Ad satiram igitur sextam, quae mea erat, tandem accessī, et quam priōre hieme in epistulā lēgeram, nunc in librō lēgī, quod nōn idem est. In epistulā enim carmen ad mē ūnum missum erat, quod ego ūnus legerem; in librō ad omnēs scrīptum erat, et ego in eō nōn lēctor tantum eram sed persōna. Incipit ā mē et ā focō meō; trānsit ad Lūnae portum et ad ōram Liguriae, quam cīvēs cognōscere iubet; inde ad argūmentum suum, dē ūsū rērum et dē hērēde avārō, cuius īram Persius nihil morātur, cum opibus suīs ūtī velle sē profiteātur. Extrēmī versūs, quōs Cornūtus nōn dēmpsit, avārum illum irrīdent quī animam lucrō vēndere, omne mundī latus excutere, rem duplicāre, triplicāre, deciēs multiplicāre cupit, et quī tandem rogat ubi sistere dēbeat; respondet autem poēta inventum esse tandem fīnītōrem acervī Chrysippī. Hōc verbō, acervī, nunc liber tōtus fīnītur.
Nec mē fūgit quantō propius rēs ipsa ad versūs accesserit quam quisquam lēctor suspicārī posset. Persius in hāc satirā hērēdem fingit quī opēs dēminūtās īrātus timeat et dē sūmptibus querātur; ipse autem, cum morerētur, hērēdēs relīquit domesticōs suōs, quī nihil querēbantur, et amīcum, quī lēgātī suī partem maximam recūsāvit. Ita quem in versibus dērīserat, eum in testāmentō nūllum invēnit; et satira quae dē modō opum quaerit eō tempore ēdita est quō poētae ipsīus opēs sine ūllā avāritiā dīvīsae erant.
Mīrum dictū est quam aptē ūnum hoc verbum in fīne collocātum sit. Acervus enim Chrysippī est quaestiō illa nōta quam Stōicī ā Graecīs disputātōribus accēpērunt: sī ā trīticī acervō grānum ūnum dēmās, acervus manet; sī alterum, manet; neque umquam ūnum grānum invenīrī potest quō dēmptō acervus esse dēsinat, et tamen tandem nūllus acervus est. Persius illud ad avārum rettulerat, quī numquam sentit quandō satis habeat. Cornūtus autem, versūs dēmendō, eandem quaestiōnem in ipsum carmen trānstulerat, fortasse nesciēns: quot versūs ex satirā dēmī possint antequam satira fīnīta esse dēsinat, aut, quod mīrābilius est, antequam fīnīta esse incipiat. Nam satira quam Persius relīquerat fīnīta nōn erat, et satira quam Cornūtus mihi trādidit fīnīta vidēbātur, nec ūllus versus invenīrī poterat in quō alterum ex alterō factum esset. Grāna dēmpta erant, et acervus, quī anteā imperfectus fuerat, nunc perfectus vidēbātur.
Bis mē Persius ad focum meum vocāvit: semel versū prīmō, cum mē interrogāret num brūma mē focō admōvisset, iterum fīne nūllō, cum satiram quae ā mē incipit sine fīne suō mihi ēdendam relinqueret. Prīmum vocāvit ut amīcus, iterum ut mortuus; et prīmae vōcī facile respondēbam, alterī nūllō modō respondēre poteram nisi tacendō.
Duo simul vēra sunt, nec ūllō artificiō ūnum fierī possunt: et amīcē fēcit Cornūtus, et fefellit. Amīcē fēcit, quia nēmō poētam, quī tantā cūrā verba līmābat, rudibus versibus et inchoātīs dēsinere vellet, quōs ipse prius dēlēvisset quam cuiquam ostenderet; fefellit, quia lēctor quī librum accipit fīnem esse crēdit ubi nūllus erat, nec vōcem illam, quasi, umquam audit. Ego autem, quī ēdendum petīveram et nihil restituere prōmīseram, huius fallāciae nōn spectātor eram sed particeps. Neque mē excūsō. Sī quis dīcat mē prōmissum servāvisse, vērum dīcit; sī quis dīcat mē speciem fīnis prō fīne ēdidisse, id quoque vērum dīcit; et quī alterum sine alterō dīcit, is dīmidium tantum vērī dīcit.