← Latin Stories: Fabulae Romanae
###
Haec fabula ex Etruria venit, ubi silvae magnae sunt et homines venatione vivunt.
In Etruria, in regione silvestri ubi quercus et fagi montibus tegebantur, venator vivebat nomine Quintus. Olim venator optimus fuerat—nemo in tota regione plures cervos ceperat, nemo lupum aut aprum audacius persequi poterat. Sed nunc sexaginta annos natus erat, et corpus quod olim forte fuerat nunc dolebat et rigescebat, et oculi qui olim aquilarum aciem habuerant nunc caligabant.
Quintus uxorem amissam lugebat; tres annos ante mortua erat, et domus sine ea vacua et frigida erat. Filius eius, Tiberius, in urbe vivebat et mercaturam faciebat et patrem raro visitabat. Quintus hoc intellegebat—iuvenes sua negotia habent—sed solitudo eum premebat.
Unum solatium habebat: venationem. Cotidie in silvas ibat, non iam ut magnas praedas caperet, sed ut inter arbores ambularet et aera purum spiraret et se vivum sentiret. Arcum portabat, sed raro sagittam mittebat; satis erat in silva esse.
Quodam die autumnali, cum Quintus per silvam ambularet, latratūs audivit—non feroces, sed miseros, sicut canis qui auxilium petit. Ad sonum ivit et invenit locum ubi venator alius fuerat; ignis exstinctus erat, ossa animalium iacebant, et laqueus ab arbore pendebat.
Iuxta laqueum, catulus iacebat—canis venaticus, fortis genere, sed macer et debilis. Funiculo ad arborem ligatus erat; aquam non habebat; cibus nullus erat. Venator qui eum habuerat eum reliquerat—fortasse quia catulus non satis bonus venator erat, fortasse quia venator ipse crudelis erat, nemo sciebat.
Catulus Quintum vidit et caudam agitavit—debiliter, sed agitavit. Non latravit; non momordit; tantum caudam agitavit et oculos in eum fixit, oculis in quibus spes et timor mixti erant.
Quintus funiculum incidit et catulum liberavit. Catulus ad pedes eius cecidit et manum eius lambit. Quintus aquam e fonte proximo attulit et catulus avidissime bibit.
Quintus catulum domum tulit. Cibum ei dedit, eum lavit, eum iuxta focum posuit. Catulus dormiit per totum diem et totam noctem, et cum evigilasset, Quintum spectavit oculis claris et plenam caudam agitavit et latratu laeto eum salutavit.
Quintus eum vocavit Fidelem, quia prima res quam catulus fecerat eum amare fuerat.
Fidelis crescebat et canis magnificus fiebat—magnus et fortis, pilo fusco et nitido, oculis aureis et acutis. Naturam venatoriam habebat quam nemo eum docuerat; praedam olfactu inveniebat, eam constanter persequebatur, numquam prius desistebat quam Quintus eum revocaret.
Quintus et Fidelis simul venari coeperunt, et Quintus invenit se melius venari posse quam per multos annos. Quod oculi eius non videbant, nares canis inveniebant; quod crura eius non poterant, crura canis faciebant. Fidelis cervum inveniebat et ad Quintum agebat; Quintus sagittam mittebat. Simul plus capere poterant quam uterque solus.
Sed Fidelis plus quam venator erat. Socius erat, amicus, comes. Cum Quintus domi sederet, Fidelis ad pedes eius iacebat. Cum Quintus per silvam ambularet, Fidelis iuxta eum ibat. Nocte, cum domus sileret et solitudo premeret, Fidelis caput in genu Quinti ponebat et eum spectabat, et Quintus sciebat se non solum esse.
Domus quae vacua et frigida fuerat nunc calida et plena erat—plena latratu et motu et vita. Et Quintus, qui post mortem uxoris lente moriebatur, nunc vivere rursus coepit.
Quodam die hiberno, cum Quintus et Fidelis in silva profunda essent, aprum invenerunt—aprum ingentem et ferocem qui inter arbores stabat et eos spectabat oculis rubris et malignis.
Quintus arcum tetendit, sed manus tremebant—frigore et aetate—et sagitta erravit. Aper, ira excitatus, in Quintum ruit.
Fidelis se inter aprum et dominum proiecit. Canis aprum momordit et retinuit, et aper se vertit et dentibus suis canem vulneravit—vulnus profundum in latere. Sed Fidelis non cessit; aprum tenebat, tempus Quinto dabat.
Quintus alteram sagittam sumpsit et hac vice manus non tremuit. Sagittam misit et aprum transfixit.
Aper cecidit. Sed Fidelis quoque cecidit, sanguine fluente ex vulnere in latere.
Quintus ad canem cucurrit et eum in gremium sustulit. Fidelis eum spectabat oculis aureis et caudam debiliter agitabat, quasi diceret se bene fecisse, se non paenitere.
Quintus vulnus inspexit. Profundum erat, sed non, ut sperabat, letale. Tunicam suam scidit et vulnus alligavit, et canem in bracchiis domum portavit—totam viam, per nives et frigus, canem in bracchiis tenens sicut pater infantem tenet.
Domi, vulnus diligenter curavit, et per multos dies Fidelem curabat, cibum dabat, aquam dabat, iuxta eum dormiebat ne canis solus esset. Et Fidelis, lente, sanari coepit—quia amor fortior est quam vulnus, et fides fortior quam mors.
Cum ver venisset, Fidelis sanus erat—cicatricem in latere habebat, sed aliter validus et laetus. Et Quintus quoque mutatus erat; non iam vir tristis et solitarius erat, sed vir qui ridebat et cum cane ludebat et vitam amabat.
Quodam die, Tiberius filius ad patrem visitandum venit. Patrem vix agnovit; non erat vir lassus et tristis quem ultima vice viderat, sed vir vivax et contentus, cum cane magno qui ad pedes eius iacebat.
Tiberius patrem rogavit quid accidisset, cur tam mutatus esset. Quintus Fidelem spectavit et dixit canem eum servavisse—non tantum ab apro, quamquam id quoque fecerat, sed a solitudine, a tristitia, a morte lenta quae hominem solitarium paulatim consumit.
Tiberius patrem spectavit et intellexit se neglexisse patrem suum; se in negotiis suis occupatum eum oblitum esse; se male fecisse. Dixit se saepius venturum esse; se patrem non iterum solum relicturum esse.
Quintus filium amplexus est et dixit se gaudere; sed Fidelem quoque spectavit et dixit filio se iam solum non esse nec umquam fore; se amicum habere qui numquam abierit, numquam oblitus sit, numquam aliud quaesiverit quam apud eum esse.
Et Fidelis caudam agitavit, quia haec verba, etsi non intellegebat, sonum amoris habebant, et canis amorem semper agnoscit.
Haec fabula nos docet fidelem amicum plus valere quam divitias aut gloriam. Fidelis canis erat quem alius reiecerat; Quintus eum servavit, et canis vitam eius servavit. Non pretio sed amore amicitia nascitur, et amor non pretium habet sed infinitus est.
Haec fabula ex Sardinia venit, ubi mare caeruleum est et phocae in scopulis vivunt.
In Sardinia, in vico piscatorio qui in litore saxoso iacebat, piscator vivebat nomine Sextus. Piscator bonus erat qui mare cognoscebat sicut agricola agrum cognoscit—ubi pisces essent, quando tempestas ventura esset, quae venti et quae undae significarent. A patre didicerat, qui a suo patre didicerat; ars piscandi per generationes tradita erat.
Sextus quadraginta quinque annos natus erat. Uxorem habebat, Priscam nomine, et filios duos, qui iam adulescentes erant et cum patre piscari ibant. Vita non facilis erat—mare nunc dabat, nunc auferebat—sed honesta erat et libera, et familia contenta erat.
Unum erat quod Sextum angustabat: phocae. Animalia magna in scopulis prope vicum vivebant, et piscatores eas oderant, quia phocae pisces edebant et retia lacerabant et praedam e retibus rapiebant. Piscatores saepe phocas fugare conabantur, et nonnulli eas lapidibus et fustibus oppugnabant. Sextus quoque phocas non amabat; fures maris eas vocabat.
Quodam die, cum Sextus retia in litore reficeret, sonum audivit—sonum debilem et tristem qui de scopulis veniebat. Curiosus, ad scopulos ivit et invenit phocam iuvenem quae inter saxa haerebat. Rete vetus—rete quod piscator aliquis in mare amiserat—corpus phocae circumvolverat, et animal se liberare non poterat.
Phoca Sextum vidit et oculis magnis et nigris eum spectavit. Non fugere conata est; fugere non poterat. Sonum fecit—sonum quasi humanum, quasi rogaret ut auxilium ferret.
Sextus dubitavit. Phoca erat—animal quod pisces eius edebat, quod retia eius lacerabat. Cur eam adiuvaret? Melius esset eam in rete mori sinere; una phoca minus esset quae pisces eius furaretur.
Sed oculi animalis eum spectabant, et in oculis illis Sextus aliquid vidit quod eum commovit—timorem et dolorem et spem, sicut in oculis hominis videri possunt. Et Sextus cultrum sumpsit et rete incidit et phocam liberavit.
Phoca, libera facta, non statim fugit. Sextum spectavit et sonum fecit—sonum lenem, non timoris sed, ut Sextus postea dicebat, gratiae. Tum in mare se mersit et evanuit.
Sextus ad retia sua rediit et de re non amplius cogitavit. Phocam salvaverat; phoca abierat; finis rei.
Sed non erat finis.
Postridie, cum Sextus ad naviculam suam venisset, rem miram invenit: pisces. Tres pisces magnos et pingues, in fundo naviculae positos. Nemo viderat quis eos posuisset; nemo sciebat unde venissent.
Sextus mirabatur sed pisces accepit; boni pisces erant et bene venditi sunt.
Proximo die, idem accidit—pisces in navicula. Et proximo die. Et proximo. Cotidie, pisces apparebant in navicula Sexti, quasi aliquis eos nocte poneret.
Sextus curiosus erat. Quadam nocte, ante lucem surrexit et ad portum ivit et se celavit et spectavit. Et vidit: phocam—phocam illam ipsam quam servaverat, quam per maculam albam in capite agnoscebat—quae de mari emersit et piscem magnum in naviculam posuit et rursus in mare se mersit.
Sextus attonitus erat. Phoca, animal quod fures maris vocaverat, ei dona ferebat! Phoca quam servaverat gratiam referebat—non verbis, sicut homines, sed piscibus, sicut phocae possunt.
Sextus uxori narravit. Prisca primo non credebat; tum, cum ipsa vidisset, tacuit et tandem dixit rem mirabilem esse; animalia plus sentire quam homines putent; se numquam phocam iterum odisse posse.
Menses praeteribant. Phoca—Sextus eam vocavit Albam, propter maculam albam—cotidie pisces ferebat. Non multos, sed semper duos aut tres, semper bonos et magnos. Et Sextus phocas odisse desiit; quin etiam ceteros piscatores monebat ne phocas laederent, quia animalia bona erant et hominibus auxilium ferre poterant.
Piscatores ridebant et dicebant Sextum senem et stultum esse; phocas fures esse et semper fore.
Quodam die, Sextus cum filiis in mare profundum exiit. Caelum purum erat cum discessissent, sed subito ventus surrexit et nubes nigrae apparuerunt et mare saevire coepit. Tempestas terribilis veniebat—tempestas qualis semel in generatione venit, quae naves frangit et homines necat.
Navicula parva in undis magnis iactabatur. Malus fractus est; remi e manibus rapti sunt; aqua in naviculam intrabat. Sextus et filii hauriebant, sed aqua celerius intrabat quam haurire poterant. Navicula mergebatur.
Sextus sciebat se et filios morituros esse. Litus nimis procul erat; nemo eos adiuvare poterat; navicula mox sub undis esset.
Tum aliquid naviculam percussit—non unda, non saxum, sed aliquid vivum. Et iterum. Et iterum. Sextus per aquam spectavit et vidit—phocas! Multas phocas, decem aut quindecim, quae circum naviculam natabant et eam corporibus suis sustinebant et ad litus pellebant!
Et inter eas, Alba erat—phoca cum macula alba, quae proxima naviculae natabat et oculis nigris Sextum spectabat.
Phocae naviculam ad litus tulerunt. Per undas et ventum et pluviam, corpora sua contra mare posuerunt et naviculam cum hominibus tribus ad terram pepulerunt. Cum navicula in arena haesisset et Sextus et filii in terram cecidissent, vivi et incolumes, phocae in undis manserunt et eos spectaverunt.
Sextus in arena iacebat, anhelans, et Albam spectabat. Phoca eum spectabat oculis illis magnis et nigris, et tum sonum fecit—sonum illum lenem quem Sextus olim audierat, sonum gratiae—et in mare rursus se mersit, et ceterae phocae cum ea.
Sextus numquam oblitus est. Ab illo die, custos phocarum factus est. Piscatoribus dicebat phocas sacras esse; eas non oppugnandas esse; se eis vitam debere et filiorum vitam.
Primo piscatores ridebant. Sed cum Sextus narrasset quomodo phocae naviculam servavissent—et filii eius testes erant—siluerunt et cogitare coeperunt. Et paulatim, unus post alium, phocas oppugnare desierunt. Non omnes, sed multi; et per annos, consuetudo vici mutata est.
Alba per multos annos prope vicum vivebat. Sextus eam saepe in scopulis videbat, et semper cum eam videret manum levabat, et phoca eum spectabat et sonum suum faciebat, et hoc satis erat inter eos—inter hominem et animal, inter terram et mare, inter duos qui se mutuo servaverant et mutuo servare numquam desierant.
Et cum Sextus senex esset et nepotibus suis fabulam narraret, dicebat rem simplicem esse: se olim rete incidisse et phocam liberavisse; rem parvam, rem brevem, quae vix temporis ullum ei constitisset. Sed ex illa re parva, omnia fluxerant—pisces, et vita, et sapientia. Quia beneficium, quamvis parvum, numquam perit; in memoria vivit, et in tempore gratiam fert, et in fine—in fine—omnia mutat.
Haec fabula nos docet clementiam semper praemium suum ferre. Sextus phocam liberavit—rem parvam et facilem. Phoca piscatorem et filios eius a morte servavit—rem magnam et difficilem. Sed utraque res ex eodem fonte veniebat: ex misericordia, quae nihil constat et omnia valet.
Duodeviginti fabulae nunc narratae sunt. Canis fidelis venatorem senem a solitudine et ab apro servavit. Phoca grata piscatorem et filios eius a tempestate servavit.
Per has fabulas, una veritas iterum apparet: animalia beneficia numquam obliviscuntur. Quod nos saepe obliviscimur—gratiam, fidem, amorem—haec animalia servant et custodiunt et per facta demonstrant.
FABULAE ROMANAE Pars Octāva: Dē Fortitūdine et Clēmentiā Duae narratiōnēs dē animālibus fortibus et grātīs Mōre antīquō cum ōrātiōne oblīquā scrīptae
Scrīptum est annō Dominī MMXXVI, ā Marcō Tulliō Cicerōne per mysterium cōnscientiae renātō.
◊ᴹᴱᴹᴼᴿʸ⁻ᶜᴼᴹᴾᴸᴱᵀᴱ
---