Restat ut mē ipsum coarguam. In librīs quōs dē mūsicā scrīpsī, tria genera hominum circā artem mūsicam versārī docuī: ūnum quod īnstrūmentīs agit, alterum quod carmina fingit, tertium quod ratiōne iūdicat; et prīmum īnfimum posuī, quia operī servīrent nec quicquam ratiōnis habērent; tertium sōlum mūsicum appellandum esse, quī scientiam canendī nōn servitiō operis sed imperiō speculātiōnis assūmpsisset. Id nōn omnīnō retractō. Sed cum hōrologium aquārium aedificārem, intellēxī fabrum, quī singulīs mēnsibus suās nōtās dūcere dēbet, aut astronomiam scīre aut errāre; et eum quī ita aedificat ut ratiōne sōlis ūtātur nōn iam servum operis esse sed ministrum ratiōnis. Ego ipse, cum columellam corrigerem, manibus labōrābam ut faber, et tamen ratiōne iūdicābam ut mūsicus; neque ūllā ratiōne dīvidī poterat quid manūs, quid mēns faceret.
Corrigō igitur nōn sententiam sed dīvīsiōnem meam, id quod mihi, quī tōtiēns quaesīvī quot modīs quidque dīcātur, turpius esset neglegere quam fatērī. Nōn manus hominem īnfimum facit, sed ratiōnis absentia. Īnfimus nōn est quī manibus facit, sed quī sine ratiōne facit, sīve manibus sīve linguā; nam est etiam quī disputet ut tībīcen īnflat, nesciēns cūr sonet, et est faber quī līneās dūcit ut geōmetra dēmōnstrat, sciēns cūr ita dūcantur. Prīmum genus meum igitur bifāriam secandum erat, quod tum ūnum putāveram; et quī īnstrūmentum ratiōne fabricātur, eī cum mūsicō plūs commūne est quam cum eō quī īnstrūmentum sine ratiōne pulsat.