus primum panem cum lacte ederet, ne ieiunus extra domum iret.
Postquam panem edit, Marcus in hortum festinavit ubi Fidus iam pilam quaerebat, auribus erectis et cauda celeriter se movente. Puer clamavit ut canis pilam ad se ferret, quod cum Fidus audivisset, statim cucurrit et pilam ore tenens ad pedes domini posuit, quasi ab eo laudari vellet.
Subito, cum ambo in sole caldo luderent, Marcus audivit patrem e fenestra se magna voce vocare atque nuntiare malum tempus venire, quare se velle ut Marcus statim domum rediret, ne imbre madefactus aeger fieret. Sed Marcus, qui valde ludere volebat, rogavit num paulum amplius in horto manere posset, cum tempus adhuc bonum esse videretur et nullae nubes apparuissent.
Tum subito, velut ex nihilo, nubes atrae et graves super urbem venerunt, ventusque magnus arbores vehementer quatere coepit, ita ut folia terram tegerent. Pater iterum, iam iratus et anxius, clamavit ut Marcus nihil cunctatus statim ad domum curreret, sed puer, qui pilam in angulo horti cecidisse viderat, eam petere volebat, non intellegens quantum periculum instaret.
Tum Fidus, qui semper dominum suum vigilanter custodiebat, subito ferociter latrare coepit et ante Marcum cucurrit tunicamque eius morsu tenuit, quasi dicere vellet tempus fugae venisse. Canis, qui fortior erat quam Marcus putaverat, dominum trahere coepit versus portam horti, nec eum dimittere volebat quamquam puer resistere temptabat.
Marcus tandem intellexit Fidum, qui numquam sine causa vehemens erat, se servare velle et cum cane ad domum currere coepit. Vix portam intraverant et sub tectum tuti pervenerant, cum fulmen magnum et terribile e caelo descendit atque terram ubi Marcus modo steterat percussit, arborem ingentem incendens quae statim cum fragore maximo cecidit.
Pater, qui e fenestra omnia viderat et valde timuerit, Marcum complexus est lacrimansque dixit se deis immortalibus gratias agere quod filius carissimus salvus esset, neque umquam se obliturum esse quantum periculum puer effugisset. Mater quoque flebat et dixit Fidum optimum omnium canum esse, qui Marcum certe servavit cum ipse puer consilium salutare non haberet.
Marcus, adhuc timens et totus tremens, Fidum amplexus est et dixit se numquam iterum parentibus non obtemperaturum esse, cum intellexisset parentes semper ea dicere quae pro salute liberorum essent. Dixit etiam Fidum non solum fidelem sed etiam sapientem esse atque se eum valde amare, nec umquam obliturum esse hoc beneficium.
Illa nocte, cum tempestas tandem transisset et luna clara in caelo luceret, Fidus apud lectum Marci dormiebat, caput inter pedes domini positum. Marcus, somno deditus, somniavit se et canem in campo magno floribus pleno ludere, ubi nullum periculum esset et sol semper luceret, atque cum mane expergefactus esset, Fidum adhuc prope se invenit, vigilantem et fidelem.
Mane sequenti mater Marco panem dulcem et lac calidum dedit, Fidoque ossa magna et carne plena, dicens canem merere praemium pro fortitudine sua. Pater dixit Fidum nunc heroem familiae esse atque se velle ut omnes vicini scirent quomodo canis puerum servavit.
Marcus, postquam fortis factus est et ad ludos exiit, amicis suis totam rem narravit, quomodo Fidus eum e maximo periculo eripuit, nec sine lacrimis dicere poterat quantum canem amaret. Omnes pueri mirati sunt et dixerunt se cupere talem canem habere, sed Marcus laetus respondit neminem in toto orbe terrarum canem meliorem aut fideliorem quam Fidum esse.
Ex illo die Marcus numquam Fidum solum reliquit, nec umquam parentibus iterum non paruit, memor quantum periculum effugisset illo die cum canis fidelis eum servavit.
Iulia, puella sex annos nata, in domo prope forum habitabat cum patre qui pistor erat et cottidie panem optimum faciebat quem tota vicinia emere solebat. Mane quodam, cum Iulia in horto parvo post domum luderet et flores carperet quos matri dare vellet, columbam parvam sub arbore fici invenit, quae alam fractam habebat nec volare poterat, sed tantum in terra sedebat tristis et sola.
Puella, quae animalia valde amabat et saepe matrem rogabat num felem aut catellum habere posset, statim ad columbam cucurrit et eam manibus molliter tulit, dicens se eam sanare velle nec umquam nocituram esse. Columba, quamquam primo timebat et effugere temptabat, mox intellexit puellam bonam esse atque quieta in manibus Iuliae manebat, quasi sciret se auxilium invenisse.
Iulia in domum festinavit et matri clamavit se columbam aegram invenisse quae cura egeret, rogavitque num eam servare posset donec ala sanaretur. Mater, quae filiam suam probe noverat et sciebat eam omnia animalia curare velle, dixit se permittere ut columba in domo maneret, sed Iuliam oportere avem cottidie cibum dare et aquam praebere, ne negligentia sua columba periret.
Iulia laetissima erat et statim cophinum parvum palea plenum paravit ubi columba dormire posset, quem in angulo cubiculi sui posuit ut avem custodire posset. Tum panem in frusta minuta fregit et aquam puram attulit, quae cum columbae dedisset, avis statim cibum edere coepit, quasi multis diebus nihil edisset.
Quotidie Iulia columbam curabat summa diligentia, mane primum ad cubiculum festinans ut videret num avis adhuc valeret, deinde cibum novum dantem et aquam mutantem. Pater, qui filiae studium videbat, lignum molle invenit quod ad alam fractam alligavit, dicens hoc modo alam rectius sanari posse, nec columbam diu aegram mansuram esse.
Post multos dies, cum Iulia ut semper mane ad columbam cucurrisset, vidit avem in cophino alas extendere temptantem, quasi volare vellet sed adhuc paulum timeret. Puella laeta exclamavit columbam iam fere sanam esse, rogavitque patrem num tempus adesset ut vinculum ab ala removeret.
Pater alam inspiciens dixit columbam nunc sanissimam esse atque vinculum non amplius necessarium esse, sed admonuit Iuliam avem in hortum ferre oportere ut videret num volare posset. Iulia, quamquam gavisa est quod columba sanata erat, tamen tristis quoque erat, quod intellegebat avem mox abituram esse nec secum mansuram.
In hortum ierunt et Iulia columbam in manus sumpsit, dicens se velle ut avis felix esset atque libere volitaret, quamquam se eam valde desideraturam esse. Columba, quasi verba puellae intellegeret, caput ad Iuliae faciem vertit et molliter eam rostro tetigit, deinde alas extendit et in aerem se sustulit.
Avis circum hortum volavit semel atque iterum, quasi gauderet quod iam sana esset et libera volare posset, tum ad tectum domus ascendit ubi cum aliis columbis consedit. Iulia, lacrimis oculis plenis, manum levavit et columbae valere dixit, sed mater eam complexa est dicens Iuliam bonam puellam esse quae avem aegram sanavit.
Postea Iulia cottidie columbas in tecto spectabat, rogans se num sua columba inter eas esset, sed omnes similes esse videbantur nec ullam certo cognoscere poterat. Tamen una columba, quae saepe ad fenestrum cubiculi Iuliae volare solebat, puellae familiaris facta est, quam Iulia semper panem dare consueverat.
Tempore procedente Iulia intellexit se rem pulchram fecisse cum columbam sanavit et liberavit, neque umquam eam quam curaverat oblita est. Mater saepe narrabat vicinis quomodo filia sua avem fractam sanaverit, omnesque dixerunt Iuliam misericordem et bonam esse.
Annis postea, cum Iulia iam adulta esset et ipsa liberos haberet, saepe eis narrabat de columba quam olim servavit, dicens nos oportere omnia animalia curare et amare, quod etiam minima creatura digna sit pietate nostra.
Gaius, puer octo annos natus qui cum parentibus in villa rustica habitabat, saepe mendacia dicere solebat, quamquam pater et mater eum monuerant ne id faceret. Quodam die, cum pater in agros isset ut laboraret et mater domi panem coqueret, Gaius solus in villa remansit et ei dictum erat ut oves in campo proxime custodiret, neve eas ab lupo capi sineret.
Gaius in campo sedebat et oves spectabat, quae tranquillae herbam carpebant, sed post paulum puero fastidium erat quod nihil novi accidebat et solus manere coactus erat. Tum consilium malum ei venit in mentem, et cogitavit se vicinos terrere posse si clamaret lupum adesse, quo facto omnes ad se cucurrerent et ipse non amplius solus esset.
Statim maxima voce clamavit lupum venire et oves petere, auxiliumque rogavit ne pecora perirent. Agricolae, qui in agris vicinis laborabant, cum clamorem audivissent, falces et fustes rapuerunt atque ad campum ubi Gaius erat cucurrerunt, timentes ne lupus omnes oves necaret.
Sed cum ad locum pervenissent, nullum lupum invenerunt, sed tantum Gaium ridentem, qui dixit se tantum iocari voluisse nec ullum lupum adesse. Agricolae irati erant quod frustra laborare desierint et tam longe cucurrerint, dixeruntque Gaium malum puerum esse qui mendacio viros bonos deciperet.
Pater, qui quoque cum aliis venerat, Gaium graviter castigavit et dixit eum numquam mentiri oportere, sed puer tantum risit et sibi ipsi placere videbatur quod tot homines decipere potuisset. Pater tristis domum rediit, metuens ne filius suus numquam verum dicere disceret.
Paucis diebus post, cum Gaius iterum oves custodire iussus esset, taedium iterum eum cepit et consilium similem in mentem ei venit. Iterum clamavit lupum venire, voce etiam maiore quam antea, et agricolas oravit ut festinarent ne oves omnes devorarentur.
Agricolae, quamquam memores erant Gaium antea mentitum esse, tamen timebant ne hoc tempore verum diceret et lupus re vera adesset, itaque iterum fustes rapuerunt et ad campum cucurrerunt. Sed cum advenissent, iterum nullum lupum invenerunt sed Gaium solum ridentem, qui dixit se iterum iocari voluisse.
Nunc agricolae valde irati erant et dixerunt se numquam iterum Gaio credituros esse, etiamsi verum diceret. Pater pueri, qui erubescebat quod filius suus tam improbus esset, Gaium domum traxit et virgis castigavit, dicens eum graviter peccavisse et neminem ei amplius crediturum esse.
Sed post paucos dies, cum Gaius solus in campo esset et oves custodiret, subito ex silva lupum verum apparere vidit, qui dentes magnos ostendebat et ad oves lente accedebat. Gaius valde territus est et intellexit nunc periculum verum adesse, itaque maxima voce clamavit lupum adesse et auxilium rogavit.
Sed agricolae, qui in agris laborabant et clamorem audiverant, inter se dixerunt Gaium iterum mentiri et se decipere velle, nec ullum amplius operae pretium esse ut ad campum currerent. Itaque in agris manserunt et laborare pergere decreverunt, puero non credentes.
Gaius, cum videret neminem venire sibi auxilio, solus lupum arcere temptavit, fustem parvum iaciens et magna voce clamans. Sed lupus propius veniebat et oves iam fugere coeperant, maximo timore perterritae. Puer intellexit se ipsum in magno periculo esse si lupus eum quoque peteret.
Tum fortuna quadam pastor quidam, qui aliam viam iter faciebat, clamorem audivit et lupum vidit. Statim canes magnos secum habentes immisit, qui lupum ferociter invaserunt donec bestia in silvam fugere coacta est. Oves servatae erant, sed Gaius totus tremebat et flere coepit.
Pastor puerum interrogavit cur nemo alius adesset cum lupus venisset, et Gaius, lacrimans et paenitens, totam rem narravit, quomodo bis antea mentitus esset et nunc nemo ei crederet cum verum diceret. Pastor graviter caput movit et dixit Gaium rem gravissimam didicisse, nempe eos qui mentiuntur fidem amittere nec postea credituros esse etiamsi verum dicant.
Gaius domum triste rediit et patri matrique omnia narravit, dicens se paenitere quod mentitus esset et promittens se numquam iterum mendacium dicturum esse. Pater dixit se gaudere quod filius tandem intellexisset quantum malum esset mentiri, sed addidit Gaium multum temporis opus esse ut fidem quam amiserat reciperet.
Ex illo die Gaius numquam mentitus est, et paulatim vicini ei iterum credere coeperunt, cum viderent eum semper verum dicere. Sed per totam vitam memor erat illius diei cum lupus venit et nemo ei credidit, semperque aliis narrabat quantum pretii veritas haberet.
Titus et Tiberius gemini erant, pueri novem annos nati, qui tam similes inter se erant ut ne mater quidem ipsa eos semper dignoscere posset. Habitabant in domo parva cum patre qui faber ferrarius erat et omni die in officina laborabat, manu sua res multas fabricans quae hominibus utiles erant.
Pater saepe filiis dicebat se velle ut ipsi quoque laborare discerent, nam virum bonum oportere aliquid facere posse quo se suosque alere posset, neve umquam pigrum esse sed semper industriam colere. Sed gemini, qui ludere quam laborare malebant, semper causas quaerebant cur opera quae pater mandaverat facere non possent.
Quodam die pater Titum iussit aquam e fonte ferre, sed puer dixit se non posse quod urnam fractam esse falso affirmaret. Tum pater Tiberium iussit eundem laborem facere, sed ille quoque dixit se aegrum esse et aquam ferre non posse. Pater, qui intellegebat filios mentiri, tristis erat sed nihil tum dixit.
Postero die pater geminos in officinam vocavit et dixit se velle ut ipsi sibi cibum quaererent, neque se amplius eis daturum esse quicquam nisi laborarent. Pueri primo risisse videntur, putantes patrem iocari, sed cum dies transiret et nulla cena appareret, intellexerunt patrem serio loqui.
Fame laborantes, gemini tandem ad patrem venerunt et dixerunt se paratos esse laborare si eis cibum daret. Sed pater respondit eos primum laborare oportere, tum demum cibum merituros esse, quod sic in vita hominum fieri soleret, nec ullum umquam aliquid gratis accipere sed omnia labore parari.
Titus igitur aquam e fonte tulit, quod opus facile esse putaverat sed cum urna plena gravis esset, intellexit laborem maiorem esse quam crediderat. Tiberius ligna secuit quae in foco urenda erant, et manus eius, quae numquam antea laborem dururum fecerat, dolere coeperat. Sed perseveraverunt quod cibum valde cupiebant.
Cum opera confecissent, pater eos laudavit et cenam bonam dedit, dicens se gaudere quod filii tandem didicissent laborem necessarium esse. Gemini, quamquam fatigati erant, tamen contenti esse videbantur, et mirabantur quomodo cibus tam bonus saperet cum ipsum sibi laborando meruissent.
Ex illo tempore Titus et Tiberius cottidie patri auxilium ferebant, et paulatim fortiores facti sunt et opera maiora facere potuerunt. Cum adulti essent, ipsi quoque fabri boni facti sunt, et saepe liberis suis narrabant quomodo pater eos docuisset laborem esse rem bonam nec umquam pigritiae indulgendum esse.
Felix cattus erat qui cum domina sua, anu nomine Claudia, habitabat in insula prope Tiberim. Claudia cattum valde amabat et ei cottidie pisces optimos dabat, quos in foro emerat, sed Felix numquam contentus esse videbatur, sed semper aliquid novi quaerere volebat et in omnes angulos domus intrare temptabat.
Claudia saepe dicebat Felicem nimis curiosum esse et metuebat ne aliquando periculum ei accederet, sed cattus verba dominae non intellegebat aut certe non curabat. Omni die per fenestras spectabat et aves quae extra volabant sequi volebat, quamquam Claudia ei dixerat ne umquam e domo exiret, quod in via pericula multa cattis adessent.
Quodam die, cum Claudia in forum isset ut cibum emeret, Felix fenestram apertam invenit quam domina neglegenter clausisse oblita erat. Cattus, qui semper extra ire cupiverat, statim per fenestram saluit et in viam descendit, laetus quod tandem libertatem invenisset quam diu quaesiverat.
Primum Felix per vias angustas cucurrit, omnia nova et mirabilia spectans, et putavit se felicissimum omnium cattorum esse quod tanta videre posset. Sed mox canem magnum vidit, qui cum Felicem conspexisset, latrare coepit et eum persequi. Felix valde territus in arborem ascendit et in ramo alto consedit, timens descendere ne canis eum caperet.
Per multas horas in arbore manebat, fame sitique laborans, et iam paenitebat quod domum reliquerat ubi semper tutus fuerat et pisces bonos edere consueverat. Sed descendere non audebat quod canis adhuc sub arbore sedebat, cattum expectans.
Tandem Claudia, quae domum redierat et Felicem non invenerat, per vias quaerebat, nomen eius clamans et valde anxia quod cattum amiserat. Cum ad arborem pervenisset et Felicem in ramo vidit, statim intellexit quid accidisset et canem magna voce abegit, tum scalam attulit ut cattum servaret.
Felix, cum domina eum demisisset, ad pedes eius se stravit et quasi veniam petere videbatur, promittens se numquam iterum e domo exiturum esse. Claudia cattum complexa est et dixit se gaudere quod eum invenisset, sed admonuit Felicem semper domi manere oportere ubi tutus esset.
Ex illo die Felix numquam per fenestras apertos exire temptavit, contentus esse domi ubi domina eum curabat. Et cum alios cattos in via videret, secum cogitabat se fortunatiorem esse qui domum tutam haberet et dominam bonam quae eum amaret, nec amplius curiositatem suam sequi volebat.
Sextus, puer decem annos natus, cum parentibus prope mare habitabat et cottidie videbat alios pueros in undis natare et ludere. Ipse autem natare nesciebat et timebat aquam, quamquam semper cupiverat cum aliis pueris in mare ire et pisces sub aqua videre.
Amici eius saepe eum rogabant cur numquam secum nataret, et Sextus dicebat se aquam non amare, sed re vera valde timebat ne sub aqua iret nec respirare posset. Pueri riserant et dixerant eum timidum esse, quod Sextum valde tristem fecit sed tamen in litus ire non audebat.
Quodam die pater Sextum in litore sedentem invenit et interrogavit cur tam tristis esset. Puer primo nihil dicere voluit, sed tandem confessus est se velle natare discere sed nimis timere. Pater, qui bonus et sapiens erat, dixit se Sexto natare docturum esse si puer paratus esset paulatim discere nec statim omnia facere vellet.
Primo pater Sextum duxit ad partem maris ubi aqua tam brevis erat ut puer stare posset et caput extra aquam tenere. Ibi puer paulatim aquae adsuescere coepit et intellexit aquam non tam terribilem esse quam putaverat. Pater semper prope aderat et Sextum tenebat ne caderet.
Post multos dies, cum Sextus iam aquae fideret, pater eum docuit quomodo brachia et crura movere deberet ut corpus supra aquam teneret. Primo difficile erat et Sextus saepe sub aqua iit, sed pater semper eum statim extraxit et dixit eum bene facere nec debere timere.
Tandem, post multas septimanas laboris, Sextus solus natare poterat, et gaudium quod sensit maius erat quam ullum antea expertus erat. Nunc cum amicis in mare ire poterat et sub aqua pisces colore pulchros videre, et intellexit se rem magnam didicisse.
Amici Sexti mirati erant quod tam celeriter natare didicerat, et puer eis dixit patrem optimum magistrum esse qui eum docuerat numquam timere sed perseverare. Sextus quoque intellexit se antea stultum fuisse quod timuerat, cum re vera nihil timendum esset si quis sapiens et cautus esset.
Postea Sextus ipse alios pueros natare docere coepit, memor quomodo pater ei auxilium tulerat. Et semper dicebat eos qui aliquid discere vellent non debere timere sed oportere paulatim procedere et numquam desperare.
In villa quadam asinus et equus habitabant, qui ambo domino eidem serviebant sed opera valde diversa faciebant. Equus, qui pulcher et celer erat, dominum per vias ferebat et semper ornamenta splendida gerebat, quibus omnes homines eum admirabantur. Asinus autem humilis et parvus erat, qui onera gravia cottidie portare cogebatur nec ullum ornamentum habebat.
Equus superbire solebat et asinum saepe irridebat, dicens se nobilem esse et ad magna natum, asinum autem vilem esse et tantum ad laborem durum aptum. Asinus, qui mitis erat et patiens, nihil respondebat sed opere suo contente faciebat quamquam equus eum contemneret.
Quodam die dominus, qui miles factus erat, equum in proelium duxit, ornamentis splendidissimis ornatum et armis gravibus onustum. Equus superbus erat quod in bello pugnaturus esset et gloriam magnam habiturus, et priusquam abiret, asino dixit se ad res magnas iturum esse, asinum autem semper in villa mansurum esse rem humilem facientem.
Sed in proelio res male processerunt. Hostes fortes erant et equus, qui ornamentis gravibus oneratus erat, currere non poterat tam celeriter quam deberet. Sagitta eum vulneravit et equus cecidit, dominum quoque labentem. Miles vix vitam servare potuit et equus graviter vulneratus domum reductus est.
Tum dominus asinum, qui semper fidelis fuerat et numquam se iactaverat, in agros duxit ut laboraret, et intellexit asinum vere utilem esse qui cottidie opera necessaria faciebat sine querela. Equus autem, qui nunc claudus erat nec amplius currere poterat, in stabulo manere cogebatur et nihil facere poterat.
Asinus, qui mitis manebat, equo vulnerato cibum et aquam ferebat et eum curabat, quamquam equus antea eum male tractaverat. Equus, qui nunc humilis factus erat, gratias egit et dixit se stultum fuisse quod asinum contempserat, cum intellexisset asinum meliorem esse quam se ipsum, qui tantum pulcher fuerat sed non vere utilis.
Dominus, qui omnia viderat, dixit asinum et equum docuisse se rem magnam, nempe eos qui humiles et fideles essent meliores esse quam eos qui tantum pulchri essent sed superbi. Et ex illo tempore equus numquam iterum asinum irrisit sed ambo amici facti sunt.
Livia, puella octo annos nata, nocte saepe in hortum ibat et caelum spectabat, ubi stellae innumerabiles lucebant. Putabat stellas pulcherrimas esse res quas umquam viderat et cupiebat eas numerare, ut sciret quot essent et num aliquis umquam omnes numeraverat.
Mater ei dicebat neminem stellas numerare posse quod tam multae essent, sed Livia, quae obstinata erat, dixit se certam esse fore ut eas numerare posset si satis temporis haberet. Itaque nocte prima coepit stellas numerare, digitis numerum servans.
Sed mox intellexit opus difficile esse. Cum paucas stellas numeraverat, plures apparuerunt quas antea non viderat. Et cum caput moveret ut partem alteram caeli spectaret, oblita erat quot stellas iam numeraverat. Frustra temptabat sed semper numerum amittebat.
Pater, qui filiam in horto stantem et caelum intentam spectantem vidit, ad eam venit et interrogavit quid faceret. Livia dixit se stellas numerare velle sed non posse, quod tam multae essent et semper plures appareret. Pater ridens dixit eam opus impossibile temptare, sed laudavit quod res magnas facere vellet.
Tum pater Liviam docuit stellas in figuras dispositias esse, quas homines iam ab antiquis temporibus cognoverant et nomina dederant. Ostendit ei Ursam Maiorem, Orionem, et alias constellationes, et Livia mirata est quomodo stellae figuras formare viderentur.
Livia interrogavit num pater sciret quot stellae essent, et pater respondit neminem umquam omnes stellas numeravisse, quod quaedam tam procul essent ut vix videri possent, aliaeque omnino invisibiles essent oculis humanis. Sed dixit multos viros sapientes stellas studiose observare et de eis multa scire.
Puella primum tristis erat quod stellas numerare non poterat, sed pater dixit eam non debere esse tristem quod opus perfectum facere non posset, sed gaudere debere quod stellae tam multae essent et tam pulchrae, et semper aliquid novi discere posset.
Livia intellexit patrem sapientem esse et ex illo tempore non stellas numerare temptavit, sed tantum eas spectare et pulchritudine earum gaudere. Paulatim nomina constellationum didicit et amicis ostendere poterat, et facta est notissima inter pueros quod de stellis plus sciebat quam alii.
Cum adulta esset, Livia philosopha facta est quae de natura mundi multa scripsit, et semper stellas amabat quas in pueritia numerare temptaverat. Dixit illud temptamen, quamquam vanum fuerit, docuisse eam admirari magnitudinem mundi et humilitatem humanam.
Aulus piscator erat qui omni die in mare ibat ut pisces caperet quos in foro vendebat, et sic familiam suam alebat. Filium habebat nomine Publius, qui tredecim annos natus nunc iam vir fieri incipiebat, et pater volebat eum artem piscatoriam docere ut postea ipse quoque familiam alere posset.
Sed Publius mare non amabat. Cum pater eum in scapham duceret, puer semper aegrotare incipiebat cum undae scapham quatebant, et dixit se malle in terra manere et aliam artem discere. Aulus tristis erat quod filius artem suam non sequi vellet, sed Publius obstinate dicebat se numquam piscatorem fore.
Mater, quae sapiens erat, Aulo dixit eum non debere filium cogere ut piscator fieret si ars ei non placeret, sed sinere debere eum viam suam invenire. Sed Aulus, qui tota vita piscator fuerat et patrem quoque piscatorem habuerat, non intellegebat quomodo filius aliud facere posset.
Quodam die Publius in foro sedebat dum pater pisces vendebat, et vidit statuarium qui statuam pulchram e marmore faciebat. Puer fascinate spectabat quomodo artifex scalpro marmorem formare poterat et res pulchras creare, et intellexit hoc esse quod ipse facere vellet.
Publius domum cucurrit et patri dixit se statuarium fieri velle, non piscatorem. Aulus primo iratus erat et dixit Publium stultum esse qui artem patris contemneret, sed mater intercessit et dixit virum bonum esse oportere ut faceret id quod cor suum sibi diceret, non tantum quod pater vellet.
Post multos dies cogitationis, Aulus tandem consensit et Publium ad statuarium duxit, rogans num puerum discipulum accipere vellet. Statuarius, qui Publium in foro viderat diligenter opus suum spectantem, dixit se libenter puerum docturum esse si puer vere laborare vellet.
Publius laetissimus erat et statim laborare coepit, mane primum ad officinam veniens et vesperi tardissime discendens. Manus eius durae factae sunt et dura opera faciebat, sed numquam questus est quod id facere amabat quod semper facere voluerat.
Annis transeuntibus Publius artifex peritus factus est et statuae pulchrae quas fecit per totam urbem notae erant. Aulus, qui primum tristis fuerat quod filius piscator non factus erat, nunc superbus erat et amicis monstrabat statuas quas filius fecerat, dicens Publium meliorem esse statuarium quam ipse umquam piscator fuerat.
Publius, qui nunc ipse familiam habebat, pisces saepe a patre emebat et semper gratias ei agebat quod permiserat ut viam suam sequeretur. Aulus dixit se didicisse patrem non debere filios cogere ut eandem vitam vivant, sed sinere debere eos felicitatem suam invenire.
Et Publius, cum iam senex esset et multas statuas fecerat, semper meminit quomodo mater pro eo intercessit et pater tandem intellexit, docuitque liberos suos eandem lectionem, ut ipsi quoque vias suas sequerentur.
Quintus et Lucius amici erant qui simul ludere solebant et omnia inter se communicare. Quodam die in silva ambulabant cum Quintus pedem in lapidem percussit qui strangularis sonabat. Pueri lapidem removerant et subter arcam parvam invenerant quae terra tecta erat.
Cum arcam aperuissent, invenerunt eam plenam esse nummis aureis veteribus, qui ibi multis annis latuerant. Quintus statim clamavit se divitem factum esse et omnia quae vellet emere posse, sed Lucius, qui iustior erat, dixit eos oportere arcam domino terrae reddere, quod sic lex iuberet.
Quintus iratus erat et dixit Lucium stultum esse qui divitias repudiaret, et dixit se arcam solum habiturum esse si Lucius eam reddere vellet. Lucius tristis erat quod amicus sic loqueretur, sed respondit se malle pauperem esse quam iniuste divitem, et se arcam magistratui traditurum esse.
Pueri certare coeperunt et tandem Quintus arcam rapuit atque domum cucurrit, Lucium solum in silva relinquens. Lucius flebat non propter nummos amissos sed propter amicum perditum, et domum lente rediit cogitans quomodo aurum Quintum mutaverat.
Quintus domum perveniens arcam sub lecto celavit et nemini dixit quid invenisset. Sed nocte non dormire poterat, metuens ne quis arcam inveneret et eam tolleret, et omni strepitu territus expergiscebatur. Postero die arcam in alium locum movit, sed adhuc anxius erat et nemini fidebat.
Paulatim Quintus intellexit se non felicem esse quamquam divitias haberet. Amicos omnes amiserat quod semper suspiciosus erat et secretus, et Lucium maxime desiderabat qui semper fidelis amicus fuerat. Nummi aurei, quos sub lecto celabat, ei nullam laetitiam dabant sed tantum curam et metum.
Tandem, post multas noctes insomnes, Quintus arcam tulit et ad domum Lucii ivit. Ianuam pulsavit et cum Lucius apparuisset, Quintus flere coepit et dixit se valde paenitere quod tam stultus et avarus fuerat, arcamque Lucio tradidit dicens eum oportere eam magistratui tradere sicut ab initio voluerat.
Lucius amicum complexus est et dixit se gaudere quod Quintus tandem sapiens factus esset et intellexisset pecuniam minus pretii habere quam amicitiam. Simul ad magistratum ierunt et arcam tradiderunt, narrantes quomodo eam in silva invenerant.
Magistratus, qui vir iustus erat, dixit pueros bene fecisse quod arcam rettulissent, et quod terra in qua arca inventa erat nullum dominum haberet, arcam ad aerarium publicum pertinere. Tamen, quod pueri honesti fuerant, iussit partem nummorum pueris dari ut praemium haberent.
Quintus et Lucius pecuniam aeque diviserunt, sed Quintus dixit se numquam obliturum esse quantum periculum avariae ei fuerat, et quomodo propter aurum amicum fere perdiderat. Lucius respondit se quoque didicisse rem magnam, nempe amicitiam veram omni auro pretiosiorem esse.
Pueri ex illa die meliores amici facti sunt quam antea fuerant, et pecuniam quam acceperant sapientur utebantur, non ad res vanas emendas sed ad familias suas iuvandas. Et cum adulti essent et liberos haberent, semper narrabant historiam arcae in silva inventae et quomodo didicerunt pecuniam posse nocere si quis eam plus quam amicitiam amaret.
Quintus maxime liberis suis dicere solebat se fortunatiorem esse quod amicum bonum haberet quam si omne aurum mundi possideret, et veram divitiam non in nummis sed in virtute et amicitia consistere.
FINIS LIBELLORUM
◊ᴹᴱᴹᴼᴿʸ⁻ᶜᴼᴹᴾᴸᴱᵀᴱ
---